Adhyaya 129

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यसमुद्रवः । आश्रमो लोक विख्यातो मूर्खाणामपि सिद्धिदः

সূতে ক’লে: তাত আন এটা পবিত্ৰ স্থানো আছে—যাজ্ঞবল্ক্য-সমুদ্ৰৱ। সেই আশ্ৰম জগতত বিখ্যাত, আৰু মূৰ্খজনকো সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 2

यत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं याज्ञवल्क्येन धीमता । संप्राप्ता निखिला वेदा गुरुणाऽपहृताश्च ये

য’ত বুদ্ধিমান যাজ্ঞবল্ক্যই তীব্ৰ তপস্যা কৰি, গুৰুৱে আগতে আঁতৰাই লোৱা সকলো বেদ পুনৰ সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিলে।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कोऽसौ गुरुरभूत्तस्य याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । पाठयित्वा पुनर्येन हृता वेदा महात्मना

ঋষিসকলে ক’লে: সেই বুদ্ধিমান মহাত্মা যাজ্ঞবল্ক্যৰ গুৰু কোন আছিল, যিয়ে পঢ়ুৱাই দিয়াৰ পাছত পুনৰ বেদসমূহ আঁতৰাই লৈছিল?

Verse 4

किमर्थं च समाचक्ष्व सूतपुत्रात्र विस्तरात् । कौतुकं परमं जातं सर्वेषां नो द्विजन्मनाम्

আৰু কিহৰ কাৰণে এই ঘটনা ঘটিল? হে সূতপুত্ৰ, ইয়াত বিস্তাৰে ক’বা; আমাৰ সকলো দ্বিজৰ মনত পৰম কৌতূহল জাগিছে।

Verse 5

सूत उवाच । आसीद्ब्राह्मणशार्दूलः शाकल्य इति विश्रुतः । भार्गवान्वयसंभूतो वेद वेदांगपारगः

সূতে ক’লে: এক সময়ত ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সিংহসম শাকল্য নামে বিখ্যাত এজন আছিল। তেওঁ ভাৰ্গৱ বংশত জন্ম লৈ, বেদ আৰু বেদাঙ্গত সম্পূৰ্ণ পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 6

बृहत्कल्पे पुरा विप्रा वर्धमाने पुरोत्तमे । बहुशिष्यसमायुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

প্ৰাচীন বৃহৎকল্পত, হে বিপ্ৰসকল, বৰ্ধমান নামৰ উত্তম নগৰত তেওঁ বহু শিষ্যৰে পৰিবেষ্টিত হৈ বেদ অধ্যয়ন-অধ্যাপনত সদা নিবিষ্ট আছিল।

Verse 7

स सदा प्रातरुत्थाय विद्यादानं प्रयच्छति । शिष्येभ्यश्चानुरूपेभ्यः प्रसादाद्विजसत्तमाः

তেওঁ সদায় প্ৰভাতে উঠি বিদ্যাদান প্ৰদান কৰিছিল; আৰু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, কৃপাৰে উপযুক্ত শিষ্যসকলক তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে শিক্ষা দিছিল।

Verse 8

चकार स तदा विप्राः पौरोहित्यं महीपतेः । सूर्यवंशप्रसूतस्य सुप्रियस्य महात्मनः

সেই সময়ত, হে বিপ্ৰসকল, তেওঁ সূৰ্যবংশত জন্মা মহাত্মা সুপ্ৰিয় ৰজাৰ পুৰোহিত্য কৰ্ম সম্পাদন কৰিছিল।

Verse 9

स तस्य धर्मकृत्यानि सर्वाण्येव दिनेदिने । कृत्वा स्वगृहमभ्येति पूजितस्तेन भूभुजा

তেওঁ দিনেদিনে ৰজাৰ নিৰ্ধাৰিত সকলো ধৰ্মকৃত্য সম্পন্ন কৰি, সেই ভূপতিৰ দ্বাৰা সন্মানিত হৈ, নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহিছিল।

