Adhyaya 117
এই অধ্যায়ত প্ৰশ্নোত্তৰ ৰূপে ধৰ্মতত্ত্বৰ আলোচনা হয়। ঋষিসকলে সূতক সোধে—ভট্টিকাৰ দেহৰ পৰা বিষধৰ সাপৰ দংশদাঁত কিয় ঝৰি পৰিল, ইয়াৰ কাৰণ তপস্যা নে মন্ত্ৰ? সূতে কয়—ভট্টিকা অল্পবয়সতে বিধৱা হৈ কেদাৰত নিত্য ভক্তি আৰু তপস্যাত স্থিৰ আছিল; তেওঁ প্ৰতিদিন দেৱতাৰ সন্মুখত মধুৰ গীত গাই উপাসনা কৰিছিল। তেওঁৰ গীতৰ সৌন্দৰ্য-ভক্তিশক্তিত আকৃষ্ট হৈ তক্ষক আৰু বাসুকি ব্ৰাহ্মণবেশে আহে; পাছত তক্ষকে ভয়ংকৰ নাগৰূপ ধৰি তেওঁক পাতাললৈ অপহৰণ কৰে। ভট্টিকাই নীতিগত দৃঢ়তাৰে কোনো জোৰ-জবৰদস্তি মানি নলয়; শর্তসহ শাপ উচ্চাৰণ কৰাত তক্ষকক মিল-মিত্ৰতাৰ পথ ল’বলগীয়া হয়। ঈৰ্ষ্যাপ্ৰেৰিত নাগপত্নীসকলৰ বাবে সংঘাত হয়; ৰক্ষাবিদ্যা জপ কৰা হয়, আৰু এজনী নাগিনীৰ দংশনত দংশদাঁত ঝৰি পৰে—ইয়াই আৰম্ভণিৰ প্ৰশ্নৰ মূল কাৰণ। ভট্টিকাই আক্রমণকাৰিণীক শাপেৰে মানৱী কৰে আৰু ভৱিষ্যৎ নিৰ্ধাৰণ কৰে—তক্ষক সৌৰাষ্ট্ৰত ৰজাৰূপে জন্ম ল’ব, আৰু ভট্টিকা পাছত ‘ক্ষেমংকাৰী’ নামে মানৱজন্ম লৈ তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হ’ব। কেদাৰলৈ উভতি আহিলে সমাজে তেওঁৰ শুদ্ধতা সন্দেহ কৰে। ভট্টিকাই স্বেচ্ছায় অগ্নিপৰীক্ষাত প্ৰৱেশ কৰে; অগ্নি জল হৈ পৰে, পুষ্পবৃষ্টি হয়, আৰু দিৱ্যদূতে তেওঁক নিষ্কলঙ্ক ঘোষণা কৰে। শেষত তেওঁৰ নামে এটা তীৰ্থ স্থাপিত হয়; বিষ্ণুৰ শয়ন/বোধন ব্ৰতসমূহত তাত স্নান কৰাসকলক উচ্চ আধ্যাত্মিক ফলৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়। ভট্টিকা তপ-উপাসনা অব্যাহত ৰাখি ত্ৰিবিক্ৰম মূৰ্তি আৰু পাছত মহেশ্বৰ লিঙ্গ-মন্দিৰ স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । भट्टिकाख्या पुरा प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । कस्मात्तस्याः शरीरान्ताद्दंष्ट्रा नागसमुद्भवाः
ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূতনন্দন! তুমি পূৰ্বে ভট্টিকা নাম্নী এক জনীৰ কথা কৈছিলা। কিহেতুকে তাইৰ দেহৰ অন্তভাগত নাগ-জাত দংশ উত্পন্ন হ’ল?”
