Adhyaya 111

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवक्षेत्राणि यैर्विप्रैः समानीतानि तत्र च । तेषां सर्वाणि गोत्राणि वद सूतज विस्तरात्

ঋষিসকলে ক’লে: “হে সূতপুত্ৰ! যিসকল বিপ্ৰে শিৱৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহ ইয়ালৈ আনি স্থাপন কৰিলে, তেওঁলোক সকলোৰে গোত্ৰ বিস্তাৰে ক’।”

Verse 2

कस्य गोत्रोद्भवैर्विप्रैः किं क्षेत्रं समुपार्जितम् । शंकरस्य प्रसादेन तस्मिन्काल उपस्थिते

“সেই বিপ্ৰসকল কোন কোন গোত্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল, আৰু শংকৰৰ কৃপাৰে সেই সময়ত কোন পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ লাভ কৰি স্থাপন কৰা হ’ল?”

Verse 3

कियत्यपि च गोत्राणि चमत्कारपुरोत्तमे । स्थापितानि सुभक्तेन तेनानर्तेन सूतज

“হে সূতপুত্ৰ! চমৎকাৰ নামৰ সেই উত্তম নগৰত কিমান গোত্ৰ স্থাপন কৰা হ’ল—সেই ভক্ত অনৰ্ত নৃপতিয়ে?”

Verse 4

त्वया प्रोक्तं पुरा दत्तं पुरं कृत्वा द्विजन्मनाम् । न च तेषां कृता संख्या तस्मात्तां परिकीर्तय

“তুমি পূৰ্বে কৈছিলা যে দ্বিজসকলৰ বসতিৰূপে নগৰ গঢ়ি সেই পুৰ দান কৰা হৈছিল; কিন্তু তেওঁলোকৰ সংখ্যা গণনা কৰা নহ’ল। সেয়ে সেই সংখ্যা পুনৰ কীৰ্তন কৰা।”

Verse 5

सूत उवाच । उपदेशः पुरा दत्तो द्विसप्ततिमुनीश्वरैः । आनर्ताधिपतिः पूर्वं कुष्ठरोग प्रपीडितः । शंखतीर्थं समागत्य स्नानं चक्रे त्वरान्वितः

সূতে ক’লে: পূৰ্বতে বাহাত্তৰ মহামুনিয়ে উপদেশ দিছিল। আগতে আনর্তৰ অধিপতি কুষ্ঠৰোগে পীড়িত হৈ ত্বৰিতভাৱে শঙ্খ-তীৰ্থলৈ আহি শুদ্ধিস্নান কৰিলে।

Verse 6

तेन नाशं गतः कुष्ठो भूपतेस्तस्य तत्क्षणात् । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्निर्वि ण्णस्य तनुं प्रति

সেই কৰ্মৰ ফলত সেই ভূপতিৰ কুষ্ঠ তৎক্ষণাৎ নাশ হ’ল। সেই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্যত তেওঁ নিজৰ দেহৰ প্ৰতি গভীৰ বৈৰাগ্যত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 7

ततः स नीरुजो भूत्वा तोषेण महतान्वितः । तानुवाच मुनिश्रेष्ठान् प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

তাৰ পাছত তেওঁ নিৰোগী হৈ মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। তেওঁ বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰি মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 8

सुवर्णं वा गजाश्वं वा राज्यं सकलमेव वा । भवद्भ्यः संप्रदास्यामि तस्मादब्रूत द्विजोत्तमाः

‘সুৱৰ্ণ হওক বা হাতী-ঘোঁৰা হওক, বা মোৰ সমগ্ৰ ৰাজ্যই হওক—মই আপোনালোকক অৰ্পণ কৰিম।’ সেয়ে, হে দ্বিজোত্তমসকল, কৃপা কৰি কওক (কি কৰণীয়)।

Verse 9

यद्यस्य रोचते यावन्मात्रमन्यदपि द्विजाः । प्रसादः क्रियतां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च

হে দ্বিজাসকল, যাৰ যিমান মন যায়—যিমান পৰিমাণ, আৰু আন কিবা হলেও—সেয়া গ্ৰহণ কৰক। মোৰ ওপৰত কৃপা কৰক; মই দীন আৰু নতশিৰ।

Verse 10

ब्राह्मणा ऊचुः । निष्परिग्रहधर्माणो वानप्रस्था वयं द्विजाः । सद्यःप्रक्षालकाः किं नो राज्येन विभवेन च

