Adhyaya 222

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । येषां च शस्त्रमृत्युः स्यादपमृत्युरथापि वा । उपसर्गान्मृतानां च विषमृत्युमुपेयुषाम्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: ‘যিসকলৰ শস্ত্ৰঘাতে মৃত্যু হয়, অথবা অকালমৃত্যু ঘটে; যিসকল উপসৰ্গ-আপদত মৃত্যুবৰণ কৰে; আৰু যিসকল বিষমৃত্যু লাভ কৰে—’

Verse 2

वह्निना च प्रदग्धानां जलमृत्युमुपेयुषाम् । सर्पव्याघ्रहतानां च शृंगैरुद्बन्धनैरपि

অগ্নিত দগ্ধ হোৱা সকল; জলত মৃত্যু পোৱা সকল; সাপ বা বাঘে হত্যা কৰা সকল; আৰু শিঙৰ আঘাত বা ফাঁচত মৃত্যু হোৱা সকলেও—

Verse 3

श्राद्धं तेषां प्रकर्तव्यं चतुर्दश्यां नराधिप । तेषां तस्मिन्कृते तृप्तिस्ततस्तत्पक्षजा भवेत्

হে নৰাধিপ, সেই প্ৰেতসকলৰ বাবে চতুৰ্দশীত শ্ৰাদ্ধ কৰ্তব্য। সেই দিনাই কৰিলে, সেই পাক্ষিক বিধান অনুসাৰে তেওঁলোকৰ তৃপ্তি যথাযথভাৱে উদ্ভৱ হয়।

Verse 4

आनर्त उवाच । कस्माच्छस्त्रहतानां च प्रोक्ता श्राद्धे चतुर्दशी । नान्येषां दिवसे तत्र संशयोऽयं वदस्व मे

আনর্ত ক’লে: হে প্ৰভু, অস্ত্ৰাহতসকলৰ শ্ৰাদ্ধৰ বাবে কিয় চতুৰ্দশী নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে? আৰু আনসকলৰ বাবে সেই দিন কিয় নহয়? মোৰ এই সংশয় দূৰ কৰি কওক।

Verse 5

एकोद्दिष्टं न शंसंति सपिण्डीकरणं परम् । कस्मात्तत्र प्रकर्तव्यं वदैतन्मम विस्त रात्

কিছুমানে একোদ্দিষ্ট অৰ্পণক প্ৰশংসা নকৰে, আৰু কিছুমানে সপিণ্ডীকৰণক উচ্চতৰ কৰ্ম বুলে। তেন্তে তাত কিয় কৰ্তব্য? এই কথা মোক বিস্তাৰে কওক।

Verse 6

कस्मान्न पार्वणं तत्र क्रियते दिवसे स्थिते । प्रेतपक्षे विशेषेण कृते श्राद्धेऽखिलेऽपि च

সেই ঠাইত দিন উপস্থিত থাকিলেও কিয় পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ কৰা নহয়? বিশেষকৈ যেতিয়া প্ৰেতপক্ষে সৰ্বত্র সকলো প্ৰকাৰ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰা হয়।

Verse 7

भर्तृयज्ञौवाच । बृहत्कल्पे पुरा राजन्हिरण्याक्षो महासुरः । बभूव बलवाञ्छूरः सर्वदेवभयंकरः

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: হে ৰাজন, প্ৰাচীন বৃহৎকল্পত মহাসুৰ হিৰণ্যাক্ষ ব’লবান আৰু শূৰ আছিল; সি সকলো দেৱতাৰ বাবে ভয়ংকৰ আতংকস্বৰূপ আছিল।

Verse 8

ब्रह्मा प्रतोषितस्तेन विधाय विविधं तपः । कृष्णपक्षे विशेषेण नभस्ये मासि संस्थिते

বিভিন্ন তপস্যা সম্পাদন কৰি সি ব্ৰহ্মাক সন্তুষ্ট কৰিলে—বিশেষকৈ কৃষ্ণপক্ষত, নভস্য মাহত অৱস্থিত হৈ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । परितुष्टोस्मि ते वत्स प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে বৎস, মই তোমাত সন্তুষ্ট; যি ইচ্ছা, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা। দানযোগ্য নহ’লেও মই দিম—সেয়ে বিলম্ব নকৰিবা।