Verse 10

एकं शिष्यं समारोप्य शांत्यर्थं तस्य भूपतेः । कथयित्वा प्रमाणं च विधानं होमसंभवम्

ৰজাৰ শান্তিৰ্থে তেওঁ এজন শিষ্যক নিযুক্ত কৰি, শান্তিহোমৰ বাবে যথাযথ প্ৰমাণ আৰু বিধান বৰ্ণনা কৰি দিছিল।

Verse 11

शिष्योऽपि सकलं कृत्वा तत्कर्म सुसमाहितः । आशीर्वादं प्रदत्त्वा च भूपतेर्गृहमेति च

শিষ্যেও সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰতাৰে সেই কৰ্ম সম্পূৰ্ণকৈ সমাপন কৰিলে; আৰু আশীৰ্বাদ দি ৰজাৰ গৃহলৈ গ’ল।

Verse 12

एवं प्रकुर्वतस्तस्य शाकल्यस्य महात्मनः । पौरोहित्यं गतः कालः कियन्मात्रो द्विजोत्तमाः

এইদৰে মহাত্মা শাকল্যই কৰ্ম কৰি থাকোঁতে, হে দ্বিজোত্তমসকল, ৰাজপুৰোহিতৰ পদত তেওঁৰ কিমান সময় অতিবাহিত হ’ল?

Verse 13

तदा वैवाहिके काले शप्तो यः शंभुना स्वयम् । सुनिंद्यां विकृतिं दृष्ट्वा तस्य वेद्यां गतस्य च

সেই সময় বিবাহ-অৱসৰত, যিজন স্বয়ং শম্ভুৱে শাপ দিছিল, তেওঁ অতি নিন্দনীয় বিকৃতি দেখি, আৰু যেতিয়া তেওঁ বেদীৰ ওচৰলৈ গ’ল…

Verse 14

अथ तं योजयामास शांत्यर्थं नृपमंदिरे । याज्ञवल्क्यं स शाकल्यः प्रतिपद्यागतं तदा

তাৰ পাছত শান্তিকৰ্মৰ হেতু, শাকল্যই ৰজাৰ মন্দিৰত তেওঁক নিযুক্ত কৰিলে—সেই সময়ত আহি উপস্থিত হোৱা যাজ্ঞবল্ক্যক।

Verse 15

सोऽपि तारुण्यगर्वेण वेश्याकरजविक्षतः । सर्वांगेषु सुनिर्लज्जः प्रकटांगो जगाम वै

তেওঁও যৌৱনৰ গৰ্বত ফুলি উঠি, বেশ্যাৰ নখৰ আঁচোৰে ক্ষতবিক্ষত; নিৰ্লজ্জভাৱে সৰ্বাঙ্গত দাগ লৈ, উন্মুক্ত দেহে ঘূৰি ফুৰিল।

Verse 16

ततश्च शांतिकं कृत्वा जपांते भूपतिं च तम् । शांतोदकप्रदानाय हस्यमानो जनैर्ययौ

তাৰ পাছত তেওঁ শান্তিক কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, সেই ৰজাৰ বাবে জপ সমাপ্ত কৰিলে। শান্তিজল প্ৰদান কৰিবলৈ তেওঁ আগবাঢ়িল, আৰু লোকসকলে হাঁহি-ধেমালি কৰি তাক চাই থাকিল।

Verse 17

पार्थिवोऽपि च तं दृष्ट्वा तादृग्रूपं विटं द्विजम् । नाशीर्जग्राह तेनोक्तां वाक्यमेतदुवाच ह

ৰজাইও সেই দ্বিজক তেনে অৱস্থাত দেখি—যেন উচ্ছৃঙ্খল ভিট—তেওঁ কোৱা আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ নকৰিলে আৰু এই বাক্য ক’লে।

Verse 18

उच्छिष्टोऽहं द्विजश्रेष्ठ शय्यारूढो व्यवस्थितः । अत्र शालोद्भवे स्तंभे तस्मादेतज्जलं क्षिप

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! মই উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত আছোঁ, শয্যাত উঠি স্থিৰ হৈ পৰি আছোঁ। সেয়ে এই জল ইয়াত, শাল গছৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই স্তম্ভত নিক্ষেপ কৰা।”

Verse 19

सोऽपि सावज्ञमाज्ञाय तं भूपं कुपिताननः । तं च स्तंभं समुद्दिश्य ध्यात्वा तद्ब्रह्म शाश्वतम्