Verse 2
विशीर्णाः किं प्रभावश्च तपसः सूतनन्दन । किं वा मंत्रप्रभावश्च एतन्नः कौतुकं परम्
হে সূতনন্দন! কোন শক্তিত সেয়া ভাঙি-চুৰি গ’ল—তপস্যাৰ প্ৰভাৱত নে মন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত? এইটো আমাৰ পৰম কৌতূহল; আমাক বুজাই কোৱা।
Verse 3
यन्मानुषशरीरेऽपि विशीर्णास्ता विषोल्बणाः । नागानां तु विशेषेण तस्मात्सर्वं प्रकीर्तय
যি বিষে অতি উগ্ৰ, সেয়া মানুহৰ দেহো ভাঙি পেলাব পাৰে; নাগসকলৰ ক্ষেত্ৰত তেন্তে অধিকেই। সেয়ে সকলো কথা বিশেষকৈ বৰ্ণনা কৰা।
Verse 4
।सूत उवाच । सा पुरा ब्राह्मणी बाल्ये वर्तमाना पितुर्गृहे । वैधव्येन समायुक्ता जाता कर्मविपाकतः
সূতে ক’লে: বহু আগতে এক ব্ৰাহ্মণী, বাল্যাৱস্থাত পিতৃগৃহত বাস কৰি থাকোঁতে, কৰ্মবিপাকৰ ফলত বিধৱা হ’ল।
Verse 5
ततो बाल्येऽपि शुश्राव शास्त्राणि विविधानि च । देवयात्रां प्रचक्रेऽथ तीर्थे स्नाति समाहिता
তাৰ পাছত বাল্যাৱস্থাতেই তাই নানাবিধ শাস্ত্ৰ শুনিলে। তাৰপিছত তাই দেৱযাত্ৰা (তীৰ্থযাত্ৰা) আৰম্ভ কৰিলে আৰু একাগ্ৰচিত্তে তীৰ্থত স্নান কৰিলে।
Verse 6
तत्र केदारदेवं च गत्वा नित्यं समाहिता । प्रातरुत्थाय गीतं च भक्त्या चक्रे तदग्रतः
তাত তেওঁ নিত্য মন একাগ্ৰ কৰি কেদাৰদেৱৰ ওচৰলৈ গৈছিল। পুৱাতে উঠি ভক্তিভাৱে তেওঁৰ সন্মুখত গীত-ভজন গাইছিল।
Verse 7
ततस्तद्गीतलौल्येन पातालात्समुपेत्य च । तक्षको वासुकिश्चैव द्विज रूपधरावुभौ
তাৰ গীতৰ প্ৰতি আসক্তিত আকৃষ্ট হৈ তক্ষক আৰু বাসুকী পাতালৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি আহিল। দুয়োয়ে ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 8
साऽपि तत्र महद्गीतं तानैः सर्वैरलंकृतम् । मूर्च्छनाभिः समोपेतं सप्तस्वरविराजितम्
তেওঁ তাত এক মহান গীত গাইছিল, সকলো তান-আলংকাৰৰে সুশোভিত। মূৰ্ছনা-ভাৱৰে সমৃদ্ধ আৰু সপ্তসুৰে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 9
यतिभिश्च तथा ग्रामैर्वर्णग्रामैः पृथ ग्विधैः । ततं च विततं चैव घनं सुषिरमेव च
যতি আৰু গ্ৰামৰ সৈতে, নানা বৰ্ণ-গ্ৰামৰ পৃথক পৃথক বিন্যাসে; আৰু বাদ্যসমূহত তন্ত্ৰী, অৱনদ্ধ, ঘন আৰু সুষিৰ—সকলোৰে সৈতে সঙ্গীত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
Verse 10
तालकालक्रियामानवर्धमानादिकं च यत् । अविदग्धापि सा तेषां गीतांगानां द्विजांगना । केवलं कंठसंशुद्ध्या ताभ्यां तोषं समादधे
তাল, কাল, ক্ৰিয়া, মান, বৰ্ধমান আদি গীতৰ যি যি অঙ্গ আছে—যদিও তেওঁ আনুষ্ঠানিকভাৱে নিপুণ নাছিল, তথাপি সেই ব্ৰাহ্মণী কেৱল কণ্ঠৰ পবিত্ৰতাৰে সেই দুজনক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 12
ततस्तद्गीतलोभेन सर्वे तत्पुरवासिनः । प्रातरुत्थाय केदारं समागच्छंति कौतुकात् । कस्य चित्त्वथ कालस्य नागौ तौ स्वपुरं प्रति । निन्युर्बलात्समुद्यम्य सर्वलोकस्य पश्यतः
তাৰ সেই গীতৰ মোহত নগৰৰ সকলো বাসিন্দাই পুৱাতে উঠি কৌতূহলভৰা আনন্দেৰে কেদাৰত আহিল। কিন্তু কিছু সময় পাছত সেই দুজন নাগে সকলো লোকৰ চকুৰ আগতেই তাক বলপূৰ্বক উঠাই নিজৰ নগৰলৈ লৈ গ’ল।
Verse 13
नागरूपं समाधाय रौद्रं जनविभीषणम् । भोगाग्र्येण च संवेष्ट्य पातालतलमभ्ययुः
