Adhyaya 21

Verse 1

। ब्राह्मणा ऊचुः । मार्कंडेन कदा तत्र स्थापितः प्रपितामहः । कस्मिन्स्थाने कृतस्तेन स्वाश्रमो मुनिना वद

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “মাৰ্কণ্ডেয়ই তাত ‘প্ৰপিতামহ’ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে? আৰু কোন ঠাইত সেই মুনিয়ে নিজৰ আশ্ৰম নিৰ্মাণ কৰিলে? কওক।”

Verse 2

सूत उवाच । मृकण्डाख्यो द्विजश्रेष्ठ आसीद्वेदविदां वरः । चमत्कारपुराभ्याशेवानप्रस्याश्रमे स्थितः

সূতে ক’লে: “মৃকণ্ডু নামৰ এজন দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ আছিল, বেদবিদসকলৰ মাজত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ। চমৎকাৰপুৰৰ ওচৰত তেওঁ বনবাসী (বানপ্ৰস্থ) আশ্ৰমত বাস কৰিছিল।”

Verse 3

शांतात्मा नियमोपेतश्चकार सुमहत्तपः । तस्यैवं वर्तमानस्य वानप्रस्थस्य चाश्रमे

শান্তচিত্ত আৰু নিয়ম-সংযমেৰে যুক্ত হৈ তেওঁ মহাতপস্যা কৰিলে। সেই বনপ্ৰস্থ আশ্ৰমত তেওঁ এইদৰে বাস কৰি থাকোঁতে—

Verse 4

पश्चिमे वयसि प्राप्ते पुत्रो जज्ञे सुशोभनः । सर्वलक्षणसंपूर्णः पूर्णचंद्रसमप्रभः

জীৱনৰ পশ্চিম বয়সত উপনীত হোৱাত, এক অতি শোভন পুত্ৰ জন্মিল—সকলো শুভ লক্ষণে সম্পূৰ্ণ, পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান।

Verse 5

मार्कंड इति नामाऽथ तस्य चक्रे पिता स्वयम् । सोऽतीव ववृधे बालस्तस्मिन्नाश्रम उत्तमे

তাৰ পিতাই নিজে তেতিয়াই তেওঁৰ নাম ‘মাৰ্কণ্ড’ ৰাখিলে। সেই উত্তম আশ্ৰমত শিশুটি অতি দ্ৰুত বৃদ্ধি পালে।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । वर्धमानस्य तस्यैवमतीताः पंच वत्सराः । बालक्रीडाप्रसक्तस्य पितुरुत्सङ्गवर्तिनः

যেনেকৈ শুক্লপক্ষ আকাশত তাৰাপতি চন্দ্ৰমাৰ দৰে বৃদ্ধি পায়, তেনেকৈ সেই বালকো বৃদ্ধি পালে। এইদৰে পাঁচ বছৰ অতিবাহিত হ’ল—শিশুখেলাত মগ্ন, পিতৃৰ কোলাতেই থাকি।

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य कश्चित्तत्र समागतः । सामुद्रिकस्य कृत्स्नस्य वेत्ता ज्ञानविधानभू

তাৰ পিছত কিছু সময়ৰ অন্তত তাত এজন আহি উপস্থিত হ’ল—সামুদ্ৰিক বিদ্যাৰ সম্পূৰ্ণ জ্ঞানী, জ্ঞান-বিধানৰ উৎসস্বৰূপ আচার্য।

Verse 8

स तं शिशुं समालोक्य नखाग्रान्मूर्द्धजावधिम् । विस्मयोत्फुल्लनयन ईषद्धास्यमथाऽकरोत्

তেওঁ শিশুটিক নখৰ আগৰ পৰা মূৰৰ কেশলৈকে মনোযোগে চাই চালে। বিস্ময়ে তেওঁৰ চকু ফুলি উঠিল, আৰু তাৰ পাছত তেওঁ অলপ হাঁহি দিলে।

Verse 9

मृकंडोऽपि समालोक्य ज्ञानिनं सस्मिताननम् । पप्रच्छ विनयोपेतः किंचित्तुष्टेन चेतसा

মৃকণ্ডুৱেও মৃদু হাস্যমুখ জ্ঞানীক দেখি বিনয়েৰে সুধিলে; তেওঁৰ মন কিছুটা প্ৰসন্ন আৰু স্থিৰ হৈছিল।

Verse 10

मृकण्ड उवाच । कस्मात्त्वं विप्रशार्दूल वीक्ष्येमं मम दारकम् । सुचिरं विस्मयाविष्टस्ततोऽभूः सस्मिताननः

মৃকণ্ডুৱে ক’লে: “হে বিপ্ৰশাৰ্দূল, মোৰ এই পুত্ৰক দেখি তুমি কিয় বহু সময় বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হৈ ৰ’লা, আৰু তাৰ পাছত হাস্যমুখ হ’লা?”

