Adhyaya 259

Verse 1

गालव उवाच । तस्मिंस्तु पतिते लिंगे योजनायामविस्तृते । विषादार्त्ता ऋषिगणास्तत्राजग्मुः सहस्रशः

গালৱে ক’লে: সেই লিঙ্গ পতিত হৈ এক যোজন বিস্তৃত হৈ পৰাত, বিষাদে পীড়িত ঋষিগণৰ দলসমূহ হাজাৰ হাজাৰকৈ তাত আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 2

व्यलोकयन्त सर्वत्र दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम् । नासौ दृष्टिपथे तेषां बभूव भयविह्वलः

তেওঁলোকে সৰ্বত্ৰ চালে, তাত মহেশ্বৰক বিচাৰি; কিন্তু তেওঁলোকৰ দৃষ্টিপথত তেওঁ নপৰিল, আৰু তেওঁলোকে ভয়ে কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 3

वीर्यं वर्षसहस्राणि बहून्यपि सुसंचितम् । पृथिवीं सकलां व्याप्य स्थितं ददृशिरे द्विजाः

দ্বিজসকলে দেখিলে এক মহাবীৰ্য—বহু সহস্ৰ বছৰে সঞ্চিত—যি সমগ্ৰ পৃথিৱীজুৰি ব্যাপি স্থিত হৈ আছিল।

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सुमहल्लिंगं रुधिराक्तं जलैः प्लुतम् । ब्राह्मणाः संशयगता दह्यमाना वसुन्धरा

সেই অতি বৃহৎ লিঙ্গ—ৰক্তে লেপিত আৰু জলত প্লাৱিত—দেখি ব্ৰাহ্মণসকল সন্দেহত পৰিল; আৰু বসুন্ধৰা যেন দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 5

तल्लिंगं तत्र संस्थाप्य चक्रुस्तां नर्मदां नदीम् । तज्जलं नर्मदारूपं ल्लिंगं चामरकण्टकम्

সেই লিঙ্গ তাত স্থাপন কৰি তেওঁলোকে নর্মদা নদীক প্ৰকাশ কৰিলে। সেই জল নর্মদাৰূপ হ’ল, আৰু সেই লিঙ্গ ‘অমৰকণ্টক’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 6

नरकं वारयत्येतत्सेवितं नरकापहम् । भूतग्रहाश्च सर्वेऽपि यास्यंति विलयं ध्रुवम्

এই তীৰ্থ-সেৱা আশ্ৰয় কৰিলে নৰক ৰোধ কৰে, নৰকৰ ফল নাশ কৰে। আৰু সকলো ভূত-গ্ৰহ তথা উপদ্ৰৱ নিশ্চয়েই লয়লৈ যায়।

Verse 7

तत्र स्नात्वा जलं पीत्वा संतर्प्य च पितॄंस्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति मनुष्यो भुवि दुर्लभान्

তাত স্নান কৰি, জল পান কৰি, আৰু পিতৃসকলক তৃপ্ত কৰি মানুহে এই পৃথিৱীত দুষ্প্ৰাপ্য সকলো কামনা লাভ কৰে।

Verse 9

लिंगानि नार्मदेयानि पूजयिष्यंति ये नराः । तेषां रुद्रमयो देहो भविष्यति न संशयः । चातुर्मास्ये विशेषेण लिंगपूजा महाफला । चातुर्मास्ये रुद्रजपं हरपूजा शिवे रतिः

যিসকল মানুহে নর্মদা-দেশৰ লিঙ্গসমূহ পূজা কৰিব, তেওঁলোকৰ দেহ ৰুদ্ৰময় হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাসত লিঙ্গ-পূজা মহাফলদায়িনী। চাতুৰ্মাসত ৰুদ্ৰ-জপ, হৰৰ পূজা আৰু শিৱভক্তি প্ৰশংসিত।

Verse 10

पंचामृतेन स्नपनं न तेषांगर्भवेदना । ये करिष्यंति मधुना सेचनं लिंगमस्तके

যিসকলে পঞ্চামৃতৰে (লিঙ্গ) স্নাপন কৰে, তেওঁলোকৰ গৰ্ভবেদনা নাথাকে। আৰু যিসকলে লিঙ্গৰ মস্তকত মধু ঢালে, তেওঁলোকেও তেনে মঙ্গলময় উপশম লাভ কৰে।

Verse 11

तेषां दुःखसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् । दीपदानं कृतं येन चातु र्मास्ये शिवाग्रतः

