Adhyaya 231

Verse 1

सूत उवाच । वृकोऽपि तत्समासाद्य राज्यं त्रैलोक्यसंभवम् । यदृच्छया जगत्सर्वं समाज्ञापयत्तदा

সূতে ক’লে: বৃকেও ত্ৰিলোকব্যাপী সেই ৰাজ্যলাভ কৰি, তেতিয়া স্বেচ্ছামতে সমগ্ৰ জগতক আদেশ জাৰি কৰিলে।

Verse 2

सोंऽधकस्य बले वीर्ये धैर्ये कोपे च दानवः । सहस्रगुणितश्चासीद्रौद्रः परमदारुणः

সেই দানৱ বল, বীৰ্য, ধৈৰ্য আৰু ক্ৰোধত অন্ধকৰ তুলনাত সহস্ৰগুণ বৃদ্ধি পালে; অতি ৰৌদ্ৰ, পৰম ভয়ংকৰ হৈ উঠিল।

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे कश्चिन्न मर्त्यो यजति क्षितौ । न होमं नैव जाप्यं च दैत्याञ्ज्ञात्वा सुरास्पदे

সেই সময়ত পৃথিৱীত কোনো মর্ত্যই যজ্ঞ নকৰিলে; ন হোম, ন মন্ত্রজপ—কাৰণ দৈত্যসকলে দেৱলোকৰ আসন অধিকাৰ কৰা বুলি জানিছিল।

Verse 4

अथ यः कुरुते धर्मं होमं वा जपमेव वा । सुगुप्तस्थानमासाद्य करोत्यमरतुष्टये

আৰু যি কোনোবাই তথাপি ধৰ্মাচৰণ—হোম বা জপ—কৰিলে, সি সুগোপন স্থানত গৈ, অমৰ দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰিবলৈহে কৰিছিল।

Verse 5

अथ स्वर्गस्थिता दैत्या यज्ञभागविवर्जिताः । तथा मर्त्योद्भवैर्भागैः संदेहं परमं गताः

তাৰ পাছত স্বৰ্গত থকা দৈত্যসকলে যজ্ঞৰ ভাগৰ পৰা বঞ্চিত হৈ মৰ্ত্যলোকৰ পৰা অহা ভাগৰ বিষয়ে বৰ সন্দেহযুক্ত হ’ল।

Verse 6

ततः कोपपरीतात्मा प्रेषयामास दानवः । मर्त्यलोके चरान्गुप्तान्निपुणांश्चाब्रवीत्ततः

তেতিয়া সেই দানৱে ক্ৰোধত জৰ্জৰিত হৈ মৰ্ত্যলোকলৈ নিপুণ আৰু গুপ্ত চৰ পঠিয়ালে আৰু তেওঁলোকক নিৰ্দেশ দিলে।

Verse 7

यः कश्चिद्देवतानां च प्रगृह्णाति करोति च । तदर्थं यजनं होमं दानं वा पृथिवीतले । स च वध्यश्च युष्माभिर्मम वाक्यादसंशयम्

পৃথিৱীত যি কোনো মানুহে দেৱতাসকলৰ পক্ষ লয় বা তেওঁলোকৰ বাবে যজ্ঞ, হোম বা দান কৰে, তেওঁক মোৰ আদেশ অনুসৰি তোমালোকে নিশ্চয়কৈ বধ কৰিব লাগিব।

Verse 8

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा दानवा बलवत्तराः । गत्वा च मेदिनीपृष्ठं गुप्ताः सर्पंति सर्वतः

সেই শক্তিশালী দানৱসকলে সেই কথা শুনি পৃথিৱীলৈ গ’ল আৰু গুপ্তভাৱে চাৰিওফালে বিয়পি পৰিল।

Verse 9

यं कञ्चिद्वीक्षयंतिस्म जपहोमपरायणम । स्वाध्यायं वा प्रकुर्वाणं तं निघ्नंति शितासिभिः

তেওঁলোকে যি কোনো ব্যক্তিকে জপ আৰু হোমৰ প্ৰতি অনুৰাগী বা বেদ পাঠত মগ্ন দেখিলে, তেওঁক চোকা তৰোৱালেৰে হত্যা কৰিছিল।

Verse 10

एतस्मिन्नेव काले तु सांकृतिर्मुनिसत्तमः । गुप्तश्चक्रे ततस्तस्यां गर्तायां छन्नवर्ष्मकः । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं वृकेण च द्विजाः पुरा

সেই সময়তে মুনিসত্তম সাঁকৃতি নিজকে গোপন কৰিলে; তাতেই থকা এক গৰ্ত্তত দেহ আৱৰণ কৰি লুকাই থাকিল, য’ত পূৰ্বে দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ বৃকে তপস্যা কৰিছিল।

Verse 11

अथ ते तं तदा दृष्ट्वा तद्गुहायां व्यवस्थितम् । भर्त्समानास्तपस्तच्च प्रोचुश्च परुषाक्षरैः

তাৰ পাছত তেওঁক সেই গুহাত স্থিত দেখা পাই, তেওঁক আৰু তেওঁৰ তপস্যাক নিন্দা কৰি, কঠোৰ বাক্যৰে গালি দিলে।

Verse 12

दृष्ट्वा तस्याग्रतः संस्थां गन्धपुष्पैश्च पूजिताम् । वासुदेवात्मिकां मूर्तिं चतुर्हस्तां द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল, তেওঁলোকে তেওঁৰ আগত সুগন্ধি আৰু ফুলেৰে পূজিত, বাসুদেৱ-আত্মক চতুৰ্ভুজ মূৰ্তি দেখিলে।

Verse 13

ततस्ते शस्त्रमुद्यम्य निर्जघ्नुस्तं क्रुधान्विताः । न शेकुस्ते यदा हंतुं संवृतं विष्णुतेजसा । कुण्ठतां सर्वशस्त्राणि गतानि विमलान्यपि

তাৰ পাছত ক্ৰোধেৰে উন্মত্ত হৈ তেওঁলোকে অস্ত্ৰ উঠাই তেওঁক আঘাত কৰিলে; কিন্তু বিষ্ণু-তেজে আৱৃত থাকাত তেওঁলোকে তেওঁক বধ কৰিব নোৱাৰিলে। তেওঁলোকৰ সকলো অস্ত্ৰ—নিৰ্মল আৰু তীক্ষ্ণ হলেও—ভোতা হৈ পৰিল।

Verse 14

अथ वैलक्ष्यमापन्ना निर्विण्णाः सर्व एव ते । तां वार्तां दानवेन्द्राय वृकायोचुश्च ते तदा

তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে লজ্জিত আৰু নিৰ্বিণ্ণ হৈ, সেই সংবাদ দানৱেন্দ্ৰ বৃকক তেতিয়াই ক’লে।

Verse 15

कश्चिद्विप्रः समाधाय वैष्णवीं प्रतिमां पुरः । तपस्तेपे महाभाग क्षेत्रे वै हाटकेश्वरे

হে মহানুভৱ, এজন ব্ৰাহ্মণে নিজৰ সন্মুখত বিষ্ণুৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰি হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত তপস্যা কৰিছিল।

Verse 16

यत्र त्वया तपस्तप्तं भीत्या सर्वदिवौकसाम् । अपि चौर्येण चास्माकं तपस्तपति तादृशम्

য’ত আপুনি এনে তপস্যা কৰিছিল যে সকলো দেৱতা ভয়ত কম্পমান হৈছিল, সেই ঠাইতে এতিয়া চুৰ কৰি আমাৰ বিৰুদ্ধে তেনে তপস্যা কৰা হৈছে।

Verse 17

येन सर्वाणि शस्त्राणि कुण्ठतां प्रगतानि च । तस्य गात्रे प्रहारैश्च तस्मात्कुरु यथोचितम्

যিহেতু তেওঁৰ বাবে সকলো অস্ত্ৰ ভোঁতা হৈ পৰিছে, সেয়েহে যি উচিত সেয়া কৰক - তেওঁৰ শৰীৰত প্ৰহাৰ কৰক।

Verse 18

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृकः कोपसमन्वितः । जगाम सत्वं तत्र यत्रासौ सांकृतिः स्थितः

তেওঁলোকৰ কথা শুনি ক্ৰোধত ভৰি পৰা বৃক লগে লগে সেই ঠাইলৈ গ’ল য’ত ঋষি সাংকৃত আছিল।

Verse 19

स गत्वा वैष्णवीं मूर्तिं तामुत्क्षिप्य सुदूरतः । श्वभ्राद्बहिः प्रचिक्षेप भर्त्समानः पुनः पुनः

তেওঁ তালৈ গৈ বিষ্ণুৰ মূৰ্তিটো দাঙি ললে আৰু বাৰে বাৰে তিৰস্কাৰ কৰি গাঁতৰ পৰা বহু দূৰলৈ দলিয়াই দিলে।

Verse 20

जघान पादघातेन दक्षिणेनेतरेण तम् । अब्रवीन्मम वध्यस्त्वं यन्मच्छत्रुं जनार्दनम्

তেওঁ তেওঁক সোঁ আৰু বাওঁ ভৰিৰে গোৰ মাৰিলে আৰু ক’লে, “তুমি মৃত্যুৰ যোগ্য, কিয়নো তুমি মোৰ শত্ৰু জনাৰ্দনক পূজা কৰা।”

Verse 21

संपूजयसि चौर्येण तेन प्राणान्हराम्यहम् । एवमुक्त्वाथ खड्गेन तं जघान स दैत्यपः

“তুমি চুৰ কৰি পূজা কৰা; সেয়েহে মই তোমাৰ প্ৰাণ হৰণ কৰিম।” এইদৰে কৈ সেই দৈত্যৰাজাই তৰোৱালেৰে তেওঁক আঘাত কৰিলে।

Verse 22

ततस्तस्य स खड्गस्तु तीक्ष्णोऽपि द्विजसत्तमाः । तस्य काये प्रहीणस्तु शतधा समपद्यत

হে ব্ৰাহ্মণসকল, তেতিয়া সেই তৰোৱালখন চোকা আছিল যদিও, তেওঁৰ শৰীৰত পৰাৰ লগে লগে এশ টুকুৰাত ভাগি গ’ল।

Verse 23

ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप स सांकृतिः

তেতিয়া ধাৰ্মিক ক্ৰোধত জৰ্জৰিত হৈ সাকৃতিয়ে তেওঁক অভিশাপ দিলে।

Verse 24

यस्मात्पाप त्वयाहं च पादघातैः प्रताडितः । तस्मात्ते पततां पादौ सद्य एव धरातले

“হে পাপী, যিহেতু তুমি মোক ভৰিৰে আঘাত কৰিছা, সেয়েহে তোমাৰ ভৰি দুখন লগে লগে মাটিত খহি পৰক!”

Verse 25

सूत उवाच । उक्तमात्रे ततस्तेन पादौ तस्य द्विजोत्तमाः । पतितौ मेदिनीपृष्ठे पंचशीर्षाविवोरगौ

সূতে ক’লে: তেওঁ কথা কোৱা মাত্ৰেই, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, সেই জনৰ দুয়োটা পা পৃথিৱীৰ পিঠিত লুটি পৰিল—যেন দুটা পঞ্চফণী নাগ।

Verse 26

एतस्मिन्नेव काले तु आक्रन्दः सुमहानभूत् । वृकस्य सैनिकानां च नारीणां च विशेषतः

ঠিক সেই সময়তে এক মহা আৰ্তনাদ উঠিল; বিশেষকৈ বৃকৰ সৈনিকসকলৰ মাজত, আৰু নাৰীসকলৰ মাজত অধিককৈ।

Verse 27

अथ देवाः परिज्ञाय तं तदा पंगुतां गतम् । आगत्य मेरुपृष्ठं च निजघ्नुस्तत्परिग्रहम्

তেতিয়া দেৱতাসকলে বুজিলে যে সেই সময়ত সি পঙ্গু হৈ পৰিছে; তেওঁলোকে মেরুৰ পিঠিলৈ আহি তাৰ শিবিৰ আৰু পৰিগ্ৰহক আঘাত কৰি ধ্বংস কৰিলে।

Verse 28

हतशेषाश्च दैत्यास्ते पातालांतःसमा गताः । वृकोऽपि पंगुतां प्राप्तस्तस्थौ तपसि सुस्थिरम्

যি দৈত্যসকল বধৰ পাছতো অৱশিষ্ট আছিল, তেওঁলোকে একেলগে পাতালৰ গভীৰতালৈ গ’ল। বৃকো পঙ্গু হৈও তপস্যাত অচল-অটলভাৱে দৃঢ় হৈ থিয় ৰ’ল।

Verse 29

सर्वैरंतःपुरैः सार्धं दुःखशोकसमन्वितः । इन्द्रोऽपि प्राप्तवान्राज्यं तदा निहत कंटकम्

সকলো অন্তঃপুৰসহ, দুখ-শোকত ভৰপূৰ হৈ, ইন্দ্ৰও তেতিয়া নিজৰ ৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰিলে—যেতিয়া সেই কণ্টক (উপদ্ৰৱ) বিনষ্ট হ’ল।

Verse 30

धर्मक्रियाः प्रवृत्ताश्च ततो भूयो रसातले

তাৰ পাছত পুনৰ ধৰ্মৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু কৰ্ম প্ৰবৃত্ত হ’ল—ৰসাতললৈকে।

Verse 31

अथ दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टः पितामहः । उवाच तत्र चागत्य गर्त्तामध्ये द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত দীঘল সময়ৰ অন্তত, তাত সন্তুষ্ট হৈ পিতামহ ব্ৰহ্মা সেই ঠাইলৈ আহি গৰ্তৰ মাজতে ক’লে—হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল।

Verse 32

वृक तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अहं दास्यामि ते नूनं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

‘হে বৃক, মোৰ প্ৰিয় বৎস, মই তোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট। হে সুব্ৰত, বৰ বাছি ল; সেয়া অতি দুৰ্লভ হলেও মই নিশ্চয় তোক দিম।’

Verse 33

वृक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । पाददानं तदा देव मम ब्रह्मन्समाचर । पंगुता याति शीघ्रं मे येनेयं ते प्रसादतः

বৃকে ক’লে: ‘হে দেৱ, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট আৰু যদি মোক বৰ দিব লাগে, তেন্তে হে প্ৰভু, হে ব্ৰহ্মন, মোক পাদদান কৰাঁ—মোৰ পা সুস্থ কৰাঁ—যাতে তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ খোঁড়ামি শীঘ্ৰে দূৰ হয়।’

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तं समानीय सांकृतिं तत्र पद्मजः । प्रोवाच सांत्वपूर्वं च वृकस्यास्य द्विजोत्तम

সেয়া শুনি পদ্মজ ব্ৰহ্মাই সাঙ্কৃতিক তাত আনিলে আৰু, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ, এই বৃকক সান্ত্বনাময় বাক্য ক’লে।

Verse 35

मद्वाक्यात्पंगुता याति येनास्य त्वं तथा कुरु

মোৰ আজ্ঞাত তাৰ খোঁৰাপনা দূৰ হ’ব; সেয়ে তুমি তাৰ বাবে তেনেকৈয়ে কৰা।

Verse 36

सांकृतिरुवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि पितामह । ज्ञायते देवदेवेश तत्कथं तत्करोम्यहम्

সাংকৃতি ক’লে: “হে পিতামহ, মই কেতিয়াও অসত্য কোৱা নাই—অসাৱধান মুহূর্ততো নহয়। দেৱদেৱেশ্বৰ সকলো জানে; তেন্তে মই কেনেকৈ মিছা ক’ম?”