Verse 11

सूत उवाच । असकृत्तेन संपृष्टः सकृद्ब्राह्मणसत्तमः । ततश्च कथयामास हास्यकारणमेव हि

সূতে ক’লে: তেওঁ বাৰে বাৰে সুধাত, সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে অৱশেষত কথা ক’লে আৰু নিশ্চয়েই নিজৰ হাঁহিৰ কাৰণ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 12

ब्राह्मण उवाच । लक्षणानि शिशोरस्य दृश्यंते यानि सन्मुने । गात्रस्थानि भवेत्सत्यं तैः पुमानजरामरः

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: “হে সৎ মুনি, এই শিশুটোৰ দেহত যি লক্ষণ দেখা যায়—সেয়া যদি সত্যই নিজ নিজ স্থানত স্থিৰ থাকে—তেন্তে সেই পুৰুষ জৰা আৰু মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হ’ব।”

Verse 13

अस्य भावि पुनश्चाऽस्माद्दिवसान्निधनं शिशोः । षड्भिर्मासैर्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम्

কিন্তু আজিৰ এই দিনৰ পৰাই এই শিশুৰ পুনৰ মৃত্যু নিৰ্ধাৰিত; ছয় মাহৰ ভিতৰত, সন্দেহ নাই। এই সত্য মই ক’লোঁ।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा द्विजश्रेष्ठ कुरुष्वाऽस्य हितं च यत् । इह लोके परे चैव बालकस्य ममाऽज्ञया

এই কথা জানি, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ আজ্ঞা অনুসাৰে এই বালকৰ সত্য কল্যাণ কৰ—ইহলোকে আৰু পৰলোকে দুয়োতে।

Verse 15

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रो जगामाऽभीप्सितां दिशम् । मृकण्डोऽपि ततस्तस्य चक्रे मौंजीनिबन्धनम्

এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰেন্দ্ৰে ইচ্ছিত দিশলৈ গ’ল। তাৰ পাছত মৃকণ্ডুৱেও পুত্ৰৰ বাবে মৌঞ্জী-বন্ধনৰ উপনয়ন-সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 16

अकालेऽपि कुमारस्य किंचिद्ध्यात्वा निजे हृदि । कारणं कारणज्ञः स ततः प्रोवाच तं सुतम्

যদিও সময় আগত নাছিল, তথাপি তেওঁ হৃদয়ত অলপ চিন্তা কৰিলে। কাৰণ-জ্ঞ সি, তাৰ পাছত পুত্ৰক ক’লে।

Verse 17

यं कं चिद्वीक्षसे पुत्र भ्रममाणं द्विजोत्तमम् । तस्यावश्यं त्वया कार्यं विनयादभि वादनम्

পুত্ৰ, যিকোনো দ্বিজোত্তমক তুমি ঘূৰি ফুৰা দেখিবা, বিনয়েৰে নিশ্চয়েই তাক আদৰে অভিবাদন কৰিবা।

Verse 19

एवं तस्य व्रतस्थस्य षण्मासा दिवसैस्त्रिभिः । हीनाः स्युर्ब्राह्मणेंद्राणां नमस्कारपरस्य च

এইদৰে ব্ৰতত অটল আৰু নমস্কাৰত নিবিষ্ট জনৰ বাবে ছয় মাহ তিনিদিনে হ্ৰাস পায়—শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলৰ কৃপাৰ বলত।

Verse 20

तान्दृष्ट्वा स मुनीन्सर्वान्नमश्चक्रे मुनेः सुतः । दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरपि पृथक्पृथक्

সেই সকলো মুনিক দেখি মুনিৰ পুত্ৰে তেওঁলোকক নমস্কাৰ কৰিলে। তেওঁলোক সকলোৱে একে একে পৃথক পৃথককৈ আশীৰ্বাদ দিলে—“দীৰ্ঘায়ু হোৱা।”

Verse 21

अथ तं बालभावेन कौतुकाद्ब्रह्मचारिणः । चिरं दृष्ट्वाऽब्रवीद्वाक्यं वसिष्ठो मुनिपुंगवः

তাৰ পাছত মুনিশ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠে বালসুলভ সৰলতা আৰু কৌতূহলবশত সেই ব্ৰহ্মচাৰীক বহুক্ষণ চাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 22

सर्वैरेष शिशुः प्रोक्तो दीर्घा युरिति सादरम् । तृतीयेऽह्नि पुनः प्राणांस्त्यक्ष्यत्ययमसंशयः

তোমালোক সকলোৱে সাদৰে এই শিশুক ‘দীৰ্ঘায়ু’ বুলি কৈছা; কিন্তু আজিৰ পৰা তৃতীয় দিনেই ই নিশ্চিতভাৱে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 23