Verse 10

हिरण्याक्ष उवाच । भूताः प्रेताः पिशाचाश्च राक्षसा दैत्यदानवाः । बुभुक्षिताः प्रयाचंते मां नित्यं पद्मसंभव

হিৰণ্যাক্ষ ক’লে: হে পদ্মসম্ভৱ ব্ৰহ্মা, ভূত, প্ৰেত, পিশাচ, ৰাক্ষস, দৈত্য আৰু দানৱ—সদায় ক্ষুধাতুৰ—প্ৰতিদিন মোৰ ওচৰত ভিক্ষা বিচাৰে।

Verse 11

प्रेतपक्षे कृते श्राद्धे कन्यासंस्थे दिवाकरे । एकस्मिन्नहनि प्रायस्तृप्तिः स्याद्वर्षसंभवा

প্ৰেতপক্ষত, সূৰ্য কন্যা ৰাশিত স্থিত থাকোঁতে, যেতিয়া শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়, তেতিয়া একেদিনতে যেন বছৰৰ সমান তৃপ্তি লাভ হয়।

Verse 12

तत्त्वमद्य दिनं देहि तेभ्यः कमलसम्भव । तेन तृप्तिं गताः सर्वे स्थास्यंत्यब्दं पितामह

সেয়ে, হে কমল-সম্ভৱ ব্ৰহ্মা, আজিৰ দিনটো তেওঁলোকৰ বাবে বিশেষ কৰি দিয়া। তাতে সকলোৱে তৃপ্তি লাভ কৰিব আৰু হে পিতামহ, এক বছৰ ধৰি তৃপ্ত হৈ থাকিব।

Verse 13

श्रीब्रह्मोवाच । यः कश्चिन्मानवः श्राद्धं स्वपितृभ्यः प्रदास्यति । प्रेतपक्षे चतुर्दश्यां नभस्ये मा सि संस्थिते

শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: যি কোনো মানুহে প্ৰেতপক্ষৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, নভস (ভাদ্ৰপদ) মাহত অৱস্থিত হৈ, নিজৰ পিতৃলোকলৈ শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব,

Verse 14

प्रेतानां राक्षसानां च भूतादीनां भविष्यति । मम वाक्यादसंदिग्धं ये चान्ये कीर्तितास्त्वया

সেয়া নিশ্চয়েই প্ৰেত, ৰাক্ষস আৰু ভূত আদি সকলৰ বাবে ফলপ্ৰসূ হ’ব। মোৰ বাক্য অনুসাৰে ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; আৰু তুমি যিসকল আনকো উল্লেখ কৰিছা, তেওঁলোকৰ বাবেও।

Verse 15

दुर्मृत्युना मृता ये च संग्रामेषु हताश्च ये । एकोद्दिष्टे सुतैर्दत्ते तेषां तृप्तिर्भविष्यति

যিসকলে দুৰ্মৃত্যু/অকাল মৃত্যুৰে মৰে আৰু যিসকলে যুদ্ধত নিহত হয়—পুত্ৰসকলে একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ দান কৰিলে তেওঁলোকৰ তৃপ্তি আৰু শান্তি হ’ব।

Verse 16

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ततश्चादर्शनं गतः । हिरण्याक्षोऽपि संहृष्टः स्वमेव भवनं ययौ

এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা তাৰ পিছত দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল। হিৰণ্যাক্ষোও আনন্দিত হৈ নিজৰেই নিবাসলৈ গ’ল।

Verse 17

यच्च शस्त्रहतानां च तस्मिन्नहनि दीयते । एकोद्दिष्टं नरैः श्राद्धं तत्ते वक्ष्यामि कारणम्

আৰু সেই দিনাই অস্ত্ৰাহত লোকসকলৰ উদ্দেশ্যে মানুহে যি ‘একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ’ দান কৰে—তাৰ কাৰণ মই তোমাক ক’ম।