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: আমি দ্বিজ বনপ্ৰস্থ, অপৰিগ্ৰহ-ধৰ্মত নিষ্ঠাৱান। আমি তৎক্ষণাৎ শুচি হওঁ; ৰাজ্য আৰু সংসাৰিক বৈভৱৰ সৈতে আমাৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 11

राजोवाच उपकारं समासाद्य यः करोति न पापकृत् । उपकारं पुनस्तस्य स कृतघ्न उदाहृतः

ৰাজাই ক’লে: যি উপকাৰ পাইও পাপকর্ম নকৰে (অর্থাৎ অপকাৰৰে প্ৰতিদান নেদিয়ে), সি পাপী নহয়। কিন্তু যি সেই উপকাৰৰ প্ৰতিদানে পুনৰ উপকাৰ নকৰে, তাক ‘কৃতঘ্ন’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 12

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च चौरे भग्नव ते शठे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ, ব্ৰতভংগকাৰী আৰু শঠ-প্ৰবঞ্চকৰ বাবে সজ্জনসকলে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰিছে; কিন্তু কৃতঘ্নৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত নাই।

Verse 16

तस्मात्त्वं गच्छ राज्यं स्वं स्वधर्मेण प्रपालय । इह लोके परे चैव येन सौख्यं प्रजायते

সেয়ে তুমি নিজৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা আৰু নিজৰ স্বধৰ্ম অনুসাৰে তাক পালন-ৰক্ষা কৰা। এনে আচৰণে ইহলোক আৰু পৰলোক—উভয়তে সুখ জন্মায়।

Verse 18

तत्र गत्वा प्रहृष्टा त्माकृत्वा रम्यं महेश्वरम् । गीतनृत्यसवाद्यैश्च रात्रिजागरणादिभिः । चकार पूर्ववद्राज्यं समंताद्धतकंटकम्

তাত গৈ হৃদয়ত প্ৰহৰ্ষিত হৈ, তেওঁ মহেশ্বৰ (শিৱ)ৰ এক মনোৰম ধাম স্থাপন কৰি আৰাধনা কৰিলে। গীত-নৃত্য, বাদ্যধ্বনি আৰু ৰাত্ৰিজাগৰণ আদি অনুষ্ঠানেৰে, তেওঁ আগৰ দৰে নিজৰ ৰাজ্যক চাৰিওফালে কণ্টকমুক্ত (ক্লেশমুক্ত) কৰিলে।

Verse 19

चिंतयानो दिवानक्तं ब्राह्मणान्प्रति तत्सदा । कथं तेषां द्विजेंद्राणामुपकारो भविष्यति । मदीयो मम यैर्दत्तं गात्रमेतत्पुनर्नवम्

সেইজনাই দিন-ৰাতি সদায় ব্ৰাহ্মণসকলৰ কথা চিন্তা কৰিলে: “যিসকল দ্বিজেন্দ্ৰে মোৰ এই দেহক পুনৰ নতুনকৈ দান কৰিলে, মই তেওঁলোকৰ উপকাৰ কেনেকৈ কৰিব পাৰোঁ?”

Verse 20

तेऽपि सर्वे मुनिश्रेष्ठाः खेचरत्व समन्विताः । तपःशक्त्या यांति नानातीर्थेषु भक्तितः

সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলেও খেচৰত্বৰ গুণে সমন্বিত; তপস্যাৰ শক্তিৰ বলত ভক্তিভাৱে নানা তীৰ্থলৈ আকাশপথে গমন কৰে।

Verse 21

तेषु स्नानं जपं कृत्वा तथैव पितृतर्पणम् । प्राणयात्रां पुनश्चक्रुस्तत्रागत्य स्व आश्रमे

তাত স্নান, জপ আৰু পিতৃতৰ্পণ সম্পন্ন কৰি, পুনৰ তেওঁলোকে নিজ আশ্ৰমলৈ আহি জীৱনযাত্ৰা আগবঢ়ালে।

Verse 22

अन्ये तत्रैव कुर्वंति नित्यकृत्यानि ये द्विजाः । तथान्ये दूरमासाद्य तीर्थं दृष्ट्वा मनोहरम्

কিছুমান দ্বিজে তাতেই নিত্যকৃত্যসমূহ সম্পন্ন কৰে; আন কিছুমানে দূৰৰ পৰা আহি মনোহৰ তীৰ্থটো দৰ্শন কৰে।