तन्न युक्तं भवेदीदृगस्माकं वचनं द्विजाः । तस्मात्तत्क्रियतां कर्म येनायं स्याच्चिरायुधृक्

হে দ্বিজসকল, আমাৰ বাক্য এনেদৰে মিছা হোৱাটো উচিত নহয়। সেয়ে এনে কৰ্ম কৰা হওক, যাৰ দ্বাৰা এই বালক চিৰকাল জীৱন ধাৰণ কৰিব পাৰে।

Verse 24

ततो मिथः समालोच्य सर्वे ते मुनिपुंगवाः । प्रोचुर्न जीवनोपायो भवेन्मुक्त्वा पितामहम्

তাৰ পাছত পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি সেই সকলো মুনিপুঙ্গৱ ক’লে— “পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ শৰণ নল’লে ইয়াৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰাৰ কোনো উপায় নাই।”

Verse 25

तस्मात्तस्य पुरो नीत्वा बालोऽयं क्षीणजीवितः । क्रियतां तस्य वाक्येन यथा स्याच्चिरजीवभाक्

সেয়ে এই ক্ষীণজীৱিত বালকক তেওঁৰ সন্মুখলৈ লৈ যাওক; তেওঁৰ আজ্ঞা-বচন অনুসাৰে কাৰ্য কৰা হওক, যাতে এই শিশু চিৰজীৱী হয়।

Verse 26

ततस्तु ते समादाय सत्वरं ब्रह्मचारिणम् । ब्रह्मलोकं समाजग्मुस्त्यक्त्वा तीर्थपराक्रमम्

তেতিয়া তেওঁলোকে সেই ব্ৰহ্মচাৰীক সত্বৰে লৈ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল; তীৰ্থযাত্ৰাৰ চলি থকা সাধনা আৰু পৰাক্ৰম ত্যাগ কৰি।

Verse 27

ततः प्रणम्य तं देवं वेदोक्तैः स्तवनैर्द्विजाः । स्तुत्वाऽथ संविधे तस्य निषेदुस्तदनन्तरम्

তাৰ পাছত দ্বিজ মুনিসকলে সেই দেৱতাক প্ৰণাম কৰি, বেদোক্ত স্তৱনেৰে স্তৱন কৰিলে; তেনেদৰে স্তুতি কৰি তেওঁলোক তৎপৰেই তেওঁৰ সন্মুখত বহিল।

Verse 28

तेषामनंतरं सोऽपि नमश्चक्रे पितामहम् । बालः प्रोक्तश्च दीर्घायुर्भवेति च स्वयंभुवा

তেওঁলোকৰ পাছত বালকেও পিতামহ ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰিলে। তেতিয়া স্বয়ম্ভূ প্ৰভুৱে নিজেই ক’লে— “এই শিশু দীৰ্ঘায়ু হওক।”

Verse 29

अथोवाच मुनीन्सर्वान्विश्रांतान्पद्मयोनिजः । कुतो यूयं समायाताः सांप्रतं केन हेतुना

তেতিয়া পদ্মযোনিজ ব্ৰহ্মাই সকলো মুনিক বিশ্ৰামত দেখি ক’লে: “তোমালোক এতিয়া ক’ৰ পৰা আহিলা, আৰু কোন কাৰণে আহিলা?”

Verse 30

प्रोच्यतां चापि यत्कृत्यं युष्माकं क्रियतेऽधुना । मद्गृहे संप्रयातानां कोऽयं बालोऽपि सद्व्रती

“আৰু ক’বা, এতিয়া তোমালোকৰ কোন কৰ্তব্য বা উদ্দেশ্য আছে। আৰু তোমালোক মোৰ গৃহলৈ আহিছা—এই বালকজন কোন, যি সৎ-ব্ৰত আৰু সংযমত অচল?”

Verse 31

मुनय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् ः । चमत्कारपुराभ्याशे वयं प्राप्ताः पितामह

মুনিসকলে ক’লে: “তীৰ্থযাত্ৰাৰ উপলক্ষে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত ভ্ৰমণ কৰি, হে পিতামহ, আমি চমৎকাৰপুৰৰ ওচৰলৈ আহি পৰিলোঁ।”

Verse 32

तत्रानेन वयं देव बालकेनाऽभिवादिताः । क्रमात्सर्वेरपि प्रोक्तो दीर्घायुरिति सादरम्

“তাত, হে দেৱ, এই বালকে আমাক শ্ৰদ্ধাৰে অভিবাদন কৰিলে। তাৰ পিছত ক্ৰমে ক্ৰমে আমি সকলোৱে স্নেহে আশীৰ্বাদ দিলোঁ: ‘দীৰ্ঘায়ু হওক।’”

