Adhyaya 135

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना । सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी

সূতে ক’লে: তাত আৰু এটা সুন্দৰ দীঘি আছে, ‘দীৰ্ঘিকা’ নামে। সি লোকবিখ্যাত আৰু সকলো পাপ নাশ কৰা পবিত্ৰ সৰোবৰ।

Verse 2

यस्यां स्नातो नरः सम्यग्भास्करस्योदयं प्रति । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां मुच्यते सर्वपातकैः

যি নৰ সেই তীৰ্থত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰি ভাস্কৰৰ উদয়ৰ দিশে মুখ কৰে, জ্যেষ্ঠ শুক্ল চতুৰ্দশীত সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 3

आसीत्पूर्वं द्विजो वीरशर्मनामातिविश्रुतः । वेदविद्याव्रतस्नातो वर्धमाने पुरोत्तमे

পূৰ্বতে বীৰশৰ্মা নামে অতি বিশ্ৰুত এজন দ্বিজ আছিল; বেদবিদ্যা আৰু ব্ৰত-নিয়মত সিদ্ধ, সি বৰ্ধমানা নামৰ উত্তম নগৰত বাস কৰিছিল।

Verse 4

तस्य कन्या समुत्पन्ना कदाचिल्लक्षणाच्च्युता । अतिदीर्घा प्रमाणेन जनहास्यविवर्द्धिनी

তেওঁৰ এগৰাকী কন্যা জন্মিল, কিন্তু কোনো সময়ত শুভ লক্ষণৰ পৰা বিচ্যুত হ’ল; দেহপ্ৰমাণত অতি দীঘল হোৱাত সি লোকৰ উপহাসৰ কাৰণ হ’ল।

Verse 5

ततः सा यौवनं प्राप्ता तद्रूपापि कुमारिका । न कश्चिद्वरयामास शास्त्रवाक्यमनुस्मरन्

তাৰ পাছত সেই কুমাৰীয়ে যৌৱন লাভ কৰিলে; তেনে ৰূপ থাকিলেও, শাস্ত্ৰবাক্য স্মৰণ কৰি কোনোেও তাক বৰণ নকৰিলে।

Verse 6

अतिसंक्षिप्तकेशा या अतिदीर्घातिवामना । उद्वाहयति यः कन्यां पुरुषः काममोहितः

যি কন্যাৰ কেশ অতি সংক্ষিপ্ত, বা যি অতি দীঘল বা অতি বামনা—কামমোহত বিভ্ৰান্ত কোনো পুৰুষে যদি তেনে কন্যাক বিবাহ কৰে,

Verse 7

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम् । एतस्मात्कारणात्सर्वे तां त्यजंति कुमारिकाम्

ছয় মাহৰ ভিতৰত সেই নৰ নিশ্চিতভাৱে মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হয়; এই কাৰণতে সকলোৱে সেই কুমাৰীজনীক ত্যাগ কৰে।

Verse 8

पुरुषा अतिदीर्घत्वयुक्तां वीक्ष्य समंततः । ततो वैराग्यमापन्ना तपस्तेपेऽतिदारुणम्

চাৰিওফালে পুৰুষসকলক অতি দীঘল আয়ুসযুক্ত দেখি তাই বৈৰাগ্যত পূৰ্ণ হ’ল আৰু তাৰ পাছত অতি দাৰুণ তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 9

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तया चीर्णान्यनेकशः । पाराकाणि यथोक्तानि तथा सांतपनानि च

তাই বহুবার চাঁদ্ৰায়ণ আৰু কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিলে; আৰু বিধিমতে পাৰাক আৰু সান্তপন প্ৰায়শ্চিত্তো সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 10

व्रतं यद्विद्यते किंचिन्नियमः संयमस्तथा । अन्यच्चापि शुभं कृत्यं तत्सर्वं च तया कृतम्

যি কোনো ব্ৰত আছিল, যি কোনো নিয়ম আৰু সংযম আছিল, আৰু আন সকলো শুভ কৰ্তব্য—সেই সকলো তাই সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 11

एवं तस्या व्रतस्थाया जरा सम्यगुपस्थिता । तथापि तेजसो वृद्धिर्ववृधे तपसा कृता

এইদৰে ব্ৰতত স্থিৰ থাকোঁতে তাইৰ ওপৰত জৰা যথাযথভাৱে আহি পৰিল; তথাপি তপস্যাৰ বলত তাইৰ তেজ অধিক বৃদ্ধি পালে।

Verse 12

सा च नित्यं महेन्द्रस्य सभां यात्यतिकौतुकात् । देवर्षीणां मतं श्रोतुं देवतानां विशेषतः

অতি কৌতূহলবশত তাই নিত্য মহেন্দ্ৰৰ সভালৈ গৈছিল, বিশেষকৈ দেবর্ষি আৰু দেবতাসকলৰ মতামত আৰু উপদেশ শুনিবলৈ।

Verse 13

यदा सा स्वासनं त्यक्त्वा प्रयाति स्वगृहोन्मुखी । तदैवाभ्युक्षणं चक्रुस्तत्र शक्रस्य किंकराः

যেতিয়া তাই নিজৰ আসন ত্যাগ কৰি ঘৰমুখী হৈ আগবাঢ়িছিল, তেতিয়াই তাত শক্রৰ কিঙ্কৰসকলে অভ্যুক্ষণ—জল ছিটনিৰ বিধি—সম্পন্ন কৰিছিল।

