Adhyaya 185

Verse 1

। अतिथिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा मे पिंगला गुरुः । संजाता कुररो जातो यथा तत्प्रवदान्यहम्

অতিথিয়ে ক’লে: “এই সকলো তোমালোকক ক’লোঁ—পিঙ্গলা কেনেকৈ মোৰ গুৰু হ’ল। এতিয়া মই ক’ম, কুৰৰ (মাছধৰা বাজ) কেনেকৈ জন্মিল আৰু সেই ঘটনা কেনেকৈ ঘটিল।”

Verse 2

ममासीद्द्रविणं भूरि पितृपैतामहं महत्

মোৰ ওচৰত অতি প্ৰচুৰ ধন-সম্পদ আছিল—পিতা আৰু পিতামহৰ পৰা লাভ কৰা মহৎ পৈতৃক ঐশ্বৰ্য।

Verse 3

येऽथ पुत्राश्च दायादा बांधवा अपि । ते मां सर्वे प्रबाधन्ते द्रव्यसस्यकृते सदा

মোৰ পুত্ৰ, দায়াদ আৰু আন বান্ধৱ-স্বজনো সদায় ধন-সম্পত্তিৰ কাৰণে মোক নিৰন্তৰ কষ্ট দিয়ে।

Verse 4

यस्याहं न प्रयच्छामि स मां चैव प्रबाधते । सीदमानस्तु सुभृशं दर्शयन्प्राणसंक्षयम्

যাক মই নিদিওঁ, সিও মোকেই কষ্ট দিয়ে; আৰু মই গভীৰভাৱে ডুবি যাই, যেন প্ৰাণশক্তি ক্ষয় হোৱাই প্ৰকাশ পাইছে।

Verse 5

एक साम्ना प्रयाचंते वित्तं भेदेन चापरे । भयदानेन चान्येऽपि केचिद्दंडेन च द्विजाः

কিছুমানে মিঠা বাক্যৰে ধন বিচাৰে, কিছুমানে ভেদ-বিভেদ ঘটাই; আন কিছুমানে ভয় দেখাই; আৰু কিছুমানে—দ্বিজ ব্ৰাহ্মণো—দণ্ডৰ ধমকিৰে।

Verse 6

एवं नाहं क्वचित्सौख्यं तेषां पार्श्वाल्लभामि भोः । चिन्तयानो दिवानक्तं क्लेशस्य परि संक्षयम् । उपायं न च पश्यामि येन शांतिः प्रजायते

এইদৰে, হে মহাশয়, তেওঁলোকৰ সান্নিধ্যত মই ক’তো সুখ নাপাওঁ। দিন-ৰাতি মই চিন্তা কৰোঁ—মোৰ দুখ কেনেকৈ শেষ হ’ব; কিন্তু যি উপায়ে শান্তি জন্মে, সেয়া মই নেদেখোঁ।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे दृष्टः कृतमांसपरिग्रहः । कुररश्चंचुना व्योम्नि गच्छमानस्त्वरान्वितः

আন এটা দিন মই দেখিলোঁ—কুৰৰ পক্ষী ঠোঁটত মাংসৰ টুকুৰা ধৰি, অতি ত্বৰিতভাৱে আকাশেৰে উৰি গৈছিল।

Verse 8

हन्यमानः समंताच्च मांसार्थे विविधैः खगैः । अथ तेन परिक्षिप्तं तन्मांसं पक्षिजाद्भयात्

মাংসৰ লোভত নানা খগে চাৰিওফালেৰে তাক আক্ৰমণ কৰিলে; তেতিয়া অন্য পক্ষীৰ ভয়ত সি সেই মাংস পেলাই দিলে।

Verse 9

यावत्तावत्सुखी जातस्तेऽपिसर्वे समुज्झिताः । मयापि क्लिश्यमानेन तद्वच्च निजबांधवैः

যিমান সময় সি তেনেকৈ আছিল, সিমান সময়েই সুখী হ’ল; আৰু সি ত্যাগ কৰাতেই সিহঁত সকলো আঁতৰি গ’ল। তেনেদৰে মইও নিজ বাঙ্ধৱসকলৰ দ্বাৰা ক্লেশ পাইছোঁ।

Verse 10

सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः । आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते

মাংসধাৰী কুৰৰক নিৰামিষ খগে আঘাত কৰি থকা দেখি—এই বুজা যায় যে মাংস ত্যাগ কৰাত কুৰৰ সুখে বিকশিত হয়।

Verse 11

एवं निश्चित्य मनसा सर्वानानीय बांधवान् । पुत्रान्पौत्रांस्ततः सर्वान्पुरस्तेषां निवेदितम्

এইদৰে মনত দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি, সি সকলো বাঙ্ধৱক মাতিলে—পুত্ৰ আৰু পৌত্ৰসহ—আৰু সিহঁতৰ সন্মুখত সকলো কথা নিবেদন কৰিলে।

Verse 12

त्रिःसत्यं शपथं कृत्वा नान्यदस्तीति मे गृहे । विभज्यार्थं यथान्यायं यूयं गृह्णीत बान्धवाः

তিনিবাৰ সত্যৰ শপথ কৰি তেওঁ ক’লে— ‘মোৰ ঘৰত ইয়াৰ বাহিৰে একো নাই। ন্যায় অনুসাৰে ধন-সম্পত্তি ভাগ কৰি লওক, হে আত্মীয়সকল।’

Verse 13

ततःप्रभृति तैर्मुक्तः सुखं तिष्ठाम्यहं द्विजाः । एतस्मात्कारणाज्जातो ममासौ कुररो गुरुः

সেই সময়ৰ পৰা, সেইবোৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ, মই সুখে-শান্তিয়ে বাস কৰোঁ, হে দ্বিজসকল। এই কাৰণতেই সেই কুৰৰ পাখী মোৰ গুৰু হ’ল।

Verse 14

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थमनर्थं तं मोक्षार्थी दूरतस्त्यजेत्

ধন-সম্পদে মোহ জন্মায়, আৰু মোহে নৰকলৈ লৈ যায়। সেয়ে মোক্ষকামী জনে সেই ‘ধন’—যি প্ৰকৃততে অনৰ্থ—দূৰৰ পৰােই ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

যেনেকৈ পানীত মাছে, পৃথিৱীত শ্বাপদে, আৰু আকাশত পক্ষীয়ে টোপ খাই পেলায়—তেনেকৈ ধনৱান লোকো সকলো ঠাইতে শিকাৰ হয়।

Verse 16

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

দোষ নথকা সত্ত্বেও ধনৱান লোক ৰজা আদি দ্বাৰা কষ্ট পায়; কিন্তু দৰিদ্ৰ লোক—দোষ কৰা সত্ত্বেও—সৰ্বত্ৰ তুলনামূলকভাৱে নিৰুপদ্ৰৱ থাকে।