Verse 33

एतस्य तु पुनः शेषमायुषो दिवसत्र यम् । विद्यते विबुधश्रेष्ठ व्रीडितास्तेन वै वयम्

“কিন্তু, হে বিবুধশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াৰ আয়ুষৰ অৱশিষ্ট মাত্ৰ তিনিদিনহে আছে। সেই কাৰণেই ‘দীৰ্ঘায়ু হওক’ বুলি কোৱা বাবে আমি লজ্জিত হৈ পৰিলোঁ।”

Verse 34

ततश्चैनं समादाय वयं प्राप्तास्तवांतिकम् । भवताऽपि तथा प्रोक्तो दीर्धायु र्बालकोऽस्त्वयम्

সেয়ে আমি এই বালকক লগত লৈ আপোনাৰ চৰণ-সন্নিধিলৈ আহিলোঁ। আপুনিও তেনেকৈ ঘোষণা কৰক—‘এই বালক দীঘলীয়া আয়ুস লাভ কৰক।’

Verse 35

तस्माद्यथा वयं सत्या भवता सह पद्मज । भवाम कुरु तत्कृत्यमेतस्मादागता वयम्

সেয়ে, হে পদ্মজ (পদ্ম-সম্ভৱ), যাতে আমি আপোনাৰ সৈতে একেলগে সত্যবাদী হৈ থাকোঁ, যি কৰণীয় সেয়া সম্পন্ন কৰক; এই উদ্দেশ্যতেই আমি আহিছোঁ।

Verse 36

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पद्मसंभवः । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं समादाय च बालकम्

সূত ক’লে: মুনিসকলৰ সেই বাক্য শুনি পদ্মসম্ভৱ (ব্ৰহ্মা) বালকক লগত লৈ, মৃদু হাসি সহ এই বাক্য ক’লে।

Verse 37

मत्प्रसादादयं बालोजरामृत्युवि वर्जितः । भविष्यति न संदेहो वेदविद्याविचक्षणः

“মোৰ কৃপাৰে এই বালক জৰা-মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—আৰু বেদবিদ্যা-জ্ঞানত বিচক্ষণ হ’ব।”

Verse 38

तस्मात्प्राग्धरणीपृष्ठं व्रजध्वं मुनिसत्तमाः । बालमेनं समादाय तस्मिन्नेवास्य मंदिरं

“সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, আগৰ দৰে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠলৈ উভতি যাওক। এই বালকক লগত লৈ যাওক, আৰু সেই ঠাইতেই তাৰ নিবাস-মন্দিৰ স্থাপন কৰক।”

Verse 39

यावदस्य पिता वृद्धः पुत्रदर्शनविह्वलः । न याति निधनं सार्धं धर्मपत्न्या द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল! যেতিয়ালৈকে তাৰ বৃদ্ধ পিতা—পুত্ৰদৰ্শনৰ আকুলতাত ব্যাকুল—নিজ ধৰ্মপত্নীৰ সৈতে মৃত্যুলৈ নাযায়।

Verse 40

अथाऽयाताश्च तं बालं सर्वे ते मुनि सत्तमाः । आगत्य वसुधापृष्ठं तस्यैवाश्रमसंनिधौ

তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিসত্তমে সেই বালকজনৰ ওচৰলৈ আহিল; সেই একে আশ্ৰমৰ সন্নিধানত উপস্থিত হৈ, তেওঁক পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত বহুৱাই দিলে।

Verse 41

अमुंचन्नग्नितीर्थे तं समाभाष्य ततः परम् । तीर्थयात्राकृते पश्चाज्जग्मुरन्यत्र सत्वरम्

অগ্নিতীৰ্থত তেওঁক থৈ, তাৰ পাছত তেওঁৰ সৈতে কথা পাতি, তীৰ্থযাত্ৰা সম্পন্ন কৰিবলৈ তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ আন ঠাইলৈ সোনকালে গ’ল।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे विप्रो मृकंडः सुतवत्सलः । नापश्यत्स्वसुतं पश्चाद्विललाप सुदुःखितः

ইফালে ব্ৰাহ্মণ মৃকণ্ড—পুত্ৰস্নেহে পৰিপূৰ্ণ—নিজ পুত্ৰক নেদেখিলে; তাৰ পাছত অতি দুখে আচ্ছন্ন হৈ বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 43

अहो मे तनयोऽभीष्टः कथमद्य न दृश्यते । कूपांतः पतितः किं नु किं व्यालैर्वा निपातितः

হায়! মোৰ প্ৰিয় পুত্ৰ আজি কেনেকৈ দেখা নাযায়? সি নেকি কূপৰ ভিতৰত পৰিল, নে বনৰীয়া জন্তুৱে তাক আঘাত কৰি পেলালে?