Verse 14

तथान्यदिवसे दृष्टं क्रियमाणं तया हि तत् । अभ्युक्षणं स्वकीये च आसने द्विजसत्तमाः

তাৰ পিছত আন এটা দিন তাই নিশ্চিতভাৱে দেখিলে যে সেই অভ্যুক্ষণ নিজৰেই আসনৰ ওপৰত কৰা হৈছে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 15

ततः कोपपरीतांगी दीर्घिका सा कुमारिका । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरंदरम्

তেতিয়া সেই দীৰ্ঘায়ু কুমাৰী ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ, ভ্ৰূকুটি ত্ৰিশাখা কৰি, তাৰ পিছত পুৰন্দৰক ক’লে।

Verse 16

किं दोषं वीक्ष्य मे शक्र प्रोक्षितं चासनं त्वया । परद्वा रकृतं दोषं किं मयैतत्कृतं क्वचित्

হে শক্র! মোৰ ভিতৰত কোন দোষ দেখি তুমি মোৰ আসন প্ৰোক্ষিত—জল ছিটনি দি শুদ্ধ—কৰিলা? এই কলংক কি দুৱাৰমুখত আন কোনোবাই ঘটাইছে, নে মই কেতিয়াবা ইয়াত কিবা অপৰাধ কৰিছোঁ?

Verse 17

तस्मान्मे पातकं ब्रूहि नो चेच्छापं सुदारुणम् । त्वयि दास्याम्यसंदिग्धं सत्ये नात्मानमालभे

সেয়ে মোৰ পাপটো ক’বা; নচেৎ মই তোমাৰ ওপৰত অতি দাৰুণ শাপ নিশ্চয়েই দিবোঁ। সত্যৰ শপথ, মই সন্দেহ নকৰাকৈ কৰিম; নিজকে সংযম নকৰিম।

Verse 18

इन्द्र उवाच । न ते दीर्घेऽस्तिदोषोत्र कश्चिदेकं विना शुभे । तेनाथ क्रियते चैतदासनस्याभिषेचनम्

ইন্দ্ৰে ক’লে: “হে শুভে, হে দীৰ্ঘা, ইয়াত তোমাৰ কোনো দোষ নাই—এটা বাদে। সেই কাৰণেই আসনৰ এই অভিষেক সম্পন্ন কৰা হৈছে।”

Verse 19

त्वं कुमार्यपि संप्राप्ता ऋतुकालं विगर्हिता । तेन दोषं त्वमापन्ना नान्यदस्तीह कारणम्

“তুমি কুমাৰী হৈয়ো ঋতুকালত উপনীত হৈছা আৰু তোমাক উপেক্ষা কৰা হৈছে; সেই কাৰণেই তুমি দোষগ্ৰস্ত হৈছা। ইয়াত আন কোনো কাৰণ নাই।”

Verse 20

तस्मादद्यापि त्वां कश्चिदुद्वाहयति तापसः । त्वं तं वरय भर्त्तारं येन गच्छसि मेध्यताम्

“সেয়ে আজিও কোনো তাপস তোমাক বিবাহ কৰিব পাৰে। যিজনদ্বাৰা তুমি শুদ্ধতা আৰু যজ্ঞযোগ্যতা লাভ কৰিবা, তাকেই স্বামী ৰূপে বাছি লোৱা।”

Verse 21

ततश्च लज्जया युक्ता सा तदा दीर्घकन्यका । गत्वा भूमितले तूर्णं वर्धमाने पुरोत्तमे

তেতিয়া লজ্জাৰে ভৰপূৰ দীৰ্ঘকন্যাই সেই সময়ত তুৰন্তে বৰ্ধমান—উত্তম নগৰীত—ভূমিতললৈ নামি গ’ল।

Verse 22

ततः फूत्कर्तुमारब्धा चत्वरेषु त्रिकेषु च । उच्छ्रित्य दक्षिणं पाणिं भ्रममाणा इतस्ततः

তেতিয়া তাই চৌহদ্দি আৰু ত্ৰিমুখী চৌমুহানীত চিঞৰিবলৈ ধৰিলে; সোঁ হাত ওপৰলৈ তুলি ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 23

यदि कश्चिद्द्विजो जात्या करोति मम सांप्रतम् । पाणिग्राहं तपोऽर्द्धस्य श्रेयो यच्छामि तस्य च

তাই ক’লে, “যদি জন্মগত কোনো দ্বিজে এতিয়া মোৰ হাত বিবাহত গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে মই তাক মোৰ তপস্যাৰ অৰ্ধেকৰ পুণ্য আৰু আধ্যাত্মিক কল্যাণ দিম।”

Verse 24

एवं तां प्रविजल्पन्तीं श्रुत्वा लोका दिवानिशम् । उन्मत्तामिति मन्वाना हास्यं चक्रुः परस्परम्

এনেদৰে তাইৰ কথা দিন-ৰাতি শুনি লোকসকলে ভাবিলে, “ই পাগল,” আৰু ইজনে-সিজনে হাঁহি উঠিল।

Verse 25

ततः कतिपयाहस्य प्रकुर्वंती च दीर्घिका । कुष्ठव्याधिगृहीतेन ब्राह्मणेन परिश्रुता

কিছুদিন পাছত, দীৰ্ঘিকাই নিজৰ কৰ্ম অব্যাহত ৰাখোঁতে, কুষ্ঠৰোগে পীড়িত এজন ব্ৰাহ্মণৰ কাণে তাইৰ কথা পৰিল।

Verse 26

ततः प्रोवाच मन्दं स समाहूय सुदुःखिताम्

তেতিয়া সি অতিশয় দুখীয়া নাৰীক ওচৰলৈ মাতি নৰমকৈ ক’লে।

Verse 27

अहं त्वामुद्वहाम्यद्य कृत्वा पाणिग्रहं तव । यदि मद्वचनं सर्वं सर्वदैवानुतिष्ठसि

মই আজি তোমাৰ পাণিগ্ৰহণ কৰি তোমাক বিবাহ কৰিম; যদি তুমি সদায় মোৰ সকলো বাক্য পালন কৰা।

Verse 28

कुमारिकोवाच । करिष्यामि न संदेहस्तव वाक्यं द्विजाधिप । कुरु पाणिग्रहं मेऽद्य विधिदृष्टेन कर्मणा

কুমাৰীয়ে ক’লে: সন্দেহ নাই, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমাৰ বাক্য পালন কৰিম। বিধিদৃষ্ট কৰ্ম অনুসৰি আজি মোৰ পাণিগ্ৰহণ কৰা।

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तस्याः कुमार्याः स पाणिं जग्राह दक्षिणम् । गृह्योक्तेन विधानेन देवाग्निगुरुसंनिधौ

সূতে ক’লে: তাৰ পাছত তেওঁ গৃহ্যসূত্ৰে কোৱা বিধান অনুসৰি, দেৱতা, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু গুৰুৰ সন্নিধানত কুমাৰীৰ দক্ষিণ হাত ধৰি ল’লে।

Verse 30

अथ सा प्राह भूयोऽपि विवाहकृतमंगला । आदेशं देहि मे नाथ यं करोमि तवाधुना

তাৰ পাছত বিবাহকৃত মঙ্গলময়ী হৈ তাই পুনৰ ক’লে: “হে নাথ, মোক আদেশ দিয়া—এতিয়া মই তোমাৰ বাবে কি কৰোঁ?”

Verse 31

पतिरुवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु स्नातुमिच्छामि सुन्दरि । साहाय्येन त्वदीयेन यदि शक्नोषि तत्कुरु

পতিয়ে ক’লে: “হে সুন্দৰি, মই অষ্টষষ্টি তীৰ্থত স্নান কৰিব খোজোঁ। তুমি যদি সক্ষম হওঁ, তেন্তে তোমাৰ সহায়ত এই কাম কৰা।”

Verse 32

बाढमित्येव सा प्रोच्य ततस्तूर्णं पतिव्रता । तत्प्रमाणं दृढं कृत्वा रम्यं वंशकुटीरकम्

“বাঢ়ম্” বুলি কৈ সেই পতিব্ৰতা নাৰী তৎক্ষণাৎ কৰ্মত লাগিল। যথাযথ মাপ ধৰি দৃঢ় কৰি, তাই বাঁহেৰে মনোমোহা সৰু কুটীৰ সাজিলে।

Verse 33

मृदु तूलसमायुक्तं ततः प्राह निजं पतिम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना

তাৰ পিছত নৰম তুলাৰ গাদী লগাই তাই নিজৰ স্বামীক ক’লে। কৃতাঞ্জলি হৈ, অন্তৰত আনন্দে উল্লসিত হৈ তাই কথা পাতিলে।

Verse 34

एतत्तव कृते रम्यं कृतं वंशकुटीरकम् । मम नाथारुहाशु त्वं येन कृत्वाथ मूर्धनि । नयामि सर्वतीर्थेषु क्षेत्रेषु सुशुभेषु च

“হে মোৰ নাথ, তোমাৰ কাৰণে মই এই মনোমোহা বাঁহৰ সৰু কুটীৰ সাজিলোঁ। তুমি শীঘ্ৰে ইয়াত আৰোহণ কৰা; মই ইয়াক মোৰ মূৰত তুলি ধৰি তোমাক সকলো তীৰ্থ আৰু শোভাময় ক্ষেত্ৰলৈ লৈ যাম।”

Verse 35

ततः कुष्ठी प्रहृष्टात्मा शनैरुत्थाय भूतलात् । तया चोद्धृतदेहः सन्सुप्तो वंशकुटीरके

তাৰ পিছত কুষ্ঠৰোগীজন আনন্দিতচিত্তে ধীৰে ধীৰে মাটিৰ পৰা উঠিল। তাই দেহ তুলি ধৰাত, সি বাঁহৰ কুটীৰত শুই পৰিল।

Verse 36

ततस्तं मस्तके कृत्वा सर्वतीर्थे यथासुखम् । सर्वक्षेत्रेषु बभ्राम स्नापयन्ती निजं पतिम्

তাৰ পিছত তাই তাক মূৰত তুলি ধৰি স্বচ্ছন্দে সকলো তীৰ্থ আৰু সকলো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ভ্ৰমণ কৰিলে, আৰু প্ৰতিটো পবিত্ৰ স্থানত নিজৰ স্বামীক স্নান কৰাই থাকিল।

Verse 37

यथा यथा स चक्रेऽथ स्नानं तीर्थेषु कुष्ठभाक् । तथातथास्य गात्रेषु तेजो वृद्धिं प्रगच्छति

যেনে যেনে সেই কুষ্ঠৰোগী পুৰুষে পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহত বাৰে বাৰে স্নান কৰিলে, তেনে তেনেই তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত তেজ আৰু বল ক্ৰমে ক্ৰমে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে।

Verse 38

ततः क्रमेण सा साध्वी भ्रममाणा महीतले । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्ता रजनी मुखे

তাৰ পাছত ক্ৰমে ক্ৰমে সেই সাধ্বী নাৰী পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰি, ৰাতিৰ আৰম্ভণিতেই হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 39

क्लान्ता वैक्लव्यमापन्ना भाराक्रान्ता पतिव्रता । निद्रान्धा निश्वसन्ती च प्रस्खलन्ती पदेपदे

ক্লান্ত হৈ, দুৰ্বলতাত আচ্ছন্ন, ভাৰতে চেপা সেই পতিব্ৰতা নাৰী নিদ্ৰাৰ ঘোৰত অন্ধ যেন হৈ পৰিল; দীঘল নিশ্বাস লৈ প্ৰতিটো পদক্ষেপতে হোঁচট খাই আগবাঢ়িছিল।

Verse 40

अथ तत्र प्रदेशे तु माण्डव्यो मुनिपुंगवः । शूलारोपितगात्रस्तु संतिष्ठति सुदुःखितः

সেই অঞ্চলতেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ মাণ্ডব্য স্থিৰ হৈ আছিল; শূলত আৰোপিত দেহ লৈ তেওঁ অতি দুঃখত তাতেই অৱস্থিত আছিল।

Verse 41

अथ सा तं समासाद्य शूलं रात्रौ पतिव्रता । निजगात्रेण भारार्त्ता गच्छमाना महासती

তেতিয়া সেই মহাসতী পতিব্ৰতা, ৰাতিৰ ভিতৰতে আগবাঢ়ি, নিজৰ দেহৰ ভাৰতে পীড়িত হৈ, সেই শূলৰ ওচৰলৈ আহি পালে।

Verse 42

तया संचालितः सोऽथ मांडव्यो मुनिपुंगवः । परां पीडां समासाद्य ततः प्राह सुदुःखितः

তাইৰ দ্বাৰা ঠেল খাই তপস্বীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মুণি মাণ্ডব্য অধিক যন্ত্ৰণালৈ পৰিল আৰু গভীৰ দুখত কাতৰ হৈ ক’লে।

Verse 43

केनेदं पाप्मना शल्यं ममांतः परिचालितम् । येनाहं दुःखयुक्तोऽपि भूयो दुःखास्पदीकृतः

কোন পাপীৰ দ্বাৰা মোৰ ভিতৰৰ এই যন্ত্ৰণাদায়ক ‘শল্য’ নাড়ি দিয়া হ’ল, যাৰ ফলত মই আগতেই দুখত থাকিও পুনৰ অধিক দুখৰ আশ্ৰয় হৈ পৰিলোঁ?

Verse 44

दीर्घिकोवाच । न मया त्वं महाभाग निद्रोपहतया दृशा । दृष्टस्तेन परिस्पृष्टो ह्यस्पृश्यः पापकृत्तमः

দীৰ্ঘিকাই ক’লে: “হে মহাভাগ, নিদ্ৰাই ঢাকি ধৰা দৃষ্টিৰ বাবে মই তোমাক নেদেখিলোঁ। সেয়েহে সেই অতি পাপী অস্পৃশ্যই তোমাক স্পৰ্শ কৰিলে।”

Verse 45

न त्वया सदृशश्चान्यः पापात्मास्ति धरातले । शिरस्युद्भूतशूलोऽपि यो मृत्युं नाधिगच्छति

“এই পৃথিৱীত তোমাৰ দৰে আন কোনো পাপাত্মা নাই—যাৰ মূৰৰ পৰা শূল উঠিলেও সি মৃত্যুক নাপায়।”

Verse 46

अहं पतिव्रता मूढ वहामि शिरसा धृतम् । तीर्थयात्राकृते कांतं विकलांगं सुवल्लभम्

“মই, পতিব্ৰতা নাৰী—মূৰ্খ হ’লেও—তীৰ্থযাত্ৰাৰ নিমিত্তে মোৰ অঙ্গবিকল অতি প্ৰিয় স্বামীক মূৰত তুলি লৈ ফুৰোঁ।”

Verse 47

कस्मात्तस्यास्तिरस्कारं मम यच्छसि निष्ठुरम् । अज्ञातां मूढबुद्धिः सन्विशेषान्मानुषोद्भवाम्

তুমি কিয় নিষ্ঠুৰভাৱে মোৰ ওপৰত তিৰস্কাৰ ঢালি দিছা? মই তোমাৰ অজ্ঞাত, আৰু তুমি মূঢ়বুদ্ধিৰে মানুহৰ আচৰণ-ধৰ্মৰ যোগ্য ভেদ-বিশেষ বুজি নাপাওঁ।

Verse 48

माण्डव्य उवाच । अहं यादृक्त्वया प्रोक्तस्तादृगेव न संशयः । पापात्मा मूढबुद्धिश्च अस्पृश्यः सर्वदेहिनाम्

মাণ্ডব্য ক’লে: তুমি যেনেকৈ মোক বৰ্ণনা কৰিছা, মই তেনেকুৱাই—ইয়াত সন্দেহ নাই। মই পাপাত্মা, মূঢ়বুদ্ধি, আৰু সকলো দেহধাৰীৰ বাবে অস্পৃশ্য।

Verse 49

यदि प्रातस्तवायं च भर्त्ता जीवति निष्ठुरे । येन मे जनिता पीडा प्राणांतकरणी दृढा

যদি, নিষ্ঠুৰে, তোমাৰ স্বামী পুৱালৈকে জীয়াই থাকে—যিজনে মোক মৃত্যুৰ অন্তলৈ লৈ যোৱা দৃঢ় যন্ত্ৰণা দিছে—

Verse 50

तस्मादेष तवाभीष्टः स्पृष्टः सूर्यस्य रश्मिभिः । मया शप्तः परित्यागं जीवितस्य करिष्यति

সেয়েহে তোমাৰ এই প্ৰিয়জন, সূৰ্যৰ ৰশ্মিয়ে স্পৰ্শ কৰামাত্ৰ, মোৰ শাপে জীৱন ত্যাগ কৰিব।

Verse 51

दीर्घिकोवाच । यद्येवं मरणं पत्युः प्रभाते संभविष्यति । मदीयस्य ततः प्रातर्नोद्गमिष्यति भास्करः

দীৰ্ঘিকাই ক’লে: যদি পুৱাতে মোৰ স্বামীৰ মৃত্যু এইদৰে ঘটিব, তেন্তে মোৰ কাৰণে পুৱাতে ভাস্কৰ উদয় নহ’ব।

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः साथ निषसाद धरातले । भूमौ तद्भर्तृसंयुक्तं मुक्त्वा वंशकुटीरकम्

এইদৰে কৈ সা সতী তৎক্ষণাৎ মাটিত বহিল; স্বামীৰ সৈতে থকা সৰু বাঁহৰ কুটীৰ এৰি পৃথিৱীতেই অৱস্থিত ৰ’ল।

Verse 53

अथ तां प्राह कुष्ठी स पिपासा संप्रवर्तते । तस्मात्तोयं समानेहि पानार्थमतिशीतलम्

তেতিয়া কুষ্ঠৰোগী পুৰুষে তাই ক’লে— “মোৰ পিপাসা উঠিছে; সেয়ে পান কৰিবলৈ অতি শীতল পানী আনিহা।”

Verse 54

तथैव सा समाकर्ण्य भर्तुरादेशमुत्सुका । इतस्ततश्च बभ्राम जलार्थं न प्रपश्यति । न च निर्याति दूरं सा त्यक्त्वारण्ये तथाविधम्

স্বামীৰ আদেশ শুনি সা উৎসুক হৈ ইফালে-সিফালে পানীৰ সন্ধানত ঘূৰিল, কিন্তু পানী নাপালে। আৰু অৰণ্যত তেনেদৰে থকা স্বামীক এৰি সা দূৰলৈও নগ’ল।

Verse 55

भर्तारं श्वापदोत्थं च भयं हृदि वितन्वती । उपविश्य ततो भूमौ स्पृष्ट्वा पादौ पतेस्तदा । प्रोवाच दीर्घिका वाक्यं तारवाक्येन दुःखिता

স্বামী আৰু বনৰ জন্তুৰ ভয় হৃদয়ত ধৰি সা মাটিত বহিল। তাৰ পাছত স্বামীৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰি, কঠোৰ বাক্যত দুখিতা দীৰ্ঘিকাই ক’লে।

Verse 56

पतिव्रता त्वमाचीर्णं यदि सम्यङ्मया स्फुटम् । तेन सत्येन भूपृष्ठान्निर्गच्छतु जलं शुभम्

“যদি মই স্পষ্টকৈ আৰু যথাৰ্থভাৱে পতিব্ৰতা ধৰ্ম আচৰণ কৰি আহিছোঁ, তেন্তে সেই সত্যৰ বলত পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ পৰা শুভ জল উথলি উঠক।”

Verse 57

एवमुक्त्वा जघानाथ पादाघातेन मेदिनीम् । कान्तभक्तिं पुरस्कृत्य तस्य जीवितवांछया

এইদৰে কৈ, প্ৰিয়তমৰ ভক্তিক আগত ৰাখি, তেওঁৰ জীৱন কামনাৰে তাই পদাঘাতে পৃথিৱীক আঘাত কৰিলে।

Verse 58

एतस्मिन्नन्तरे तोयं पादाघातादनन्ततरम् । निष्क्रांतं निर्मलं स्वादु माण्डव्यस्य च पश्यतः

ঠিক সেইক্ষণে পদাঘাতৰ ফলত অতি প্ৰচুৰ জল উফৰি ওলাই আহিল—নিৰ্মল আৰু মধুৰ—আৰু মাণ্ডব্যে তাক চাই থাকিল।

Verse 59

ततस्तं स्नापयामास तस्मिंस्तोये श्रमातुरम् । अपाययत्ततः पश्चात्स्वयं स्नात्वा पपौ जलम्

তাৰ পাছত তেওঁ সেই ক্লান্তজনক সেই জলত স্নান কৰালে; তাৰ পিছত পান কৰালে; আৰু নিজেও স্নান কৰি সেই জল পান কৰিলে।

Verse 60

एतस्मिन्नंतरे सूर्यः पतिव्रतकृताद्भयात् । नाभ्युदेति समुत्पन्नस्ततः कालात्ययो महान्