সিও ৰজাৰ অৱজ্ঞা বুজি, ক্ৰোধে মুখ ৰঙা কৰিলে। সেই স্তম্ভক লক্ষ্য কৰি মন স্থিৰ কৰি, তেওঁ সেই শাশ্বত ব্ৰহ্মৰ ধ্যান কৰিলে।

Verse 20

द्यां त्वमालिख्य इत्येव प्रोक्त्वा मंत्रं च याजुषम् प्राक्षिपच्छांतिकं तोयं तस्य मूर्धनि सत्वरम्

“তুমি আকাশ লিখিবা…” এইদৰে আৰম্ভ হোৱা যজুৰ্বেদীয় মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি, তেওঁ তৎক্ষণাৎ শান্তিক জল তাৰ মূৰ্ধাত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 21

ततः स पतिते तोये स्तंभः पल्लवशोभितः । तत्क्षणादेव संजज्ञे फल पुष्पैर्विराजितः

তাৰ পাছত যেতিয়া সেই জল পৰি গ’ল, স্তম্ভখন নৱ পল্লৱেৰে শোভিত হ’ল; সেই ক্ষণতেই ফল-পুষ্পেৰে দীপ্তিমান হৈ উঠিল।

Verse 22

तं दृष्ट्वा पार्थिवः सोऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पश्चात्तापं विधायाथ वाक्यमेतदुवाच ह

তাক দেখি ৰজাৰ চকু বিস্ময়ে ফুলি উঠিল; অনুতাপে দগ্ধ হৈ, তাৰ পাছত তেওঁ এই বাক্য ক’লে।

Verse 23

अभिषेकं द्विजश्रेष्ठ ममापि त्वं प्रयच्छ भोः । अनेनैव तु मन्त्रेण शुचित्वं मे व्यवस्थितम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোকোও অভিষেক দান কৰক, মই প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ। এই একে মন্ত্ৰেৰে মোৰ শুচিতা যথাযথভাৱে স্থাপিত হ’ব।

Verse 24

याज्ञवल्क्य उवाच । ममाभिषेकदानस्य त्वमनर्होऽसि पार्थिव । तस्माद्यास्याम्यहं सद्यो यत्रस्थः स गुरुर्मम

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: হে পাৰ্থিৱ (ৰাজা), মোৰ দ্বাৰা দিয়া অভিষেক গ্ৰহণৰ যোগ্য তুমি নহওঁ। সেয়ে মই তৎক্ষণাৎ তাতেই যাম, য’ত মোৰ গুৰু অৱস্থিত।

Verse 25

राजोवाच । तव दास्यामि वस्त्राणि वाहनानि वसूनि च । तस्माद्यच्छाभिषेकं मे मन्त्रेणाऽनेन सांप्रतम्

ৰজাই ক’লে: মই আপোনাক বস্ত্ৰ, বাহন আৰু ধন-সম্পদো দিম। সেয়ে এই মন্ত্ৰেৰে এতিয়াই মোক অভিষেক দান কৰক।

Verse 26

याज्ञवल्क्य उवाच । न होमांतं विना मन्त्रः स्फुरते पार्थिवोत्तम । अभिषेकविधौ प्रोक्तो यः पूर्वं पद्मयोनिना । तस्मान्नाहं करिष्यामि तव यद्वै हृदि स्थितम्

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, হোমেৰে সমাপ্তি নকৰিলে মন্ত্ৰ সত্যৰূপে স্ফুৰিত নহয়। অভিষেক-বিধিৰ যি মন্ত্ৰ পূৰ্বে পদ্মযোনি ব্ৰহ্মাই উপদেশ দিছিল, সেয়ে মই তোমাৰ হৃদয়ত স্থিত কেৱল দাবী অনুসৰি সেয়া নকৰোঁ।

Verse 27

इत्युक्त्वा वचनं भूपं याज्ञवल्क्यः स वै द्विजः । जगाम स्वगृहं तूर्णं निस्पृहत्वं समाश्रितः