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मम भक्तिपरो नित्यं वृकोऽयं दैत्यसत्तमः । पौत्रस्त्वं दयितो नित्यं तेन त्वां प्रार्थयाम्यहम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “এই বৃক দানৱসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, সদায় মোৰ ভক্তিত নিবিষ্ট। আৰু তুমি, মোৰ পৌত্ৰ, সদায় মোৰ প্ৰিয়; সেয়ে মই তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।”

Verse 38

तव वाक्यं च नो मिथ्या कर्तुं शक्नोमि सन्मुने

আৰু, হে সৎমুনি, মই তোমাৰ বাক্য মিছা কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 39

सांकृतिरुवाच । एष दैत्यः सुदुष्टात्मा देवानामहिते स्थितः । विशेषाद्वासुदेवस्य पुरोर्मम महात्मनः

সাংকৃতি ক’লে: “এই দৈত্য অতি দুষ্টস্বভাবৰ আৰু দেৱসকলৰ অমঙ্গলত ৰত—বিশেষকৈ মোৰ মহাত্মা জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা বাসুদেৱৰ সন্মুখত বৈৰী ৰূপে।”

Verse 40

पंगुतामर्हति प्रायः पापात्मा द्विजदूषकः । बलेन महता युक्तो जरामरणवर्जितः

সেই পাপাত্মা, দ্বিজ-দূষক, নিশ্চয়ই খোঁড়ামিৰ যোগ্য। মহাবলে যুক্ত হৈও সি জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত।

Verse 41

पुरा कृतस्त्वया देव स चेत्पादाववाप्स्यति । हनिष्यति जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

হে দেব! এই বৰ আগতেই তোমাৰ দ্বাৰাই দিয়া হৈছিল। যদি সি পাদ-শক্তি লাভ কৰে, তেন্তে দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ সমগ্ৰ জগত ধ্বংস কৰিব।

Verse 42

तस्मात्तिष्ठतु तद्रूपो न कल्पं कर्तुमर्हसि । त्वयापि चिन्ता कर्तव्या त्रैलोक्यस्य यतः प्रभो

সেয়ে সেই অৱস্থাতেই থাকক; তুমি বিষয়টো অন্যথা কৰিবলৈ উচিত নহয়। হে প্ৰভু, ত্ৰিলোকৰ কল্যাণৰ চিন্তা তোমাৰো কৰ্তব্য, কিয়নো তুমি তাৰ অধিপতি।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्काले तु सञ्जाते यानं कर्तुं न युज्यते । विजिगीषोर्विशेषेण मुक्त्वा शीतातपागमम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: বৰ্ষাকাল আৰম্ভ হ’লে যাত্ৰা কৰা উচিত নহয়—বিশেষকৈ বিজয়-ইচ্ছুকৰ বাবে—শীত বা তাপ এৰাবলৈ প্ৰয়োজনীয় গমন ব্যতীত।

Verse 44

तस्माच्च चतुरो मासान्वार्षिकान्पादसंयुतः । अगम्यः सर्वलोकानां कुर्यात्कर्माणि धैर्यतः

সেয়ে বৰ্ষাৰ চাৰিমাহ পাদ-সংযত হৈ, সকলো লোকৰ বাবে অগম্য হৈ থাকক আৰু ধৈৰ্যৰে নিজৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰক।

Verse 45

तद्भूयात्पादसंयुक्तः स वृको दान वोत्तमः । येन क्षेमं च देवानां द्विजानां जायते द्विज

হে দানশ্ৰেষ্ঠ! সেই বৃক নিয়মমতে পদযুক্ত হওক, যাৰ দ্বাৰা দেৱতা আৰু দ্বিজসকলৰ ক্ষেম-নিরাপত্তা উৎপন্ন হয়, হে দ্বিজ।

Verse 46

एवं कृते न मिथ्या ते वाक्यं विप्र भविष्यति । फलं च तपसस्तस्य न वृथा संभविष्यति

এইদৰে কৰা হ’লে, হে ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰ বাক্য মিছা নহ’ব; আৰু সেইজনৰ তপস্যাৰ ফলও বৃথা নহ’ব।

Verse 47

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते सांकृतेन महात्मना । उत्थितौ सहसा पादौ तस्य गात्रात्पुनर्नवौ

সূতে ক’লে: মহাত্মা সাঁকৃতই ‘বাঢ়ম্’ বুলি কোৱাত, তৎক্ষণাৎ তাৰ দেহত পুনৰ দুটা নতুন পদ হঠাতে উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 48

पुनश्च दानवो रौद्रः पशुत्वं समपद्यत । तस्यामेव तु गर्तायां संतिष्ठति द्विजोत्तमाः

পুনৰ সেই ৰৌদ্ৰ দানৱ পশুত্বৰ অৱস্থালৈ পতিত হ’ল; আৰু সেই একে গৰ্ততেই থাকিল, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 49

मासानष्टौ स दुःखेन सकलत्रः सबांधवः । स्मरमाणो महद्वैरं दैवैः सार्धं दिवानिशम्

আঠ মাহ ধৰি সি দুখত—স্ত্ৰী আৰু সকলো আত্মীয়সহ—দিন-ৰাতি দেৱতাসকলৰ সৈতে নিজৰ মহা বৈৰ স্মৰণ কৰি থাকিল।