Verse 18

संख्ये शस्त्रहता ये च निर्विकल्पेन चेतसा । युध्यमाना न ते मर्त्ये जायते मनुजाः पुनः

যিসকলে যুদ্ধত নিৰ্বিকল্প চিত্তেৰে যুঁজোঁতে যুঁজোঁতে অস্ত্ৰাহত হয়, তেনে লোক এই মর্ত্যলোকে পুনৰ জন্ম নাপায়।

Verse 19

पराङ्मुखाश्च हन्यंते पलायनपरायणाः । ते भवंति नराः प्रेता एतदाह पितामहः

যিসকলে পিঠ ঘুৰাই পলাই যাবলৈ উদ্যত হৈ নিহত হয়, সেই মানুহবোৰ প্ৰেত হয়—এই কথা পিতামহ ব্ৰহ্মাই কৈছে।

Verse 20

सम्मुखा अपि ये दैन्यं हन्यमाना वदंति च । पश्चात्तापं च वा कुर्युः प्रहारैर्जर्जरीकृताः

শত্ৰুৰ সন্মুখত থাকিও যদি আঘাতত নিহত হওঁতে দীনতাৰ কথা কয়, অথবা অনুতাপ কৰে, আঘাতে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ—

Verse 21

तेऽपि प्रेता भवन्तीह मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् । कदाचिच्चित्तचलनं शूराणामपि जायते

তেওঁলোকো ইয়াত প্ৰেত হয়—স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে এইদৰে কৈছে। কেতিয়াবা বীৰসকলৰো চিত্ত ডলিব পাৰে।

Verse 22

तेषां भ्रांत्या दिने तत्र श्राद्धं देयं निजैः सुतैः । अपमृत्युमृतानां च सर्वेषामपि देहिनाम्

তেওঁলোকৰ ভ্ৰমবুদ্ধিৰ কাৰণে সেই দিনা তাত নিজৰ পুত্ৰসকলে শ্ৰাদ্ধ দান কৰিব লাগে—অপমৃত্যুতে মৃতসকলৰ বাবেও, আৰু সকলো দেহধাৰী প্ৰাণীৰ বিদেহ আত্মাসকলৰ বাবেও।

Verse 23

प्रेतत्वं जायते यस्मात्तस्माच्छ्राद्धस्य तद्दिनम् । श्राद्धार्हं पार्थिवश्रेष्ठ विशेषेण प्रकीर्तितम्

যিহেতু সেই দিনা বিদেহ আত্মাই প্ৰেতত্ব লাভ কৰে, সেয়েহে—হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ—সেই দিনটোক বিশেষকৈ শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াৰ বাবে উপযুক্ত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 24

एकोद्दिष्टं प्रकर्तव्यं यस्मात्तत्र दिने नरैः । सपिंडीकरणादूर्ध्वं तत्ते वक्ष्याभि कारणम्

সেয়েহে সেই দিনা মানুহে একোद्दিষ্ট শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰিব লাগে। সপিণ্ডীকৰণৰ পাছত কি কৰিব লাগে, তাৰ কাৰণ মই তোমাক ক’ম।

Verse 25

यदि प्रेतत्वमापन्नः कदाचित्स्वपिता भवेत् । तृप्त्यर्थं तस्य कर्तव्यं श्राद्धं तत्र दिने नृप

যদি কোনো সময়ত নিজৰ পিতা প্ৰেতত্বত পতিত হয়, তেন্তে—হে নৃপ—তেওঁৰ তৃপ্তিৰ বাবে সেই দিনা তাত শ্ৰাদ্ধ কৰাটো অৱশ্যক।

Verse 26

पितामहाद्यास्तत्राह्नि श्राद्धं नार्हंति कुत्रचित् । अथ चेद्भ्रांतितो दद्याद्धियते राक्षसैस्तु तत्

সেই দিনা পিতামহ আদি পিতৃসকল ক’তোও শ্ৰাদ্ধ গ্ৰহণৰ যোগ্য নহয়। আৰু যদি ভ্ৰমবশত কোনোবাই দান কৰে, তেন্তে সেই দান ৰাক্ষসসকলে হৰণ কৰে।