তেওঁ ভয়ংকৰ নাগৰূপ ধাৰণ কৰি, যি জনতাক আতংকিত কৰে, আৰু নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ভোগেৰে তাক পেঁচাই ধৰি, পাতালৰ তললৈ নামি গ’ল।
Verse 14
अथ तां स्वगृहं नीत्वा प्रोचतुः कामपीडितौ । भवावाभ्यां विशालाक्षि भार्या धर्मपरायणा । एतदर्थं समानीता त्वं पाताले महीतलात्
তাৰ পাছত তাক নিজৰ গৃহলৈ নি কামে পীড়িত তেওঁ ক’লে— “হে বিশালনয়না, তুমি আমাৰ ধৰ্মনিষ্ঠা-পৰায়ণা পত্নী হ’বা। এই উদ্দেশ্যেই তোমাক পৃথিৱীৰ পৰা পাতাললৈ আনিয়া হৈছে।”
Verse 15
भट्टिकोवाच । यत्त्वं तक्षक मां शांतामनपेक्षां रतोत्सवे । आनैषीरपहृत्याशु ब्राह्मणान्वय संभवाम्
ভট্টিকাই ক’লে— “হে তক্ষক, কামৰ উন্মাদ আনন্দত তুমি মোক—শান্ত, অনিচ্ছুক—ব্ৰাহ্মণ বংশত জন্ম লোৱা মোক, শীঘ্ৰে অপহৰণ কৰি আনিলা।”
Verse 16
मानुषं रूपमास्थाय पुरा मां त्वं समाश्रितः । कामोपहृतचित्तात्मा तस्मान्मर्त्यो भविष्यसि
“পূৰ্বে তুমি মানৱ-ৰূপ ধৰি মোৰ ওচৰলৈ আহিছিলা; কামে তোমাৰ চিত্ত-আত্মা হৰণ কৰিছিল। সেয়েহে তুমি মর্ত্য হ’বা।”
Verse 17
यदि मां त्वं दुराचार धर्षयिष्यसि वीर्यतः । शतधा तव मूर्धाऽयं सद्य एव भविष्यति
হে দুৰাচাৰ, যদি তুমি বলপূৰ্বক মোৰ সতীত্ব নষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা, তেন্তে এই মুহূৰ্ততে তোমাৰ মস্তক শতধা বিদীৰ্ণ হ’ব।
Verse 18
तं श्रुत्वा सुमहाशापं तस्याः स भयविह्वलः । ततः प्रसादयामास कृतांजलिपुटः स्थितः
তেওঁৰ সেই ভয়ানক অভিশাপ শুনি তেওঁ ভয়ত কঁপি উঠিল; তাৰ পাছত হাত যোৰ কৰি তেওঁক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 19
मया त्वं कामसक्तेन समानीता सुमोहतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे शापस्यांतो यथा भवेत्
কামাসক্ত আৰু চৰম মোহগ্ৰস্ত হৈ মই তোমাক ইয়ালৈ আনিছিলো। সেয়েহে মোৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হোৱা, যাতে এই অভিশাপৰ অন্ত পৰে।
Verse 20
सूत उवाच । एवं प्रसादिता तेन तक्षकेण द्विजात्मजा । ततः प्रोवाच तं नागं बाष्पव्याकुललोचना
সূত গোস্বামীয়ে ক’লে: তক্ষকৰ দ্বাৰা এনেদৰে অনুনয় কৰাত, চকুৰ পানীৰে ভৰি থকা ব্ৰাহ্মণ কন্যাই সেই নাগক ক’লে।
Verse 21
यदि मां मर्त्यलोके त्वं भूयो न यसि तक्षक । तत्र शापस्य पर्यंतं करिष्यामि न संशयः
হে তক্ষক, যদি তুমি মোৰ বাবে পুনৰ মৰ্ত্যলোকলৈ নযোৱা, তেন্তে মই এই অভিশাপৰ অন্ত পেলাম, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 22
एतस्मिन्नंतरे ज्ञात्वा मानुषीं स्वगृहागताम् । तक्षकेण समानीतां कामोपहतचे तसा
ইতিমধ্যে তেওঁ জানিলে যে এজনী মানৱী নাৰী তেওঁৰ গৃহত আহিছে—কামত মোহিত মনৰ তক্ষকে তাইক তাত আনিছিল—(সকলোৱে তদনুযায়ী প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিলে)।
Verse 23
ततस्तस्य कलत्राणि महेर्ष्यासंश्रितानि च । तस्या नाशार्थमाजग्मुः कोपरक्तेक्षणानि च
তাৰ পাছত তেওঁৰ পত্নীসকল—ঈৰ্ষাত মহাৰ্ষিৰ আশ্ৰয় লোৱা—ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা চকুৰে, তাইৰ বিনাশ সাধিবলৈ মন কৰি আহিল।
Verse 24
अथ तासां परिज्ञाय तक्षकः स विचेष्टितम् । वाञ्छञ्छापस्य पर्यंतं तत्पार्श्वाद्भयसंयुतः
তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য আৰু অস্থিৰতা বুজি তক্ষক ভয়ত কঁপিল; শাপৰ অন্ত সীমা বিচাৰি, ৰক্ষাৰ বাবে তাইৰ কাষলৈ সৰি গ’ল।
Verse 25
वज्रां नामास्मरद्विद्यां तस्या गात्रं ततस्तया । योजयामास रक्षार्थं प्राप्ता चाथ भुजंगमी
তাই ‘বজ্ৰা’ নামৰ বিদ্যা-মন্ত্ৰশক্তি স্মৰণ কৰিলে আৰু তাৰ দ্বাৰা নিজৰ দেহ ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে; তেতিয়া সাপিনী ওচৰলৈ আহিল।
Verse 26
अदशत्तां ततः क्रुद्धा ब्राह्मणस्य सुतां सतीम् । सपत्नीं मन्यमानोच्चैः शीर्णदंष्ट्रा व्यजायत
তাৰ পাছত ক্ৰুদ্ধ হৈ সাপিনীয়ে সেই সৎ ব্ৰাহ্মণ-কন্যাক দংশন কৰিলে, তাইক সতীন বুলি ভাবি; কিন্তু তাইৰ দংশদাঁত ভাঙি নষ্ট হ’ল।
Verse 27
अथ तामपि सा क्रुद्धा शशाप द्विजसंभवा । दृष्ट्वा सापत्न्यजैर्भावैर्वर्तमानां सहेर्ष्यया
তেতিয়া দ্বিজ-জন্মা সেই নাৰী ক্ৰোধিত হৈ তাকো শাপ দিলে; সপত্নীৰ ঈৰ্ষ্যাভাৱ লৈ আচৰণ কৰা দেখি।
Verse 28
यस्मात्त्वं दोषहीनां मां सदोषामिव मन्यसे । तस्माद्भव द्रुतं पापे मानुषी दुःखभागिनी
“যিহেতু তুমি দোষহীন মোক দোষী যেন ভাবিছা, সেয়ে হে পাপিনী, শীঘ্ৰে মানৱী নাৰী হৈ দুখৰ ভাগী হ’।”
Verse 29
अथ तां संगृहीत्वा स तक्षको नागसत्तमः । केदारायतने तस्मिन्नर्धरात्रे मुमोच ह
তাৰ পাছত নাগশ্ৰেষ্ঠ তক্ষকে তাক ধৰি লৈ, অর্ধৰাত্ৰিত সেই কেদাৰায়তনত মুকলি কৰি দিলে।
Verse 30
ततः प्रोवाच तां देवीं कृतां जलिपुटः स्थितः । शापांतं कुरु मे साध्वि स्वगृहं येन याम्यहम्
তেতিয়া সি হাত জোৰ কৰি থিয় হৈ সেই সাধ্বী দেৱীক ক’লে: “হে সৎগুণৱতী, মোৰ শাপৰ অন্ত কৰাঁ, যাতে মই নিজ গৃহলৈ উভতি যাব পাৰোঁ।”
Verse 31
भट्टिकोवाच । सौराष्ट्रविषये राजा त्वं भविष्यसि पन्नग । भूमौ रैवतको नाम भोगानां भाजनं सदा
ভট্টিকাই ক’লে: “হে পন্নগ, সौरাষ্ট্ৰ দেশত তুমি ৰজা হ’বা। পৃথিৱীত ‘ৰৈৱতক’ নামৰ স্থান সদায় ভোগ-ঐশ্বৰ্যৰ আধাৰ হৈ থাকিব।”
Verse 32
ततश्चैव तनुं त्यक्त्वा क्षेत्रेष्वाश्रममध्यतः । संप्राप्स्यसि निजं स्थानं तत्क्षेत्रस्य प्रभावतः
তাৰ পাছত সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, আশ্ৰমৰ মাজতে, দেহ ত্যাগ কৰি—সেই তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত—তুমি নিজৰ নিতান্ত স্থান লাভ কৰিবা।
Verse 33
तक्षक उवाच । एषा मम प्रिया कांता त्वया शापेन योजिता । या सा भवतु मे भार्या मानुषत्वेऽपि वर्तिते
তক্ষক ক’লে: “এই মোৰ প্ৰিয় কান্তা, মোৰ স্নেহাস্পদ পত্নী, তোমাৰ শাপে বাঁধা পৰিল। সি মানৱ অৱস্থাত থাকিলেও, মোৰেই পত্নী হওক।”
Verse 34
एत त्कुरु प्रसादं मे दीनस्य परियाचतः । माऽस्या भवतु चान्येन पुरुषेण समागमः
“মোৰ ওপৰত কৃপা কৰি এই অনুগ্ৰহ দিয়া—মই দুখিত হৈ মিনতি কৰিছোঁ: ই অন্য কোনো পুৰুষৰ সৈতে সংযোগ নকৰক।”
Verse 35
भट्टिकोवाच । आनर्ताधिपतेरेषा भवित्री दुहिता शुभा । ततः पाणिग्रहं प्राप्य भार्या तव भविष्यति
ভট্টিকা ক’লে: “ই আনার্তৰ অধিপতিৰ শুভ কন্যা হৈ জন্ম ল’ব। তাৰ পাছত পাণিগ্ৰহণ (বিবাহ) লাভ কৰি, ই তোমাৰ পত্নী হ’ব।”
Verse 36