যি চাতুৰ্মাস্যত শিৱৰ সন্মুখত দীপ-দান কৰে, তাৰ বাবে দুখৰ সহস্ৰ সহস্ৰ ৰাশি নিশ্চিতভাৱে লয় পায়।

Verse 12

कुलकोटिं समुद्धृत्य स्वेच्छया शिवलोकभाक् । चन्दनागुरुधूपैश्च सुश्वेतकुसुमैरपि

নিজ ইচ্ছাশক্তিৰে কুলৰ কোটি উদ্ধাৰ কৰি মানুহ শিৱলোকৰ অধিকাৰী হয়—চন্দন-অগৰুৰ ধূপ আৰু অতি শুদ্ধ শ্বেত কুসুমেৰে পূজা কৰিলেও।

Verse 13

नर्मदाजललिंगं ये ह्यर्च यिष्यंति ते शिवाः । शिला हरत्वमापन्नाः प्राणिनामपि का कथा

যিসকলে নর্মদাজল-লিঙ্গৰ অৰ্চনা কৰে, সিহঁত নিশ্চয় শিৱসদৃশ হয়। যেতিয়া শিলাই হৰিত্ব (মুক্তি/দেৱত্ব) লাভ কৰে, তেন্তে প্ৰাণীৰ কথা কিয় ক’ব!

Verse 14

तत्संभूतं महालिंगं जलधारणसंयुतम् । पूजयित्वा विधानेन चातुर्मास्ये शिवो भवेत्

এইদৰে উৎপন্ন মহালিঙ্গ, যি জলধাৰণ/জলপ্ৰবাহেৰে সংযুক্ত, তাক চাতুৰ্মাস্যত বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিলে মানুহ শিৱসদৃশ হয়।

Verse 15

चातुर्मास्ये ये मनुजा नर्मदाऽमरकण्टके । तीर्थे स्नास्यंति नियतास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे

চাতুৰ্মাস্যত যিসকল মানুহ নিয়ম-নিষ্ঠ হৈ নর্মদাৰ অমৰকণ্টক তীৰ্থত স্নান কৰে, তেওঁলোকৰ নিবাস ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)ত হয়।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते द्विजास्तत्र स्थाप्य लिंगं यथाविधि । अमरकण्टकतीर्थे नर्मदां च महानदीम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এইদৰে কৈ সেই দ্বিজসকলে তাত বিধি অনুসাৰে লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, অমৰকণ্টক তীৰ্থত মহা নদী নৰ্মদাৰ তীৰত।

Verse 17

पुनश्चिन्तापरा जाता विश्वस्य क्षोभकारणे । पद्मासनगता भूत्वा प्राणायामपरायणाः

পুনৰায় তেওঁলোক বিশ্বৰ ক্ষোভৰ কাৰণ চিন্তাত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল; পদ্মাসনত বহি প্ৰাণায়ামত একাগ্ৰভাৱে পৰায়ণ হ’ল।

Verse 18

चिन्तयामासुरव्यग्रं हृदयस्थं महे श्वरम् । ततो देवा महेंद्राद्याः संप्राप्यामरकण्टकम्

অব্যগ্ৰচিত্তে তেওঁলোকে হৃদয়স্থিত মহেশ্বৰক ধ্যান কৰিলে। তেতিয়া মহেন্দ্ৰ আদি দেৱসকলে অমৰকণ্টকত উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

ब्राह्मणानां स्तुतिं चक्रुर्विनयानतकन्धराः । नमोऽस्तु वो द्विजातिभ्यो ब्रह्मविद्भ्यो महेश्वराः

বিনয়ে নতকন্ধৰে তেওঁলোকে ব্ৰাহ্মণসকলৰ স্তৱনা কৰিলে: “হে দ্বিজাতি, ব্ৰহ্মবিদ্, হে মহেশ্বৰসদৃশ মহাপ্ৰভুসকল, আপোনালোকক নমস্কাৰ।”

Verse 20

भूसुरेभ्यो गुरुभ्यश्च विमुक्तेभ्यश्च वंधनात् । यूयं गुणत्रयातीता गुणरूपा गुणाकराः

ভূসুৰসকলক, গুৰুসকলক, আৰু বন্ধনৰ পৰা মুক্ত মহাত্মাসকলক নমস্কাৰ। আপোনালোক ত্ৰিগুণাতীত, তথাপি গুণৰূপ আৰু গুণৰ আকৰ।

Verse 21

गुणत्रयमयैर्भावैः सततं प्राणबुद्बुदाः । येषां वाक्यजलेनैव पापिष्ठा अपि शुद्धताम् । प्रयांति पापपुंजाश्च भस्मसाद्यांति पापिनाम्