ইতিমধ্যে পতিব্ৰতাৰ কৃত্যজনিত ভয়ত সূৰ্য উদয় নহ’ল; তাৰ ফলত সময়ৰ এক মহা বিঘ্ন উৎপন্ন হ’ল।

Verse 61

अथ रात्रिं समालोक्य दीर्घां ये कामुका जनाः । ते सर्वे तुष्टिमापन्नास्तथा च कुल स्त्रियः

তাৰ পাছত দীঘলীয়া ৰাতি দেখি যিসকল কামুক লোক আছিল, তেওঁলোক সকলোৱে সন্তোষ লাভ কৰিলে; আৰু তেনেদৰে কুল-স্ত্ৰীৰাও আনন্দিত হ’ল।

Verse 62

कौशिका राक्षसाश्चापि चोरा जाराश्च ये नराः । ते सर्वे प्रोचुः संहृष्टाः समालिंग्य परस्परम्

কৌশিকসকল, ৰাক্ষসো, চোৰ আৰু জাৰ—সেই সকলো মানুহ আনন্দত উল্লাসিত হৈ পৰস্পৰে পৰস্পৰক আলিঙ্গন কৰি উচ্চস্বৰে ক’লে।

Verse 63

अद्यास्माकं विधिस्तुष्टो भगवान्मन्मथस्तथा । येन दीर्घा कृता रात्रिर्नाशं नीतश्च भास्करः

“আজি আমাৰ বিধি অনুকূল, আৰু ভগৱান মনমথো সন্তুষ্ট; তেওঁৰ দ্বাৰাই ৰাতি দীঘল হ’ল আৰু ভাস্কৰ সূৰ্য অদৃশ্য কৰা হ’ল।”

Verse 64

ये पुनर्ब्राह्मणाः शांता यज्ञकर्मसमुद्यताः । ते सर्वे दुःखमापन्नाः सूर्योदयविनाकृताः

কিন্তু যিসকল শান্ত ব্রাহ্মণ যজ্ঞকর্মত উদ্যমী আছিল, তেওঁলোক সকলোৱে সূৰ্যোদয় নোহোৱাত দুখত পৰিল।

Verse 65

न कश्चिद्यजनं चक्रे याजनं न च सद्द्विजः । न श्राद्धं न च संकल्पं न स्वाध्यायं कथंचन

কোনেও যজন নকৰিলে; কোনো সদ্দ্বিজে যাজন-কর্মো নকৰিলে। শ্ৰাদ্ধ নাছিল, সংকল্প নাছিল, আৰু স্বাধ্যায়ৰ পাঠো একেবাৰে নাছিল।

Verse 66

न स्नानं न च दानं च लोकयात्रां विशेषतः । व्यवहारं न कृत्यं च किंचिद्धर्मसमुद्भवम्

স্নান নাছিল, দান নাছিল, বিশেষকৈ লোকযাত্ৰা অৰ্থাৎ জনজীৱনৰ স্বাভাৱিক গতি নাছিল। কোনো ব্যৱহাৰ-বাণিজ্য নাছিল, কোনো কৰ্তব্য নাছিল—ধৰ্মৰ পৰা উদ্ভূত একোৱেই কৰা নহ’ল।

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । परं दौःस्थ्यं समापन्ना यज्ञभागविवर्जिताः

ইতিমধ্যে, শক্ৰৰ নেতৃত্বত সকলো দেৱতা মহা দুঃখত পৰিল, যজ্ঞৰ ভাগৰ পৰা বঞ্চিত হৈ তেওঁলোক অতি কষ্টত পৰিল।

Verse 68

ततो भास्करमासाद्य ऊचुर्दुःखसमन्विताः । कस्मान्नोद्गमनं देव प्रकरोषि दिवाकर

তাৰ পাছত দুঃখেৰে ভৰা হৈ তেওঁলোকে ভাস্কৰ (সূৰ্য)ৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে: “হে দেৱ, হে দিবাকৰ, তুমি কিয় উদয় নকৰা?”

Verse 69

एतत्त्वया विना सर्वं जगद्व्याकुलतां गतम्

“তোমাৰ অবিহনে এই সমগ্ৰ জগত ব্যাকুলতাত পৰি গৈছে।”

Verse 70

तस्माल्लोकहितार्थाय त्वमुद्गच्छ यथापुरा । अग्निष्टोमादिका यज्ञा वर्तंते येन भूतले

“সেইহেতু লোকহিতৰ বাবে তুমি আগৰ দৰে পুনৰ উদয় হোৱা, যাতে পৃথিৱীত অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ চলি থাকে।”

Verse 71

सूर्य उवाच पतिव्रतासमादेशात्त्यक्तश्चाभ्युदयो मया । तस्माद्गत्वा सुराः सर्वे तां वदंतु कृते मम

সূৰ্য ক’লে: “সেই পতিব্ৰতাৰ আদেশত মই মোৰ উদয় ত্যাগ কৰিছোঁ। সেয়ে, হে সুৰসকল, তোমালোক সকলোৱে গৈ মোৰ পক্ষত তাইক কোৱা।”

Verse 72

येन तद्वाक्यमासाद्य प्रवर्त्तामि यथासुखम् । अन्यथा मां शपेत्क्रुद्धा नूनं सा हि पतिव्रता

তাইৰ বাক্য লাভ কৰিলেহে মই শান্তি-সুখে মোৰ গতি পুনৰ আৰম্ভ কৰিব পাৰোঁ; নতুবা ক্ৰোধিত হৈ সি নিশ্চয় মোক শাপ দিব, কিয়নো সি সত্যই পতিব্ৰতা।