क्षेमंकरीति विख्याता रूपयौवनशालिनी । त्वया सार्धं बहून्भोगान्भुक्त्वाऽथ पृथिवीतले । परलोके पुनस्त्वां वै चानुयास्यति शोभना
“ক্ষেমংকৰী নামে বিখ্যাত, ৰূপ-যৌৱনে সমৃদ্ধা, সি পৃথিৱীত তোমাৰ সৈতে বহু ভোগ উপভোগ কৰিব; আৰু পৰলোকতো সেই শোভনাই তোমাকেই অনুসৰণ কৰিব।”
Verse 37
सूत उवाच । एवं च स तया प्रोक्तः क्षम्यतामिति सादरम् । प्रणिपत्य जगामाऽथ निजं स्थानं प्रहर्षितः
সূতে ক’লে: তাই তাই তাইৰ কথাত সম্বোধিত হৈ সি সাদৰে ক’লে, “ক্ষমা কৰা হওক।” তাৰ পাছত প্ৰণাম কৰি, হৰ্ষে পৰিপূৰ্ণ হৈ, নিজৰ স্থানলৈ গ’ল।
Verse 38
साऽपि प्राप्ते निशाशेषे केदारस्य पुरः स्थिता । पुनश्चक्रे च तद्गीतं श्रुतिसौख्यकरं परम्
আৰু যেতিয়া ৰাতি সম্পূৰ্ণকৈ শেষ হ’ল, সেয়ো কেদাৰৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। পুনৰ সি সেই গীত গাই উঠিল—শ্ৰৱণক সুখ দিয়া পৰম সুৰময়।
Verse 39
अथ तस्य समायाताः केदारस्य दिदृक्षवः । पुनः केदारभक्त्याढ्या ब्राह्मणाः शतशः परम्
তাৰ পাছত কেদাৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আগ্ৰহী বহুজন আহি উপস্থিত হ’ল। পুনৰ কেদাৰ-ভক্তিত পৰিপূৰ্ণ ব্ৰাহ্মণ শ শকৈ, অতি অধিক সংখ্যাত, আহিল।
Verse 40
ते तां दृष्ट्वा समायातां भट्टिंकां तां द्विजोद्भवाम् । विस्मयेन समायुक्ताः पप्रच्छुस्तदनंत रम्
তেওঁলোকে তাত আহি উপস্থিত হোৱা ভট্টিঙ্কাক—দ্বিজকুলত জন্মা—দেখি বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছতেই সিহঁতে তৎক্ষণাৎ তাইক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 42
कस्मात्पुनः प्रमुक्ताऽसि सर्वं वद यथातथम् । अत्र नः कौतुकं जातं सुमहत्तव कारणात्
“তুমি পুনৰ কেনেকৈ মুক্ত হ’লা? যি দৰে ঘটিল, সকলো যথাযথকৈ কোৱা। তোমাৰ এই অসাধাৰণ কাৰণৰ বাবে আমাৰ মনত ইয়াত অতি বৃহৎ কৌতূহল জাগিছে।”
Verse 43
सूत उवाच । ततः सा कथयामास सर्वं तक्षकसंभवम् । वृत्तांतं नागसंभूतं शापानुग्रहजं तथा
সূতে ক’লে: তেতিয়া তাই তক্ষকৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো কথা বৰ্ণনা কৰিলে—নাগ-জাত বৃত্তান্ত আৰু শাপ-অনুগ্ৰহৰ পৰা জন্মা ঘটনাক্ৰমো।
Verse 44
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं सर्वं तस्याः कुटुम्बकम् । रोरूयमाणं दुःखार्तं श्रुत्वा तां तत्र चागताम्
ঠিক সেই সময়তে তাইৰ সকলো পৰিয়াল তাত উপস্থিত হ’ল। তাই আহিছে বুলি শুনি—নিজে দুখে কাতৰ হৈ কান্দি-কান্দি—সেই ঠাইলৈ দৌৰি আহিল।
Verse 45
अथ सा जननी तस्या वाष्प पर्याकुलेक्षणा । सस्वजे तां तथा चान्याः सख्यः स्निग्धेन चेतसा
তেতিয়া তাইৰ জননী, চকু অশ্ৰুতে আৱৰি, তাইক আলিঙ্গন কৰিলে; আৰু আন নাৰীসকল—তাইৰ সখীসকল—স্নেহভৰা চিত্তে তাইক জড়িয়ে ধৰিলে।
Verse 46
ततो निन्युर्गृहं स्वं च शृण्वंतश्च मुहुर्मुहुः । नागलोकोद्भवां वार्तां विस्य याविष्टचेतसः
তাৰ পাছত তেওঁলোকে তাইক নিজৰ ঘৰলৈ নিলে আৰু বাৰে বাৰে নাগলোকৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই বৃত্তান্ত শুনি থাকিল; বিস্ময়ে তেওঁলোকৰ মন সম্পূৰ্ণ তাত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 47
अथ तत्र पुरे पौराः सर्वे प्रोचुः परस्परम् । अयुक्तं कृतमेतेन ब्राह्मणेन दुरात्मना