ত্ৰিগুণজাত ভাবৰ বশে সদায় প্ৰাণ-বুদবুদ সদৃশ জীৱসমূহ; যিসকলৰ বাক্য-জলৰ দ্বাৰাই অতি পাপীও শুদ্ধতা লাভ কৰে, আৰু পাপীৰ পাপ-পুঞ্জ ভস্মীভূত হয়।

Verse 22

शस्त्रं लोहमयं येषां वागेव तत्समन्विताः । पापैः पराभिभूतानां तेषां लोकोत्तरं बलम्

যিসকলৰ অস্ত্ৰ লোহাময় আৰু যিসকলৰ বাক্যও তেনেদৰে অস্ত্ৰসজ্জিত, পাপে আক্রমিত আৰু পৰাভূত হ’লেও তেওঁলোকৰ ভিতৰত লোকোত্তৰ বল উদয় হয়।

Verse 23

क्षमया पृथिवीतुल्याः कोपे वैश्वानरप्रभाः । पातनेऽनेकशक्तीनां समर्था यूयमेव हि

ক্ষমাত তোমালোক পৃথিৱীৰ তুল্য; ক্ৰোধত তোমালোক বৈশ্বানৰ অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত। সঁচাকৈয়ে নানাবিধ শক্তিক পতিত কৰাত সক্ষম কেৱল তোমালোকেই।

Verse 24

स्वर्गादीनां तथा याने भवन्तो गतयो ध्रुवम्

আৰু স্বৰ্গ আদি উচ্চ লোকলৈ যাত্ৰাত, নিশ্চিতভাৱে তোমালোকেই ধ্ৰুৱ গতি-মাৰ্গ।

Verse 25

सत्कर्मकारकाश्चैव सत्कर्मनिरताः सदा । सत्कर्मफलदातारः सत्कर्मेभ्यो मुमुक्षवः

তোমালোক সৎকৰ্মৰ কৰ্তা আৰু সদায় সৎকৰ্মত নিবিষ্ট; তোমালোক সৎকৰ্মৰ ফল দান কৰোঁতা, আৰু সৎকৰ্মৰ দ্বাৰাই মুক্তি কামনা কৰোঁতা।

Verse 26

सावित्रीमंत्रनिरता ये भवंतोऽघनाशनाः । आत्मानं यजमानं च तारयंति न संशयः

তোমালোকৰ মাজত যিসকল সাৱিত্ৰী মন্ত্ৰত নিবিষ্ট—পাপনাশক—তেওঁলোকে নিজকে আৰু যজমানকো তাৰে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 27

वह्नयश्च तथा विप्रास्तर्पिताः कार्यसाधकाः । चातुर्मास्ये विशेषेण तेषां पूजा महाफला

যেতিয়া পবিত্ৰ অগ্নিসমূহ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিমতে তৃপ্ত কৰা হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে মনোৰথ সিদ্ধ কৰে। বিশেষকৈ চাতুৰ্মাস্যত তেওঁলোকৰ পূজা মহাফলদায়ক।

Verse 28

तावन्न वज्रमिंद्रस्य शूलं नैव पिनाकिनः

যিমানলৈকে সেই শক্তি স্থিৰ থাকে, তিমানলৈকে ইন্দ্ৰৰ বজ্ৰও ভয়ংকৰ নহয়, আৰু পিনাকিন (শিৱ)ৰ ত্ৰিশূলো নহয়।

Verse 29

दण्डो यमस्य तावन्नो यावच्छापो द्विजोद्भवः । अग्निना ज्वाल्यते दृश्यं शापोद्दिष्टानपि स्वयम्

যিমানলৈকে ব্ৰাহ্মণৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শাপ থাকে, তিমানলৈকে যমৰ দণ্ডো তেনেকৈ তৎক্ষণাৎ নহয়। দেখা যায়, সেই শাপ অগ্নিৰ দৰে নিজে জ্বলি উঠে আৰু শাপত নিৰ্দেশিত লোকসকলকো নিজে নিজে দগ্ধ কৰে।

Verse 30

हंति जातानजातांश्च तस्माद्विप्रं न कोपयेत् । विप्रकोपाग्निना दग्धो नरकान्नैव मुच्यते

সেই শাপ জন্মা-অজন্মা দুয়োকেই বিনাশ কৰে; সেয়ে ব্ৰাহ্মণক ক্ৰোধিত নকৰিব। ব্ৰাহ্মণৰ ক্ৰোধ-অগ্নিত দগ্ধ হোৱা মানুহ নৰকৰ পৰা মুক্ত নহয়।

