Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

ब्रह्मा प्रतोषितस्तेन विधाय विविधं तपः । कृष्णपक्षे विशेषेण नभस्ये मासि संस्थिते

brahmā pratoṣitastena vidhāya vividhaṃ tapaḥ | kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa nabhasye māsi saṃsthite

বিভিন্ন তপস্যা সম্পাদন কৰি সি ব্ৰহ্মাক সন্তুষ্ট কৰিলে—বিশেষকৈ কৃষ্ণপক্ষত, নভস্য মাহত অৱস্থিত হৈ।

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
प्रतोषितःpleased
प्रतोषितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + तुष् (धातु) → प्रतोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (pleased/satisfied)
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3), एकवचन (instr sg)
विधायhaving performed
विधाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवि + धा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): 'having performed/done'
विविधम्various
विविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'तपः' इति विशेषणम् (acc sg)
तपःausterity/penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (acc sg)
कृष्णपक्षेin the dark fortnight
कृष्णपक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; प्रकारे (instr sg: especially)
नभस्येin (the month) Nabhasya
नभस्ये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनभस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; मास-विशेषे (loc sg: in the month Nabhasya/Bhādrapada)
मासिin the month
मासि:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
संस्थितेwhen (it is) occurring/established
संस्थिते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुं/नपुंसक, सप्तमी (7), एकवचन; 'मासि' इति विशेषणम् (loc sg: when it is set/occurring)

Bhartṛyajña (narration continues)

Listener: Rājā (king)

Scene: Hiraṇyākṣa performing fierce austerities—standing motionless, arms raised or in penance posture—under a dark-fortnight sky; Brahmā’s presence is implied as being pleased.

B
Brahmā
H
Hiraṇyākṣa

FAQs

Tapas performed with focus and auspicious timing is portrayed as spiritually efficacious—even capable of moving great deities.

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

No direct prescription; it notes the timing (kṛṣṇapakṣa, Nabhasya māsa) associated with powerful austerity.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App