Verse 17

आलंबिताः परैर्यांति प्रस्खलंति पदेपदे । गद्गदानि च जल्पंते धनिनो मद्यपा इव

আন লোকৰ ভৰসাতেই সিহঁতে আগবাঢ়ে, পদে পদে খোজত খোজত হোঁচট খায়; আৰু কঁপা-কঁপা মাতত কথা কয়—ধনৰ মদত মত্ত ধনী যেন মদ্যপ।

Verse 18

भक्ते द्वेषो बहिः प्रीती रुचितं गुरुलघ्वपि । मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव

ভক্তৰ প্ৰতি দ্বেষ, বাহিৰে প্ৰীতিৰ অভিনয়; গধুৰ হওক বা লঘু—নিজৰ সুবিধামতে তাতেই ৰুচি। মুখত সদায় তিতা কথা—জ্বৰত দগ্ধ লোকৰ দৰে; এনে হয় ধনী।

Verse 19

अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थो दुःखभाजनम्

ধন অৰ্জনত দুখ, অৰ্জিত ধন ৰক্ষাত দুখ; নষ্ট হ’লে দুখ, ব্যয় কৰিলেও দুখ। ধিক ধনক—ই দুখৰ পাত্ৰ।

Verse 20

अर्थार्थी जीव लोकोऽयं स्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वं यांति सुता अपि

ধনৰ লালসাত এই জীৱলোক শ্মশানলৈও ধায়। পুত্ৰসকলেও নিজৰ জনক পিতাক ত্যাগ কৰি, নিঃস্ব হোৱা মানুহৰ পৰা আঁতৰি যায়।

Verse 21

सुतस्य वल्लभस्तावत्पिता पुत्रोऽपि वै पितुः । यावन्नार्थस्य संबन्धस्ताभ्यां भावी परस्परम् । संबन्धे वित्तजे जाते वैरं संजायते मिथः

যিমান দিন দুয়োৰে মাজত ধনৰ বন্ধন থাকে, তিমান দিন পিতা পুত্ৰৰ প্ৰিয়, পুত্ৰও পিতাৰ প্ৰিয়। ধনৰ পৰা জন্মা সম্পৰ্ক হ’লে, সিহঁতৰ মাজত পৰস্পৰে বৈৰ জন্মে।

Verse 22

एतस्मात्कारणाद्वित्तं मया त्यक्तं तपोधनाः । तेन सौख्येन तिष्ठामि कुररस्योपदेशतः

এই কাৰণতেই, হে তপোধন মহাভাগসকল, মই ধন-সম্পদ ত্যাগ কৰিলোঁ। সেই ত্যাগৰ সুখেৰে কুৰৰ পখীৰ উপদেশ অনুসৰি মই স্থিৰে থাকোঁ।

Verse 23

शृणुध्वं च महाभागा यथा मेऽहिर्गुरुः स्थितः

হে মহাভাগসকল, শুনা—মোৰ আগত সেই সাপ কেনেকৈ গুৰুৰূপে স্থিত হৈছে।

Verse 24

यथा मया गृहं त्यक्तं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । गृहारंभः सुदुःखाय सुखाय न कदाचन

সাপৰ আচৰণ দেখি মই ঘৰ ত্যাগ কৰিলোঁ। গৃহস্থালীৰ আৰম্ভণি আৰু পালন মহাদুঃখৰ কাৰণ; সত্য সুখৰ বাবে কেতিয়াও নহয়।

Verse 25

सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते । उषित्वा तत्र सौख्येन भूयोऽन्यत्तादृशं व्रजेत्

সাপ অন্যৰ নিৰ্মিত ঘৰত প্ৰৱেশ কৰি সুখেৰে বাঢ়ে। তাত আনন্দেৰে বাস কৰি পুনৰ তেনে আন ঠাইলৈ গমন কৰে।

Verse 26

मम त्वं कुरुते नैव ममेदं गृहमित्यसौ । न गृहं जायते तस्य न स्वयं हि कृतं यतः

সেই সাপে কেতিয়াও নাভাবে—‘তুমি মোৰ’ বা ‘এই ঘৰ মোৰ’। কিয়নো তাৰ নিজৰ ঘৰ জন্মে নোৱাৰে; সি নিজে নিৰ্মাণ কৰা নহয়।

Verse 27

यः पुनः कुरुते हर्म्यं स्वयं क्लेशैः पृथग्विधैः । न तस्य याति तत्पश्चान्मृत्युकालेऽपि संस्थिते

যি জনে নানা কষ্ট সহি নিজে মহল-সদৃশ গৃহ নিৰ্মাণ কৰে, মৃত্যুকাল উপস্থিত হলেও সেই সম্পদ তাৰ পিছত একো লগ নাযায়।

Verse 28

गृहात्संजायते भार्या ततः पुत्रश्च कन्यका । तेषामर्थे करोति स्म कृत्याकृत्यं ततः परम्

গৃহৰ পৰা পত্নী হয়, তাৰ পিছত পুত্ৰ আৰু কন্যা। তেওঁলোকৰ কাৰণে মানুহে তাৰপৰা আগবাঢ়ি কৰণীয় আৰু অকৰণীয়—দুয়োটাই কৰি পেলায়।

Verse 30

पुत्रदारगृहक्षेत्रसक्ताः सीदंति जंतवः । लोभपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव

পুত্ৰ-দাৰা, গৃহ আৰু ক্ষেত্ৰত আসক্ত জীৱসমূহ ডুবি যায়; লোভৰ কাদাময় সাগৰত নিমজ্জিত, যেন বনৰ জীৰ্ণ গজ।

Verse 31

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

এজনেই পাপ কৰে, ফল ভোগে মহাজন। ভোগকাৰীসকল মুক্ত হয়, কিন্তু কৰ্তাই দোষে লিপ্ত থাকে।

Verse 32

एतस्मात्कारणाद्धर्म्यं मया त्यक्तं द्विजोत्तमाः । मोक्षमार्गार्गला भूतं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम्

এই কাৰণেই, হে দ্বিজোত্তমসকল, মই সেই ‘ধাৰ্মিক’ গৃহস্থাশ্ৰম ত্যাগ কৰিলোঁ; সৰ্পৰ চতুৰ গতি দেখিলোঁ, যি মোক্ষপথত কপাট-শলাকা হৈ বাধা দিছিল।

Verse 33

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं पत्तने वसेत् । यो याति स यतिः प्रोक्तो योऽन्यो योगविडंबकः

গাঁৱত এক ৰাতি থাকিব, নগৰত তিন ৰাতি থাকিব। যি সদায় গতি কৰি থাকে সেয়াই যতি বুলি কোৱা হয়; আনজন যোগৰ ভণ্ড।

Verse 34

विधूमे च प्रशांताग्नौ यस्तु माधुकरीं चरेत् । गृहे च विप्रमुख्यानां यतिः स नेतरः स्मृतः

যাৰ গৃহাগ্নি ধোঁৱাবিহীন আৰু সম্পূৰ্ণ শান্ত, আৰু যি মাধুকৰী ভিক্ষা—মৌমাখিৰ দৰে অলপ অলপ—শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলৰ ঘৰত গৈ গ্ৰহণ কৰি জীৱে, সেয়াই যতি বুলি স্মৰণীয়; আন নহয়।

