Adhyaya 267

Verse 1

सूत उवाच । तस्मादेषा महाराज शिवरात्रिर्विपश्चिता । कर्तव्या पुरुषेणात्र लोकद्वयमभीप्सुना

সূত ক’লে: সেয়েহে, হে মহাৰাজ, এই বিবেচক শিৱৰাত্ৰি-ব্ৰত নিশ্চয় সেই পুৰুষে পালন কৰিব লাগে, যিয়ে দুয়ো লোকৰ (ইহলোক আৰু পৰলোক) মঙ্গল কামনা কৰে।

Verse 2

आनर्त उवाच । मंकणेश्वरमाहात्म्यं मया विस्तरतः श्रुतम् । शिवरात्रिसमोपेतं यत्त्वया परिकीर्तितम्

আনর্ত ক’লে: মই মংকণেশ্বৰ মহিমা বিস্তাৰে শুনিলোঁ, যি তুমি বৰ্ণনা কৰিলা—শিৱৰাত্ৰি-ব্ৰতসহ।

Verse 3

सांप्रतं वद मे कृत्स्नं सिद्धेश्वरसमुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग परं कौतूहलं हि मे

এতিয়া মোক সিদ্ধেশ্বৰ উৎপত্তিৰ কথা সম্পূৰ্ণকৈ ক’বা; হে মহাভাগ, বিস্তাৰে—কাৰণ মোৰ অতি কৌতূহল।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । सिद्धेश्वर इति ख्यातो महादेवो महीपते । तस्योत्पत्तिस्त्वया पूर्वं श्रुतात्र वदतो मम

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে ভূমিপতি! ইয়াত মহাদেৱ ‘সিদ্ধেশ্বৰ’ নামে খ্যাত। তেওঁৰ উৎপত্তিৰ কথা তুমি আগতেই শুনিছা; তথাপি মোৰ বাক্য শুনা, মই সেই কাহিনী পুনৰ ক’ম।

Verse 5

सांप्रतं तत्फलं वच्मि तस्मिन्दृष्टे तु दानजम् । यत्फलं जायते नॄणां चक्रवर्तित्व संभवम्

এতিয়া মই সেই (পবিত্ৰ স্থান/দৰ্শন)ৰ ফল ক’ম—তাক দৰ্শন কৰি দান দিলে যি পুণ্য জন্মে। সেই পুণ্যৰ পৰা মানুহৰ বাবে চক্রৱৰ্তী পদ লাভৰ সম্ভাৱনা উদ্ভৱ হয়।

Verse 6

तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले

হে ৰাজন! সেই স্থানত ‘তুলাপুৰুষ-দান’ নামৰ দান বিশেষভাৱে প্ৰশংসিত—যি সমগ্ৰ ধৰণীত চক্রৱৰ্তী পদ কামনা কৰে।

Verse 7

आनर्त उवाच । तुलापुरुषदानस्य यो विधिः परिकीर्तितः । तं मे सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

আনর্ত ক’লে: হে মহামুনে! ‘তুলাপুৰুষ-দান’ৰ যি বিধি প্ৰখ্যাত, সেই সকলোখিনি মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । चंद्रसूर्योपरागे वा अयने विषुवे तथा । तीर्थे वा पुरुषश्रेष्ठ तुलापुरुषसंभवम्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ! চন্দ্ৰ বা সূৰ্য গ্ৰহণত, অয়নত, বিষুৱত, অথবা কোনো পবিত্ৰ তীৰ্থত ‘তুলাপুৰুষ’ বিধি সম্পন্ন কৰিব পাৰি।

Verse 9

प्रशंसंति विधिं सम्यक्प्राप्ते वा चेंदुसंक्षये । ब्राह्मणानां सुदांतानामनुष्ठानवतां सताम्

যেতিয়া চন্দ্ৰৰ ক্ষয়কাল বা গ্ৰহণসময় উপস্থিত হয়, তেতিয়া বিধি সঠিকভাৱে পালন কৰাটো বিশেষভাৱে প্ৰশংসিত হয়—সুদমিত, সদাচাৰী আৰু অনুষ্ঠান-নিষ্ঠ ব্রাহ্মণসকলৰ সৈতে।

Verse 10

वेदाध्ययनयुक्तानां निर्दोषाणां च पार्थिव । विभज्य स भवेद्देयो नैकस्य च कथंचन

হে ৰাজন, দান কেৱল বেদ অধ্যয়নত নিয়োজিত আৰু নিৰ্দোষ লোককেই দিব লাগে; দান ভাগ কৰি বহুজনৰ মাজত দিব—কোনো পৰিস্থিতিতো এজনক একেলগে নহয়।