Verse 31

शस्त्रक्षतोऽपि नरकान्मुच्यते नात्र संशयः । देवानां मधुधान्यानां सामर्थ्यं भेदनेन हि

শস্ত্ৰাঘাতে আহত মানুহো নৰকৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। কিয়নো দেৱতালৈ মধু আৰু ধান্য আদি নৈবেদ্যৰ সামৰ্থ্য বিধি অনুসাৰে যথাযথ ভাগ-বণ্টন কৰাতেই নিহিত।

Verse 32

वाङ्मात्रेण हि विप्रस्य भिद्यते सकलं जगत् । ते यूयं गुरवोऽस्माकं विश्वकारणकारकाः । प्रसादपरमा नित्यं भवंतु भुवनेश्वराः

ব্ৰাহ্মণৰ কেৱল বাক্য-মাত্ৰে সাৰা জগত্‌ চলিত হয় আৰু পৰিবর্তিত হয়। সেয়ে আপোনালোক—আমাৰ পূজনীয় গুৰুসকল—বিশ্বৰ কাৰণসমূহ গঢ়ি তোলা সত্য কৰ্তা। হে ভুবনেশ্বৰসকল, সদায় কৃপা-পরায়ণ হওক আৰু নিত্য অনুগ্ৰহ বৰ্ষাওক।

Verse 33

ईश्वरेण विना सर्वे वयं लोकाश्च दुःखिताः । तत्कथ्यतां स भगवान्कुत्रास्ते परमेश्वरः

ঈশ্বৰ বিনা আমি সকলেও আৰু লোকসমূহো দুখত পৰে। সেয়ে কওকচোন—সেই ভগৱান পৰমেশ্বৰ এতিয়া ক’ত অৱস্থিত?

Verse 34

गालव उवाच । ज्ञात्वा मुनिभयत्रस्तं देवेशं शूलपाणिनम्

গালৱ ক’লে: মুনিসকলৰ কাৰণে উদ্ভৱ হোৱা ভয়ত বিচলিত দেৱেশ্বৰ শূলপাণি শিৱক জানি (তেওঁলোকে তদনুসাৰে আগবাঢ়িল)।

Verse 35

सुरभीगर्भसंभूतं देवानूचुर्महर्षयः । स्वागतं देवदेवेभ्यो ज्ञातो वै स महेश्वरः

সুৰভীৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম লোৱা সেইজনৰ বিষয়ে মহর্ষিসকলে দেৱতাসকলক ক’লে: “স্বাগতম, হে দেৱমধ্যে দেৱ! নিশ্চয়েই সেই মহেশ্বৰ আমাৰ পৰিচিত।”

Verse 36

तत्र गच्छंतु देवेशा यत्र देवः सनातनः । इत्युक्त्वा ते महात्मानः सह देवैर्ययुस्तदा

“হে দেৱেশ্বৰসকল, য’ত সনাতন দেৱ অধিষ্ঠিত, তাতেই গমন কৰক।” এইদৰে কৈ সেই মহাত্মাসকলে তেতিয়াই দেৱসকলৰ সৈতে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 37

गोलोकं देवमार्गेण यत्र पायसकर्दमाः । घृतनद्योमधु ह्रदा नदीनां यत्र संघशः

দেৱমাৰ্গেৰে তেওঁলোকে গ’লোকত উপনীত হ’ল, য’ত পায়স সদৃশ কাদামাটি; য’ত ঘৃতৰ নদী বয়, মধুৰ হ্ৰদ আছে, আৰু নানানদীৰ দল একেলগে সমবেত হয়।

Verse 38

पूर्वजानां गणाः सर्वे दधिपीयूषपाणयः । मरीचिपाः सोमपाश्च सिद्धसंघास्तथा परे

তাত পূৰ্বজসকলৰ সকলো গণ আছিল, যিসকলৰ হাতে দধি আৰু অমৃতসম পীয়ূষ; তাত মৰীচি-পানকাৰী, সোম-পানকাৰী, আৰু আন আন সিদ্ধ-সংঘও আছিল।

Verse 39

घृतपाश्चैव साध्याश्च यत्र देवाः सनातनाः । ते तत्र गत्वा मुनयो ददृशुः सुरभीसुतम्

তাত ঘৃত-পানকাৰীসকল আৰু সাধ্যসকলও আছিল—য’ত সনাতন দেৱসকল অধিষ্ঠিত। তাত গৈ মুনিসকলে সুৰভীৰ পুত্ৰক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 40