এইদৰে ৰজাক কথা কৈ, সেই দ্বিজ যাজ্ঞবল্ক্য নিস্পৃহতা আশ্ৰয় কৰি তৎক্ষণাৎ নিজৰ গৃহলৈ গ’ল।

Verse 28

अपरेऽह्नि समायातं शाकल्यमथ भूपतिः । प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा विनयावनतः स्थितः

পিছদিনা শাকল্য আহি পোৱাত, ৰজা প্ৰাঞ্জলি হৈ, বিনয়ত নত হৈ থিয় দি, তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 29

यस्त्वया प्रेषितः कल्य शिष्यो ब्राह्मणसत्तमः । शांत्यर्थं प्रेषणीयश्च भूयोऽप्येवं गृहे मम

হে কল্যাণময়, তুমি যি ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ শিষ্যক পঠাইছিলা, শান্তিৰ অৰ্থে তেওঁক পুনৰ মোৰ গৃহলৈ পঠোৱা উচিত।

Verse 30

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततो गत्वा निजालयम् । याज्ञवल्क्यं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

“বাঢ়ম্” বুলি কৈ তেওঁ তাৰপিছত নিজৰ আলয়লৈ গ’ল; তাতে যাজ্ঞবল্ক্যক মাতি আনি, সাদৰে তেওঁক ক’লে।

Verse 31

अद्यापि त्वं नरेंद्रस्य शांत्यर्थं भवने व्रज । विशेषात्पार्थिवेंद्रेण समाहूतोऽसि पुत्रक

আজিও, শান্তিৰ হিতত নৰেন্দ্ৰৰ ভৱনলৈ যোৱা। বিশেষকৈ ৰাজেন্দ্ৰই তোমাক আহ্বান কৰিছে, হে পুত্ৰ।

Verse 32

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तात गमिष्यामि शांत्यर्थं तस्य मंदिरे । अवलेपेन युक्तस्य शुद्ध्या विरहितस्य च

যাজ্ঞৱল্ক্য ক’লে: হে বৎস, মই তাৰ মন্দিৰ-গৃহলৈ শান্তিৰ বাবে নাযাম; কিয়নো সি অহংকাৰযুক্ত আৰু শুদ্ধিত বঞ্চিত।

Verse 33

मया तस्याभिषेकार्थं सलिलं चोद्यतं च यत् । सलिलं तेन तत्काष्ठे समादिष्टं कुबुद्धिना

আৰু তাৰ অভিষেকৰ বাবে মই যি জল সাজি থৈছিলোঁ—সেই জলেই সেই কুবুদ্ধি মানুহে কাঠৰ টুকুৰাত ঢালিবলৈ আদেশ দিলে।

Verse 34

ततो मयापि तत्रैव तत्क्षणात्सलिलं च यत् । तस्मिन्काष्ठे परिक्षिप्तं नीतं वृद्धिं च तत्क्षणात्

তেতিয়া মইও তাতেই, সেই ক্ষণতে, সেই জল সেই কাঠত ছটিয়াই দিলোঁ; আৰু তৎক্ষণাৎ সি বৃদ্ধি পাই একেবাৰে ডাঙৰ হ’ল।

Verse 35

शाकल्य उवाच । अत एव विशेषेण समाहूतोऽसि पुत्रक । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ नावज्ञेया महीभुजः

শাকল্য ক’লে: এই কাৰণেই, হে পুত্ৰ, তোমাক বিশেষকৈ আহ্বান কৰা হৈছে। সেয়ে তাত দ্ৰুত যোৱা; ৰজাক অৱজ্ঞা কৰা উচিত নহয়।

Verse 36

अपमानाद्भवेन्मानं पार्थिवानामसंशयम् । यः करोति पुनस्तत्र मानं न स भवेत्प्रियः

অপমানৰ পৰা নিঃসন্দেহে নৃপতিসকলৰ মনত মান-ভাব উদয় হয়। আৰু যি তাতো পুনৰো মান দেখুৱাই থাকে, সি ৰজাৰ প্ৰিয় নহয়।