Verse 27

ब्रह्मणो वचनाद्राजन्भूतप्रेतैश्च दानवैः । तेनैकोद्दिष्टमेवात्र कर्तव्यं न तु पार्वणम्

ব্ৰহ্মাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে, হে ৰাজন, আৰু ভূত-প্ৰেত তথা দানৱৰ উপস্থিতিৰ কাৰণে, ইয়াত কেৱল একোদ্দিষ্ট কৰ্মহে কৰিব লাগে; পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ নহয়।

Verse 28

पितृपक्षे चतुर्दश्यां कन्यासंस्थे दिवाकरे । पितामहो न गृह्णाति पित्रा तेन समं तदा

পিতৃপক্ষে চতুৰ্দশীত, যেতিয়া সূৰ্য কন্যা ৰাশিত অৱস্থিত, তেতিয়া পিতামহে অৰ্পণ গ্ৰহণ নকৰে; কাৰণ সেই সময়ত তেওঁ পিতাৰ সৈতে সমান অৱস্থাত থাকে।

Verse 29

न च तस्य पिता राजंस्तथैव प्रपितामहः

আৰু হে ৰাজন, তেনেদৰে তেওঁৰ পিতাও নহয়, আৰু প্ৰপিতামহো সেই সময়ত গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 30

एतस्मात्कारणाद्राजन्पार्वणं न विधीयते । तस्मिन्नहनि संप्राप्ते व्यर्थं श्राद्धं भवेद्यतः

এই কাৰণেই, হে ৰাজন, পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ বিধেয় নহয়; কিয়নো সেই দিন আহিলে শ্ৰাদ্ধ নিষ্ফল হৈ পৰে।

Verse 31

नान्यस्थानोद्भवैर्विप्रैः श्राद्धकर्मव्रतानि च । नागरो नागरैः कुर्यादन्यथा तद्वृथा भवेत्

অন্য স্থানত জন্ম হোৱা বিপ্ৰসকলৰ দ্বাৰা শ্ৰাদ্ধকৰ্ম আৰু ব্ৰত-অনুষ্ঠান কৰা উচিত নহয়। নাগৰে নাগৰ বিপ্ৰৰ দ্বাৰাই কৰাব লাগে; নতুবা সেয়া বৃথা হয়।

Verse 32

अन्यस्थानोद्भवैर्विप्रैर्यच्छ्राद्धं क्रियते ध्रुवम् । संपूर्णं व्यर्थतां याति नागराणां क्रियापरैः

অন্য স্থানত জন্ম লোৱা ব্ৰাহ্মণসকলে যি শ্ৰাদ্ধ কৰে, সেয়া সম্পূৰ্ণকৈ সম্পন্ন হ’লেও, বিধি-কৰ্মত নিষ্ঠ নাগৰসকলৰ বাবে নিশ্চিতভাৱে নিষ্ফল হৈ পৰে।

Verse 33

अथाचारपरिभ्रष्टाः श्राद्धार्हा एव नागराः । वलीवर्दसमानोऽपि ज्ञातीयो यदि लभ्यते । किमन्यैर्बहुभिर्विप्रैर्वेदवेदांगपारगैः

নাগৰসকল আচাৰ-ধৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত হ’লেও, শ্ৰাদ্ধত তেওঁলোকেই গ্ৰাহ্য বুলি গণ্য। যদি কোনো জ্ঞাতি পোৱা যায়—যদিও গৰু-গাড়ী টনা বলদৰ সমান নীচ বুলি ধৰা হয়—তেন্তে বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী বহু ব্ৰাহ্মণৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 222

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्ध कल्पे चतुर्दशीशस्त्रहतश्राद्धनिर्णयवर्णनंनाम द्वाविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণত—একাশি হাজাৰ শ্লোকৰ সংহিতাৰ ভিতৰত—ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডৰ হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ শ্ৰাদ্ধ-কল্প অংশত ‘চতুৰ্দশীত অস্ত্ৰে নিহতসকলৰ শ্ৰাদ্ধ-নিৰ্ণয়ৰ বৰ্ণনা’ শীৰ্ষক দ্বিশত-দ্বাবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত।