Adhyaya 26

Verse 1

। सूत उवाच । यत्पूर्वापरसीमान्तं तन्मया संप्रकीर्तितम् । दक्षिणोत्तरसंभूतं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

সূত উৱাচ: পূৰ্ব আৰু পশ্চিমৰ সীমান্তসমূহ মই যথাযথভাৱে বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এতিয়া মই তোমালোকক দক্ষিণ আৰু উত্তৰৰ দিশৰ পৰিসীমা আৰু বিস্তাৰো এই মুহূৰ্ততে ক’ম।

Verse 2

अस्ति भूभितले ख्याता मधुराख्या महापुरी । नानाविप्रसमाकीर्णा यमुनातटसंश्रया

ভূমণ্ডলত মধুৰা নামে খ্যাত এক মহাপুৰী আছে; সি নানাবিধ বিপ্ৰেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু যমুনাৰ তীৰত আশ্ৰিত।

Verse 3

तस्यामासीद्द्विजश्रेष्ठो गोकर्ण इति विश्रुतः । वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रविचक्षणः

সেই নগৰত গোকৰ্ণ নামে বিশ্ৰুত এক দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ বাস কৰিছিল; বেদ অধ্যয়নত সম্পন্ন আৰু সকলো শাস্ত্ৰত বিচক্ষণ।

Verse 4

अथापरोऽस्ति तन्नामा तत्र विप्रो वयोऽन्वितः । सोऽपि च ब्राह्मणः श्रेष्ठः सर्वविद्यासु पारगः

তাৰ পাছত তাত একে নামধাৰী আন এজন বিপ্ৰ আছিল, বয়সত জ্যেষ্ঠ; সিও শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ, সকলো বিদ্যাত পাৰদৰ্শী।

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य यमः प्राह स्वकिंकरम् । ऊर्ध्वकेशं सुरक्ताक्षं कृष्णदन्तं भयानकम्

এটা সময়ত যমৰাজে নিজৰ কিঙ্কৰক ক’লে—যাৰ কেশ উৰ্ধ্বমুখী, চকু তীব্ৰ ৰক্তবৰ্ণ, দাঁত কৃষ্ণ, আৰু ৰূপ ভয়ংকৰ।

Verse 6

अद्य गच्छ द्रुतं दूत मथुराख्यां महापुरीम् । आनयस्व द्विजश्रेष्ठं तस्यां गोकर्णसंज्ञकम्

হে দূত, আজি লগে লগে মথুৰা নামৰ মহানগৰীলৈ যোৱা আৰু তাত থকা গোকৰ্ণ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক লৈ আহা।

Verse 7

तस्यायुषः क्षयो जातो मध्याह्नेऽद्यतने दिने । त्याज्योऽन्योऽस्ति च तत्रैव चिरायुस्तादृशो द्विजः

আজি দুপৰীয়া তেওঁৰ আয়ুস শেষ হৈছে। তাত আন এজন একেধৰণৰ দীৰ্ঘজীৱী ব্ৰাহ্মণ আছে, তেওঁক এৰি দিব লাগিব।

Verse 8

सूत उवाच । अथ दूतो द्रुतं गत्वा तां पुरीं यमशासनात् । विभ्रमादानयामास गोकर्णं च चिरायुषम्

সূত দেৱে ক’লে: তাৰ পাছত যমৰ আদেশত দূতে দ্ৰুতগতিৰে সেই নগৰলৈ গ’ল, কিন্তু ভুলবশতঃ দীৰ্ঘজীৱী গোকৰ্ণক লৈ আহিল।

Verse 9

ततः कोपपरीतात्मा यमः प्रोवाच किंकरम् । दीर्घायुरेष आनीतो धिक्पाप किमिदं कृतम्

তেতিয়া ক্ৰোধত আচ্ছন্ন হৈ যমৰাজে সেৱকক ক’লে: 'এওঁ দীৰ্ঘজীৱী—ধিক্কাৰ তোমাক হে পাপী! তুমি এইটো কি কৰিলা?'

Verse 10

तस्मात्प्रापय तत्रैव यावदस्य च बन्धुभिः । नो गात्रं दह्यते शोकात्सुसमिद्धेन वह्निना

সেয়েহে এওঁক লগে লগে তাত ঘূৰাই পঠোৱা, যাতে শোকত দগ্ধ হোৱা আত্মীয়সকলে এওঁৰ শৰীৰটো জুইত দাহ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 11

ब्राह्मण उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि दिष्ट्या प्राप्तोस्मि तेंऽतिकम् । वांछमानः सदा मृत्युं दारिद्र्येण कदर्थितः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “মই তাত পুনৰ নাযাম। সৌভাগ্যবশতঃ আপোনাৰ সান্নিধ্যলৈ আহি পাইছোঁ। দাৰিদ্ৰ্যই পীড়িত কৰি, মই সদায় মৃত্যুকেই কামনা কৰি আহিছোঁ।”

Verse 12

यम उवाच । निमिषेणापि नो मर्त्यमानयामि महीतलात् । आयुःशेषेण विप्रेन्द्र पूर्णेनाथ त्यजामि न

যমে ক’লে: “এটা নিমিষৰ বাবেও মই কোনো মর্ত্যক পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ পৰা আঁতৰাই নানিওঁ। হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, নিৰ্ধাৰিত আয়ুৰ অৱশিষ্ট অংশ সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে মই কাকো দেহত্যাগ কৰোৱাই নেদিওঁ।”

Verse 13

तत एव हि मे नाम धर्मराज इति स्मृतम् । समत्वात्सर्वजंतूनां पक्षपातविवर्जनात्

“সেই কাৰণেই মোক ‘ধৰ্মৰাজ’ নামে স্মৰণ কৰা হয়; কিয়নো মই সকলো জীৱৰ প্ৰতি সমান আৰু পক্ষপাতশূন্য।”

Verse 14

तस्माद्गच्छ गृहं विप्र यावद्गात्रं न दह्यते । बंधुभिस्तव शोकार्तैर्नाधुना तत्र ते स्थितिः

“সেয়ে, হে বিপ্ৰ, যেতিয়ালৈকে তোমাৰ দেহ দাহ হোৱা নাই, তেতিয়ালৈকে ঘৰলৈ যোৱা। তোমাৰ আত্মীয়সকল শোকে ব্যাকুল; এতিয়া তাত তোমাৰ থকাৰ সময় নহয়।”

Verse 15

प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं वरं ब्राह्मणसत्तम । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कथंचिदपि देहिनाम्

“হে ব্ৰাহ্মণসত্তম, তোমাৰ মনৰ অভীষ্ট বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা। দেহধাৰীসকলৰ বাবে মোৰ দৰ্শন কোনোপধ্যেই বৃথা নহওক।”

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । अवश्यं यदि गंतव्यं मया देव गृहं पुनः । तन्ममाचक्ष्व पृच्छामि वरश्चैष भवेन्मम

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “হে প্ৰভু, যদি মই নিশ্চয় পুনৰ নিজৰ গৃহলৈ যাবলগীয়া হয়, তেন্তে মোক কওক—এইয়েই মোৰ প্ৰশ্ন। এইয়েই মোৰ বৰ হ’ওক।”

Verse 17

एते ये नरका रौद्राः सेविताः पापकर्मभिः । दृश्यंते वद कः केन कर्मणा सेव्यते जनैः

“এই ভয়ংকৰ নৰকসমূহ পাপকর্মৰ ফলত সৃষ্ট—ইয়াত দেখা যায়। মোক কওক: কোনে কোন কৰ্মৰ বাবে কোন নৰক ভোগ কৰে?”

Verse 18

यम उवाच । असंख्या नरका विप्र यथा प्राणिगणाः क्षितौ । कृत्स्नशः कथितुं शक्या नैववर्षशतैरपि

যমে ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, নৰক অসংখ্য, যেনেকৈ পৃথিৱীত প্ৰাণীগণ অসংখ্য। শত বছৰতেও সিহঁতৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা সম্ভৱ নহয়।”

Verse 19

कीर्तयिष्यामि तेषां ते प्राधान्येन द्विजोत्तम । एकविंशतिसंख्या ये पापिलोककृते कृताः

“হে দ্বিজোত্তম, মই সিহঁতৰ মাজৰ প্ৰধানসমূহ তোমাক ক’ব—একুশ সংখ্যাৰ—যিসকল পাপীলোকৰ বাবে স্থাপিত।”

Verse 20

आद्योऽयं रौरवो नाम नरको द्विजसत्तम । प्रतप्ततैलकुंभेषु पच्यंते यत्र जंतवः

“হে দ্বিজসত্তম, প্ৰথম নৰকৰ নাম ‘ৰৌৰৱ’। তাত জীৱসমূহ তপ্ত তেলে ভৰা কুম্ভত সিজাই দিয়া হয়।”

Verse 21

हा मातस्तात पुत्रेति प्रकुर्वंति सुदारुणम् । परपाकरताः क्षुद्राः परद्रव्या पहारकाः

“হা মাতা! হা পিতা! হা পুত্ৰ!” বুলি তেওঁলোকে অতি দাৰুণ দুখত কান্দি উঠে—সেই ক্ষুদ্ৰচিত্ত লোকসকল, যিসকলে পৰক দুখ দিয়া ভাল পায় আৰু পৰধন হৰণ কৰে।

Verse 22

द्वितीय एष विप्रेंद्र महारौरवसंज्ञितः । कृतघ्नैः सेव्यते नित्यं तथा च गुरुतल्पगैः

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! এইটো দ্বিতীয় নৰক, ‘মহাৰৌৰৱ’ নামে খ্যাত। ই সদায় কৃতঘ্নসকলৰ নিবাস, আৰু তদুপৰি গুৰুৰ শয্যা লঙ্ঘনকাৰীসকলৰো।

Verse 23

रोरूयमाणैर्दाहार्तैः पच्यमानै र्हविर्भुजा । खंडशः क्रियमाणैश्च तीक्ष्णशस्त्रैरनेकधा

তাত তেওঁলোকে ডাঙৰকৈ ৰোৰায়, দাহযন্ত্ৰণাত কাতৰ হয়; হৱিভোজী অগ্নিয়ে যেন পকাই তোলে; আৰু তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰে নানা প্ৰকাৰে খণ্ড খণ্ড কৰি কাটি পেলায়।