Verse 44

कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः । प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः

মোক আৰু মাতৃকো দুখৰ জ্বালাত জ্বলি থাকিবলৈ এৰি, সেই পুত্ৰ দীঘল পথলৈ প্ৰস্থান কৰিলে; বিধিয়ে ধৰ্মৰ বিপৰীতে আচৰণ কৰিলে।

Verse 45

पश्य ब्राह्मणि पापेन मया दुष्कृतकारिणा । न बालस्य मुखं दृष्टं प्रस्थितस्य यमालये

চোৱা, হে ব্ৰাহ্মণী! পাপী আৰু দুষ্কৃতকাৰী মই হোৱাৰ ফলত, যমালয়লৈ প্ৰস্থান কৰা সেই শিশুৰ মুখো মই দেখা নাপালোঁ।

Verse 46

कथितं ज्ञानिना तेन मम पूर्वं महात्म ना । षङ्भिर्मासैः सुतस्तेऽयं देहत्यागं करिष्यति

আগতে সেই জ্ঞানী মহাত্মাই মোক কৈছিল: ‘ছয় মাহৰ ভিতৰত তোমাৰ এই পুত্ৰে দেহ ত্যাগ কৰিব।’

Verse 47

सोऽहं पुत्रस्य दुःखेन साधयिष्ये हुताशनम् । यावच्छोकाग्निना कायो दह्यते न वरान ने

সেয়ে মই, পুত্ৰ-বিয়োগৰ দুখে পীড়িত, হোমাগ্নি প্ৰস্তুত কৰিম; কিয়নো মোৰ দেহ ইতিমধ্যে শোকৰ অগ্নিত দহি আছে, হে সুন্দৰ-মুখী।

Verse 48

ब्राह्मण्युवाच । ममापि मतमेतद्धि यत्त्वया परिकीर्तितम् । तत्किं चिरयसि ब्रह्मञ्छीघ्रं दारूणि चानय

ব্ৰাহ্মণীয়ে ক’লে: ‘তুমি যি কৈছা সেয়াই মোৰো মত। তেন্তে, হে ব্ৰাহ্মণ, কিয় দেৰি কৰিছা? সোনকালে কাঠবোৰো আন।’

Verse 49

येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये

যাতে মই—পুত্ৰশোকত দগ্ধ হৈ—আপোনাৰ সৈতে একেলগে হুতাশনত প্ৰৱেশ কৰোঁ, আৰু মোৰ দুখৰ সম্পূৰ্ণ শান্তি বিচাৰোঁ।

Verse 50

सूत उवाच । एवं तयोः प्रवदतोर्दंपत्योर्द्विज सत्तमाः । आजगामाऽथ संहृष्टः स बालः सन्निधिं तयोः

সূত ক’লে: হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, সেই ব্ৰাহ্মণ দম্পতীয়ে এইদৰে কথা পাতি থাকোঁতেই, সেই বালক অতি আনন্দিত হৈ আহি তেওঁলোকৰ সন্নিধানত উপস্থিত হ’ল।

Verse 51

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणो हृष्टो ब्राह्मण्या सहितस्तदा । आनंदाश्रुप्लुताक्षोऽथ सम्मुख स्तमुपाद्रवत्

তাক দেখি ব্ৰাহ্মণজন পত্নীৰ সৈতে অতি আনন্দিত হ’ল। তাৰ পাছত আনন্দাশ্ৰুতে ভিজা চকুৰে তেওঁ সোজাকৈ সেই বালকৰ ফালে দৌৰি গ’ল।

Verse 52

भूयोभूयः परिष्वज्य सभार्यः पृष्टवांस्तदा । क्व गतः स्वाश्रमाद्वत्स चिरात्कस्मादिहाऽगतः

তেওঁক বাৰে বাৰে আলিঙ্গন কৰি, পত্নীৰ সৈতে ব্ৰাহ্মণজনে সুধিলে: “প্ৰিয় বৎস, আমাৰ আশ্ৰমৰ পৰা ক’লৈ গৈছিলা? ইমান দিনৰ পাছত কিয় ইয়ালৈ আহিলা?”

Verse 53

शोकार्णवे परिक्षिप्य मां सभार्यं वयोऽधिकम् । तन्मा पुत्रक भूयस्त्वमीदृक्कर्म करिष्यसि

“তুমি মোক আৰু তোমাৰ মাতৃক—আমি বয়সে জ্যেষ্ঠ হ’লেও—শোকৰ সাগৰত পেলাই দিলা। সেয়ে, প্ৰিয় পুত্ৰ, পুনৰ কেতিয়াও এনে কৰ্ম নকৰিবা।”

Verse 54

मार्कंडेय उवाच । अत्राऽद्य मुनयः प्राप्ता मया ते चाभिवादिताः । क्रमेण विनयात्तात स्मरमाणेन ते वचः