Verse 23

उषित्वा रजनीं तत्र द्विरात्रं वा पुनर्गृहम् । समागच्छंति चान्ये तु त्रिरात्रेण समाययुः

তাত এক ৰাতি বা দু’ৰাতি থাকি কিছুমানে পুনৰ ঘৰলৈ উভতি যায়; কিন্তু আন কিছুমানে তিন ৰাতিৰ পাছত উভতি আহে।

Verse 24

वाराणस्यां प्रयागे वा पुष्करे वाथ नैमिषे । प्रभासे वाऽथ केदारे ह्यन्यस्मिन्नहि वांछ्यते

বারাণসী হওক বা প্ৰয়াগ, পুষ্কৰ হওক বা নৈমিষ; প্ৰভাস হওক বা কেদাৰ—এই খ্যাত তীৰ্থসমূহৰ বাহিৰে আন কোনো স্থানক শ্ৰেষ্ঠ বুলি কামনা কৰা নহয়।

Verse 25

कदाचिदथ ते सर्वे कार्तिक्यां पुष्करत्रये । गता विनिश्चयं कृत्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः

এবাৰ কাৰ্ত্তিক মাহত, সেই সকলো দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে দৃঢ় সংকল্প কৰি, পবিত্ৰ স্নানৰ উদ্দেশ্যে পুষ্কৰ-ত্রয়লৈ গ’ল।

Verse 26

पंचरात्रं वसिष्यामो वयं तत्र समाहिताः । तस्माद्वह्निषु दारेषु रक्षा कार्या स्वशक्तितः

“আমি সকলোৱে তাত একাগ্ৰচিত্তে পাঁচ ৰাতি থাকিম; সেয়ে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে অগ্নিসমূহ আৰু গৃহস্থালিৰ (পত্নীসকলৰ) ৰক্ষা কৰিব লাগিব।”

Verse 27

एवं ते समयं कृत्वा गता यावद्द्विजोत्तमाः । तावद्ध पतिना ज्ञाता न कश्चित्तत्र तिष्ठति

এইদৰে সময়-চুক্তি কৰি যেতিয়া সেই দ্বিজোত্তমসকল গ’ল, তেতিয়া পতি জানিলে যে তাত একো মানুহেই একেবাৰে নাথাকে।

Verse 28

तेषां मध्ये मुनींद्राणां सुतीर्थाश्रमवासिनाम् । दमयंतीति विख्याता चंद्रबिंबसमानना

সুতিৰ্থ-আশ্ৰমত বাস কৰা সেই মুনীন্দ্ৰসকলৰ মাজত দময়ন্তী নামে খ্যাত এগৰাকী নাৰী আছিল, যাৰ মুখ চন্দ্ৰবিম্বৰ দৰে মনোহৰ।

Verse 29

तामुवाच रहस्येवं व्रज त्वं चारुहासिनि । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ममादेशोऽधुना ध्रुवम्

তেওঁ গোপনে ক’লে: “হে সুমধুৰ-হাসিনী, হাটকেশ্বৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যোৱা; মোৰ আজ্ঞা এতিয়া নিঃসন্দেহে দৃঢ়।”

Verse 30

तत्र तिष्ठंति याः पत्न्यो मुनीनां भावितात्मनाम् । भूषणानि विचित्राणि तासां यच्छ यथेच्छया

“তাত ভাবিত-আত্মা, সংযমী মুনিসকলৰ পত্নীসকল বাস কৰে; তুমি ইচ্ছামতে তেওঁলোকক বিচিত্ৰ অলংকাৰ দান কৰা।”

Verse 31

न तासां पतयोऽस्माकं प्रकुर्वंति प्रतिग्रहम् । कथंचिदपि सुश्रोणि लोभ्यमानापि भूरिशः

“তেওঁলোকৰ পতি—আমাৰ মুনিসকল—দান গ্ৰহণ নকৰে; হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, বহু প্ৰকাৰৰ মহা লোভ দেখুৱালেও তেওঁলোকে নলয়।”

Verse 32

स्त्रीणां भूषणजा चिन्ता सदा चैवाधिका भवेत् । लौल्यं च कौतुकं चैव सदा भूषणजं भवेत्

অলংকাৰজনিত চিন্তা নাৰীৰ মাজত সদায় অধিক হয়; আৰু অলংকাৰৰ পৰা চঞ্চল লালসা আৰু কৌতূহলো বাৰে বাৰে জাগে।

Verse 33

अपि मृन्मयकं किंचित्काष्ठसूत्रमयं च वा । जतुकाचमयं वापि नारी धत्ते विभूषणम्

সেয়া অলপ মাটিৰে গঢ়া হ’লেও, বা কাঠ আৰু সূতাৰেই হ’লেও, বা ৰেজিন আৰু কাঁচৰেই হ’লেও—নাৰী তেনে বস্তুকো অলংকাৰ বুলি ধাৰণ কৰে।

Verse 34

एष एव भवेत्तेषामुपकारस्यसंभवः । उपायः पद्मपत्राक्षि न चान्योऽस्ति कथंचन

ইয়েই একমাত্ৰ উপায়, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ উপকাৰ সম্ভৱ হয়; হে পদ্মপত্ৰ-নয়নী, ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো পথ একেবাৰে নাই।

Verse 35

सा तथेति प्रतिज्ञाय विचित्राभरणानि च । गृहीत्वा हर्षसंयुका ततस्तत्क्षेत्रमाययौ

সেয়ে “তথাই হওক” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, বিচিত্ৰ অলংকাৰসমূহ গ্ৰহণ কৰিলে; আনন্দে ভৰা হৃদয়ে তেতিয়া সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 36

मणिमुक्तामयान्येव कुण्डलानि शुभानि च । तथा चन्द्रोज्ज्वलाहारान्नूपुराणि बृहंति च

মণি-মুক্তাৰে গঢ়া শুভ কুণ্ডলসমূহ, আৰু চন্দ্ৰৰ দৰে উজ্জ্বল হাৰ; লগতে ডাঙৰ নূপুৰ (পায়েল)ো আছিল।

Verse 37

इन्द्रनीलमहानीलवैडूर्यखचितानि च । पद्मरागैस्तथा वज्रैर्माणिक्यैश्च मनोरमैः

ইন্দ্ৰনীল, মহানীল আৰু বৈডূৰ্য (বিড়াল-চকু) ৰত্নে খচিত; লগতে পদ্মৰাগ, বজ্ৰ (হীৰা) আৰু মনোহৰ মাণিক্য আদি ৰত্নে সুশোভিত।

Verse 38

केशैः कंकणैर्दिव्यैः शक्रचापनिभैः शुभैः । हेमसूत्रैश्च जात्यैश्च मेखलाभिस्तथैव च

দিব্য কঙ্কণসমূহ—শুভ আৰু শক্ৰৰ ধনুৰ দৰে দীপ্তিমান; লগতে সোনালী সূত্ৰ, উৎকৃষ্ট অলংকাৰ আৰু মেখলা (কোমৰবন্ধ)ো আছিল।

Verse 39

अथ सा बोधने विष्णोः संप्राप्ते दिवसे शुभे । उपवासपरा स्नाता एकस्मिन्सलिलाशये

তাৰ পিছত বিষ্ণুৰ বোধন—জাগৰণৰ শুভ দিন উপস্থিত হোৱাত, উপবাস-নিষ্ঠা ধৰি স্নান কৰি তাই এক জলাশয়ত অৱগাহন কৰিলে।

Verse 40

तीरदेशे निवेश्यैव महाभूषणपर्वतम् । यस्य प्रभाभिरुग्राभिर्व्याप्तं गगनमंडलम्

আৰু তীৰদেশত স্থাপন কৰিলে মহাভূষণ-পৰ্বত সদৃশ এক ৰাশি, যাৰ তীব্ৰ প্ৰভাৰে আকাশমণ্ডল ব্যাপি পৰিল।

Verse 41

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तापस्यः कौतुकान्विताः । कीदृशा राजपत्नी सा किंरूपा किंविभूषणा

ইতিমধ্যে কৌতূহলে ভৰা তাপস্যা-স্ত্ৰীগণ আহিল: “সেই ৰাজপত্নী কিদৰে? কিৰূপা, আৰু কিহেৰে অলংকৃত?”