Verse 24

तृतीयोंऽधतमोनाम नरकः सुभयावहः । अत्र ये पुरुषा यांति तांश्च वक्ष्यामि सुद्विज

তৃতীয় নৰক ‘অন্ধতমস’ নামে জনা যায়, অতি ভয়ংকৰ। হে সদ্বিপ্ৰ, কোন কোন পুৰুষ তাত যায়, সেয়া মই তোমাক ক’ম।

Verse 26

चतुर्थोऽयं प्रतप्ताख्यो नरकः संप्रकीर्तितः । अत्र ते यातनां भुक्त्वा तथा शुद्धा भवंति च

চতুৰ্থ এই নৰক ‘প্ৰতাপ্ত’ নামে প্ৰখ্যাত—‘দগ্ধ’। তাত যন্ত্ৰণা ভোগ কৰি, সেই কৰ্ম ক্ষয় হোৱাত, তেওঁলোকো শুদ্ধ হয়।

Verse 27

यैः कृता सततं निंदा गुरुदेवतपस्वि नाम् । तेषामुत्पाट्यते जिह्वा जाताजाताऽत्र भूरिशः

যিসকলে সদায় গুৰু, দেৱতা আৰু তপস্বীসকলৰ নিন্দা কৰি থাকিল, তেওঁলোকৰ জিভা ইয়াত বাৰে বাৰে, বহু বাৰ উপড়াই লোৱা হয়।

Verse 28

एषोऽन्यः पंचमो नाम सुप्रसिद्धो विदारकः । मित्रद्रोहरताश्चात्र च्छिद्यंते करपत्रकैः

ইয়াই আন এক পঞ্চম নৰক, ‘বিদাৰক’ (ছিঁড়ি ফেলা) নামে সুপ্ৰসিদ্ধ। ইয়াত মিত্ৰদ্ৰোহত আসক্ত লোকসকলক হাত-পাত সদৃশ ধাৰাল অস্ত্ৰে কাটি ফেলা হয়।

Verse 29

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । सुलोहास्याः खगास्तेषां हरंत्यत्र विलोचने

যিসকল নৰাধমে দুষ্ট দৃষ্টিৰে পৰস্ত্ৰীক চাইছিল, তেওঁলোকৰ চকু ইয়াত লোহাৰ ঠোঁট থকা পখীয়ে ছিঁড়ি লৈ যায়।

Verse 30

प्राणांतिकं पुरा दत्तं यैर्दुःखं प्राणिनां नरैः । अपराधं विना तेऽत्र पच्यंते वालुकोत्करैः

যিসকল মানুহে কোনো দোষ নথকা প্ৰাণীৰ ওপৰত আগতে প্ৰাণান্তিক দুখ দিছিল, তেওঁলোক ইয়াত তপত বালিৰ ঢিপৰ ওপৰত ‘পকা’ কৰা হয়।

Verse 31

बीभत्सुरिति विख्यातः सप्तमो नरकाधमः । मूत्रामेध्य समाकीर्णः समंतादतिगर्हितः

সপ্তম নৰক, নৰকসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ঘৃণিত, ‘বীভৎসু’ নামে প্ৰখ্যাত। ই মূত্ৰ আৰু মল-ময়লাৰে চাৰিওফালে ভৰ্তি, সকলো দিশে অতি নিন্দনীয়।

Verse 32

राजगामि च पैशुन्यं यैः कृतं सुदुरात्मभिः । अमेध्यपूर्णवक्त्रास्ते धार्यंतेऽत्र नराधमाः

যিসকল অতি দুষ্ট লোকে ৰজাদৰবাৰলৈ গৈ কুৎসা-চুগলি কৰিছিল, সেই নৰাধমসকলক ইয়াত মলিনতাৰে ভৰা মুখ লৈ ধৰি ৰখা হয়।

Verse 33

कुत्सितोनाम विख्यातो द्विजायं चाष्टमोऽधमः । श्लेष्ममूत्राभिसंपूर्णैस्तथा गन्धैश्च कुत्सितैः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, অষ্টম নীচ নৰক ‘কুৎসিত’ নামে বিখ্যাত; ই কফ আৰু মূত্ৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু ঘৃণিত-অপমানজনক দুৰ্গন্ধে ভৰি থাকে।

Verse 34

गुरुदेवातिथिभ्यश्च स्वभृत्येभ्यो विशेषतः । अदत्त्वा भोजनं यैस्तु कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

যিসকলে গুৰু, দেৱতা, অতিথি আৰু বিশেষকৈ নিজৰ আশ্ৰিত-ভৃত্যসকলক আহাৰ নিদিয়াকৈ নিজে ভোজন কৰিলে, তেওঁলোকক ইয়াত দণ্ডভোগৰ বাবে স্থাপন কৰা হয়।

Verse 35

एष दुर्गमनामा च नवमो द्विजसत्तम । तीक्ष्णकंटकसंकीर्णः सर्पवृश्चिकसंकुलः

হে দ্বিজসত্তম, এই নবম নৰকৰ নাম ‘দুৰ্গম’; ই তীক্ষ্ণ কাঁটাৰে ভৰা আৰু সাপ- বিচ্ছুৰে গিজগিজাই থাকে।

Verse 36

एकसार्थप्रयाताय क्षुत्क्षामायावसीदते । अदत्त्वा भोजनं यैश्च कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

যিসকলে কাফেলাৰ সৈতে যাত্ৰা কৰা, ক্ষুধাত কঁপনি ধৰি অৱসন্ন হোৱা পথিকক আহাৰ নিদিলে, তেওঁলোকক ইয়াতেই থাকিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।