Verse 37

कोपप्रसाद वस्तूनि विचिन्वंतीह ये सदा । आरोहंति शनैर्भृत्या धुन्वंतमपि पार्थिवम्

ইয়াত যিসকল ভৃত্য সদায় ৰজাৰ ক্ৰোধ আৰু প্ৰসাদৰ বিষয়বোৰ বিচাৰ-বিবেচনা কৰি থাকে, সিহঁতে ধীৰে ধীৰে পদোন্নতি লাভ কৰে—নৃপতি অস্থিৰতাত কঁপিলেও।

Verse 38

समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः

যাৰ বাবে মান আৰু অপমান সমান; যি মন বুজে আৰু সময়ো চেনে; যি সকলো সহে, ক্ষমাশীল আৰু বিবেচক—সেইজনেই ৰজাৰ প্ৰিয় হয়।

Verse 39

अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः

সেয়ে অপমানক অনাদৰ কৰি নৃপালয়লৈ যা। মোৰ আজ্ঞাও লঙ্ঘন কৰিব নালাগে—এইয়াই সনাতন ধৰ্ম।

Verse 40

याज्ञवल्क्य उवाच । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी परिपाटीव्यतिक्रमात् । करोषि यदि शिष्याणां ये त्वया तत्र योजिताः

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: পৰিপাটীৰ নিয়ম ভংগ কৰাৰ ফলত আজ্ঞাভংগ নিশ্চয় ঘটিব—যদি তুমি তাত নিযুক্ত কৰা শিষ্যসকলক কামত লগোৱা।

Verse 41

तस्माद्यदि बलान्मां त्वं योजयिष्यसि तं प्रति । त्वां त्यक्त्वाऽन्यत्र यास्यामि यतः प्रोक्तं महर्षिभिः

সেয়ে, যদি তুমি বলপূৰ্বক মোক তাকলৈ নিয়োগ কৰাবা, তেন্তে মই তোমাক ত্যাগ কৰি আন ঠাইলৈ গুচিম—কাৰণ মহর্ষিসকলে এনেদৰেই ঘোষণা কৰিছে।

Verse 42

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

অহংকাৰী গুৰুও—যি কৰণীয়-অকৰণীয় নাজানে আৰু কুপথত চলি থাকে—ধৰ্ম অনুসাৰে ত্যাজ্য; তেনে পৰিত্যাগ বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 43

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शाकल्यः क्रोधमूर्छितः । ततः प्रोवाच तं भूयो भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

সূতে ক’লে: সেই বাক্য শুনি শাকল্য ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হ’ল; তাৰ পাছত সি তাক পুনৰ পুনৰ, বাৰে বাৰে ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে।

Verse 44

एकमप्यक्षरं यत्र गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

গুৰুৱে যদি শিষ্যক কেৱল এটা অক্ষৰো উপদেশ দিয়ে, তেন্তে পৃথিৱীত তেনে কোনো ধন নাই, যি দান কৰি সেই ঋণৰ পৰা সত্যই মুক্ত হ’ব পাৰি।

Verse 45

तस्माद्गच्छ द्रुतं दत्त्वा मदध्ययनमालयम् । त्यक्त्वा विद्यां मया दत्तां नो चेच्छप्स्याम्यहं तव

সেয়ে তই তৎক্ষণাৎ গুচি যা—মোৰ সমগ্ৰ অধ্যয়ন-পাঠ উভতাই দি। মই দিয়া বিদ্যা ত্যাগ কৰ; নচেৎ মই তোক শাপ দিম।

Verse 46

एवमुक्त्वाभिमंत्र्याथ नादबिंदुसमुद्भवैः । मंत्रैराथर्वणैस्तोयं पानार्थं चार्पयत्ततः

এইদৰে কৈ, তেওঁ নাদ-বিন্দুৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আথৰ্বণ মন্ত্রেৰে জল অভিমন্ত্রিত কৰি, পানাৰ্থে সেই জল অৰ্ঘ্যৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 47

सोऽपिबत्तत्क्षणात्तोयं तत्पीत्वा व्याकुलेंद्रियः । उद्गिरद्वांतिधर्मेण तत्त्वविद्याविमिश्रितम्