Verse 35

दण्डी भिक्षां च वा कुर्यात्तदेव व्यसनं विना । यस्तिष्ठति न वैराग्यं याति नैव यतिर्हि सः

দণ্ড ধৰি ভিক্ষা কৰিলেও—আসক্তি আৰু দোষবিহীনভাৱে—যদি বৈৰাগ্যত স্থিৰ নহয়, তেন্তে সি সঁচাকৈ যতি নহয়।

Verse 36

दिवा स्वप्नं वृथान्नं च स्त्रीकथाऽलोक्यमेव च । श्वेतवस्त्रं हिरण्यं च यतीनां पतनानि षट्

দিনত শোৱা, অকাৰণে আহাৰ গ্ৰহণ, নাৰীৰ কথা লৈ আসক্তি আৰু নাৰীলৈ চোৱা, শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান, আৰু সোণ ধাৰণ—এই ছয়টাই যতিৰ পতনৰ কাৰণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 37

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । सुहृत्पुत्र उदासीनः स यतिर्नेतरः स्मृतः

যি শত্রু আৰু মিত্ৰৰ প্ৰতি সমান, যাৰ বাবে মাটি-ঢেলা, পাথৰ আৰু সোণ একে, আৰু মিত্ৰৰ পুত্ৰৰ প্ৰতিও অনাসক্ত হৈ উদাসীনত স্থিত থাকে—সেয়াই যতি বুলি স্মৰণীয়; আন নহয়।

Verse 38

समौ मानापमानौ च स्वदेशे परिकेपि वा । यो न हृष्यति न द्वेष्टि स यतिर्नेतरः स्मृतः

সেইজনাই সত্য যতি—আন কোনো নহয়—যি মান-অপমানক সমান জানে, স্বদেশত হওক বা পৰদেশত, আৰু ন উল্লসিত হয় ন দ্বেষ কৰে।

Verse 39

यस्मिन्गृहे विशेषेण लभेद्भिक्षा च वाशनम् । तत्र नो याति यो भूयः स यतिर्नेतरः स्मृतः

সেইজনাই সত্য যতি—আন কোনো নহয়—যি কোনো বিশেষ গৃহত সন্মানে ভিক্ষা আৰু বাসস্থান পাইলেও তাত পুনঃপুনঃ নাযায়।

Verse 40

एवं ज्ञात्वा मया विप्र दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । सर्वसंगपरित्यागो मोक्षार्थं परिकल्पितः

এইদৰে, হে বিপ্ৰ, সাপৰ আচৰণ দেখি মই এই সত্য বুজিলোঁ; মোক্ষৰ অৰ্থে মই সকলো আসক্তি-সঙ্গ পৰিত্যাগক পথ ৰূপে গ্ৰহণ কৰিলোঁ।

Verse 41

एवं ममाहिः संजातो गुरुर्ब्राह्मणसत्तमाः । तत्प्रभावान्महत्तेजः संजातं विग्रहे मम

এইদৰে, হে ব্ৰাহ্মণসত্তম, সেই সাপেই মোৰ গুৰু হ’ল; তাৰ প্ৰভাৱত মোৰ দেহতেই মহৎ আধ্যাত্মিক তেজ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 42

यथा मे भ्रमरो जातो गुरुस्तद्वद्वदामि च । कस्मिन्वृक्षे मया दृष्टो भ्रमरः कोऽपि संगतः

যেনে মোৰ বাবে ভ্ৰমৰ গুৰু হ’ল, তেনেদৰেই মই কওঁ। কোন গছত মই সেই ভ্ৰমৰক দেখিলোঁ—কোনোভাবে তাত মিলি গৈছিল?

Verse 43

शाखाय तु समाश्रित्य कृतपूर्वनिबंधनम् । वसंतसमये प्राप्ते पुष्पवंतश्च ये द्रुमाः

শাখাৰ আশ্ৰয় লৈ, আগতেই তাত বন্ধন কৰি থৈছিল; বসন্ত ঋতু আহি পোৱাত চাৰিওফালে ফুলে ভৰা বৃক্ষসমূহ উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 44

सुगन्धफलपुष्पाश्च सुगन्धदलसंयुताः । तेषामणुं समादाय श्रेष्ठश्रेष्ठतमं रसम्

সুগন্ধি ফল-ফুল আৰু সুবাসিত পাতাৰে যুক্ত; সিহঁতৰ পৰা ভ্ৰমৰে অতি সৰু অংশ লয়, তথাপি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠতম ৰস আহৰণ কৰে।

Verse 45

नियोजयति शाखाग्रे तरोरस्य सदैव हि । अनिर्विण्णतया हृष्टस्तदा सम्यङ्निरीक्षितः

সেই ভ্ৰমৰে সদায় গছৰ শাখাৰ আগত নিজ কৰ্ম নিয়োজিত কৰে; ক্লান্ত নহয়, আনন্দিত থাকে, আৰু তেতিয়া সঠিকভাৱে লক্ষ্য কৰি থাকে।

Verse 46

मधुजालं ततो जातं कालेन महता महत् । येनान्ये मधुना तृप्तिं प्राप्ताः शतसहस्रशः

তাৰ পিছত দীঘল সময়ৰ সৈতে এক বৃহৎ মধুৰ ভঁৰাল জন্মিল; সেই মধুৰে আন বহুজন—শত সহস্ৰকৈ—তৃপ্তি লাভ কৰিলে।

Verse 47

तच्चेष्टितं मया वीक्ष्य शास्त्राण्यन्यानि भूरिशः । ततस्तेषां समादाय सारभूतं पृथक्पृथक् । कृतानि भूरिशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

সেই কৰ্মকাণ্ড দেখি মই বহুতো অন্য শাস্ত্ৰ পৰীক্ষা কৰিলোঁ। তাৰ পিছত প্ৰতিটোৰ পৰা সাৰ-তত্ত্ব পৃথক পৃথককৈ লৈ, মই বহু শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰিলোঁ, আৰু সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰে বেদান্তসমূহো ৰচনা কৰিলোঁ।

Verse 48

उपजीवंति यान्यन्ये यथा भृङ्गास्तथा द्विजाः

যেনেকৈ ভ্ৰমৰাই বহু ফুলৰ পৰা মধু সংগ্ৰহ কৰি জীৱে, তেনেকৈ দ্বিজসকলেও নানা উপদেশ আৰু উপায়ৰ আশ্ৰয় লৈ জীৱন ধাৰণ কৰে।

Verse 49

एवं मे मधुपो जातो गुरुत्वे च द्विजोत्तमाः । तेनाहं तेजसा युक्तो नान्यदस्तीह कारणम्

এইদৰে, হে দ্বিজোত্তমসকল, গুৰুত্বৰ বিষয়ে মই ‘মধুপ’ (ভ্ৰমৰ) হৈ উঠিলোঁ। তাৰ ফলত মই তেজেৰে যুক্ত; ইয়াত আন কোনো কাৰণ নাই।