Verse 37

दशमोऽयं सुविख्यातो नरको नामदुः सहः । तप्तलोहमयैः स्तंभैः समंतात्परिवारितः

এই দশম নৰক ‘দুঃসহ’ নামে সুপ্ৰসিদ্ধ; চাৰিওফালে দগ্ধ-তপ্ত লোহাৰ স্তম্ভেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 38

ये पापाः परदारेषु रक्ता मिष्टामिषेषु वा । तप्तलोहमयान्स्तंभांस्तेऽत्रालिंगंति मानवाः

যিসকল পাপী পৰস্ত্ৰীসক্ত, অথবা মিঠা ভোজন আৰু মাংসত আসক্ত, সেই মানুহসকলক ইয়াত দগ্ধ-তপ্ত লোহাৰ স্তম্ভ আঁকোৱালি ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।

Verse 39

एकादशोऽपरश्चायमाकर्षाख्यः प्रकीर्तितः । नरको विप्रशार्दूल तप्तसंदंशसंकुलः

হে বিপ্ৰশাৰ্দূল, এই আনটো—একাদশ—নৰক ‘আকৰ্ষ’ নামে প্ৰখ্যাত; ই দগ্ধ-তপ্ত চিমটা আৰু সংডাসেৰে গিজগিজাই আছে।

Verse 40

स्त्रीविप्रगुरुदेवानां वित्तं चाश्नंति ये नराः । संदंशैरपि कृष्यंते तत्र तप्तैः समंततः

যিসকল মানুহে স্ত্ৰী, ব্ৰাহ্মণ, গুৰু বা দেৱতাৰ ধন-সম্পদ ভোগ কৰে বা হৰণ কৰে, তেওঁলোকক তাত চাৰিওফালে দগ্ধ-তপ্ত সংডাসেৰে টানি নিয়া হয়।

Verse 41

संदंशो द्वादशश्चायं तथाऽभक्ष्यप्रभक्षकाः । लोहदंतमुखैर्गृधैर्भक्ष्यंतेऽत्र नराधमाः

দ্বাদশ নৰক ‘সন্দংশ’; ইয়াত যিসকল অধম মানুহে অভক্ষ্য ভক্ষণ কৰে, তেওঁলোকক লোহাৰ ঠোঁট আৰু দাঁত থকা গৃধ্ৰে ভক্ষণ কৰে।

Verse 42

एष त्रयोदशोनाम सुविख्यातो नियंत्रकः । समंतात्कृमिभिर्व्याप्तस्तथा च दृढबन्धनैः

এই ত্ৰয়োদশ নৰক ‘নিয়ন্ত্ৰক’ নামে সুপ্ৰসিদ্ধ। ই চাৰিওফালে কৃমিৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু দৃঢ়, অনমনীয় বন্ধনে আৱদ্ধ।

Verse 43

न्यासापहारकाः पापास्तत्र बद्धाश्च बंधनैः । कृमिवृश्चिक कीटाद्यैर्भक्ष्यते द्विजसत्तम

হে দ্বিজসত্তম! যিসকল পাপী আমানত (ন্যাস) অপহৰণ কৰে, সিহঁত তাত শৃংখল-বন্ধনে আবদ্ধ থাকে আৰু কৃমি, বৃশ্চিক আৰু আন ডংশকাৰী কীটৰ দ্বাৰা ভক্ষিত হয়।

Verse 44

तथा चतुर्दशोनाम नरकोऽधोमुखः स्थितः । नरकाणां समस्तानामेष रौद्रतमाकृतिः

তদ্ৰূপ চতুৰ্দশ নৰক ‘অধোমুখ’ নামে, য’ত মানুহক উলটাই থোৱা হয়। সকলো নৰকৰ মাজত ই সৰ্বাধিক ভয়ংকৰ আকৃতিৰ।

Verse 45

अत्र चाधोमुखा बद्धा वृक्षशाखावलंबिताः । पच्यंते वह्निनाऽधस्ताद्ब्रह्मघ्ना ये च मानवाः

ইয়াত অধোমুখ কৰি বন্ধনে আবদ্ধ কৰি গছৰ ডালত ওলমাই থোৱা হয়। যিসকল মানুহ ব্ৰাহ্মণ-হন্তা (ব্ৰহ্মঘ্ন), সিহঁতক তলৰ পৰা অগ্নিয়ে দগ্ধ কৰি পকাই তোলে।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशाद्यैः संकीर्णोऽयं द्विजोत्तम । नरको भीषणो नाम ख्यातः पञ्चदशो महान्

হে দ্বিজোত্তম! এই স্থান জোঁক/উকুন, খাটপোকা, মশা-জাতীয় ক্ষুদ্ৰ কীট আদিৰে গিজগিজাই আছে। এই মহান নৰক পঞ্চদশ, ‘ভীষণ’ নামে খ্যাত।

Verse 47

कूटसाक्ष्यरतानां च तथैवानृतवादिनाम् । अत्राश्रयो मया दत्तस्तथान्येषां कुकर्मिणाम्

মিছা সাক্ষ্যত আসক্ত আৰু সদায় অসত্য কোৱা লোকসকলৰ বাবে—আৰু আন কুকৰ্মী পাপীসকলৰ বাবেও—ইয়াত মই আশ্ৰয়-বন্ধনৰ স্থান নিযুক্ত কৰিলোঁ।