तेजसा भास्करं चैव नीलनामेति विश्रुतम् । इतस्ततोऽभिधावंतं गवां संघातमध्यगम्

সূৰ্য সদৃশ তেজে দীপ্ত, ‘নীল’ নামে খ্যাত, তেওঁ গাভীৰ ঘন দলৰ মাজত ইফালে-সিফালে দৌৰি ফুৰা দেখা গ’ল।

Verse 41

नंदा सुमनसा चैव सुरूपा च सुशीलका । कामिनी नंदिनी चैव मेध्या चैव हिरण्यदा

তাত নন্দা আৰু সুমনসা নামৰ গাভী আছিল; সুৰূপা আৰু সুশীলকা; কামিনী আৰু নন্দিনীও, আৰু মেধ্যা আৰু হিৰণ্যদা নামেও আছিল।

Verse 42

धनदा धर्मदा चैव नर्मदा सकलप्रिया । वामनालंबिका कृष्णा दीर्घशृंगा सुपिच्छिका

সিহঁত ধনদা (ধন দানকাৰিণী), ধৰ্মদা (ধৰ্ম দানকাৰিণী), নর্মদা (আনন্দ দাত্ৰী) আৰু সকলপ্ৰিয়া (সকলৰ প্ৰিয়) নামে পৰিচিত আছিল; লগতে বামনালম্বিকা, কৃষ্ণা, দীৰ্ঘশৃঙ্গা আৰু সুপিচ্ছিকাও আছিল।

Verse 43

तारा तरेयिका शांता दुर्विषह्या मनोरमा । सुनासा दीर्घनासा च गौरा गौरमुखीह या

সিহঁত তাৰা আৰু তৰেয়িকা নামে; শান্তা (শান্ত স্বভাৱ), দুর্বিষহ্যা (অজেয়), আৰু মনোৰমা (মনোহৰ) বুলিও কোৱা হৈছিল; লগতে সুনাসা, দীৰ্ঘনাসা, গৌৰা আৰু গৌরমুখীও আছিল।

Verse 44

हरिद्रवर्णा नीला च शंखिनी पंचवर्णका । विनताभिनताचैव भिन्नवर्णा सुपत्रिका

এগৰাকী হৰিদ্ৰবৰ্ণা (হলধীয়া ৰঙৰ), আনগৰাকী নীলা; এগৰাকী শঙ্খিনী, আৰু আনগৰাকী পঞ্চবৰ্ণকা; লগতে বিনতা আৰু অভিনতা, এগৰাকী ভিন্নবৰ্ণা, আৰু এগৰাকী সুপত্রিকা (সুন্দৰ চিহ্নযুক্তা)।

Verse 45

जयाऽरुणा च कुण्डोध्नी सुदती चारुचंपका । एतासां मध्यगं नीलं दृष्ट्वा ता मुनिदेवताः

জয়া, অৰুণা, কুণ্ডোধ্নী, সুদতী আৰু চাৰুচম্পকাও আছিল। সিহঁতৰ মাজত নীলা থিয় হৈ থকা দেখি, সেই মুনিসদৃশ দেৱসত্তাসকলে ভক্তিভাৱে তেওঁৰ দৰ্শন কৰিলে।

Verse 46

विचरंति सुरूपं तं संजातविस्मयोन्मुखाः । मुनीश्वराः कृपाविष्टा इन्द्राद्या हृष्टमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्त्तुं तेजसा तस्य तोषिताः

সেই সুন্দৰ ৰূপৱান জনা যেতিয়া বিচৰণ কৰি আছিল, তেতিয়া মহামুনিসকল বিস্ময়ে মুখ উজাই চালে আৰু দয়াৰে আৱিষ্ট হ’ল। ইন্দ্ৰ আদি দেবতাসকল অন্তৰে হৃষ্ট হৈ, তেওঁৰ তেজে সন্তুষ্ট হৈ, স্তোত্ৰ-স্তৱ গাই স্তুতি আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 47

शूद्र उवाच । कथं नीलेति नामासौ जातोयमद्भुताकृतिः । किमस्तुवन्प्रसन्नास्ते ब्राह्मणा विश्वकारणम्

শূদ্ৰে ক’লে— “এই অদ্ভুত আকৃতিৱান জনা কেনেকৈ ‘নীল’ নামে পৰিচিত হ’ল? আৰু প্ৰসন্ন সেই ব্ৰাহ্মণসকলে বিশ্ব-কাৰণ স্বৰূপ প্ৰভুক কি স্তৱ গাই স্তুতি কৰিলে?”