Verse 51

विध्वंसयति सर्वाणि धर्मस्थानानि यानि च

সেই যি যি ধৰ্মস্থান আছে, সকলোকে ধ্বংস কৰি পেলায়।

Verse 52

विध्वंसयति देवानां स्त्रियो मासचतुष्टयम् । उद्यानानि च सर्वाणि सपुराणि गृहाणि च

চাৰি মাহ ধৰি সি দেৱতাসকলৰ স্ত্ৰীসকলক উৎপীড়ন কৰে; আৰু সকলো উদ্যান, লগতে পুৰাতন নগৰ-সহ গৃহসমূহো ধ্বংস কৰে।

Verse 53

ततो देवाः समभ्येत्य देवदेवं जनार्दनम् । क्षीराब्धौ संस्थितं नित्यं शेषपर्यंकशायिनम्

তেতিয়া দেৱতাসকলে একেলগে আহি দেৱদেৱ জনাৰ্দনক শৰণ ল’লে—যি সদায় ক্ষীৰসাগৰত অৱস্থিত, শেষৰ শয্যাত শয়ন কৰে।

Verse 54

चतुरो वार्षिकान्मासांस्तत्र स्थित्वा तदंतिके । मासानष्टौ पुनर्जग्मुस्त्रिदिवं प्रति निर्भयाः

তাত তেওঁৰ ওচৰত চাৰি মাহ থাকি, তাৰ পাছত নিৰ্ভয়ে আঠ মাহৰ বাবে ত্ৰিদিৱ (স্বৰ্গ)লৈ পুনৰ গ’ল।

Verse 55

तस्मिन्पंगुत्वमापन्ने दैत्ये परमदारुणे । कस्यचित्त्वथ कालस्य देवराजो बृहस्पतिम् । प्रोवाच दुःखसंतप्त आषाढांते सुरो त्तमः

সেই পৰম ভয়ংকৰ দৈত্য পঙ্গুত্ব লাভ কৰাৰ পাছত, কিছু সময় গ’লেই, আষাঢ়ৰ অন্তত দুঃখে দগ্ধ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰই বৃহস্পতিলৈ ক’লে।

Verse 56

गुरो स मासः संप्राप्तः प्रावृट्कालो भयावहः । आगमिष्यति यत्रासौ लब्धपादो वृकासुरः

হে গুৰুদেৱ, সেই মাহ আহি পৰিল—ভয়ংকৰ প্ৰাৱৃট্‌ (বৰ্ষা) ঋতু। সেই সময়ত পা পুনৰ লাভ কৰা বৃকাসুৰ য’তে থাকিব, তাতেই আহিব।

Verse 57

गन्तव्यं च ततोऽस्माभिः क्षीरोदे केशवालये । मैवं दीनैस्तथा भाव्यं पराश्रयनिवासिभिः

তাৰ পাছত আমি ক్షীৰোদলৈ, কেশৱৰ আলয়লৈ যাব লাগিব। পৰৰ আশ্ৰয়ত বাস কৰা লোকসকলে এনেদৰে দীনতা নকৰিব।

Verse 58

स्वगृहाणि परित्यज्य शयनान्यासनानि च । वाहनानि विचित्राणि यच्चान्य द्दयितं गृहे

নিজৰ ঘৰ ত্যাগ কৰি, শয্যা আৰু আসনসমূহো, বিচিত্ৰ শোভাময় বাহনসমূহো, আৰু ঘৰৰ ভিতৰত যি আন সকলো প্ৰিয় বস্তু—সেয়াও ত্যাগ কৰি…

Verse 59

तस्मात्कथय चास्माकमुपायं कञ्चिदेव हि । व्रतं वा नियमं वाथ होमं वा मुनिसत्तम

সেইহেতু, হে মুনিসত্তম, আমাৰ বাবে কোনো উপায় কওক—ব্ৰত হওক বা নিয়ম-অনুশাসন হওক, অথবা অগ্নিত হোম-যজ্ঞই হওক।

Verse 60

अशून्यं शयनं येन स्वकलत्रेण जायते । तथा न गृहसंत्यागः स्वकीयस्य प्रजायते

যে অনুশাসনে নিজৰ ধৰ্মপত্নী নথকা শয্যা শূন্য নহয়, আৰু তেনেদৰে নিজৰ ঘৰ ত্যাগ কৰাও যেন নহয়।

Verse 61

निर्विण्णोऽहं निजस्थानभ्रंशाद्द्विजवरोत्तम । वर्षेवर्षे च सम्प्राप्ते स्थानकस्य च्युतिर्भवेत्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! নিজ স্থানচ্যুতি হেতু মই ক্লান্ত; বছৰে বছৰে আহিলে যেন মোৰ পদৰ অধিক পতন ঘটে।

Verse 62

पुनर्भूमौ शयिष्यामि यावन्मासचतुष्टयम् । निष्कलत्रो भयोद्विग्नो ब्रह्मचर्यपरायणः

মই পুনৰ চাৰি মাহ পৰ্যন্ত ভূমিত শুই থাকিম; পত্নীবিহীন, ভয়ত কঁপা, ব্ৰহ্মচৰ্য্য-ধর্মত একাগ্ৰ থাকিম।

Verse 63

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयार्तस्य बृहस्पतिः । प्रोवाच सुचिरं ध्यात्वा ततो देवं शतक्रतुम्