Verse 73

एवं सा तपसा युक्ता प्रोत्कृष्टं हि सुरोत्तमाः । पतिव्रतात्वमाधत्ते तथान्यदपरं महत्

এইদৰে তপস্যাৰে যুক্ত হৈ সি নিশ্চয় উৎকৃষ্ট, হে সুৰোত্তম; সি পতিব্ৰতা-ধৰ্ম ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ উপৰিও আন বহু মহান গুণেৰে সমৃদ্ধ।

Verse 74

कस्तस्या वचनं शक्तः कर्तुमेवमतोऽन्यथा । एतस्मात्कारणाद्भीतो नोद्गच्छामि कथंचन

তাইৰ বাক্যৰ বিপৰীতে কোনে তেনেকৈ অন্যথা কৰিব পাৰে? এই কাৰণেই ভীত হৈ মই কোনো মতে উঠি নাযাওঁ।

Verse 76

ततस्ते विबुधाः सर्वे गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रोचुस्तां दीर्घिकां वाक्यैर्मृदुभिः पुरतः स्थिताः

তাৰ পাছত সেই সকলো বিদ্বান দেৱতা সেই উত্তম ক্ষেত্ৰলৈ গৈ, সন্মুখত থিয় হৈ, কোমল বাক্যৰে সেই নাৰী দীৰ্ঘিকাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 77

त्वया पतिव्रते सूर्यो यन्निषिद्धो न तत्कृतम् । शुभं यतो हताः सर्वा भूतले शोभनाः क्रियाः

হে পতিব্ৰতে, তুমি সূৰ্যক যি নিষেধ কৰিলা, সেয়াই কাৰণ যে সি উঠা নাই। তাৰ ফলত পৃথিৱীত সকলো শুভ আৰু শোভন ক্ৰিয়া নষ্ট হৈ গৈছে।

Verse 78

तस्मादुद्गच्छतु प्राज्ञे त्वद्वाक्यात्तीक्ष्णदीधितिः । यज्ञक्रिया विशेषेण येन वर्तंति भूतले

সেয়ে, হে প্ৰাজ্ঞা নাৰী, তোমাৰ বাক্যতে তীক্ষ্ণ-কিৰণধাৰী সূৰ্য উদয় হওক, যাতে পৃথিৱীত বিশেষকৈ যজ্ঞ-ক্ৰিয়াসমূহ চলি থাকিব পাৰে।

Verse 79

न तत्क्रतुसहस्रेण यजंतः प्राप्नुयुः फलम् । पतिव्रतात्वमापन्ना यत्स्त्री विंदति केवलम्

যি ফল এগৰাকী স্ত্ৰীয়ে কেৱল পতিব্ৰতা-ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি লাভ কৰে, সেই ফল পুৰুষে সহস্ৰ যজ্ঞ কৰিলেও লাভ কৰিব নোৱাৰে।

Verse 80

शप्तश्चानेन दुष्टेन मांडव्येन सुपाप्मना । कार्यं विनापि निर्दिष्टस्तद्ब्रूयां भास्करं कथम्

মই এই দুষ্ট, মহাপাপী মাণ্ডব্যৰ দ্বাৰা শপ্ত হয়েছি; আৰু কাৰণ নথাকিলেও বাধ্য কৰা হৈছে। তেন্তে ভাস্কৰ (সূৰ্য) বিষয়ে মই কেনেকৈ ক’ম বা মানিম?

Verse 81

उदयार्थं न मे यज्ञैः कार्यं किंचिन्न चापरैः । श्राद्धदानादिकैः कृत्यैः संजातैर्दर्यितं विना

মোৰ উদয়ৰ বাবে যজ্ঞ বা আন কোনো ক্ৰিয়া—যেনে শ্ৰাদ্ধ, দান আদি—জগতত কৰা কৰ্মৰ একো প্ৰয়োজন নাই; মই সেইবোৰে বাধ্য নহয়।

Verse 82

सूत उवाच । ततस्ते विबुधाः सर्वे समालोक्य परस्परम् । चिरकालं सुदुःखार्तास्तामूचुर्विनयान्विताः

সূতে ক’লে: তেতিয়া সেই সকলো দেৱগণে পৰস্পৰলৈ চাই, দীঘলীয়া কাল ধৰি তীব্ৰ দুখে পীড়িত হৈ, বিনয়েৰে তাইক ক’লে।

Verse 83

उद्गच्छतु रविर्भद्रे तवायं दयितः पतिः । प्रयातु निधनं सद्यो भूयादेष मुनीश्वरः

হে ভদ্ৰে, সূৰ্য উদয় হওক; এইজন তোমাৰ প্ৰিয় স্বামী। এই মুনীশ্বৰ তৎক্ষণাৎ মৃত্যুলৈ যাওক—পুনৰ তেওঁ পুনৰুদ্ধাৰ হ’ব।

Verse 84

पुनर्जीवापयिष्यामो वयमेनमपि द्रुतम् । मृत्युमार्गमनुप्राप्तं त्वत्कृते पतिवत्सले

হে পতিব্ৰতা, তোমাৰ কাৰণেই—যদিও তেওঁ মৃত্যুৰ পথত প্ৰৱেশ কৰিছে—আমি তেওঁকো শীঘ্ৰে পুনৰ জীৱিত কৰিম।