Verse 48

गालव उवाच । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पांडुरः

গালৱে ক’লে— “যিজন বৰ্ণত লোহিত, কিন্তু মুখত আৰু পুচ্ছত পাণ্ডুৰ (ফিকা-শ্বেত)…”

Verse 49

श्वेतः खुरविषाणेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । चतुष्पादो धर्मरूपो नील लोहितचिह्नकः

…আৰু খুৰ আৰু বিষাণত শ্বেত; তেওঁক ‘নীল’ নামে বৃষভ বুলি স্মৰণ কৰা হয়—চতুষ্পদ, ধৰ্মৰূপ স্বয়ং, নীল-লোহিত চিহ্নধাৰী।

Verse 50

कपिलः खुरचिह्नेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । योऽसौ महेश्वरो देवो वृषश्चापि स एव हि

যেতিয়া খুৰৰ চিহ্নসমূহ কপিল (বাদামি-সোনালী) হয়, তেতিয়াও তেওঁক ‘নীল’ বৃষভ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। নিশ্চয় সেই দেৱ মহেশ্বৰেই স্বয়ং বৃষ (বৃষভ) ৰূপে বিদ্যমান।

Verse 51

चतुष्पादो धर्मरूपो नीलः पंचमुखो हरः । यस्य संदर्शनादेव वाजपेयफलं लभेत्

নীল চতুষ্পদ, ধৰ্মৰূপ; পঞ্চমুখ হৰ (শিৱ)। তেওঁৰ কেৱল দৰ্শনতেই বাজপেয় যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 52

नीले च पूजिते यस्मिन्पूजितं सकलं जगत् । स्निग्धग्रासप्रदानेन जगदाप्यायितं भवेत्

য’ত নীল পূজিত হয়, তাতেই যেন সমগ্ৰ জগত পূজিত হয়। আৰু স্নিগ্ধ, পুষ্টিকৰ আহাৰৰ গ্ৰাস দান কৰিলে জগত তৃপ্তি আৰু কল্যাণে আপ্যায়িত হয়।

Verse 53

यस्य देहे सदा श्रीमान्विश्वव्यापी जनार्दनः । नित्यमर्चयते योऽसौ वेदमन्त्रैः सनातनैः

যাঁৰ দেহত সদায় শ্ৰীমান, বিশ্বব্যাপী জনাৰ্দন অধিষ্ঠিত, তেওঁৱেই সনাতন বেদমন্ত্ৰেৰে নিত্য প্ৰভুৰ অৰ্চনা কৰে।

Verse 54

ऋषय ऊचुः । त्वं देवः सर्वगोप्तॄणां विश्वगोप्ता सनातनः । विघ्नहर्ता ज्ञानदश्च धर्मरूपश्च मोक्षदः

ঋষিসকলে ক’লে: তুমি সকলো ৰক্ষকৰো দেব—বিশ্বৰ সনাতন গোপ্তা; বিঘ্নহৰ্তা, জ্ঞানদাতা, ধৰ্মৰূপ আৰু মোক্ষদাতা।

Verse 55

त्वमेव धनदः श्रीदः सर्वव्याधिनिषूदनः । जगतां शर्मकरणे प्रवृत्तः कनकप्रदः

তুমিয়েই ধনদাতা, শ্ৰীদাতা, সকলো ব্যাধিৰ নিধনকাৰী। জগতৰ শান্তি-সুখ সাধনত প্ৰবৃত্ত হৈ তুমি কনক, অৰ্থাৎ সোণো প্ৰদান কৰা।

Verse 56

तेजसां धाम सर्वेषां सौरभेय महाबल । शृंगाग्रे धृतकैलासः पार्वतीसहितस्त्वया

হে মহাবলী সৌৰভেয়, তুমি সকলো তেজৰ ধাম; তোমাৰ শৃংগৰ শিখৰত তুমি কৈলাস ধৰি আছা, আৰু পাৰ্বতীসহ তুমি অৱস্থিত।

Verse 57

३३ स्तुत्यो वेदमयो वेदात्मा वेदवित्तमः । वेदवेद्यो वेदयानो वेदरूपो गुणाकरः

ত্ৰয়ত্ৰিংশৎ দেৱতাই যাক স্তৱ কৰে, সেই স্তুতিযোগ্য; তুমি বেদময়, বেদৰ আত্মা, বেদবিদ্যাৰ শ্ৰেষ্ঠ জ্ঞাতা। বেদে যাক জানে, বেদে যাক বহন কৰে; তুমি বেদৰূপ, গুণৰ আকৰ।