Verse 42

अथ तास्तां समालोक्य दिव्यभूषणभूषिताम् । सुरूपांगीं समाधिस्थां चित्ते चिन्तां प्रचक्रिरे

তাৰ পাছত তাসক দেখিলে—দিব্য ভূষণে ভূষিতা, সুন্দৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা, সমাধিস্থ—আৰু হৃদয়ত চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 43

धन्येयं भूपतेर्भार्या यैवं भूषणभूषिता । दमयंती सुरूपाढ्या सर्वलक्षणलक्षिता

“ধন্য এই ভূপতি-পত্নী, যি এনেদৰে ভূষণে ভূষিতা—দময়ন্তী, সৌন্দৰ্য্যে সমৃদ্ধা, সকলো শুভ লক্ষণে লক্ষিতা।”

Verse 44

समाध्यंतं समासाद्य तापसीर्वीक्ष्य साऽपि च । दमयंती नमश्चक्रे ताः सर्वा विधिपूर्वकम्

সমাধিৰ পৰা উঠি, সন্মুখত থকা তপস্বিনীসকলক দেখি, দময়ন্তীয়োও বিধি-পূৰ্বক সকলোকে নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 45

ताः कृतांजलिना प्राह वल्गुवाक्यं मनोहरम् । मयायं भूषणस्तोम उद्दिश्य गरुडध्वजम् । कल्पितोऽद्य दिने स्नात्वा समुपोष्य दिने हरेः

তাই কৃতাঞ্জলি হৈ মধুৰ মনোহৰ বাক্য ক’লে: “গৰুড়ধ্বজ হৰিক উদ্দেশ্য কৰি এই অলংকাৰসমূহ মই অৰ্ঘ্যৰূপে সাজিলোঁ। আজি স্নান কৰি, হৰিৰ পবিত্ৰ দিনত উপবাস পালন কৰি…”

Verse 46

तस्माद्गृह्णंतु तापस्यो मया दत्तानि वांछया । भूषणानि विचित्राणि प्रसादः क्रियतां मम

“সেয়ে, হে তপস্বিনীসকল, মোৰ আন্তৰিক ইচ্ছাৰে দিয়া এই বিচিত্ৰ অলংকাৰসমূহ কৃপা কৰি গ্ৰহণ কৰক; মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক—মোক অনুগ্ৰহ কৰি এই দান স্বীকাৰ কৰক।”

Verse 47

ततश्चैकाऽब्रवीत्तासामेषा मुक्तावली मम । इमां देहि न मे वांछा विद्यतेऽन्या नृपप्रिये

তেতিয়া তেওঁলোকৰ মাজৰ এগৰাকীয়ে ক’লে: “এই মুক্তাৱলী মোৰ; এইখন মোক দিয়া। হে নৃপপ্ৰিয়ে, মোৰ আন একো ইচ্ছা নাই।”

Verse 48

ततस्तया विहस्योच्चैः प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्ता मुक्तावली तस्या वस्त्रैर्दिव्यैः समन्विता । यस्याः षण्माषतुल्यानि मौक्तिकान्यमलानि च

তেতিয়া দময়ন্তীয়ে উচ্চৈঃ হাঁহি নিজে তেখেতৰ চৰণ ধুই দিলে আৰু দিৱ্য বস্ত্ৰসহ সেই মুক্তাৱলী দান কৰিলে; যাৰ নিৰ্মল মুক্তাসকল প্ৰত্যেকেই ছয় মাষা ওজনৰ আছিল।

Verse 49

शरत्काले यथा व्योम्नि नक्षत्राणि द्विजोत्तमाः । तथान्या स्पर्द्धया युक्ता ययाचेऽमलवर्चसम् । हारं निर्मूल्यतायुक्तं चित्ताह्लादकरं परम्

হে দ্বিজোত্তম! শৰত্কালৰ আকাশত যেন নক্ষত্ৰসমূহ উজ্জ্বল হয়, তেনেদৰে আন এগৰাকী স্পৰ্ধা-ঈৰ্ষ্যাৰে উদ্দীপ্ত হৈ অমল দীপ্তিযুক্ত, অমূল্য আৰু হৃদয়-আনন্দদায়ক পৰম হাৰ বিচাৰিলে।

Verse 50

अथ सा तं करे कृत्वा तस्या हारं प्रयच्छति । तावदन्या प्रजग्राह हारं शृंगारलालसा

তাৰ পাছত তাই সেই হাৰখন তাইৰ হাতত থৈ দান কৰিলে; কিন্তু সেই মুহূৰ্ততে শৃঙ্গাৰ-লালসাৰে উন্মুখ আন এগৰাকী নাৰীয়ে হাৰখন ঝপট মাৰি লৈ গ’ল।

Verse 51

ततः शेषाश्च तापस्यो भूषणार्थं समुत्सुकाः । सस्पर्द्धा जगृहुस्तानि भूषणानि स्वयं द्विजाः

তাৰ পাছত বাকী তাপসিনীয়ো অলংকাৰৰ বাবে উৎকণ্ঠিত হৈ, স্পৰ্ধাৰে পূৰ্ণ, সেই অলংকাৰসমূহ নিজে নিজে লৈ ল’লে—হে দ্বিজ!