ভয়াক্ৰান্ত তাৰ বাক্য শুনি বृहস্পতিয়ে বহুক্ষণ ধ্যান কৰি, তাৰ পাছত দেব শতিক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে।

Verse 64

अशून्यशयनंनाम व्रतमस्ति महत्तपः । विष्णोराराधनार्थाय तत्कुरुष्व समा हितः

অশূন্যশয়ন নামে এক মহৎ তপস্যাময় ব্ৰত আছে। বিষ্ণুৰ আৰাধনাৰ বাবে হিতবুদ্ধিৰে একাগ্ৰচিত্তে সেই ব্ৰত পালন কৰা।

Verse 65

देवो यत्रास्ति विष्णुः स क्षीराब्धौ मधुसूदनः । जलशायी जगद्योनिः स दास्यति हितं च ते

য’ত সেই দেব বিষ্ণু আছে—ক্ষীৰসাগৰত মধুসূদন—জলত শয়ন কৰা, জগতৰ যোনি-উৎস; সেয়াই তোমাক হিতকৰ দান কৰিব।

Verse 66

यथा न शून्यं शयनं गृह भंगः प्रजायते । सर्वशत्रुविनाशश्च तत्प्रसादेन वासव

যেন শয্যা শূন্য নহয়, গৃহ-সংসাৰ ধ্বংস নহয়; আৰু হে বাসৱ, তেওঁৰ অনুগ্ৰহে সকলো শত্রুৰো বিনাশ ঘটে।

Verse 67

सूत उवाच । तस्मिन्व्रते ततश्चीर्णे ह्यशून्यशयनात्मके । तुतोष भगवान्विष्णुस्ततः प्रोवाच देवपम्

সূত ক’লে: অশূন্যশয়ন নামে জনা সেই ব্ৰত বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হোৱাত ভগৱান বিষ্ণু সন্তুষ্ট হ’ল; তেতিয়া তেওঁ দেৱপতি ইন্দ্ৰক বচন ক’লে।

Verse 68

शक्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । व्रतेनानेन चीर्णेन चातुर्मास्योद्भवेन च । तस्मात्प्रार्थय देवेन्द्र नित्यं यन्मनसि स्थितम्

হে শক্ৰ, তোমাৰ মঙ্গল হওক—মই সন্তুষ্ট। হে সুব্ৰত, এক বৰ বাছি লোৱা। চাতুৰ্মাস্য ঋতুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই ব্ৰত তুমি সম্পন্ন কৰিলা; সেয়ে, হে দেৱেন্দ্ৰ, যি সদায় তোমাৰ মনত স্থিত, তাকেই প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 69

इन्द्र उवाच । कृष्ण जानासि त्वं चापि यश्च मेऽत्र पराभवः । क्रियते दानवेन्द्रेण वृकेण सुदुरात्मना

ইন্দ্ৰ ক’লে: হে কৃষ্ণ, তুমি জানাই যে ইয়াত মোৰ যি পৰাজয় আৰু অপমান ঘটে, সেয়া দানৱৰাজ বৃক—সেই দুষ্টচিত্ত—দ্বাৰাই কৰা হয়।

Verse 70

ममाष्टमासिकं राज्यं त्रैलोक्येऽपि व्यवस्थितम् । शेषांश्च चतुरो मासान्वर्षेवर्षे समेति सः

মোৰ ৰাজ্য ত্ৰিলোকত স্থাপিত হ’লেও মাত্ৰ আঠ মাহ টিকে; বাকী চাৰি মাহৰ বাবে সি বছৰে বছৰে পুনৰ আহে।

Verse 71

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ दयां कृत्वा ममोपरि । तथा कुरु यथा राज्यं मम स्यात्सार्वकालिकम्

এই কথা জানি, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ ওপৰত দয়া কৰা; তেনে কৰাঁ যাতে মোৰ ৰাজ্য সৰ্বকাল স্থায়ী হয়।

Verse 72

विष्णुरुवाच । अजरश्चामरश्चापि स कृतः पद्मयोनिना । तत्कथं जीवमानेन तेन राज्यं भवेत्तव

বিষ্ণুৱে ক’লে: পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাই তাক অজৰ-অমৰ কৰি দিছে; তেন্তে সি জীয়াই থাকোঁতে তোমাৰ ৰাজ্য কেনেকৈ হ’ব?

Verse 73

परं तथापि देवेन्द्र करिष्यामि हितं तव

তথাপি, হে দেৱেন্দ্ৰ, মই তোমাৰ হিতৰ কাৰণে কৰিম।

Verse 74

क्षीरार्णवं परित्यज्य हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे गत्वा समं लक्ष्म्या तस्योपरि ततः परम्

ক্ষীৰসাগৰ ত্যাগ কৰি, লক্ষ্মীৰ সৈতে হাটকেশ্বৰ নামে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যোৱা; তাৰ পাছত সেই স্থানত আগলৈ কৰ্ম কৰা।

Verse 76

तस्मात्स्थानात्सहस्राक्ष मद्भारेण प्रपीडितः । वर्षेवर्षे सदा कार्यं मया तत्सुहितं तव

সেই স্থানৰ পৰা, হে সহস্ৰাক্ষ, মোৰ ভাৰে সি পীড়িত হ’ব; বছৰে বছৰে মই সদায় তোমাৰ মহাহিত সাধন কৰিম।