Verse 12

शुचौ देशे समे पुण्ये पूर्वोत्तरप्लवे शुभे । मंडपं कारयेद्विद्वान्रम्यं ष़ोशहस्तकम् । तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्त प्रमाणतः । यजमानस्य हस्तेन हस्तैकेन समुच्छ्रिताम्

শুচি, সমতল আৰু পুণ্য স্থানত—পূব বা উত্তৰমুখী শুভ ঢাল থকা ভূমিত—বিদ্বানে ষোল হাত মাপৰ মনোৰম মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰাব। তাৰ মাজত চাৰি হাত মাপৰ বেদী স্থাপন কৰিব, যজমানৰ হাতৰ মাপ অনুসাৰে এক হাত উঁচু কৰি।

Verse 14

चतुर्हस्तानि कुण्डानि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत । एकहस्तप्रमाणानि आयामव्यासविस्तरात् । ऐशान्यामपरां वेदिं हस्तमात्रां न्यसेच्छुभाम् । रत्निमात्रोत्थितां चैव ग्रहांस्तत्र प्रकल्पयेत्

চাৰিদিশে চাৰি হাত মাপৰ কুণ্ড প্ৰস্তুত কৰিব; দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থ-প্ৰসাৰত এক হাত মাপৰ হ’ব। ঈশান কোণত এক হাত মাপৰ শুভ আন এটা বেদী স্থাপন কৰিব, আৰু তাত ৰত্নিমাত্ৰ (এটা বালিষ্ঠ) উঁচু কৰি গ্ৰহাসকল/আধাৰ স্থাপন কৰিব।

Verse 15

युग्मांश्च ऋत्विजः कार्याश्चतुर्दिक्षु यथाक्रमम् । बह्वृचोऽध्वर्यश्चैव च्छंदोगाथर्वणावपि

চাৰিদিশে যথাক্ৰমে জোৰে জোৰে ঋত্বিজ নিযুক্ত কৰিব—অৰ্থাৎ বহ্বৃচ (ঋগ্বেদীয়), অধ্বৰ্যু (যজুৰ্বেদীয়), আৰু চাণ্ডোগ তথা অথৰ্বণো।

Verse 16

तूष्णीं तु देवताहोमस्तैः कार्यः सुसमाहितैः । तल्लिंगैर्नृपतेमंत्रैः स्वशक्त्या जप एव च

তাৰ পাছত সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰতাৰে সেই পুৰোহিতসকলে নীৰৱতাৰে দেৱতা-হোম সম্পন্ন কৰিব; আৰু হে ৰাজন, নিজ শক্তি অনুসাৰে লিঙ্গ-লক্ষণযুক্ত মন্ত্ৰেৰে জপো কৰিব লাগিব।

Verse 17

एकहस्तप्रविष्टं तु चतुर्हस्तोच्छ्रितं तथा । स्तंभद्वयं तु कर्तव्यं वेदियाम्योत्तरे स्थितम्

সেই স্তম্ভ এক হস্ত মাটিত পুতি চাৰি হস্ত উচ্চতালৈ উঠাই স্থাপন কৰিব লাগে। বেদীৰ দক্ষিণ আৰু উত্তৰ ফালে দুটা স্তম্ভ নিৰ্মাণ কৰিব।

Verse 18

तन्मध्ये सुशुभं काष्ठं स्तंभजात्यं दृढं न्यसेत् । चन्दनः खदिरो वाथ बिल्वोवाऽश्वत्थ एव वा

সেই দুটাৰ মাজত স্তম্ভৰ উপযোগী সুন্দৰ আৰু দৃঢ় কাঠ দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিব—চন্দন, খদিৰ, বিল্ব, বা অশ্বত্থ কাঠো হ’ব পাৰে।

Verse 19

तिंदुको देवदारुर्वा श्रीपर्णी वा वटोऽथवा । अष्टौ वृक्षाः शुभाः शस्ताः स्तंभार्थं नृपसत्तम्

অথবা তিন্দুক, দেবদাৰু, শ্ৰীপৰ্ণী বা বট গছৰ কাঠো হ’ব পাৰে। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, স্তম্ভৰ বাবে এই আঠটা বৃক্ষ শুভ আৰু প্ৰশংসিত।

Verse 20

शिक्यद्वय समोपेतां तन्मध्ये विन्यसेत्तुलाम् । स्नातः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः

দুটা শিক্যাৰে সজ্জিত তুলা তন্মধ্যে স্থাপন কৰিব। স্নান কৰি শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, শ্বেত মালা আৰু শ্বেত অনুলেপনেৰে বিভূষিত হ’ব।