Verse 50

वेदांतवादिनो येऽत्र प्रभवंति व्रतान्विताः । निर्लोभा गततृष्णाश्च ते भवंति सुतेजसः

ইয়াত যিসকল বেদান্তবাদী উপদেশক ব্ৰত-নিয়মে সংযত, নিৰ্লোভ আৰু তৃষ্ণাহীন হৈ বিকশিত হয়, তেওঁলোক সু-তেজস্বী হয়।

Verse 51

एकेनापि विहीना ये प्रभवंति कुबुद्धयः । लोभमोहान्विताः पापा जायंते ते विचेतसः

কিন্তু যিসকল কুবুদ্ধি লোক এই গুণসমূহৰ এটাও নথকা সত্ত্বেও বিকশিত হয়, তেওঁলোক লোভ-মোহে যুক্ত পাপী হয় আৰু সঠিক বিবেকবিহীন হৈ জন্মে।

Verse 52

वेदांतानि सुभूरीणि मया दृष्ट्वा विचार्य च । समरूपाः कृता ग्रन्था मर्त्यलोकहितार्थिना

বহু উৎকৃষ্ট বেদান্ত-উপদেশ মই দেখি আৰু বিচাৰ কৰি, মর্ত্যলোকৰ কল্যাণৰ উদ্দেশ্যে একৰূপ সঙ্গত আকাৰৰ গ্ৰন্থসমূহ ৰচনা কৰিলোঁ।

Verse 53

एवं मे गुरुतां प्राप्तो मधुपो द्विजसत्तमाः । इषुकारो यथा जातस्तथा चैव ब्रवीमि वः

এইদৰে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মই গুৰুত্বৰ গম্ভীৰতা লাভ কৰিলোঁ—মধুপৰ দৰে ৰস সংগ্ৰাহক হৈ। যিদৰে ইষুকাৰ (বাণ-নির্মাতা) নিপুণ হ’ল, তেনেদৰেই মই তোমালোকক এই তত্ত্ব ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 54

आत्मावलोकनार्थाय मया दृष्टाः सहस्रशः । योगिनो ज्ञानसंपन्नास्तैः प्रोक्तं च स्वशक्तितः

আত্মাৰ প্ৰত্যক্ষ দৰ্শনৰ উদ্দেশ্যে মই সহস্ৰবাৰ যোগীসকলক দেখিলোঁ, যিসকল সত্য জ্ঞানত সম্পন্ন আছিল; আৰু তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ শক্তি অনুসাৰে যি জানিছিল, সেয়াই মোক উপদেশ দিলে।

Verse 55

आत्मावलोकनं भावि सुशिष्याय यथा तथा । स समाधिजद्वारेण चतुराशीतिकेन च

তেওঁলোকে ক’লে যে যোগ্য শিষ্যৰ বাবে আত্মাদৰ্শন নিশ্চয় উদয় হ’ব—সমাধিৰ দ্বাৰেদি আৰু চৌৰাশী প্ৰকাৰৰ বিধি অনুসাৰে সাধনাৰ দ্বাৰা।

Verse 56

आसनैस्तत्प्रमाणैश्च पद्मासनप्रपूर्वकैः । असंख्यैः कारणैश्चैव ह्यध्यात्मपठनैस्तथा । ततोपि लक्षितो नैव मयाऽत्मा च कथंचन

পদ্মাসন আদি কৰি, প্ৰমাণ অনুসাৰে আসনসমূহ গ্ৰহণ কৰিলোঁ; অগণন উপায় আৰু অধ্যাত্মশাস্ত্ৰৰ পাঠো কৰিলোঁ। তথাপিও কোনো প্ৰকাৰেই মই আত্মাক লক্ষিত কৰিব নোৱাৰিলোঁ।

Verse 57

ततो वैराग्यमापन्नः प्रभ्रमामि धरातले । गुर्वर्थे न च लेभेऽहं गुरुमात्मावलोकने

তাৰ পিছত বৈৰাগ্যত আচ্ছন্ন হৈ মই পৃথিৱীত ভ্ৰমি ফুৰিলোঁ; কিন্তু আত্মাদৰ্শনৰ নিমিত্তে গুৰুক বিচাৰি মই সত্য গুৰুক নাপালোঁ।

Verse 58

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते राजमार्गेण गच्छता । मया दृष्टो महीपालः सैन्येन महता वृतः

আন এটা দিন আহিলত, মই ৰাজপথেৰে গৈ থাকোঁতে, এক মহীপাল ৰজাক দেখিলোঁ—তেওঁ মহান সৈন্যবাহিনীৰে বেষ্টিত আছিল।

Verse 59

ततोऽहं मार्गमुत्सृज्य संमुखस्य महीपतेः । उटजद्वारमाश्रित्य किंचिदूर्ध्वोपि संस्थितः

তেতিয়া মই পথ এৰি, মহীপতি ৰজাৰ সন্মুখত মুখ কৰি, এটা আশ্ৰমৰ কুটীৰ-দুৱাৰত আশ্ৰয় লৈ, অলপ উঁচু ঠাইত থিয় হৈ ৰ’লোঁ।

Verse 60

तत्रापि च स्थितः कश्चित्पुरुषः कांडकारकः । ऋजुकर्मणि संयुक्तः शराणां नतपर्वणाम्

তাতো তাতে এজন পুৰুষ থিয় আছিল—কাণ্ডকাৰক, অৰ্থাৎ তীৰৰ কাণ্ড বনোৱা; তেওঁ সাৱধান আৰু সোজা কৰ্মত যুক্ত হৈ নত-পৰ্বযুক্ত শৰ সাজি আছিল।

Verse 61

तस्मिन्दूरगते भूपे तथान्यः सेवकोऽभ्यगात्

ভূপ ৰজা অলপ দূৰলৈ গ’লত, তেতিয়া আন এজন সেৱক আহি ওচৰ চাপিল।

Verse 62

तं पप्रच्छ त्वरायुक्तः शृण्वतोऽपि मम द्विजाः । कांडकर्मणि संसक्तमृजुत्वेन स्थितं तदा

সোনকালে ত্বৰিত হৈ সি তাক সুধিলে—হে দ্বিজসকল, মইও শুনি আছিলোঁ—সেইজনক, যি তেতিয়া কাণ্ড-কর্মত আসক্ত হৈ সোজা মনোযোগে থিয় আছিল।

Verse 63

कियती वर्तते वेला गतस्य पृथिवीपतेः । मार्गेणानेन मे ब्रूहि येन गच्छामि पृष्ठतः

হে পৃথিৱীপতি! ৰজা যেতিয়া প্ৰস্থান কৰিলে, তেতিয়াৰ পৰা কিমান সময় পাৰ হ’ল? এই পথেদি মোক কোৱা, যাতে মই তেওঁৰ পিছে পিছে গৈ পাব পাৰোঁ।