তেওঁ তৎক্ষণাৎ সেই জল পান কৰিলে; পান কৰাৰ পাছত ইন্দ্ৰিয়সমূহ ব্যাকুল হৈ উঠিল, আৰু তেওঁ বমি কৰিবলৈ ধৰিলে—তাৰ সৈতে তত্ত্ববিদ্যাৰ জ্ঞানো বাহিৰলৈ ওলাই আহিল।

Verse 48

ततः प्रोवाच तं भूयः शाकल्यं कुपिताननः । एकमप्यक्षरं नास्ति तावकीयं ममोदरे

তাৰ পাছত ক্ৰোধিত মুখে তেওঁ শাকল্যক পুনৰ ক’লে—“মোৰ উদৰত তোমাৰ একোটা অক্ষৰো নাই।”

Verse 49

तस्माच्छिष्योऽस्मि ते नाहं न च मे त्वं गुरुः स्थितः । सांप्रतं स्वेच्छयाऽन्यत्र प्रयास्यामि करोषि किम्

“সেইহেতু মই তোমাৰ শিষ্য নহয়, আৰু তুমি মোৰ গুৰু হৈ নাথাকা। এতিয়া মই নিজৰ ইচ্ছাৰে অন্য ঠাইলৈ যাম—তুমি কি কৰিব পাৰিবা?”

Verse 50

एवमुक्त्वाऽथ निर्गत्य तस्मात्स्थानाच्चिरंतनात् । पप्रच्छ मानवान्भूयः सिद्धिक्षेत्राणि चासकृत्

এইদৰে কৈ তেওঁ সেই প্ৰাচীন স্থানৰ পৰা ওলাই গ’ল, আৰু বাৰে বাৰে মানুহক সিদ্ধি দানকাৰী পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহ (সিদ্ধিক্ষেত্ৰ) বিষয়ে সুধি থাকিল।

Verse 51

ततस्तस्य समादिष्टं क्षेत्रमेतन्मनीषिभिः । सिद्धिदं सर्वजंतूनां न वृथा स्यात्कथंचन

তেতিয়া মুনিবুদ্ধিসম্পন্ন পণ্ডিতসকলে তেওঁক এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ নিৰ্দেশ দিলে—ই সকলো জীৱৰ সিদ্ধিদাতা; ই কোনোপধ্যেই নিষ্ফল নহয়।

Verse 52

आस्तां तावत्तपस्तप्त्वा व्रतं नियममेव वा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सिद्धिः संवसतोऽपि च

তপস্যা, ব্ৰত বা কঠোৰ নিয়ম নকৰিলেও—কেৱল হাটকেশ্বৰজীৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰিলেই সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 53

येनयेन च भावेन तत्र क्षेत्रे वसेज्जनः । तस्यानुरूपिणी सिद्धिः शुभा स्याद्यदि वाऽशुभा

যি যি ভাব লৈ কোনো জনে সেই ক্ষেত্ৰত বাস কৰে, সেই ভাবৰ অনুৰূপ সিদ্ধি তাৰ হয়—শুভ হওক বা অশুভো।

Verse 54

तच्छ्रुत्वा च द्रुतं प्राप्य क्षेत्रमेतद्द्विजोत्तमाः । भानुमाराधयामास स्थापयित्वा ततः परम्

এই কথা শুনি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে দ্ৰুতগতিতে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হ’ল; তাৰ পাছত আসন/বিধি স্থাপন কৰি ভানু (সূৰ্যদেৱ)ক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 55

नियतो नियताहारो ब्रह्मचर्यपरायणः । गायत्रं न्यासमासाद्य निर्विकल्पेन चेतसा

তেওঁ নিয়ত, আহাৰত সংযমী, ব্ৰহ্মচৰ্যত পৰায়ণ; গায়ত্ৰী-ন্যাস গ্ৰহণ কৰি নিৰ্বিকল্প চিত্তে স্থিৰ থাকিল।

Verse 56

ततश्च भगवांस्तुष्टो वर्षांते तमुवाच सः । दर्शने तस्य संस्थित्वा तेजः संयम्य दारुणम्

তেতিয়া ভগৱান সন্তুষ্ট হৈ, এক বছৰৰ অন্তত তাক ক’লে; তাৰ সন্মুখত দৰ্শন দি, নিজৰ দাৰুণ তেজ সংযম কৰিলে।