Verse 49

एष षोडश उद्दिष्टो नरको नाम क्षुद्रदः । युधार्तैर्मानवैर्व्याप्तः समंताद्द्विजसत्तम

হে দ্বিজসত্তম! এইটো ষোড়শ নৰক বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, নাম ‘ক্ষুদ্ৰদ’; ই চাৰিওফালে যুদ্ধযাতনাত পীড়িত মানুহেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 50

तथा सप्तदशश्चायं क्षाराख्यो नरकः स्मृतः । सुक्षारेण समाकीर्णः सर्वप्राणिभयावहः

তদ্ৰূপে এইটো সপ্তদশ নৰক ‘ক্ষাৰ’ নামে স্মৃত; ই তীক্ষ্ণ, দাহক ক্ষাৰেৰে ভৰপূৰ আৰু সকলো দেহধাৰীৰ বাবে ভয়ংকৰ।

Verse 51

व्रतभंगकरा ये च ये च पाषण्डिनो नराः । तेऽत्रागत्य शितैः शस्त्रैः पिष्यंते पापकृत्तमाः

যিসকলে পবিত্ৰ ব্ৰত ভংগ কৰে আৰু যিসকল পাষণ্ড, ধৰ্মনাশক পথৰ অনুগামী—সেই মহাপাপীসকল ইয়ালৈ আহি তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰেৰে চেপি গুৰি কৰা হয়।

Verse 52

एष चाष्टादशो नाम कथितश्च निदाघकः । ज्वलितांगारसंकीर्णो दुःसेव्यः सर्वदेहिनाम्

এইটো অষ্টাদশ নৰক বুলি কোৱা হৈছে, নাম ‘নিদাঘক’; ই জ্বলি থকা অঙ্গাৰেৰে ভৰপূৰ আৰু সকলো দেহধাৰীৰ বাবে অসহ্য।

Verse 53

दूषयंति च ये शास्त्रं काव्यं विप्रं च कन्यकाम् । अंगारांतः स्थितातेऽत्र ध्रियंते मानवा द्विज

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যিসকলে ধৰ্মশাস্ত্ৰ, কাব্য, ব্ৰাহ্মণ আৰু কুমাৰী কন্যাক অপবিত্ৰ কৰে, সেই মানুহসকলক ইয়াত জ্বলন্ত অঙ্গাৰৰ ভিতৰত স্থাপন কৰি ধৰি ৰখা হয়।

Verse 54

एकोनविंशतिश्चायं प्रख्यातः कूटशाल्मलिः । सुतीक्ष्णकंटकाकीर्णः समंताद्द्विजसत्तम ।ा

হে দ্বিজসত্তম! এই উনবিংশ নৰক প্ৰখ্যাত ‘কূটশাল্মলি’; ই চাৰিওফালে অতি তীক্ষ্ণ কাঁটাৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 56

एष विंशतिमो नाम नरको द्विजसत्तम । असिपत्रवनाख्यश्च कष्टसेव्यो दुरात्मभिः

হে দ্বিজসত্তম! এইটো বিংশতম নৰক, নাম ‘অসিপত্ৰবন’; ই দুষ্টাত্মাসকলৰ বাবে ভোগ্য, সহ্য কৰাটো অতি কষ্টকৰ।

Verse 57

अत्र यांति नरा विप्र पररंध्रनिरीक्षकाः । कूटकर्मरता ये च शास्त्रविक्रयकारकाः

হে বিপ্ৰ! ইয়ালৈ আহে সেই নৰসকল, যিসকলে আনৰ দোষ খুঁজি চায়, যিসকলে কূটকৰ্মত আসক্ত, আৰু যিসকলে শাস্ত্ৰ বিক্ৰী কৰি বাণিজ্য কৰে।

Verse 58

एकविंशतिमा चैषा नाम्ना वैतरणी नदी । सर्वैरेव नरैर्गम्या धर्मपापानुयायिभिः

আৰু এইটো একবিংশ—‘বৈতৰণী’ নামৰ নদী; ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা হওক বা পাপৰ পথ ধৰা হওক, সকলো নৰেই ইয়ালৈ যাবলগীয়া হয়।

Verse 59

मृत्युकाले समुत्पन्ने धेनुं यच्छंति ये नराः । तस्या लांगूलमाश्रित्य तारयंति सुखेन च

মৃত্যুৰ সময় উপস্থিত হ’লে, যিসকল মানুহে দুগ্ধদায়িনী গাই দান কৰে, তেওঁলোকে সেই গাইৰ লেঙুৰ ধৰি সহজে পাৰ হৈ যায়।

Verse 60

अदत्त्वा गां च ये मर्त्या म्रियंते द्विजसत्तम । तीर्त्वा हस्तादिभिर्दुर्गा त इमां संतरंति च

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যিসকল মর্ত্য গাই দান নকৰাকৈ মৰে, তেওঁলোকে এই দুৰ্গম ধাৰা হাত-ভৰি আদিৰ জোৰে কষ্ট কৰি কষ্টেৰে পাৰ হয়।

Verse 61

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तम । विस्तरेण तव प्रीत्या स्वरूपं नरकोद्भवम्