Verse 64

सोऽब्रवीत्तं तदा विप्रा अधोवक्त्रः स्थितो नरः । अनेन राजमार्गेण गच्छमानो महीपतिः

তেতিয়া, হে বিপ্ৰসকল, মুখ তললৈ কৰি থিয় হোৱা সেই মানুহে তাক ক’লে: “এই ৰাজপথেদি মহীপতি ৰজা গৈ আছে।”

Verse 65

न मया वीक्षितः कश्चिदिदानीं राजसेवक । तदन्यं पृच्छ चेत्कार्यं तवानेन ब्रवीतु सः

“হে ৰাজসেৱক! মই এতিয়া কোনো মানুহক দেখা নাই। যদি তোমাৰ কিবা কাম থাকে, আন কাকো সুধা; তেওঁ তোমাক এই বিষয়ে ক’ব।”

Verse 66

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

“মই ইয়াত শৰ নিৰ্মাণৰ কামত আসক্ত হৈ থাকোঁ।” তেওঁৰ কথা শুনি মই মোৰ অন্তৰত সেই বিষয়ে চিন্তা কৰিলোঁ।

Verse 67

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

একচিত্ততাৰে যোগ জন্মে, যি ব্ৰহ্মজ্ঞানৰ পৰা উদ্ভৱ হয়; অন্যথা সেয়া মোৰ নহ’ব। সেয়ে ব্ৰহ্মসিদ্ধিৰ বাবে মই চিত্ত-নিগ্ৰহ সাধন কৰোঁ; তেতিয়া সেই সাক্ষাৎকাৰ নিশ্চয় মোৰ হ’ব।

Verse 68

ततःप्रभृति चित्ते स्वे धारयामि सदैव तु । विश्वरूपं तथा सूर्यं हृत्पंकजनिवासिनम्

সেই সময়ৰ পৰা মই মোৰ চিত্তত সদায় বিশ্বৰূপ সূৰ্যক ধাৰণ কৰোঁ, যি হৃদয়-পদ্মত নিবাস কৰে।

Verse 69

ततो दिक्षु दिगन्तेषु गगने धरणीतले । तमेकं चैव पश्यामि नान्यत्किंचिद्द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত দিশে দিশে, দিগন্তলৈকে—আকাশত আৰু পৃথিৱীত—মই কেৱল সেই এককেই দেখোঁ; আন একো নহয়, হে দ্বিজোত্তমাসকল।

Verse 70

अहं च तेजसा युक्तस्तत्प्रभावेण संस्थितः

আৰু মইও তেজেৰে যুক্ত হৈ, তেওঁৰেই প্ৰভাৱত স্থিত হৈ থাকোঁ।

Verse 71

एवं मे स गुरुर्जातः शरकारो द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं कन्यका जाता गुरुत्वे मे यथा पुरा

এইদৰে, হে দ্বিজোত্তমাসকল, সেই শৰকাৰ (বাণ-নির্মাতা) মোৰ গুৰু হ’ল। এতিয়া শুনা, আগৰ দৰে কেনেকৈ এজনী কন্যাও মোৰ গুৰুত্বত উপনীত হ’ল।

Verse 72

सर्वसंगपरित्यागी यदाहं निर्गतो गृहात् । ममानुपृष्ठतश्चैव ततो भार्या विनिर्गता

যেতিয়া মই সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি ঘৰ এৰি ওলাই গ’লোঁ, তেতিয়া মোৰ পত্নীয়েও মোৰ পিছে পিছে ওলাই আহিল।

Verse 73

शिशुं पुत्रं समादाय कन्यामेकां च शोभनाम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

মই কণমানি পুত্ৰক কোলাত লৈ আৰু এটি শোভন কন্যাক লগত লৈ আগবাঢ়িলোঁ। তেতিয়া মোৰ পত্নীয়ে মোক ক’লে, আৰু মই বনপ্ৰস্থ আশ্ৰমত অৱস্থিত হ’লোঁ।

Verse 74

कुरु मे वचनं मुक्तिरत्रैव हि भविष्यति । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । यदि स्यात्संयतात्मा स नूनं मुक्तिमवाप्नुयात्

মোৰ বাক্য মানা—মুক্তি নিশ্চয় এই ঠাইতেই লাভ হ’ব। ব্ৰহ্মচাৰী হওক, গৃহস্থ হওক, বনপ্ৰস্থ হওক বা যতি; যদি আত্মা সংযত হয়, তেন্তে সি নিঃসন্দেহে মুক্তি লাভ কৰে (এই পবিত্ৰ তীৰ্থত)।

Verse 75

अथवा मां परित्यज्य यदि यास्यसि चान्यतः । तदहं च मरिष्यामि सत्यमेतदसंशयम्

কিন্তু যদি তুমি মোক ত্যাগ কৰি আন ঠাইলৈ যোৱা, তেন্তে মইও মৰিম—এইটো সত্য, ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 76

मृतायां मयि ते बालावेतावनुमरिष्यतः । कुमारी च कुमारश्च तस्मान्नाथ दयां कुरु

মই মৰিলে, তোমাৰ এই দুটা সন্তানো মোৰ পিছত মৰিব—কুমাৰী আৰু কুমাৰ। সেয়ে, হে নাথ, দয়া কৰা।

Verse 77

मा व्रजस्व परं तीर्थं परिजानन्नपि स्वयम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमेतत्पुण्यतरं स्मृतम्

তুমি নিজে তীৰ্থসমূহ জানিও আন তীৰ্থলৈ নাযাবা। হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰখনক অধিক পুণ্যদায়ক বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 78

सर्वेषामेव तीर्थानां श्रुतमेतन्मया विभो । वदतां ब्राह्मणेन्द्राणां तथान्येषां तपस्विनाम्

হে বিভো, সকলো তীৰ্থৰ বিষয়ে এই উপদেশ মই শুনিছোঁ—ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল আৰু আন তপস্বীসকলৰ মুখে কোৱা।

Verse 79

श्लोकोऽयं बहुधा नाथ कीर्त्यमानो मया विभो । विश्वामित्रस्य वक्त्रेण सन्मुनेः सत्यवादिनः

হে নাথ, হে বিভো—এই শ্লোকটো মই বহুবার কীৰ্তন কৰিছোঁ, সত্যবাদী সন্মুনি বিশ্বামিত্ৰৰ মুখেৰে যি উচ্চাৰিত।

Verse 81

ततः कृच्छ्रात्प्रतिज्ञातं मयाश्रमनिषेवणम् । वानप्रस्थोद्भवं वा स्यात्ततोऽहं तत्र संस्थितः

তাৰ পাছত কষ্টেৰে মই আশ্ৰম-ধৰ্ম পালন কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলোঁ। সেয়া বনবাসী (বানপ্ৰস্থ) ৰীতি হ’ব পাৰে; সেয়ে মই সেই আচৰণত তাতেই স্থিত হ’লোঁ।

Verse 82

तत्रस्थस्य हि मे कन्या क्रीडते परतः स्थिता । वलयापूरिताभ्यां च प्रकोष्ठाभ्यां ततस्ततः