Verse 58

गुणत्रयेभ्योऽपि परो याथात्म्यं वेद कस्तव । वृषस्त्वं भगवान्देव यस्तुभ्यं कुरुते त्वघम्

তুমি ত্ৰিগুণৰো ওপৰত; তোমাৰ সত্য স্বৰূপ কিয়ে জানিব পাৰে? হে ভগৱান দেৱ, যিয়ে তোমাৰ বিৰুদ্ধে পাপ কৰে, সি ‘বৃষ’ (অপরাধী) বুলি জনা উচিত।

Verse 59

वृषलः स तु विज्ञेयो रौरवादिषु पच्यते । यदा स्पृष्टः स तु नरो नरकादिषु यातनाः

সেই জন ‘বৃষল’ বুলিয়েই জনা উচিত; ৰৌৰৱ আদি নৰকত সি দগ্ধ হয়। যেতিয়া কৰ্মফল স্পৰ্শ কৰে, তেতিয়া সেই নৰ নৰক আদি স্থানত যাতনা ভোগ কৰে।

Verse 60

सेवते पापनिचयैर्निगाढप्रायबन्धनैः । क्षुत्क्षामं च तृषाक्रांतं महाभारसमन्वितम्

পাপৰ সঞ্চিত ৰাশিৰে, অতি আঁটসাঁট আৰু গধুৰ বন্ধনে সি দৃঢ়ভাৱে বাঁধা থাকে। ক্ষুধাত ক্ষীণ, তৃষ্ণাত আচ্ছন্ন, আৰু মহাভাৰে ভাৰাক্ৰান্ত।

Verse 61

निर्दया ये प्रशोष्यंति मतिस्तेषां न शाश्वती । चतुर्भिः सहितं मर्त्या विवाहविधिना तु ये

যিসকলে নিৰ্দয় হৈ আনক শুকুৱাই দিয়ে, তেওঁলোকৰ স্থিৰ বুদ্ধি চিৰস্থায়ী নহয়। আৰু যিসকল মৰ্ত্যলোকে বিবাহ-বিধি অনুসাৰে চাৰিজনৰ সৈতে একত্ৰ হয়…

Verse 62

विवाहं नीलरूपस्य ये करिष्यंति मानवाः । पितॄनुद्दिश्य तेषां वै कुले नैवास्ति नारकी

যিসকল মানুহে নীলৰূপৰ বাবে পবিত্ৰ বিবাহ-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে আৰু পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি উৎসৰ্গ কৰে—তেওঁলোকৰ বংশত নৰকগতি লাভ কৰা কোনো নাথাকে।

Verse 63

त्वं गतिः सर्वलोकानां त्वपिता परमेश्वरः । त्वया विना जगत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति

তুমিই সকলো লোকৰ আশ্ৰয় আৰু অন্তিম গতি; তুমিই তেওঁলোকৰ পিতা, হে পৰমেশ্বৰ। তোমাক বাদ দিলে এই সমগ্ৰ জগত সেই ক্ষণতেই বিনাশ হয়।

Verse 64

परा चैव तु पश्यंती मध्यमा वैखरी तथा । चतुर्विधानां वचसामीश्वरं त्वां विदुर्बुधाः

পৰা, পশ্যন্তী, মধ্যমা আৰু বৈখৰী—বাণীৰ এই চাৰিটা ৰূপ। জ্ঞানীসকলে তোমাকেই সেই সকলোৰ ঈশ্বৰ বুলি জানে।

Verse 65

चतुःशृंगं चतुष्पादं द्विशीर्षसप्तहस्तकम् । त्रिधा बद्धं धर्ममयं त्वामेव वृषभं विदुः

চাৰি শিঙা, চাৰি পা, দুটা মূৰ, সাতটা হাত; ত্ৰিধা বন্ধিত; ধৰ্মময়—এইদৰে তেওঁলোকে তোমাকেই একমাত্ৰ বৃষভ বুলি জানে।

Verse 66

तृप्तिदं सर्वभूतानां विश्वव्यापकमोजसा । ब्रह्म धर्ममयं नित्यं त्वामात्मानं विदुर्जनाः

হে প্ৰভু! তুমি সকলো ভূতৰ তৃপ্তিদাতা; তোমাৰ তেজেৰে তুমি বিশ্বজুৰি ব্যাপ্ত। জনসাধাৰণে তোমাক নিত্য আত্মা—ধৰ্মময় ব্ৰহ্ম বুলি জানে।