হে দ্বিজোত্তম! তুমি যি সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমাৰ প্ৰীতিত বিস্তাৰে ক’লোঁ—নরকোদ্ভৱ যাতনাৰ স্বৰূপো সহ।

Verse 62

तस्माद्गच्छ गृहं शीघ्रं यावद्गात्रं न दह्यते । बन्धुभिस्तव शोकार्तैर्गृहीत्वा वांछितं धनम्

সেয়ে তুমি শীঘ্ৰে নিজৰ ঘৰলৈ যোৱা, যেতিয়ালৈকে তোমাৰ দেহ দগ্ধ হোৱা নাই; তোমাৰ শোকাকুল আত্মীয়সকলে তোমাৰ ইচ্ছিত ধন-সম্পদ উঠাই ল’ব।

Verse 63

ब्राह्मण उवाच । यदि देव मया सम्यग्गंतव्यं निजमंदिरम् । तद्ब्रूहि कर्मणा येन नरकं याति नो नरः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: হে দেৱ! যদি মই সত্যই যথাযথভাৱে নিজৰ গৃহলৈ যাবলগীয়া হওঁ, তেন্তে কোৱা—কোন কৰ্মে মানুহ নৰকলৈ নাযায়?

Verse 64

यम उवाच । तीर्थयात्रापरो नित्यं देवतातिथिपूजकः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च न याति नरकं नरः

যমে ক’লে: যি নিত্য তীৰ্থযাত্ৰাত ৰত, দেৱতাৰ পূজা কৰে আৰু অতিথিক সন্মান কৰে, ব্ৰাহ্মণ-ধৰ্মত নিষ্ঠাৱান আৰু আনৰ আশ্ৰয়স্বৰূপ—সেই মানুহ নৰকলৈ নাযায়।

Verse 65

परोपकारसंयुक्तो नित्यं जपपरायणः । स्वाध्यायनिरतश्चैव न याति नरकं द्विज

হে দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)! যি পৰোপকাৰত যুক্ত, নিত্য জপত পৰায়ণ আৰু সদায় স্বাধ্যায় (পবিত্ৰ অধ্যয়ন)ত নিমগ্ন—সেইজন নৰকলৈ নাযায়।

Verse 66

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च । यः करोति नरो नित्यं नरकं न स पश्यति

যি মানুহে নিত্য বাপী, কূপ আৰু তড়াগ (পুখুৰী) নিৰ্মাণ কৰে, লগতে দেৱতাৰ মন্দিৰো গঢ়ে—সেইজন নৰক নেদেখে।

Verse 67

हेमंते वह्निदो यः स्यात्तथा ग्रीष्मे जलप्रदः । वर्षास्वाश्रयदो यश्च नरकं न स पश्यति

যি হেমন্তত অগ্নিদান (উষ্ণতা) কৰে, গ্ৰীষ্মত জল দান কৰে, আৰু বৰ্ষাত আশ্ৰয় দিয়ে—সেইজন নৰক নেদেখে।

Verse 68

व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः । ब्रह्मचारी सदा ध्यानी नरकं याति नो नरः

যি ব্ৰত-উপবাসে যুক্ত, মনত শান্ত, ইন্দ্ৰিয়জয়ী, ব্ৰহ্মচৰ্য পালনকাৰী আৰু সদায় ধ্যানমগ্ন—সেই মানুহ নৰকলৈ নাযায়।

Verse 69

अन्नप्रदो नरो यः स्याद्विशेषेण तिलप्रदः । अहिंसानिरतश्चैव नरकं न स पश्यति

যি নৰ অন্ন দান কৰে—বিশেষকৈ তিল দান কৰে—আৰু অহিংসাত নিবিষ্ট থাকে, সি নৰক নেদেখে।

Verse 70

वेदाध्ययनसंपन्नः शास्त्रासक्तः सुमृष्टवाक् । धर्माख्यानपरो नित्यं नरकं न स पश्यति

যি বেদ অধ্যয়নত সিদ্ধ, শাস্ত্ৰত আসক্ত, বাক্যত মাৰ্জিত, আৰু সদায় ধৰ্মকথা বৰ্ণনা-উপদেশত নিয়োজিত, সি নৰক নেদেখে।

Verse 71

ब्राह्मण उवाच । एतन्मूर्खोऽपि जानाति शुभकर्मकरः पुमान् । न याति नरकं स्वर्गे तथा पापक्रियारतः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: এই কথা মূৰ্খেও জানে—যি পুমান শুভকৰ্ম কৰে সি নৰকলৈ নাযায়, স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু যি পাপক্ৰিয়াত আসক্ত, তাৰ ফল বিপৰীত।

Verse 72

तस्मादशुभकर्मापि कर्मणा येन पातकम् । स्वल्पेनापि निहन्त्याशु याति स्वर्गं नरस्ततः

সেয়ে, অশুভ কৰ্মে লিপ্ত হলেও যি নৰে কোনো কৰ্মৰ দ্বাৰা পাপ অতি শীঘ্ৰ নাশ কৰে—অল্প প্ৰয়াসে হলেও—সি তেতিয়া স্বৰ্গলৈ যায়।