মই তাত থাকোঁতে মোৰ কন্যা অলপ আঁতৰি থিয় হৈ খেলি থাকিছিল; কঁকণভৰা আগবাহু দুটাৰে সি ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰিছিল।

Verse 83

यथायथा सा कुरुते कन्दमूलफलाशनम् । तनुत्वं याति कायेन तथा चैव दिनेदिने

যেনেকৈ সি কেৱল কন্দ-মূল-ফল আহাৰ কৰিছিল, তেনেকৈ দিনেদিনে তাৰ দেহ ক্ৰমে অধিক ক্ষীণ হৈ গৈছিল।

Verse 84

ततो मे जायते दुःखं तेषां पतन संभवम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य संजातं वलयत्रयम् । तस्या हस्ते ततस्ताभ्यां शब्दः संजायते मिथः

তেতিয়া মোৰ অন্তৰত দুখ জাগিল, তেওঁলোকৰ পতনৰ সম্ভাৱনাত ভয় কৰি। কিছু কালৰ পাছত তাইৰ হাতত তিনিটা কঁকণ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু সিহঁতে পৰস্পৰে লাগি লাগি ধ্বনি উঠিবলৈ ধৰিলে।

Verse 85

ततः कालेन महता ताभ्यामेकं व्यवस्थितम् । न संघर्षो न शब्दश्च तत्रस्थस्य च जायते

তাৰ পাছত বহু কাল গ’লত এই বুজা গ’ল যে একাই বাস কৰিলে ন সংঘৰ্ষ হয়, ন শব্দ উঠে; এইদৰে থকা জনৰ বাবে বিবাদ জন্ম নলয়।

Verse 86

तद्विचिन्त्य मया सोऽपि ह्याश्रमः परिवर्जितः । चिन्तितं च मया चित्ते कृत्वा चैवं सुनिश्चयम्

এই কথা বিবেচনা কৰি মই সেই আশ্ৰম-জীৱনো ত্যাগ কৰিলোঁ। মনৰ ভিতৰত গভীৰভাৱে চিন্তা কৰি এইদৰে দৃঢ় সংকল্প স্থিৰ কৰিলোঁ।

Verse 87

बहुभिः कलहो नित्यं द्वाभ्यां संघर्षणं तथा । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा

বহুজনৰ সৈতে সদায় কলহ হয়; দুজনৰ মাজতো সংঘৰ্ষ হয়। সেয়ে মই একাকী বিচৰণ কৰিম—যেন কুমাৰীৰ কব্জিত একেলা কঁকণ, যি একাই থাকিলে ঝংকাৰ নকৰে।

Verse 88

ततः सुप्तां परित्यज्य तां भार्यां शिशुसंयुताम् । गतोऽहं दूरमध्वानं यत्र नो वेत्ति सा च माम्

তাৰ পাছত শিশুসহ নিদ্ৰামগ্না মোৰ পত্নীক ত্যাগ কৰি মই দূৰ পথলৈ ওলাই গ’লোঁ—এনেকুৱা ঠাইলৈ, য’ত তাই মোৰ খবৰ নাপাব, আৰু মইও তাইৰ খবৰ নাজানিম।

Verse 89

यत्राऽस्तमितशायी च यलब्धकृतभोजनः । भ्रमामि मेदिनीपृष्ठे त्यक्त्वा संसारबन्धनम्

য’তেই মই থাকোঁ, সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ পাছত তাতেই শুই পৰোঁ, আৰু যি কিবা হঠাতে লাভ হয় তাকেই আহাৰ কৰোঁ। এইদৰে সংসাৰ-বন্ধন ত্যাগ কৰি মই পৃথিৱীৰ পিঠিত ভ্ৰমণ কৰি থাকোঁ।

Verse 90

ततो मे ज्ञानमापन्नमेवं विप्राः शनैःशनैः । अतीतानागतं चैव वर्तमानं विशेषतः

তাৰ পাছত, হে বিপ্ৰসকল, এইদৰে মোৰ ভিতৰত জ্ঞান ধীৰে ধীৰে উদয় হ’ল—অতীতৰ, অনাগতৰ, আৰু বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ।

Verse 91

एवं मे कन्यका जाता गुरुत्वे द्विजसत्तमाः

এইদৰে, হে দ্বিজসত্তমসকল, মোৰ ঘৰত এগৰাকী কন্যা জন্মিল—যি গৌৰৱৰূপ গুৰুত্বৰ বাবে, অৰ্থাৎ পথপ্ৰদৰ্শক অধিকাৰৰ বাবে, নিৰ্ধাৰিত আছিল।

Verse 92

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि गुरोः कृते । न युष्माकं पुरो मिथ्या कीर्तयामि कथंचन

গুৰুৰ হিতৰ বাবে মোক সোধা হৈছিল বুলি এই সকলো কথা মই তোমালোকক ক’লোঁ। তোমালোকৰ সন্মুখত মই কোনো প্ৰকাৰেই মিছা কথা উচ্চাৰণ নকৰোঁ।

Verse 93

एवं मे ज्ञानमुत्पन्नं प्रकारैः षड्भिरेव च । एभिर्लोकोत्तरं ज्ञानं युष्मत्प्रत्ययकारकम्

এইদৰে মোৰ ভিতৰত জ্ঞান উৎপন্ন হ’ল—ঠিক ছয়টা প্ৰকাৰৰ দ্বাৰাই। এইবোৰৰ জৰিয়তে লোকোত্তৰ জ্ঞান, যি তোমালোকৰ বিশ্বাস দৃঢ় কৰে, প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 94

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे पप्रच्छुस्तं द्विजोत्तमाः । वानप्रस्थाश्रमं त्यक्त्वा भार्यां शिशुसमन्विताम् । क्व गतस्त्वं तदाचक्ष्व कियत्कालं च संस्थितः

সূতে ক’লে: তেতিয়া সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ, দ্বিজোত্তমসকল, তাক সুধিলে—“ৱানপ্ৰস্থ-আশ্ৰম ত্যাগ কৰি, শিশুসহ পত্নীক এৰি তুমি ক’লৈ গ’লা? সেই কথা কোৱা, আৰু কিমান কাল তাত অৱস্থিত আছিলা?”