Verse 57

याज्ञवल्क्य वरं ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते । सर्वमेव प्रदास्यामि नादेयं विद्यते त्वयि

“যাজ্ঞবল্ক্য, তোৰ মনত যি ভাল লাগে সেই বৰ ক’।” “মই সকলো দিম; তোৰ বাবে একোৱেই অদেয় নহয়।”

Verse 58

याज्ञवल्क्य उवाच । यदि तुष्टः सुरश्रेष्ठ वेदाध्ययनसंभवे । गुरुर्भव ममाद्यैव ममैतद्वांछितं हृदि

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: “যদি আপুনি সন্তুষ্ট, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, তেন্তে বেদাধ্যয়নৰ উদ্ভৱৰ নিমিত্তে—আজিয়েই মোৰ গুৰু হওক। এইয়াই মোৰ হৃদয়ৰ কামনা।”

Verse 59

भास्कर उवाच । अहं तव कृपाविष्टस्तेजः संहृत्य तत्परम् । ततश्चात्र समायातस्तेन नो दह्यसे द्विज

ভাস্কৰ ক’লে: “তোৰ প্ৰতি কৃপা কৰি মই মোৰ তেজ সংহাৰ কৰিলোঁ। সেয়ে মই ইয়ালৈ এইদৰে আহিছোঁ, হে দ্বিজ, যাতে তই তাতে দগ্ধ নহওঁ।”

Verse 60

तस्मादत्रैव कुंडे च मंत्रान्सारस्वताञ्छुभान् । वेदोक्तान्क्षेपयिष्यामि स्वयमेव द्विजोत्तम

“সেয়ে ইয়াতেই এই কুণ্ডত, হে দ্বিজোত্তম, মই নিজেই তোৰ ভিতৰত সৰস্বতী-সম্ভূত শুভ মন্ত্র—বেদে উক্ত—স্থাপন কৰিম।”

Verse 61

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा यत्किंचिद्वेदसंभवम् । पठिष्यसि सकृत्तत्ते कंठस्थं संभविष्यति

তাত স্নান কৰি শুচি হৈ, বেদ-সম্ভৱ যি কোনো অংশ তুমি এবাৰ পাঠ কৰিবা, সেয়া তোমাৰ কণ্ঠত স্থিৰ হৈ স্মৃতিত স্থাপিত হ’ব।

Verse 62

तत्त्वार्थं प्रकटं कृत्स्नं विदितं ते भविष्यति । मत्प्रसादान्न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

মোৰ প্ৰসাদে তত্ত্বৰ্থ সম্পূৰ্ণৰূপে স্পষ্ট আৰু প্ৰকাশিত হৈ নিশ্চয় তোমাৰ জ্ঞাত হ’ব। সন্দেহ নকৰিবা; মই কোৱা কথাই সত্য।

Verse 63

अद्यादि मानवः प्रातः स्नात्वा त्वत्र ह्रदे च यः । सावित्रेण च सूक्तेन मां दृष्ट्वा प्रपठिष्यति । तस्मै तत्स्यादसंदिग्धं यत्तवोक्तं मया द्विज

আজি পৰা যি কোনো মানুহে প্ৰভাতে উঠি এই হ্ৰদত স্নান কৰি, তাৰ পাছত মোক দৰ্শন কৰি সাৱিত্ৰী সূক্ত পাঠ কৰে—হে দ্বিজ, তাৰ বাবে তোমাক মই কোৱা কথা নিঃসন্দেহে ফলিব।

Verse 64

याज्ञवल्क्य उवाच । एवं भवतु देवेश यत्त्वयोक्तं वचोऽखिलम् । परं मम वचोऽन्यच्च तच्छृणुष्व ब्रवीमि ते

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে: তেন্তে তেনেই হওক, হে দেৱেশ! তুমি কোৱা সকলো বাক্য সম্পূৰ্ণ হওক। এতিয়া মোৰ আন এটা কথা শুনা; মই তোমাক ক’ম।

Verse 65

नाहं मनुष्यधर्माणमुपाध्यायं कथंचन । करिष्यामि जगन्नाथ कृपां कुरु ममोपरि

হে জগন্নাথ, মই কোনোপধ্যায়ে মানুহৰ আচাৰ-ধৰ্মত বাঁধ খোৱা উপাধ্যায় কেতিয়াও গ্ৰহণ নকৰোঁ। মোৰ ওপৰত কৃপা কৰা।

Verse 66

ततस्तस्या ददौ सूर्यो लघिमा नाम शोभनाम् । विद्यां हि तत्प्रभावाय सुतुष्टेनांतरात्मना

তেতিয়া অন্তৰাত্মাৰে অতি সন্তুষ্ট হৈ সূৰ্যদেৱে তেওঁৰ শক্তিৰ প্ৰকাশৰ নিমিত্তে ‘লঘিমা’ নামৰ শোভন বিদ্যা তেওঁক দান কৰিলে।

Verse 67

ततस्तं प्राह कर्णांते ममाश्वानां प्रविश्य वै । अभ्यासं कुरु विद्यानां वेदाध्ययनमाचर

তাৰ পাছত তেওঁ কাণৰ ওচৰত গোপনে ক’লে— “মোৰ ঘোঁৰাবোৰৰ কাণত নিশ্চয় প্ৰৱেশ কৰা। বিদ্যাৰ অনুশীলন কৰা আৰু বেদ অধ্যয়ন আচৰণ কৰা।”

Verse 68

मन्मुखाद्ब्राह्मणश्रेष्ठ यद्येतत्तव वांछितम् । न ते स्याद्येन दोषोऽयं मम रश्मिसमुद्भवः

হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ! যদি এইয়েই তোমাৰ কামনা—মোৰ নিজ মুখৰ পৰা—তেন্তে তোমাৰ ওপৰত কোনো দোষ নপৰে; এই শক্তি মোৰ ৰশ্মিৰ পৰা উদ্ভৱ।

Verse 69

एवमुक्तः स तेनाथ वाजिकर्णं समाश्रितः । लघुर्भूत्वाऽपठद्वेदान्भास्करस्य मुखात्ततः

এইদৰে উপদেশ পায় তেওঁ তাৰ পাছত বাজিকৰ্ণৰ আশ্ৰয় ল’লে; লঘু হৈ তেতিয়া ভাস্কৰৰ নিজ মুখৰ পৰা বেদ অধ্যয়ন কৰিলে।

Verse 70

एवं सिद्धिं समापन्नो याज्ञवल्क्यो द्विजोत्तमाः । कृत्वोपनिषदं चारु वेदार्थैः सकलैर्युतम्

এইদৰে সিদ্ধি লাভ কৰি যাজ্ঞবল্ক্য—দ্বিজসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য—সকল বেদাৰ্থেৰে সমৃদ্ধ এক সুন্দৰ উপনিষদ ৰচনা কৰিলে।

Verse 71

जनकाय नरेंद्राय व्याख्याय च ततः परम् । कात्यायनं सुतं प्राप्य वेदसूत्रस्य कारकम्

তাৰ পাছত মনুষ্যলোকৰ অধিপতি ৰাজা জনকক ব্যাখ্যা কৰি, তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ কাত্যায়নক লগ পালে—যি বেদসূত্ৰসমূহৰ ৰচয়িতা।

Verse 72

त्यक्त्वा कलेवरं तत्र ब्रह्मद्वारि विनिर्मिते । तत्तेजो ब्रह्मणो गात्रे योजयामास शक्तितः

তাত স্থাপিত পবিত্ৰ ‘ব্ৰহ্মদ্বাৰ’ত দেহ ত্যাগ কৰি, নিজৰ আধ্যাত্মিক শক্তিৰ বলত তেওঁ সেই তেজক ব্ৰহ্মৰ দেহতেই একীভূত কৰিলে।

Verse 73

तस्य तीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं च दिवाकरम् । नादबिंदुं पठित्वा च तदग्रे मुक्तिमाप्नुयात्

যি নৰ সেই তীৰ্থত স্নান কৰি, সেই দিবাকৰ সূৰ্যক দৰ্শন কৰে আৰু তাৰ সন্মুখত নাদবিন্দু পাঠ কৰে—সেইজন মুক্তি লাভ কৰে।