Verse 77

तस्माद्गच्छाधुना स्वर्गे कुरु राज्यमकंटकम् । प्रावृट् काले तु संप्राप्ते न भीः कार्या तदुद्भवा

সেয়ে এতিয়া স্বৰ্গলৈ যোৱা আৰু কণ্টকমুক্ত, বাধাহীনভাৱে ৰাজ্য শাসন কৰা। বৰ্ষাৰ ঋতু আহিলে, তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শত্রুৰ বিষয়ে ভয় কৰিব নালাগে।

Verse 78

यो मां तत्र शयानं तु व्रतेनानेन देवप । पूजयिष्यति सद्भक्त्या तस्य दास्यामि वांछितम्

হে দেবপতি, যি কোনোবাই তাত মোৰ শয়ন অৱস্থাত এই একে ব্ৰত পালন কৰি সত্য ভক্তিৰে পূজা কৰিব, মই তাক ইচ্ছিত বৰ দিম।

Verse 79

सूत उवाच । एवमुक्त्वा हृषीकेशो विससर्ज शतक्रतुम् । निःशेषभयनिर्मुक्तं स्वराज्यपरिवृद्धये

সূত ক’লে: এইদৰে কৈ হৃষীকেশে শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)ক বিদায় দিলে; সি সকলো ভয়ৰ পৰা মুক্ত হৈ নিজৰ ৰাজ্যৰ অধিক বৃদ্ধিৰ বাবে আগবাঢ়িল।

Verse 80

आषाढस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने सदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रागत्य स्वयं विभुः

সদায় আষাঢ় মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশী তিথিত, প্ৰভু স্বয়ং তাত আহে—হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰ নামৰ সেই পবিত্ৰ ভূমিলৈ।

Verse 81

वृकोपरि ततश्चक्रे शयनं यत्नमास्थितः । तेनाक्रांतस्ततः सोऽपि शक्नोति चलितुं न हि

তাৰ পাছত তেওঁ যত্নসহকাৰে বৃকাৰ ওপৰত শয়ন স্থাপন কৰিলে। তেওঁৰ ভাৰে দবাই ধৰা সেই বৃকাও একেবাৰে চলিব নোৱাৰিলে।

Verse 82

मृतप्रायस्ततो नित्यं तद्भारेण प्रपीडितः । कार्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्या दिने स्थिते

তাৰ পিছত সেই ভাৰৰ চাপে সদায় পীড়িত হৈ, সি যেন মৃতপ্ৰায় হৈ নিথৰ হৈ থাকিল—যেতিয়ালৈকে কাৰ্ত্তিক মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীৰ দিন উপস্থিত নহ’ল।

Verse 83

उत्थानं कुरुते विष्णुः क्षीरोदं प्रति गच्छति ा । सोऽपि सांकृतिशापेन वृकः पंगुत्वमाप्नुयात्

তেতিয়া বিষ্ণু (পবিত্ৰ নিদ্ৰাৰ পৰা) উঠি ক্ষীৰোদ সাগৰৰ পানে গমন কৰে। আৰু সাঁকৃতিৰ শাপৰ ফলত বৃকো লেঙেৰাপনা লাভ কৰে।

Verse 84

एवं च चतुरो मासान्न त्यजेच्छयनं हरिः । भयात्तस्यासुरेंद्रस्य दानवस्य दुरात्मनः

এইদৰে চাৰি মাহ ধৰি হৰিয়ে শয়ন ত্যাগ নকৰিলে—সেই দুষ্টচিত্ত দানৱ, অসুৰেন্দ্ৰৰ ভয়ত।

Verse 85

तत्र मर्त्यैः क्रिया सर्वाः क्रियते न मखोद्भवाः । यस्मात्स यज्ञपुरुषो न सुप्तो भागमश्नुते

সেই সময়ত মর্ত্যলোকে মানুহে সকলো প্ৰচলিত কৰ্ম-কাণ্ড কৰিব পাৰে, কিন্তু মহাযজ্ঞ (মখ) জনিত যজ্ঞ-অনুষ্ঠান কৰা নহয়—কাৰণ যজ্ঞপুৰুষ প্ৰভু নিদ্ৰাৰত থাকিলে নিজৰ ভাগ গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 86

तथा यज्ञाश्च ये सर्वे क्त्वयादानादि काः शुभाः । ते सर्वे न क्रियंते च चूडाकरणपूर्वकाः

তদ্ৰূপে দান আদি সহ সকলো শুভ যজ্ঞ-অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰা নহয়; আৰু চূড়াকৰণৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সংস্কাৰসমূহো কৰা নহয়।

Verse 87

मुक्त्वान्नप्राशनंनाम सीमंतोन्नयनं तथा । तस्मात्सुप्ते जगन्नाथे ताः सर्वाः स्युर्वृथा द्विजाः

অন্নপ্ৰাশন আৰু সীমন্তোন্নয়ন ব্যতীত—যেতিয়া জগন্নাথ নিদ্ৰামগ্ন—হে দ্বিজসকল, তেতিয়া বাকী সকলো সংস্কাৰ বৃথা হয়।

Verse 88

व्रतं वा नियमं वाथ तस्मिन्यः कुरुते नरः । प्रसुप्ते देवदेवेशे तत्सर्वं निष्फलं भवेत्