Verse 95

अतिथिरुवाच । अहं भीतः सहस्राणि ग्रामाणां च शतानि च । यत्रास्तमितशायी सन्ननेकानि द्विजोत्तमाः । संख्यया रहितान्येव वर्षाणां च शतानि च

অতিথিয়ে ক’লে: “ভয়তে মই হাজাৰ হাজাৰ গাঁও আৰু শতাধিক ঠাইত ঘূৰি ফুৰিলোঁ—য’ত সূৰ্যাস্তত বহু দ্বিজোত্তম শয়ন কৰিছিল। গণনাৰ বাহিৰে, মই শত শত বছৰ পাৰ কৰিলোঁ।”

Verse 96

दृष्टानि मुख्यतीर्थानि तथैवायतनानि च । दृष्टाश्च पर्वताः श्रेष्ठा नद्यश्च विमलोदकाः

“মই মুখ্য তীৰ্থসমূহ আৰু তেনেদৰে পবিত্ৰ আয়তনসমূহ (ধাম-দেৱালয়) দৰ্শন কৰিলোঁ। মই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত আৰু নিৰ্মল জলধাৰা নদীসমূহো দেখিলোঁ।”

Verse 97

स्वयमेव मया ज्ञातो वाराणस्यां स्थितेन च । यज्ञः पैतामहो भावी स्थानेऽस्मिन्मामके यतः

“ৱাৰাণসীত অৱস্থিত থাকোঁতে মই নিজেই জানিলোঁ—মোৰ এই স্থানতেই ‘পৈতামহ’ যজ্ঞ হ’ব, অৰ্থাৎ পিতামহ-সম্পৰ্কীয় প্ৰাচীন যাগ।”

Verse 98

ततोऽहं सत्वरं प्राप्तः कौतुकेन द्विजोत्तमाः । कीदृशः स मखो भावी यत्र यज्वा पितामहः

“সেয়ে হে দ্বিজোত্তমসকল, কৌতূহলবশত মই সত্ত্বৰাই আহিলোঁ—সেই মখ কিদৰে হ’ব, য’ত পিতামহ স্বয়ং যজমান হ’ব?”

Verse 99

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । वासुदेवं पुरस्कृत्य तथा चैव महेश्वरम्

সূতে ক’লে: সেই অন্তৰত সকলো দেৱতা ইন্দ্ৰসহ উপস্থিত হ’ল; আগত ভাৱে বাসুদেৱক আগত ৰাখি, তেনেদৰে মহেশ্বৰকো।

Verse 100

कमान्तरं समासाद्य पुलस्त्याद्यास्तथर्त्विजः । ब्रह्मापि स्वयमायातो मृगचर्मधरस्तथा

নিয়ত সময়ৰ অন্তৰলৈ আহি পুলস্ত্য আদি আৰু অন্যান্য ঋত্বিজসকল উপস্থিত হ’ল; ব্ৰহ্মাও স্বয়ং আহিল, মৃগচর্ম পৰিধান কৰি।

Verse 101

ततस्ते तुष्टिमापन्नास्तस्य ज्ञानेन तेन च । प्रोचुश्च वरदास्तुभ्यं सर्व एव दिवौकसः

তাৰ সেই জ্ঞানৰ দ্বাৰা তেওঁলোক সকলোৱে সন্তুষ্ট হ’ল; তেতিয়া স্বৰ্গবাসী সকলোয়ে তোমাক বৰদাতা ৰূপে কৈ উঠিল।

Verse 102

तस्माद्वरय भद्रं ते प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अवश्यं तव दास्यामो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

সেয়ে হেতু বৰ বাছি লোৱা—তোমাৰ মঙ্গল হওক। যি ইচ্ছা তেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা; যদিও সেয়া অতি দুৰ্লভ হয়, আমি নিশ্চয় তোমাক দিম।

Verse 103

अतिथिरुवाच । यदि तुष्टाः सुरा मह्यं प्रयच्छंति वरं मम । अनेनैव शरीरेण देवत्वं प्रार्थयाम्यहम्

অতিথিয়ে ক’লে: যদি দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হৈ মোক মোৰ বৰ দান কৰে, তেন্তে মই এই একে শৰীৰে দেৱত্ব প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।

Verse 105

देवा ऊचुः । नूनं त्वं विबुधो भूत्वा देवलोके निवत्स्यसि । अनेनेव शरीरेण यज्ञभागविवर्जितः

দেৱতাসকলে ক’লে: নিশ্চয় তুমি দিব্যসত্তা হৈ দেৱলোকত বাস কৰিবা; কিন্তু এই একে দেহতেই তুমি যজ্ঞ-ভাগৰ পৰা বঞ্চিত হ’বা।

Verse 106

यच्छामो यदि ते विप्र यज्ञांशं मानुषस्य भोः । अप्रामाण्यं श्रुतेर्भावि तव दत्तेन तेन च

হে বিপ্ৰ! যদি আমি তোমাক মানুহৰ যজ্ঞ-অংশ দিওঁ, তেন্তে তোমাৰ দানৰ ফলত শ্ৰুতি (বেদ)ৰ প্ৰামাণ্যতাই বিঘ্নিত হ’ব।

Verse 107

अतिथिरुवाच । देवत्वेन न मे कार्यं यज्ञांशरहितेन च । तदहं साधयिष्यामि यथा मुक्तिर्भविष्यति

অতিথিয়ে ক’লে: যজ্ঞ-অংশবিহীন দেবত্ব মোৰ কাম নাই। মই তেনে উপায় সাধিম যাৰ দ্বাৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 109

यज्ञभागसमोपेतं तथान्येषां दिवौकसाम् । विशेषेण सुरश्रेष्ठाः स्थानं चोपरि संस्थितम्

যজ্ঞ-ভাগে সমন্বিত—তথাই স্বৰ্গবাসী আন দিৱৌকসসকলৰো। কিন্তু হে সুৰশ্ৰেষ্ঠসকল, বিশেষকৈ ওপৰত এক উচ্চ স্থান স্থাপিত আছে।

Verse 110

प्रतिज्ञातस्तथा सर्वैर्वरोऽस्य विबुधैर्यतः । तस्मात्प्रदीयतामस्मै यदभीष्टं सुरोत्तमाः

যিহেতু সকলো দেৱতাই তাক বৰ দানৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছে, সেয়েহে হে সুৰোত্তমসকল, তাৰ ইচ্ছিত বস্তু তাক প্ৰদান কৰা হওক।

Verse 111

महेश्वर उवाच । यथाऽस्य जायते तृप्तिर्यज्ञभागाधिका सदा । तथाहं कथयिष्यामि शृण्वंतु विबुधोत्तमाः

মহেশ্বৰ ক’লে: যজ্ঞভাগতকৈও সদায় অধিককৈ কেনেকৈ তেওঁৰ তৃপ্তি জন্মে, সেয়া মই ক’ম; হে দেবশ্ৰেষ্ঠসকল, শুনা।

Verse 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

এই যজ্ঞ যি সম্পন্ন কৰা হয়, তাৰ নাথ হিচাপে হৰিকেই স্মৰণ কৰা হয়; এই কাৰণেই সেই দেবতাক ‘যজ্ঞপুৰুষ’—যজ্ঞৰ স্বয়ং পুৰুষ—বোলা হয়।

Verse 113

अद्यप्रभृति यत्किंचिच्छ्राद्धं मर्त्ये भविष्यति । दैवं वा पैतृकं वाऽपि तस्य चांते व्यवस्थितः

আজি পৰা মর্ত্যলোকত যি কোনো শ্ৰাদ্ধ হ’ব—দৈৱ হোক বা পৈতৃক হোক—তাৰ অন্তত তেওঁ স্থিত থাকিব।

Verse 114

एतस्य नाम संकीर्त्य पश्चाच्च यज्ञपूरुषम् । संकीर्त्य भोजनं देयं ब्राह्मणस्य द्विजोत्तमाः