তাৰ পাছত সেই নগৰত সকলো নগৰবাসীয়ে পৰস্পৰে ক’লে: “এই দুষ্টচিত্ত ব্ৰাহ্মণে অনুচিত কৰ্ম কৰিছে।”
Verse 48
यदानीता सुतरुणी परहर्म्योषिता तया । अन्येषामपि विप्राणां संति नार्यो ह्यनेकशः
কাৰণ তাই অতি কুমাৰী-তৰুণীক পুনৰ আনিলে—যি ইতিমধ্যে অন্য পুৰুষৰ গৃহবধূ হৈছিল। আৰু আন আন ব্ৰাহ্মণসকলৰ ক্ষেত্ৰতো এনে বহু নাৰী আছে।
Verse 49
तरुण्यो रूपवत्यश्च वैधव्येन समन्विताः । तासामपि च सर्वासामेष न्यायो भविष्यति । योनिसंकरजो नूनं तस्मान्निर्वास्यतामिति
তৰুণী আৰু ৰূপৱতী নাৰীসকলো আছে, যিসকল বৈধব্যেৰে যুক্ত। তাসকলৰ সকলোৰে ক্ষেত্ৰতো এই একে ‘নজিৰ’ নিয়ম হৈ উঠিব। নিশ্চয় সি যোনিসংকৰজাত; সেয়ে তাক নিৰ্বাসিত কৰা হওক—এইদৰে তেওঁলোকে ক’লে।
Verse 50
एकीभूय ततः सर्वे ब्राह्मणं तं द्विजोत्तमाः । सामपूर्वमिदं वाक्यं प्रोचुः शास्त्र समुद्भवम्
তাৰ পাছত সেই সকলো শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ একত্ৰ হৈ সেই ব্ৰাহ্মণক সম্বোধন কৰিলে। প্ৰথমে সাম-ভাৱৰ সান্ত্বনাময় বাক্য ক’লে, আৰু তাৰপিছত শাস্ত্ৰ-উদ্ভৱ এই উক্তি উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 51
एषा तव सुता विप्र तरुणी रूपसंयुता । सानुरागेण नागेण पाताले च समाहृता
হে বিপ্ৰ, এই তোমাৰ কন্যা—তৰুণী আৰু ৰূপেৰে সমৃদ্ধ। ৰাগেৰে পূৰ্ণ এক নাগে তাইক পাতাললৈ লৈ গৈছিল।
Verse 52
तद्वक्ष्यति प्रमुक्ताहं निर्दोषा तेन रागिणा । न श्रद्धां याति लोकोऽयं शुद्धैषा समुदाहृता
তাই ক’ব: ‘মোক মুক্ত কৰা হ’ল; মই নিৰ্দোষ—যদিও সেই ৰাগীজনৰ দ্বাৰা (এই ঘটনা ঘটিল)।’ তথাপি এই লোকবিশ্বই বিশ্বাস নকৰে, যদিও তাইক শুদ্ধ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 53
तस्माच्छुद्धिं द्विजेद्राणां प्रयच्छतु द्विजोत्तम । येनान्येषामपि प्राज्ञ विनश्यंति न योषितः
সেয়ে, হে দ্বিজোত্তম, দ্বিজসকলৰ মুখ্যসকলৰ বাবে শুদ্ধিৰ উপায় দান কৰা; যাতে, হে প্ৰাজ্ঞ, আন আন নাৰীসকলেও সন্দেহ আৰু অপবাদত বিনষ্ট নহয়।
Verse 54
बाढमित्येव स प्रोक्त्वा ततस्तां विजने सुताम् । पप्रच्छ यदि ते दोषः कश्चिदस्ति प्रकीर्तय
“বাঢ়ম্” বুলি ক’লে, তাৰ পাছত তেওঁ একান্তত নিজৰ কন্যাক সুধিলে: “যদি তোমাৰ ভিতৰত কোনো দোষ থাকে, তেন্তে স্পষ্টকৈ ক’।”
Verse 55
नो चेत्प्रयच्छ संशुद्धिं ब्राह्मणानां प्रतुष्टये
নচেৎ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্টিৰ বাবে পূৰ্ণ শুদ্ধি দান কৰা।
Verse 56
भट्टिकोवाच । युक्तमुक्तं त्वया तात तथान्यैरपि च द्विजैः । युक्ता स्याद्योषितः शुद्धिर्द्वारातिक्रमणादपि
ভট্টিকাই ক’লে: “হে তাত, তুমি যি কৈছা সেয়া যুক্তিসংগত; আন দ্বিজসকলেও তেনেকৈয়ে কৈছে। সঁচাকৈ, কেৱল দুৱাৰৰ সীমা অতিক্ৰম কৰিলেও নাৰীৰ শুদ্ধি যুক্তিসঙ্গতভাৱে প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।”
Verse 57
किं पुनः परदेशं च गताया रागिणा सह । तस्मादहं न संदेहः प्रातः स्नाता हुताशनम्
তেওঁ পুনৰ ক’লে: “তেনে হ’লে আৰু কিমান অধিক, যি ৰাগী পুৰুষৰ সৈতে পৰদেশলৈ গৈছে। সেয়ে মোৰ কোনো সন্দেহ নাই—প্ৰাতঃস্নান কৰি মই পবিত্ৰ অগ্নিৰ সন্মুখলৈ যাম।”
Verse 58