Verse 21

पूरयित्वा समंताच्च लोकपालान्यथाक्रमम् । स्तंभान्संपूजयत्पश्चाद्गन्धमाल्यानुलेपनैः

চাৰিওফালে যথাক্ৰমে লোকপালসকলক নৈবেদ্য অৰ্ঘ্য আদি অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত গন্ধ, মালা আৰু অনুলেপনেৰে স্তম্ভসমূহ পূজা কৰিব।

Verse 22

तुलां च पार्थिवश्रेष्ठ पुण्याहं च प्रकीर्तयेत् । यजमानो निजैः सर्वैरायुधैः कायसंस्थितैः

আৰু, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তোলা-বিধি যথাবিধি ঘোষণা কৰি শুভ ‘পুণ্যাহ’ পাঠ কৰিব। যজমানেও নিজৰ সকলো অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ দেহত ধাৰণ কৰি উপস্থিত থাকিব।

Verse 23

पश्चिमां दिशमास्थाय प्राङ्मुखः श्रद्धयाऽन्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इमं मंत्रमुदीरयेत्

পশ্চিম দিশাত অৱস্থান কৰি, পূবমুখে, শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, অঞ্জলি জোৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 24

ब्रह्मणो दुहिता नित्यं सत्यं परममाश्रिता । काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला

‘তোলা’ নামৰে বিশ্ৰুতা, ব্ৰহ্মাৰ নিত্য কন্যা, পৰম সত্যত অচল আশ্ৰিতা, আৰু কাশ্যপ গোত্ৰসম্ভৱা।

Verse 25

त्वं तुले सत्यनामासि स्वभीष्टं चात्मनः शुभम् । करिष्यामि प्रसादं मे सांनिध्यं कुरु सांप्रतम्

হে তোলা, তুমি ‘সত্য’ নামধাৰিণী; মোৰ ধৰ্মসঙ্গত ইষ্ট শুভফল পূৰ্ণ কৰাঁ। মই এই ভক্তিকৰ্ম সম্পাদন কৰিম—মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওঁ আৰু এতিয়াই ইয়াত সান্নিধ্য কৰাঁ।

Verse 26

ततस्तस्यां समारुह्य स्वशक्त्या यत्समाहृतम् । दानार्थं पूर्वमायोज्यं शिक्येन्यस्मिन्नरोत्तम

তাৰ পাছত সেই তুলাত উঠি, নিজৰ শক্তি অনুসাৰে যি সংগ্ৰহ কৰা হৈছে, হে নৰোত্তম, সেই তুলাৰ ঝুলনিত প্ৰথমে দানাৰ্থে সুশৃঙ্খলভাৱে সাজি থ’ব লাগে।

Verse 27

सुवर्णं रजतं वाऽथ वस्त्रं चान्यदभीप्सितम् । यावत्साम्यं भवेद्राजन्नात्मनोऽभ्यधिकं च वा

সুৱৰ্ণ, ৰূপা, বস্ত্ৰ বা আন যিকোনো ইচ্ছিত দান—হে ৰাজন—যেতিয়ালৈকে সেয়া নিজৰ ওজনৰ সমান নহয়, বা তাতকৈ অধিক নহয়, তেতিয়ালৈকে অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 28

ततोऽभीष्टां समासाद्य देवतां शिक्यमाश्रितः । उदकं जलमध्ये च तदर्थं प्रक्षिपेद्द्रुतम्

তাৰ পাছত ইচ্ছিত দেৱতাৰ ওচৰলৈ গৈ, ঝুলনি-তুলাৰ আশ্ৰয় লৈ, সেই বিধিৰ বাবে পানীৰ মাজত তৎক্ষণাৎ জলাৰ্ঘ্য নিক্ষেপ কৰিব লাগে।

Verse 29

सतिलं सहिरण्यं च साक्षतं विधिपूर्वकम् । अवतीर्य ततः सर्वं ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत्

তিলসহ, সুৱৰ্ণসহ, আৰু অক্ষত (অখণ্ড ধান)সহ, বিধিপূৰ্বক; তাৰ পাছত নামি আহি, সেই সকলো ব্ৰাহ্মণসকলক নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 30

यत्फलं प्राप्यते पश्चात्तदिहैकमनाः शृणु

ইয়াৰ পাছত যি ফল লাভ হয়, সেয়া এতিয়া একাগ্ৰচিত্তে শুনা।

Verse 31

अजानता जानता वा यत्पापं तु भवेत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेन्मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः

অজানিতে বা জানি-বুজি মর্ত্যই যি পাপ কৰিলেও, এই দানৰ প্ৰভাৱত সি সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 32

यावन्मात्रं कृतं पापमतीतं नृपसत्तम । तावन्मात्रं क्षयं याति तुलापुरुषदानतः

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! অতীতত যিমান পাপ কৰা হৈছে, তুলাপুৰুষ-দানৰ দ্বাৰা সিমানেই ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 33

ईश्वराणां समादिष्टं कायक्लेशभयात्मनाम् । पुरश्चरणमेतद्धि दानं तौल्यसमुद्भवम्

শৰীৰক্লেশৰ ভয় থকা লোকসকলৰ বাবে ঈশ্বৰসকলে এই তৌল্য-সম্ভূত দান বিধান কৰিছে; ই নিশ্চয়েই তেওঁলোকৰ পুৰশ্চৰণ (পূৰ্ণ পূৰ্বানুষ্ঠান)।

Verse 34

एतद्दत्तं दिलीपेन कार्तवीर्येण भूपते । पृथुना पुरुकुत्सेन तथान्यैरपि पार्थिवैः

হে ৰাজন! এই দান দিলীপে, কাৰ্তবীৰ্যই, পৃথুৱে, পুৰুকুৎসে আৰু আন আন পাৰ্থিৱ ৰজাসকলেও দান কৰিছিল।

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च सर्वकामप्रदं नृणाम् । तुलापुरुषदानं च सर्वोपद्रवनाशनम्

এই তুলাপুৰুষ-দান পুণ্যময় আৰু অতি প্ৰশংসিত; ই নৰসকলক সকলো কামনা প্ৰদান কৰে আৰু সকলো উপদ্ৰৱ নাশ কৰে।

Verse 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

আধি-ব্যাধি উদ্ভৱ নহয়, ৰোগজনিত বৈধব্যো ন ঘটে। হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, নিজ বংশ-বন্ধুৰ পৰা বিচ্ছেদো ন হয়—ইয়াই তুলাপুৰুষ-দানৰ ফল বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 37

तुलापुरुषदानस्य प्रदत्तस्य नृपोत्तम । न शक्यते कथयितुं फलं यत्स्यात्कलौ युगे

হে নৃপোত্তম, কলিযুগত বিধিপূৰ্বক দিয়া তুলাপুৰুষ-দানৰ যি ফল হয়, তাক ক’বলৈ সক্ষম নহয়; সেয়া বৰ্ণনাৰ অতীত।

Verse 38

दक्षिणामूर्तिमासाद्य सिद्धेश्वरविभोः पुरः । यः प्रयच्छति भूपाल सहस्रगुणितं फलम्

হে ভূপাল, দক্ষিণামূৰ্তিৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি, মহিমাময় প্ৰভু সিদ্ধেশ্বৰৰ সম্মুখত যি দান অৰ্পণ কৰে, সি সহস্ৰগুণ ফল লাভ কৰে।

Verse 39

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

সেয়েহে, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে শক্তিমান প্ৰভু সিদ্ধেশ্বৰক লাভ কৰি, সুবিবেকী জনে নিশ্চয় তুলাপুৰুষ-দান কৰাই উচিত।

Verse 40

एकत्र सर्वतीर्थानि सर्वाण्यायतनानि च । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कथितानि स्वयंभुवा

হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰত সকলো তীৰ্থ আৰু সকলো পবিত্ৰ আয়তন একে ঠাইতে সমবেত বুলি কোৱা হৈছে—স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা) নিজেই এই কথা ঘোষণা কৰিছে।

Verse 41

सिद्धेश्वरः सुरश्रेष्ठ एकत्र समुदाहृतः । तस्मिन्दृष्टे तथा स्पृष्टे पूजिते नृपसत्तम । सर्वेषां लभते मर्त्यः फलं यत्परिकीर्तितम्

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, দেৱশ্ৰেষ্ঠ সিদ্ধেশ্বৰ একে ঠাইতে ইয়াত সমাহৃত বুলি কোৱা হৈছে। তেখেতক দৰ্শন কৰি, স্পৰ্শ কৰি আৰু পূজা কৰিলে, হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ, মর্ত্যই সকলো তীৰ্থ-ক্ষেত্ৰৰ ঘোষিত ফল লাভ কৰে।

Verse 267

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीसिद्धेश्वरमाहात्म्ये तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কান্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্য আৰু শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘তুলাপুৰুষ-দানৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ দু-শ ছয়ষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।