Verse 85

पञ्चविंशतिवर्षीयं कामदेवमिवापरम् । त्वं द्रक्ष्यसि सुदीप्तांगं सर्वलक्षणलक्षितम्

তুমি তেওঁক পঁচিশ বছৰৰ যুৱক ৰূপে—আন এজন কামদেৱ যেন—দেহত দীপ্তিমান আৰু সকলো শুভ লক্ষণে চিহ্নিত দেখা পাবা।

Verse 86

भूत्वा पंचदशाब्दीया पद्मपत्रायतेक्षणा । मर्त्यलोके सुखं सम्यक्त्वेच्छया साधयिष्यसि

আৰু তুমি পঁধৰ বছৰৰ হৈ, পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়নধাৰী, মর্ত্যলোকে নিজৰ ইচ্ছামতে সুখ সম্পূৰ্ণৰূপে সাধন কৰিবা।

Verse 87

एषोऽपि मुनिशार्दूलो विपाप्मा सांप्रतं शुभे । शूलवेधेन निर्मुक्तः सुखभागी भवत्क्लम

হে শুভে, এই মুনিশাৰ্দূলো এতিয়া নিষ্পাপ; শূলৰ বিদ্ধতা পৰা মুক্ত হৈ সুখৰ ভাগী হ’ব, আৰু তোমাৰ ক্লেশ নাশ পাব।

Verse 88

सूत उवाच । बाढमित्येव च प्रोक्ते तया स द्विजसत्तमाः । उद्गतो भगवान्सूर्यस्तत्क्षणादेव वेगतः

সূত উৱাচ: তাই “তথাস্তূ” বুলি কোৱাৰ লগে লগে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই ক্ষণতেই ভগৱান সূৰ্য দেৱ দ্ৰুতগতিতে উদিত হ’ল।

Verse 89

ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतश्च सुकुष्ठभाक् । विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः

তাৰ পাছত সূৰ্যৰ কিৰণ স্পৰ্শ কৰাত সেই মানুহ—মৃত আৰু কুষ্ঠৰোগে পীড়িত—দেৱতাসকলৰ হাতৰ স্পৰ্শ পাই পুনৰ জীৱিত হৈ উঠিল।

Verse 90

पंचविंशतिवर्षीयः कामदेव इवापरः । संस्मरन्पूर्विकां जातिं सर्वा हर्ष समन्वितः

সেইজন পঁচিশ বছৰৰ যুৱক হৈ উঠিল, যেন অন্য এক কামদেৱ; পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি সৰ্বতোভাৱে আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 91

दीर्घिकापि परिस्पृष्टा स्वयं देवेन शंभुना । संजाता यौवनोपेता दिव्यलक्षणलक्षिता

আৰু দীৰ্ঘিকাও—স্বয়ং দেৱ শম্ভুৰ স্পৰ্শ লাভ কৰি—যৌৱনপ্ৰাপ্ত হ’ল, শুভ আৰু দিব্য লক্ষণে চিহ্নিত।

Verse 92

पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना । मध्ये क्षामा सुगौरांगी पीनोन्नतपयोधरा

সেই ৰমণী—পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়ন, চন্দ্ৰবিম্বৰ তুল্য মুখমণ্ডল; মধ্যদেশে ক্ষীণ, গৌৰবৰ্ণ অঙ্গী, আৰু পূৰ্ণোন্নত স্তনযুগলসহ—দীপ্ত যৌৱনে প্ৰকাশ পালে।

Verse 93

ततस्तं मुनिशार्दूलं शूलाग्रादवतार्य च । प्रोचुश्च विबुधश्रेष्ठाः सादरं हर्षसंयुताः

তেতিয়া দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলে হৰ্ষ আৰু সাদৰে ত্ৰিশূলৰ অগ্ৰৰ পৰা সেই মুনিশাৰ্দূলক নামাই আনিলে আৰু সন্মানেৰে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 94

एतत्सत्यं कृतं वाक्यं मुने तव यथोदितम् । मृतोऽपि ब्राह्मणः कुष्ठी संस्पृष्टो रविरश्मिभिः

“হে মুনে, তোমাৰ যি বাক্য তুমি ক’লা সেয়া ঠিক তেনেকৈ সত্য হ’ল; কুষ্ঠৰোগী ব্ৰাহ্মণজন মৃত হ’লেও, সূৰ্যৰ কিৰণে স্পৰ্শ কৰাত…।”

Verse 95

पुनरुत्थापितोऽस्माभिः कृतश्च तरुणः पुनः । अनया भार्यया सार्धं तस्मात्त्वं स्वाश्रमं व्रज

“আমাৰ দ্বাৰা তেওঁক পুনৰ উঠাই দিয়া হ’ল আৰু পুনৰ যুৱক কৰা হ’ল। সেয়ে এই পত্নীৰ সৈতে তুমি নিজৰ আশ্ৰমলৈ যোৱা।”

Verse 96

नास्माकं दर्शनं व्यर्थं कथंचिदपि जायते । तस्मात्प्रार्थय यच्चित्ते तव नित्यं समाश्रितम्

“আমাৰ দৰ্শন কেতিয়াও কোনোভাৱে নিষ্ফল নহয়। সেয়ে তোমাৰ চিত্তত সদায় আশ্ৰিত যি প্ৰিয় কামনা আছে, সেয়া প্ৰাৰ্থনা কৰা।”