प्रविश्य सर्वविप्राणां शुद्धिं दास्याम्य संशयम् । अहमत्र च पानं च यच्चान्यदपि किंचन । प्राशयिष्यामि संप्राप्य शुद्धिं चैव हुताशनात्
বিধিস্থানত প্ৰৱেশ কৰি মই নিঃসন্দেহে সকলো বিপ্ৰক শুদ্ধি দিম। ইয়াত মই পানীয় আৰু আন যি কিবা থাকে সেয়া অৰ্ঘ্যৰূপে নিবেদন কৰিম; পৱিত্ৰ অগ্নিৰ পৰা শুদ্ধি লাভ কৰি তেওঁলোকক ভোজনো কৰাম।
Verse 59
एवमुक्तस्तया सोऽथ हर्षेण महतान्वितः । प्रातरुत्थाय दारूणि पुरबाह्ये न्ययोजयत्
তাইৰ কথাত সম্বোধিত হৈ সি মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। পুৱাতে উঠি সি নগৰৰ বাহিৰত জ্বলনি কাঠ সজাই থ’লে।
Verse 60
भट्टिकाऽपि ततः स्नात्वा शुक्लांबरधरा शुचिः । सर्वैः परिजनैः सार्धं तथा निज कुटुंबकैः
তাৰ পাছত ভট্টিকাও স্নান কৰি শুচি হ’ল, শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে। সকলো পৰিচাৰক আৰু নিজৰ কুটুম্বজনৰ সৈতে একেলগে আগবাঢ়িল।
Verse 61
प्रसन्नवदना हृष्टा विष्णुध्यानपरायणा । जगाम तत्र यत्रास्ते सुमहान्दारुपर्वतः
প্ৰসন্ন মুখে আৰু হৃষ্টচিত্তে, বিষ্ণুধ্যানত পৰায়ণা হৈ, সি সেই ঠাইলৈ গ’ল য’ত জ্বলনি কাঠৰ বিশাল ঢিপি পৰ্বতৰ দৰে থিয় আছিল।
Verse 62
ततो वह्निं समाधाय स्वयं तत्र द्विजोत्तमाः । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा प्राह चैव कृतांजलिः
তাৰ পাছত দ্বিজশ্ৰেষ্ঠই নিজে তাত অগ্নি প্ৰজ্বলিত কৰিলে। তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি, কৃতাঞ্জলি হৈ সি ভক্তিভাৱে ক’লে।
Verse 63
यदि मेऽस्ति क्वचिद्दोषः कामजोऽल्पोऽपि गात्रके । कृतो वाऽपि बलात्तेन तक्षकेण दुरात्मना
যদি মোৰ ভিতৰত ক’তো কোনো দোষ থাকে—কামনাজনিত, দেহত অতি সামান্যো—অথবা সেই দুষ্ট তক্ষকে বলপূৰ্বক মোৰ ওপৰত আৰোপ কৰি থৈ গৈছে…
Verse 64
अन्येनापि च केनापि भविष्यत्यथवा परः । तस्मात्प्रदहतु क्षिप्रं समिद्धोऽयं हुताशनः
যদি ই অন্য কোনো জনৰ দ্বাৰা বা আন কোনো উপায়ে ঘটিবই লাগে, তেন্তে তেনেকৈ হওক। সেয়ে এই সুপ্ৰজ্বলিত পবিত্ৰ অগ্নিয়ে শীঘ্ৰে (এই দেহ) দগ্ধ কৰক।
Verse 65
एवमुक्त्वाऽथ सा साध्वी प्रविष्टा निजहर्म्यवत् । सुसमिद्धो हुतो वह्निर्जातो जलमयः क्षणात्
এইদৰে কৈ সেই সাধ্বী নিজৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে। সুপ্ৰজ্বলিত আৰু আহুতি দিয়া অগ্নিও ক্ষণমাত্ৰতে জলৰূপে পৰিণত হ’ল।
Verse 66
पपाताऽथ महावृष्टिः कुसुमानां नभस्तलात्
তাৰ পিছত আকাশমণ্ডলৰ পৰা ফুলৰ মহাবৃষ্টি পৰিল।
Verse 67
देवदूतो विमानस्थ इदं वाक्यमुवाच ह । शुद्धासि त्वं महाभागे चारित्रै र्निजगात्रजैः
বিমানত আসীন দেবদূতে এই বাক্য ক’লে: “হে মহাভাগ্যে, তুমি নিজ আচৰণৰ পৰা জন্মা গুণসমূহৰ দ্বাৰা শুদ্ধা।”
Verse 68
न त्वया सदृशी चान्या काचिन्नारी भविष्यति । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे । प्रभवंति महाभागे सर्वगात्रेषु सर्वदा
তোমাৰ সমান আন কোনো নাৰী কেতিয়াও নহ’ব। হে মহাভাগ্যে! মানুহৰ দেহৰ সকলো অংগত সদায় উদ্ভৱ হোৱা লোম তিন কোটি আৰু আধা কোটি।
Verse 69
तेषां मध्ये न ते साध्वि पापमेकमपि क्वचित् । तस्माच्छीघ्रं ग्रहं गच्छ निजं बांधवसंयुता