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: আজি ইয়াত মুনিসকল আহিল, আৰু মই ক্ৰমে ক্ৰমে বিনয়েৰে তেওঁলোকক প্ৰণাম জনালোঁ। হে পিতা, তোমাৰ বাক্য স্মৰণ কৰি মই নম্ৰভাৱে অভিবাদন কৰিলোঁ।

Verse 55

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । दृष्ट्वा मां विस्मयाविष्टैर्बालकं व्रतिनं विभो

সেই সকলো দ্বিজোত্তমে মোক ক’লে, “দীৰ্ঘায়ু হোৱা।” মোক—এজন সৰু বালক, তথাপি ব্ৰতধাৰী তপস্বী—দেখি, হে বিভো, তেওঁলোক বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 56

अथ तात समालोक्य तेषां मध्यगतो मुनिः । वसिष्ठस्तान्मुनीन्सर्वान्प्रोवाच प्रहसन्निव

তাৰ পাছত, হে পিতা, তেওঁলোকৰ মাজত অৱস্থিত মুনি বশিষ্ঠে সকলোকে চালে আৰু যেন হাঁহি থকা দৰে সেই সকলো মুনিক ক’লে।

Verse 57

वसिष्ठ उवाच । दीर्घायुर्भव यः प्रोक्तो युष्माभिर्मुनिपुंगवाः । तृतीये दिवसे सोऽयं बालः पंचत्वमेष्यति

বশিষ্ঠ ক’লে: হে মুনিপুঙ্গৱসকল, তোমালোকে যি “দীৰ্ঘায়ু হোৱা” বুলি আশীৰ্বাদ দিলে—তথাপি তৃতীয় দিনত এই বালক পঞ্চত্ব লাভ কৰিব।

Verse 58

ततस्ते मुनयो भीता असत्यात्तात तत्क्षणात् । समादाय ययुस्तत्र यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः

তেতিয়া সেই মুনিসকল, হে পিতা, অসত্য হোৱাৰ ভয়ে সেই ক্ষণতে উঠি তাতেই গ’ল য’ত ব্ৰহ্মা অৱস্থিত আছিল।

Verse 59

नमस्कृतेन तेनाऽपि प्रोक्तोऽहं पद्मयोनिना । दीर्घायुर्भव पृष्टश्च कुतस्त्वमिह चागतः

মই নমস্কাৰ কৰি নত হ’লোঁতেই পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাই মোক ক’লে—“দীৰ্ঘায়ু হোৱা”; আৰু সুধিলে—“তুমি ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিলা?”

Verse 60

अथ तैर्मुनिभिः सर्वैर्वृत्तांतं तस्य कीर्तितम् । आशीर्वादोद्भवं प्रोक्तं ततो वयमिहागताः

তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিয়ে তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত কীৰ্তন কৰিলে আৰু ক’লে যে ই আশীৰ্বাদৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে; সেয়েহে আমি ইয়ালৈ আহিছোঁ।

Verse 61

यथाऽयं बालको देव त्वत्प्रसादात्पितामह । दीर्घायुर्जायते लोके तथा त्वं कर्तुमर्हसि

হে দেৱ, হে পিতামহ ব্ৰহ্মা! তোমাৰ প্ৰসাদে যেন এই বালক লোকে দীৰ্ঘায়ু হয়, তেনেকৈ কৰাটো তোমাৰেই যোগ্যতা।

Verse 62

ततोऽहं ब्रह्मणा तात जरामरणवर्जितः । विहितः प्रेषितस्तूर्णं स्वगृहं प्रति तैः समम्

তাৰ পাছত, হে তাত, ব্ৰহ্মাই মোক জৰা-মৰণবর্জিত হ’বলৈ বিধান দিলে আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে মোক তৎক্ষণাৎ মোৰ গৃহলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 63

ते तु मां मुनयोत्रैव प्रमुच्याश्रमसन्निधौ । स्नानार्थं विविशुः सर्वे ह्रदेऽत्रैव सुशोभने

কিন্তু সেই মুনিসকলে মোক তাতেই আশ্ৰমৰ সন্নিধিত এৰি, পবিত্ৰ স্নানাৰ্থে ইয়াতেই এই সুন্দৰ হ্ৰদত সকলোৱে প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 64

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मृकंडो हर्षसंयुतः । प्रययौ सत्वरं तत्र यत्र ते मुनयः स्थिताः

তেওঁৰ বাক্য শুনি মৃকণ্ড আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তৎক্ষণাৎ সেই ঠাইলৈ গ’ল, য’ত সেই মুনিসকল অৱস্থিত আছিল।

Verse 65

प्रणम्य तान्मुनीन्सर्वान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । प्रोवाच वः प्रसादेन कुलं मे वृद्धिमागतम्

সেই সকলো মুনিক প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে থিয় হৈ ক’লে— “আপোনালোকৰ প্ৰসাদে মোৰ বংশ সমৃদ্ধিলৈ উঠিল।”

Verse 66

साधु प्रोक्तमिदं कैश्चिदाचार्यैर्मुनिसत्तमाः । साधुलोकं समाश्रित्य विख्यातं च जगत्त्रये

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, এই কথা কিছুমান আচার্যই উত্তমকৈ কৈছে; সাধুলোকৰ আশ্ৰয় লৈ ই ত্ৰিলোকত বিখ্যাত।

Verse 67

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः

সাধুসকলৰ দৰ্শন পুণ্য, কিয়নো সাধুৱেই জীৱন্ত তীৰ্থ। তীৰ্থে সময়ত ফল দিয়ে, কিন্তু সাধুসঙ্গ তৎক্ষণাৎ ফলদায়ী।

Verse 68

तस्मादतिथयः प्राप्ता यूयं सर्वेऽद्य मे गृहम् । प्रकरोमि किमातिथ्यं प्रोच्यतां द्विजसत्तमाः

সেয়ে, আপোনালোক অতিথি হৈ আহিছে; আজিৰ দিনা আপোনালোক সকলো মোৰ গৃহত। মই কেনে আতিথ্য কৰিম? কওক, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল।

Verse 69

ऋषय ऊचुः । एतदेव मुनेऽस्माकमातिथ्यं कोटिसंमितम् । अल्पायुरपि ते बालो यज्जातो मृत्युवर्जितः

ঋষিসকলে ক’লে: “হে মুনি, আমাৰ বাবে এইয়েই কোটি গুণ মূল্যবান আতিথ্য—যে তোমাৰ বালক অল্পায়ু হ’ব লাগিছিল যদিও, মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হৈ জন্ম লৈছে।”

Verse 70

मृकण्ड उवाच । मृत्युनाऽलिंगितं बालमस्मदीयं मुनीश्वराः । भवद्भिरद्य संरक्ष्य कुलं कृत्स्नं समुद्धृतम्

মৃকণ্ড ক’লে: “হে মুনীশ্বৰসকল, মৃত্যুয়ে মোৰ বালকক আগতেই আঁকোৱালি লৈছিল; কিন্তু আজি আপোনালোকৰ ৰক্ষাত মোৰ সমগ্ৰ কুল উদ্ধাৰ হৈ উন্নীত হ’ল।”

Verse 71

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नाऽस्ति निष्कृतिः

“ব্ৰাহ্মণঘাতক, সুৰাপায়ী, চোৰ, আৰু তদ্ৰূপ ব্ৰতভঙ্গকাৰীৰ বাবে সজ্জনসকলে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু কৃতঘ্ন—অকৃতজ্ঞ—লোকৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।”

Verse 72

तस्मात्कृतघ्नतादोषो न स्यान्मम मुनीश्वराः । यथा कार्यं भवद्भिश्च तथा सर्वैर्न संशयः

“সেয়ে, হে মুনীশ্বৰসকল, কৃতঘ্নতাৰ দোষ মোৰ ওপৰত নপৰক। আপোনালোকৰ দ্বাৰা যি কৰা উচিত, সেয়াই সকলোৱে তেনেদৰে কৰক—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 73

ऋषय ऊचुः । यदि प्रत्युपकाराय मन्यसे त्वं द्विजोत्तम । गृहं कुरुष्व नो वाक्याद्देवस्य परमेष्ठिनः

ঋষিসকলে ক’লে: “যদি তুমি যোগ্য প্ৰত্যুপকাৰ কৰিব বিচাৰা, হে দ্বিজোত্তম, তেন্তে আমাৰ বাক্য অনুসৰি ইয়াত দেৱ পৰমেষ্ঠিনৰ নিবাস স্থাপন কৰা।”

Verse 74

येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः । तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्

যাৰ দ্বাৰা এই শিশুটি আজি মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত হ’ল; সেয়ে এই তীৰ্থত সেই দেৱ—প্ৰপিতামহ (পিতামহ ব্ৰহ্মা)—ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা।

Verse 75

पुत्रेण सहितः पश्चादाराधय दिवानिशम् । वयमेव त्वया सार्धं तं च देवं पितामहम्

তাৰ পাছত পুত্ৰসহ দিন-ৰাতি তেওঁৰ আৰাধনা কৰা। আমিও তোমাৰ সৈতে মিলি সেই দেৱ পিতামহক পূজা কৰিম।

Verse 76

नित्यं प्रपूजयिष्यामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः । बालेनाऽनेन सार्धं ते सख्यमत्र स्थितं यतः । बालसख्यमिति ख्यातं नाम्ना तेन भविष्यति

আমি সদায় পূজা কৰিম; অন্য উত্তম দ্বিজসকলেও তেনেদৰে কৰিব। যিহেতু ইয়াত এই শিশুটিৰ সৈতে তোমাৰ মিত্ৰতা স্থাপিত হ’ল, সেয়ে ই ‘বালসখ্য’ নামেই খ্যাত হ’ব।

Verse 77

तीर्थमन्यैरिति ख्यातं बालकानां हितावहम् । रोगार्तानां भयार्तानामस्माकं वचनात्सदा

এই তীৰ্থ অন্যসকলৰ দ্বাৰাও শিশুসকলৰ মঙ্গলকাৰী তীৰ্থ বুলি খ্যাত হ’ব—সদায়, আমাৰ বাক্য অনুসাৰে—ৰোগাক্ৰান্ত আৰু ভয়াক্ৰান্ত লোকসকলৰ বাবে।

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे शिशुं लोकाः स्नापयिष्यंति ये द्विज । रोगार्तं वा भयार्तं वा पीडितं वा ग्रहादिभिः

হে দ্বিজ, যিসকল লোকে এই তীৰ্থত শিশুক স্নান কৰায়—সেই শিশু ৰোগাক্ৰান্ত হওক বা ভয়াক্ৰান্ত হওক, অথবা গ্ৰহ আদি উপদ্ৰৱে পীড়িত হওক—

Verse 79

भविष्यति न संदेहः सर्वदोषविवर्जितः । पितामहप्रसादेन तथाऽस्मद्वचनाद्द्विज

সন্দেহ নাই—পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ অনুগ্ৰহে আৰু আমাৰ বাক্যবলে, হে দ্বিজ, সি সকলো দোষ আৰু ক্লেশৰ পৰা মুক্ত হ’ব।

Verse 80

ये पुनर्मानुषा विप्र निष्कामाः श्रद्धयान्विताः । स्नानमात्रं करिष्यंति ते यांति परमां गतिम्

কিন্তু হে বিপ্ৰ, যিসকল মানুহ নিষ্কাম আৰু শ্ৰদ্ধাযুক্ত—এই তীৰ্থত কেৱল স্নানমাত্ৰ কৰিলেও, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 81

एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः । तमामंत्र्य मुनिं जग्मुस्तीर्थान्यन्यानि सत्वराः

এইদৰে কৈ, প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী সেই সকলো মুনিয়ে সেই মুনিক বিদায় দি, সত্বৰে আন আন তীৰ্থলৈ গ’ল।

Verse 82

मृकण्डोऽपि सपुत्रश्च तस्मिन्स्थाने पितामहम् । स्थापयामास संहृष्टो ज्येष्ठे ज्येष्ठास्थिते विधौ

তাৰ পাছত মৃকণ্ডুও পুত্ৰসহ সেই স্থানতে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক আনন্দে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, যেতিয়া জ্যেষ্ঠ মাহৰ জ্যেষ্ঠা নক্ষত্ৰত বিধিমতে কৰ্ম সম্পন্ন হ’ল।

Verse 83

ततश्चाऽराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः । सपुत्रः श्रद्धया युक्तः संप्राप्तश्च परां गतिम्

তাৰ পাছত সি দিন-ৰাত অক্লান্তভাৱে আৰাধনা কৰিলে; পুত্ৰসহ শ্ৰদ্ধাযুক্ত হৈ, সি পৰম গতি লাভ কৰিলে।

Verse 84

सूत उवाच । ततःप्रभृति तत्तीर्थं बालसख्यमिति स्मृतम् । पावनं सर्वजंतूनां बालानां रोगनाशनम्

সূত উৱাচ: তেতিয়াৰ পৰাই সেই তীৰ্থ ‘বালসখ্য’ নামে স্মৃত। ই সকলো জীৱক পৱিত্ৰ কৰে আৰু শিশুসকলৰ ৰোগ নাশ কৰে।

Verse 85

ज्येष्ठे ज्येष्ठासु यो बालस्तत्र स्नानं समाचरेत् । न स पीडामवाप्नोति यावत्संवत्सरं द्विजाः

হে দ্বিজসকল, জ্যেষ্ঠ মাহত জ্যেষ্ঠা নক্ষত্ৰৰ দিনত যদি কোনো শিশু তাত স্নান কৰে, তেন্তে সেই শিশু সম্পূৰ্ণ এক বছৰলৈ কোনো পীড়া নাপায়।

Verse 86

ग्रहभूतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । अगम्यः सर्वदुष्टानां तथाऽन्येषां प्रजायते

বিশেষকৈ ই গ্ৰহ, ভূত, পিশাচ আৰু শাকিনীসকলৰ পৰা অগম্য কৰি তোলে; তদুপৰি আন সকলো দুষ্ট শক্তিৰ প্ৰতিও মানুহ অজেয় হয়।