Verse 67

अच्छेद्यस्त्वमभेद्यस्त्वमप्रमेयोमहा यशाः । अशोच्यस्त्वमदाह्योऽसि विदुः पौराणिका जनाः

তুমি অচ্ছেদ্য, তুমি অভেদ্য, তুমি অপ্ৰমেয় মহাযশস্বী। তুমি অশোচ্য আৰু অদাহ্য—এইদৰে পুৰাণ-জ্ঞানী জনে জানে।

Verse 68

त्वदाधारमिदं सर्वं त्वदाधारमिदं जगत् । त्वदाधाराश्च देवाश्च त्वदाधारं तथा मृतम्

এই সকলো তোমাৰ আধাৰত স্থিত; এই সমগ্ৰ জগত তোমাৰেই আশ্ৰয়ত। দেৱতাসকলো তোমাৰ আধাৰত, আৰু মৃতলোকো তেনেদৰে তোমাৰ আধাৰত।

Verse 69

जीवरूपेण लोकांस्त्रीन्व्याप्य तिष्ठसि नित्यदा । एवं स संस्तुतो नीलो विप्रैस्तैः सोमपायिभिः

জীৱৰূপে তুমি ত্ৰিলোকত ব্যাপি সদায় স্থিত। এইদৰে নীল (নীলৰূপ)ক সোমপায়ী যজ্ঞকাৰী বিপ্ৰসকলে স্তৱ কৰিছিল।

Verse 70

प्रसन्नवदनो भूत्वा विप्रा न्प्रणतितत्परः । पुनरेव वचः प्रोचुर्विप्राः कृतशिवागसः

প্ৰসন্ন মুখে, বিপ্ৰসকলৰ প্ৰণাম গ্ৰহণত তৎপৰ হৈ, তেওঁলোকে পুনৰ বাক্য ক’লে—সেই বিপ্ৰসকল, যিসকলে শিৱৰ প্ৰতি অপৰাধ কৰিছিল।

Verse 71

वरं ददुर्महेशस्य नीलरूपस्य धर्मतः । एकादशाहे प्रेतस्य यस्य नोत्सृज्यते वृषः

ধৰ্ম অনুসাৰে তেওঁলোকে নীলৰূপ মহেশৰ ওচৰত বৰ বিচাৰিলে: ‘যি প্ৰেতৰ একাদশ দিনত বৃষভ মুক্ত কৰা নহয়…’

Verse 72

प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । पुनरेव सुसर्पंतं दृष्ट्वा नीलं महावृषम्

শত শত শ্রাদ্ধ দান কৰিলেও তাৰ প্ৰেতত্ব দৃঢ়ভাৱে স্থিৰেই থাকিল। তাৰ পাছত পুনৰ চলাফেরা কৰা সেই মহা নীল বৃষভক দেখি (বৃত্তান্ত আগবাঢ়ে)।

Verse 73

स्वल्पक्रोधसमाविष्टं द्विजाश्चक्रुस्तमं कितम् । चक्रं च वामभागेषु शूलं पार्श्वे च दक्षिणे

অল্প ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ দ্বিজসকলে তাক চিহ্নিত কৰিলে—বাঁওফালে চক্ৰ, আৰু সোঁ কাষত শূল।

Verse 74

उत्ससृजुर्गवां मध्ये तं देवैर्गोपितं तदा । ततो देवगणाः सर्वे महर्षीणां गणाः पुनः । स्वानि स्थानानि ते जग्मुर्मुनयो वीतमत्सराः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে তাক গৰুৰ জাকৰ মাজত মুকলি কৰি দিলে; সেই সময়ত দেৱতাসকলে তাক ৰক্ষা কৰিলে। তাৰ পিছত সকলো দেৱগণ আৰু মহর্ষিসকলৰ গণ পুনৰ নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল—ঈৰ্ষামুক্ত মুনিসকল।

Verse 79

एवमृषीणां दयितासु सक्तः कामार्त्तचित्तो मुनिपुंगवानाम् । शापं समासाद्य शिवोऽपि भक्त्या रेवाजलेऽगात्सुशिलामयत्वम्

এইদৰে ঋষিসকলৰ প্ৰিয় নাৰীৰ প্ৰতি আসক্ত হৈ, কামে পীড়িত চিত্তে তেওঁ মুনিপুঙ্গৱসকলৰ শাপ লাভ কৰিলে; আৰু ভক্তিৰ বলত শিৱে ৰেৱাৰ জলে প্ৰৱেশ কৰি শুভ শিলাৰ অৱস্থা লাভ কৰিলে।