Verse 73

तन्मेब्रूहि सुरश्रेष्ठ व्रतं नियममेव वा । तीर्थं वा जपहोमं वा सर्वलोकसुखावहम्

হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! মোক সেই ব্ৰত বা নিয়ম কোৱা—অথবা কোনো তীৰ্থ, বা জপ-হোম—যি সকলো লোকৰ সুখ-কল্যাণ আনে।

Verse 74

यम उवाच । अत्र ते सुमहद्गुह्यं कीर्तयिष्ये द्विजोत्तध । गोपनीयं प्रयत्नेन वचनान्मम सर्वदा

যমে ক’লে: হে দ্বিজোত্তম, ইয়াত মই তোমাক অতি মহান গোপন কথা ঘোষণা কৰিম। মোৰ বাক্য যত্নে ৰক্ষা কৰা আৰু সদায় এই উপদেশ গোপনে ৰাখিবা।

Verse 75

महापातकयुक्तोऽपि पुरुषो येन कर्मणा । अनुष्ठितेन नो याति नरकं क्लेशकारकम्

যদিও মানুহ মহাপাতকেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হয়, তথাপি যি বিধিবদ্ধ কৰ্ম অনুষ্ঠান কৰে, সি ক্লেশদায়ক নৰকলৈ নাযায়।

Verse 76

आनर्तविषये रम्यं सर्वतीर्थमयं शुभम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं महापातकनाशनम्

আনর্ত বিষয়ে এক ৰম্য, শুভ ক্ষেত্ৰ আছে—হাটকেশ্বৰ-উৎপন্ন—যি সকলো তীৰ্থৰ শক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু মহাপাতক নাশক।

Verse 77

तत्रैकमपि मासार्धं यो भक्त्या पूजयेद्धरम् । स सर्वपापयुक्तोऽपि शिवलोके महीयते

তাত যি কোনোবাই ভক্তিৰে আধা মাহো প্ৰভু ধৰক পূজা কৰে, সি সকলো পাপযুক্ত হলেও শিৱলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 78

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा त्वमाराधय शंकरम् । येन गच्छसि निर्वाणं दशभिः पुरुषैः सह

সেয়ে তুমি তৎক্ষণাৎ তাত গৈ শংকৰক আৰাধনা কৰা; যাৰ ফলত তুমি দহজন পুৰুষৰ সৈতে নিৰ্বাণ, মুক্তি লাভ কৰিবা।

Verse 79

सूत उवाच । उपदेशं समाकर्ण्य स यदा प्रस्थितो गृहम् । धर्मराजस्य संहष्टो मधुरां नगरीं प्रति

সূতে ক’লে: উপদেশ শুনি যেতিয়া সি ঘৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে, তেতিয়া ধৰ্মৰাজৰ আদেশত তাক মধুৰা নগৰীৰ ফালে পঠোৱা হ’ল।

Verse 80

तावद्द्वितीयं गो कर्णं दूत आदाय संगतः । दर्शयामास धृत्वाग्रे धर्मराजस्य सत्वरम्

ঠিক তেতিয়াই দূতে দ্বিতীয় গোকৰ্ণক লৈ উপস্থিত হ’ল আৰু ধৰ্মৰাজৰ আগত তৎক্ষণাৎ ধৰি দেখুৱালে।

Verse 81

ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः । गोकर्णं पुरतो दृष्ट्वा द्वितीयं प्रस्थितं गृहम्

তাৰ পাছত ধৰ্মৰাজে সন্মুখত থিয় হোৱা দ্বিতীয় গোকৰ্ণক দেখি আনন্দিত হৈ, যি দূত যাত্ৰা কৰিছিল তাক ক’লে।

Verse 82

यस्मात्कालात्ययं कृत्वाऽनीतोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । तस्मादेनमपि क्षिप्रं द्वितीयेन समं त्यज

যিহেতু তুমি উচিত সময় উলংঘা কৰি এই ব্ৰাহ্মণক আনিছা, সেয়ে তাকো তৎক্ষণাৎ দ্বিতীয়জনৰ সমান কৰি মুক্ত কৰি দে।

Verse 83

ततस्तौ तत्क्षणान्मुक्तौ गोकर्णौ ब्राह्मणौ समम् । स्वंस्वं कलेवरं प्राप्य सहसाथ समन्वितौ

তেতিয়া সেই মুহূর্ততে দুয়ো জন গোকৰ্ণ নামৰ ব্ৰাহ্মণ একেলগে মুক্ত হ’ল; নিজ নিজ দেহ পুনৰ লাভ কৰি তৎক্ষণাৎ সম্পূৰ্ণ ৰূপে সুস্থ-সমগ্ৰ হ’ল।

Verse 84

ततः स कथयामास गोकर्णः प्रथमो द्विजः । यमोपदेशसंजुष्टो द्वितीयाय सविस्तरम्

তাৰ পাছত প্ৰথম দ্বিজ গোকৰ্ণে—যমৰ উপদেশেৰে সমৃদ্ধ হৈ—দ্বিতীয়জনক সকলো কথা বিস্তাৰে ক’লে।

Verse 85

ततो गृहं परित्यज्य गोकर्णौ द्वावपि स्थितौ । देवतायतनैर्व्याप्तं क्षेत्रं दृष्ट्वाऽखिलं ततः

তাৰ পাছত ঘৰ ত্যাগ কৰি দুয়ো গোকৰ্ণ তাতেই অৱস্থিত হ’ল। আৰু দেৱালয়সমূহেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই সমগ্ৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ দেখা পোৱাৰ পাছত (তাৰ মাহাত্ম্য বুজিলে)।