সেই সময় যি নৰে ব্ৰত বা নিয়ম পালন কৰে—যেতিয়া দেবদেৱেশ নিদ্ৰামগ্ন—সেই সকলো একেবাৰে নিষ্ফল হয়।

Verse 89

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्रसुप्ते जनार्दने । व्रतस्थैर्मानवैर्भाव्यं तस्य देवस्य तुष्टये

সেয়ে, যেতিয়া জনাৰ্দন গভীৰ নিদ্ৰাত থাকে, ব্ৰতস্থ মানৱে সকলো প্ৰয়াসেৰে সেই দেৱৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 90

एकादश्यां दिने प्राप्ते शयने बोधने हरेः । यत्किंचित्क्रियते कर्म श्रेष्ठं तच्चाक्षयं भवेत्

যেতিয়া একাদশীৰ দিন আহে—হৰিৰ শয়ন আৰু বোধনৰ সময়ত—তেতিয়া যি কোনো কৰ্ম কৰা হয় সেয়া শ্ৰেষ্ঠ হয়, আৰু তাৰ পুণ্য অক্ষয় থাকে।

Verse 91

किंवात्र बहुनोक्तेन क्रियते यद्व्रतं नरैः । तेन तुष्टिं परां याति दैत्योपरि स्थितो हरिः

ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি আছে? মানুহে যি ব্ৰত কৰে, তাৰে দ্বাৰা দানৱৰ ওপৰত অৱস্থিত হৰি পৰম সন্তুষ্টি লাভ কৰে।

Verse 92

एवं स भगवान्प्राह सुप्तस्तत्र जनार्दनः । किं वा तस्य ज्वरो जातो महती वेदनापि च

এইদৰে সেই ভগৱান জনাৰ্দন তাত শুই থাকিও ক’লে— ‘তেওঁৰ জ্বৰ উঠিল নেকি, আৰু মহা বেদনাো হৈছে নেকি?’

Verse 93

तस्मिन्नहनि पापात्मा योन्नमश्नाति मानवः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संप्राप्ते हरिवासरे

সেই দিন যি মানুহে অন্ন ভোজন কৰে, সি পাপী হয়। সেয়ে হৰিৰ পবিত্ৰ দিন আহিলে, সৰ্বপ্ৰযত্নে সংযম পালন কৰা উচিত।

Verse 94

अन्यस्मिन्नपि भोक्तव्यं न नरेण विजानता । किं पुनः शयनं यत्र कुरुते यत्र बोधनम्

বিবেচক মানুহে আন পবিত্ৰ উপলক্ষতো ভোজন নকৰা উচিত; তেন্তে সেই স্থানত ত’ কিমান অধিক, য’ত প্ৰভু শয়ন কৰে আৰু য’ত তাঁক জাগ্ৰত কৰা হয়।

Verse 95

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजो त्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यस्माच्छेते जनार्दनः

সূত ক’লে: হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, তোমালোকে যি সুধিছিলা, সেই সকলো মই ক’লোঁ—হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ বিষয়ে, কিয়নো তাতেই জনাৰ্দন পবিত্ৰ শয়নত শুয়ে থাকে।

Verse 96

क्षीराब्धिं संपरित्यज्य सदा मासचतुष्टयम् । श्रूयतां च फलं यत्स्यात्तस्मिन्नाराधिते विभो

ক্ষীৰসাগৰ ত্যাগ কৰি সেই প্ৰভু চাৰি মাহ সদায় তাত অৱস্থান কৰে। এতিয়া শুনা—হে বিভো—সেই স্থানত আৰাধনা কৰিলে যি ফল লাভ হয়।

Verse 97

चतुरो वार्षिकान्मासान्यस्तं पूजयते विभुम् । व्रतस्थः स नरो याति यत्र देवः स संस्थितः

যি নৰাই বছৰৰ চাৰিমাহ ব্ৰতত স্থিৰ হৈ সেই মহাবিভুক পূজা কৰে, সি সেই লোকলৈ যায় য’ত সেই দেৱতা অধিষ্ঠিত।

Verse 98

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैः किं व्रतैः किमुपोषितैः । तत्र यः पुंडरीकाक्षं सुप्तं पूजयति ध्रुवम्

বহু দান দিয়া কি লাভ, বহু ব্ৰত বা দীঘল উপবাসে কি প্ৰয়োজন? সেই পবিত্ৰ স্থানে যি নিশ্চিতভাৱে শয়নস্থ পুণ্ডৰীকাক্ষ (কমলনয়ন) প্ৰভুক পূজা কৰে, তাৰ পুণ্য ধ্ৰুৱ।

Verse 231

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्यान एकादशीव्रतमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰ শ্লোক-সংহিতাৰ অন্তৰ্গত ষষ্ঠ বিভাগ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ জলশায়ী উপাখ্যানত ‘একাদশী ব্ৰতৰ মাহাত্ম্যবৰ্ণন’ নামক অধ্যায়—অধ্যায় ২৩১—সমাপ্ত হল।

Verse 785

करिष्यामि त्वहं शक्र शयनं यत्नमास्थितः । यावच्च चतुरो मासान्यथा स न चलिष्यति

হে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), মই সম্পূৰ্ণ যত্নেৰে প্ৰভুৰ পবিত্ৰ শয়ন সজাম, যাতে সম্পূৰ্ণ চাৰিমাহ তেওঁ ন চলে, ন বিঘ্নিত হয়।