তেওঁৰ নাম সংকীৰ্তন কৰি, তাৰ পাছত ‘যজ্ঞপুৰুষ’ক আহ্বান কৰি, হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই ভক্তিপূৰ্ণ উচ্চাৰণসহ ব্ৰাহ্মণক ভোজন দান কৰিব লাগে।

Verse 115

तेनास्य भविता तृप्तिर्यज्ञांताऽभ्यधिका सदा । अदत्त्वास्य कृतं श्राद्धं यत्किंचित्प्रभविष्यति

ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁৰ তৃপ্তি সদায় যজ্ঞান্তৰ তৃপ্তিতকৈও অধিক হ’ব; কিন্তু এই দান/আহ্বান নকৰাকৈ যি কোনো শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়, সি ফলহীন হৈ পৰিব।

Verse 116

तद्यास्यत्यखिलं व्यर्थं तथा भस्महुतं यथा । वैश्वदेवांतमासाद्य यश्चैनं पूजयिष्यति

সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হৈ পৰিব—যেনেকৈ ভস্মত হোমৰ আহুতি ঢালি দিয়া হয়। কিন্তু যি জনে বৈশ্বদেৱ কৰ্মৰ অন্তত উপনীত হৈ তেওঁক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব… সেই পূজাই ফলদায়ক সম্পূৰ্ণতা।

Verse 117

विष्णुनामसमोपेतं भविष्यति तदक्षयम् । दत्तं स्वल्पमपि प्रायः श्रद्धापूतेन चेतसा

বিষ্ণুৰ নামসহ দিয়া দান অক্ষয় হৈ পৰে। শ্ৰদ্ধাৰে পবিত্ৰ কৰা চিত্তে দিয়া সৰু দানেও সাধাৰণতে অব্যর্থ পুণ্য ফল দিয়ে।

Verse 118

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यश्चैनं नार्चयिष्यति । संप्राप्तं व्यर्थतां तस्य तच्च सर्वं भविष्यति

শ্ৰাদ্ধতেই হওক বা বৈশ্বদেৱতেই হওক—যি জনে তেওঁক অৰ্চনা নকৰে, তাৰ লাভ কৰা আৰু সম্পন্ন কৰা সকলোয়ে ব্যৰ্থতালৈ গতি কৰিব।

Verse 119

अस्मिंस्तुष्टिं गते सर्वे सुरा यास्यंति संमुदम् । पितरश्च तमायांति विमुखे संमुखे तथा

যেতিয়া তেওঁ সন্তুষ্ট হয়, তেতিয়া সকলো দেৱতা আনন্দেৰে উভতি যায়; আৰু পিতৃসকলেও তেওঁৰ ফালে আহে—যিসকল আগতে বিমুখ আছিল, সিহঁতেও সংমুখ হয়।

Verse 120

तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे महेश्वरवचस्तदा । तथेति मुदिताः प्रोचुर्ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

তেতিয়া মহেশ্বৰৰ সেই বচন শুনি সকলো দেৱতা আনন্দিত হৈ ক’লে, “তথেতি”—আগত ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু আছিল।

Verse 121

ततःप्रभृति संजाता पूजा चातिथिसंभवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजा कार्याऽतिथेः सदा । यज्ञे पूरुषयज्ञस्य न चैकस्य कथंचन

সেই সময়ৰ পৰা অতিথিৰ সন্মানৰ সৈতে সংযুক্ত পূজা প্ৰৱৰ্তিত হ’ল। সেয়ে সকলো প্ৰচেষ্টাৰে সদায় অতিথিৰ পূজা কৰিব লাগে—যজ্ঞত পুৰুষ-যজ্ঞৰ অংগ হিচাপে, আৰু কোনো অৱস্থাতেই ইয়াক অৱহেলা নকৰিবা।

Verse 122

अतिथिरुवाच । अत्रास्ति मामकं तीर्थं मया यत्र तपः कृतम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुरुकाले द्विजोत्तमाः

অতিথিয়ে ক’লে: “ইয়াত মোৰ এটা তীৰ্থ আছে, য’ত মই তপস্যা কৰিছিলোঁ। হাটকেশ্বৰজে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, প্ৰাচীন কালত, হে দ্বিজোত্তমসকল!”

Verse 123

अंगारकेण संयुक्ता चतुर्थी स्याद्यदा तिथिः । सांनिध्यं तत्र कार्यं च सर्वैर्देवैश्च तद्दिने

যেতিয়া চতুৰ্থী তিথি অংগাৰক (মঙলবাৰ)ৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেতিয়া সেই দিনা সকলো দেৱতাই তাত নিজৰ সান্নিধ্য স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 124

कुर्यात्तत्रैव यः स्नानं तस्मिन्नहनि संस्थिते । सर्वतीर्थफलं तस्य जायतां वः प्रसादतः

যি জনে সেই দিনাই তাত অৱস্থিত হৈ স্নান কৰে, তাৰ বাবে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ হয়; তোমালোকৰ প্ৰসাদে সেয়া তাৰ প্ৰাপ্তি হওক।

Verse 125

तथास्त्विति ततः सर्वेऽतिथिं प्रोचुः सुरोत्तमाः । एतस्मिन्नंतरे प्राह पुलस्त्यर्षिः पितामहम्

তেতিয়া সকলো সুৰোত্তমে অতিথিক ক’লে, “তথাস্তु—এনেকুৱাই হওক।” এই অন্তৰত পুলস্ত্য ঋষিয়ে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 126

पुलस्त्य उवाच । ऋत्विजः सकला देवाः संस्थिताः कौतुकान्विताः । उत्तिष्ठंतु च ते शीघ्रं यज्ञकर्मप्रसिद्धये

পুলস্ত্য ক’লে: ‘ঋত্বিজসকল আৰু সকলো দেৱতা কৌতূহল-উৎসাহেৰে একত্ৰ হৈছে। তোমালোক শীঘ্ৰে উঠা, যাতে যজ্ঞকর্ম সিদ্ধি লাভ কৰি সম্পূৰ্ণ হয়।’

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे सर्वे तस्य वाक्यप्रणोदिताः । उत्थिता ऋत्विजो ये च स्वानि स्थानानि भेजिरे । ततः प्रववृते यज्ञः सपुनर्द्विजसत्तमाः । कुर्वता यज्ञकर्माणि होमपूर्वाणि यानि च

ইতিমধ্যে, তেওঁৰ বাক্যৰ প্ৰেৰণা পাই সকলোৱে উঠিল; আৰু ঋত্বিজসকলে নিজ নিজ আসনত বহিল। তাৰ পাছত যজ্ঞ পুনৰ আৰম্ভ হ’ল; উত্তম দ্বিজসকলে হোম-প্ৰধান অগ্নিহুতিসহ পৰৱৰ্তী যজ্ঞকর্মসমূহ সম্পাদন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 129

कोशकारमिवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यते

ৰেচম পোকাই যেন কোকুনত নিজকে মেৰিয়াই থয়, তেনেকৈ সি নিজ আত্মস্বরূপক বুজি নাপায়।