সেইবোৰৰ মাজত, হে সাধ্বী, তোমাৰ একো পাপ কেতিয়াও ক’তো নাই। সেয়ে, নিজৰ আত্মীয়-স্বজনসহ শীঘ্ৰে নিজ গৃহলৈ যোৱা।
Verse 70
कुरु कृत्यानि पुण्यानि समाराधय केशवम् । एतच्चैव चितेः स्थानं त्वदीयं जलपूरितम्
পুণ্য কৰ্মসমূহ কৰা, ধৰ্মীয় কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰা, আৰু কেশৱক ভালদৰে আৰাধনা কৰা। আৰু এই চিতাৰ স্থানটোও এতিয়া তোমাৰেই—জলেৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 71
तव नाम्ना सुविख्यातं तीर्थं लोके भविष्यति । येऽत्र स्नानं करिष्यंति शयने बोधने हरेः
তোমাৰ নামেই বিশ্ববিখ্যাত হৈ এটা তীৰ্থ লোকত হ’ব। যিসকলে ইয়াত হৰিৰ শয়ন আৰু বোধন-কালত স্নান কৰিব…
Verse 72
ते यास्यंति परां सिद्धिं दुष्प्राप्या याऽमरैरपि । उक्त्वैवं विरता वाणी देवदूतसमुद्भवा
…তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিব, যি দেবতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য। এইদৰে কৈ, দেবদূতৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বাণী নীৰৱ হ’ল।
Verse 73
भट्टिका तु ततो हृष्टा प्रणम्य जनकं निजम् । नाहं गृहं गमिष्यामि किं करिष्याम्यहं गृहे
তেতিয়া ভট্টিকা আনন্দিত হৈ নিজ পিতৃক প্ৰণাম কৰি ক’লে— “মই ঘৰলৈ নাযাওঁ। গৃহস্থালীত মই কি কৰিম?”
Verse 74
अत्रैवाराधयिष्यामि निजतीर्थे सदाऽच्यु तम् । तथा तपः करिष्यामि भिक्षान्नकृतभोजना
“ইয়াতেই, মোৰ নিজ তীৰ্থত, মই সদায় অচ্যুত (বিষ্ণু)ক আৰাধনা কৰিম। আৰু ইয়াতেই তপস্যা কৰিম—ভিক্ষাৰে জীৱন ধৰি, ভিক্ষাত পোৱা অন্নকেই আহাৰ কৰিম।”
Verse 75
तस्मात्तात गृहं गच्छ स्थिताऽहं चाग्र संश्रये
“সেয়ে, প্ৰিয় পিতা, আপুনি ঘৰলৈ উভতি যাওক। মই ইয়াতেই থাকিম, এই শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰয়স্থানত শৰণ লৈ।”
Verse 76
ततः स जनकस्तस्यास्ते वाऽपि पुरवासिनः । संप्रहृष्टा गृहं जग्मुः शंसतस्तां पृथक्पृथक्
তেতিয়া তাইৰ পিতা আৰু নগৰৰ বাসিন্দাসকলেও অন্তৰে আনন্দিত হৈ নিজ নিজ ঘৰলৈ গ’ল; সকলোৱে পৃথক পৃথকভাৱে তাইৰ (দৃঢ় সংকল্প আৰু আচৰণৰ) প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 77
तया त्रैविक्रमी तत्र प्रतिमा प्राग्विनिर्मिता । पश्चान्माहेश्वरं लिंगं कृत्वा प्रासादमुत्तमम्
তাইয়ে তাত প্ৰথমে ত্ৰিৱিক্ৰমৰ পবিত্ৰ প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিলে। তাৰ পাছত মাহেশ্বৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰি, এক উৎকৃষ্ট প্ৰাসাদ-মন্দিৰ গঢ়িলে।
Verse 78
ततः परं तपश्चक्रे भिक्षान्नकृतभोजना । शस्यमाना जनैः सर्वैश्चमत्कारपुरोद्भवैः
তাৰ পাছত তাই তপস্যা কৰিলে, ভিক্ষাৰ অন্নে জীৱন ধাৰণ কৰিলে; আশ্চৰ্য ঘটনাবোৰ দেখি বিস্মিত সকলো লোকে তাইক বহুত প্ৰশংসা কৰিলে।
Verse 79
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा तस्या दृढं कायमभेद्यं संस्थितं सदा
সূতে ক’লে: হে দ্বিজোত্তমসকল, তোমালোকে যি সুধিছিলা সেই সকলো কথা মই ক’লোঁ—কিদৰে তাইৰ দেহ সদায় দৃঢ়, অভেদ্য আৰু অজেয় হৈ স্থিত আছিল।
Verse 80
सा च पश्यति चात्मानं जलमध्यगतां शुभा
সেই শুভা নাৰীয়ে নিজকে জলৰ মাজত অৱস্থিত দেখিলে।