Verse 86

लिंगे संस्थापिते ताभ्यां सीमांते दक्षिणोत्तरे । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्य तपसि द्रुतम्

তেওঁলোকে দুয়োজনে দক্ষিণ-উত্তৰ সীমান্তত লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে। তাৰ পাছত হাটকেশ্বৰ-সম্পৰ্কিত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপনীত হৈ, শীঘ্ৰে তপস্যাত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 87

ततः शिवं समाराध्य तपः कृत्वा यथोचितम् । सशरीरौ दिवं प्राप्तौ तत्प्रभावाद्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত শিৱক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি আৰু যথোচিত তপস্যা সম্পন্ন কৰি, সেই দ্বিজোত্তমসকল তাৰ প্ৰভাৱত দেহসহ স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 88

ताभ्यां मार्गचतुर्दश्यां कृष्णायां जागरः कृतः । यः करोति नरो भक्त्या स गच्छति शिवालयम्

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত তেওঁলোকে জাগৰণ পালন কৰিলে। যি নৰ ভক্তিভাৱে এনে জাগৰণ কৰে, সি শিৱৰ ধামলৈ যায়।

Verse 89

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । निष्कामस्तु पुनर्मोक्षं नरो याति न संशयः

সন্তানহীন লোকে পুত্ৰ লাভ কৰে; ধন-আকাঙ্ক্ষীয়ে ধন পায়। কিন্তু নিষ্কাম ব্যক্তি নিঃসন্দেহে মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 90

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं सीमांतं द्विजसत्तमाः । क्षेत्रस्यास्य प्रमाणं च विस्तरेण चतुर्दिशम्

সূত ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই তোমালোকক ইয়াৰ সীমান্তসমূহ সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ, আৰু এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ চাৰিও দিশৰ বিস্তাৰো বিশদে বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 91

अत्रांतरे नरा ये च निवसंति द्विजोत्तमाः । कृषिकर्मोद्यताश्चापि यांति ते परमां गतिम् । किं पुनर्नियतात्मानः शांता दांता जितेंद्रियाः

হে দ্বিজোত্তমসকল, এই ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত যিসকল নৰ বাস কৰে—যদিও কেৱল কৃষিকাৰ্যত উদ্যমী—তেওঁলোকেও পৰম গতি লাভ কৰে। তেন্তে আত্মসংযমী, শান্ত, দমিত আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ীসকলৰ কথা কিমান অধিক!

Verse 92

अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तस्मिन्क्षेत्रे मृता यांति स्वर्गलोकं न संशयः

কিড়াপতঙ্গ, পশু, পক্ষী আৰু মৃগো—যদি সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মৃত্যু হয়—তেওঁলোকো নিঃসন্দেহে স্বৰ্গলোকলৈ যায়।

Verse 93

किं पुनर्ये नरास्तत्र कृत्वा प्रायोपवेशनम् । संन्यस्ताः श्रद्धयोपेता हृदयस्थे जनार्दने

তেন্তে তাতো অধিক ধন্য সেই নৰসকল, যিসকলে তাত প্ৰায়োপৱেশন (উপবাসে দেহত্যাগ) কৰে—সংন্যাসী হৈ, শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু হৃদয়ত জনাৰ্দনক স্থাপন কৰি।

Verse 94

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । विशेषेण कलौ प्राप्ते युगे पापसमावृते

সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত নিশ্চয় সেৱা-দৰ্শন কৰা উচিত—বিশেষকৈ এতিয়া, যেতিয়া কলিযুগ উপস্থিত, আৰু এই যুগ পাপে আৱৃত।

Verse 95

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये च विप्रस्य घातकाः । ते सर्वेऽत्र नरा नित्यमारुहंति पतंति च

নাস্তিক, ধৰ্ম-মৰ্যাদা ভংগ কৰা, আৰু ব্ৰাহ্মণক আঘাত কৰা—এনে লোকসকল এই ঠাইতে সদায় উঠা-নামা কৰে, পুনঃপুনঃ পতনৰ দুখ ভোগে।

Verse 96

वापीकूपतडागेषु यत्रयत्र जलं द्विजाः । तत्रतत्र नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

হে দ্বিজসকল! য’তে য’তে জল আছে—বাপী, কূপ বা পুখুৰীত—ত’তে যি নৰ স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 97

किं य्रज्ञैः किं वृथा दानैः क व्रतैः किं जपैरपि । वरं तत्र कृतो वासः क्षेत्रे स्वर्गमभीप्सुभिः

যজ্ঞৰ কি প্ৰয়োজন? বৃথা দানৰ কি ফল? ব্ৰতৰ কি, আৰু জপৰো কি? স্বৰ্গ কামনা কৰাসকলৰ বাবে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰাই শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 98

एतत्पवित्रमायुष्यं मांगल्यं पापनाशनम् । हाटकेश्वरजक्षेत्रमाहात्म्यं शृण्वतां सदा

হাটকেশ্বৰ-দেৱৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ এই মাহাত্ম্য সদায় শুনাসকলৰ বাবে পবিত্ৰকাৰী, আয়ু-বর্ধক, মঙ্গলদায়ক আৰু পাপনাশক।