Verse 52

अन्याश्चान्याकरे कृत्वा भूषणं सुमनोहरम् । बलादाकृष्य जग्राह धर्षयित्वा ततः परम्

আৰু আন এগৰাকীয়ে আন এগৰাকীৰ হাতত সেই অতি মনোমোহা অলংকাৰ থৈ, তাৰ পাছত বলপূৰ্বক টানি লৈ গ’ল আৰু তাৰপৰা অধিক অপমানজনক আচৰণ কৰিলে।

Verse 53

यथायथा प्रगृह्णंति तापस्यो भूषणार्चिताः । तथातथास्याः संजज्ञे दमयंत्या मुदा हृदि

যেনেকৈ যেনেকৈ অলংকাৰৰে সজ্জিত তাপসিনীয়ে সেয়া গ্ৰহণ কৰি থাকিল, তেনেকৈ তেনেকৈ দময়ন্তীৰ হৃদয়ত পুনঃপুনঃ আনন্দ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 54

अन्यानि च प्रचिक्षेप शतशोऽथ सहस्रशः । न तृप्तिर्जायते तासां तथापि द्विजसत्तमाः

তেওঁ আন আন দান শতশঃ সহস্ৰশঃ নিক্ষেপ কৰি থাকিল; তথাপি, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, তেওঁলোকৰ তৃপ্তি উদয় নহ’ল।

Verse 55

भूषणाभावमासाद्य ततः सा पार्थिवप्रिया । हृष्टा प्रोवाच ताः सर्वाः संतोषः क्रियतामिति

অলংকাৰৰ অভাৱ পাই, ৰজাৰ প্ৰিয় ৰাণী আনন্দিত হৈ সকলোকে ক’লে: “সন্তোষ সাধন কৰা হওক।”

Verse 56

पुनश्चैवानयिष्यामि प्रभाते नात्र संशयः । अन्यानि च विचित्राणि यस्या रोचंति यानि च

“পুনৰায় মই প্ৰভাতে আনিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—আৰু আন আন বিচিত্ৰ বস্তুও, যিবোৰ তোমালোকৰ মন পচন্দ হয়।”

Verse 57

ततस्ताः सकलाः प्रोचुर्गच्छ त्वं पार्थिवप्रिये । आगंतव्यं च भूयोऽपि प्रगृह्याभरणानि च

তেতিয়া তেওঁলোক সকলোৱে ক’লে: “যোৱা, হে ৰজাৰ প্ৰিয়ে; আৰু পুনৰো আহিবা, অলংকাৰো লৈ।”

Verse 58

एवमुक्ता ततस्ताभिः प्रणिपत्य नृपप्रिया । प्रहृष्टा प्रययौ तूर्णं स्वपुरं प्रति सद्द्विजाः

তেওঁলোকৰ কথামতে, ৰজাৰ প্ৰিয় ৰাণীয়ে প্ৰণিপাত কৰি নমস্কাৰ কৰিলে; আৰু, হে সদ্দ্বিজসকল, আনন্দে ভৰি তৎক্ষণাৎ নিজৰ নগৰলৈ দ্ৰুত গ’ল।

Verse 59

तापस्योपि गृहं गत्वा वस्त्राणि विविधानि च । भूषणानि च गात्रेषु सस्पर्द्धा निदधुस्तदा

তাৰ পাছত তপস্বিনী নাৰীৰ আশ্ৰম-গৃহলৈ গৈ তেওঁলোকে নানা বিধ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে; দেহত ভূষণো পৰিধান কৰিলে—যেন প্ৰতিযোগিতাৰ স্পৃহাৰে।

Verse 60

तापसीनां चतुष्कं च परित्यज्य यतव्रतम् । शेषाभिः प्रगृहीतानि मण्डनानि यथेच्छया

কিন্তু যম-নিয়মত দৃঢ় চাৰিগৰাকী তপস্বিনী সেই সিংগাৰ ত্যাগ কৰিলে; বাকীসকলে নিজৰ ইচ্ছামতে মণ্ডন-ভূষণ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 61

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । भूयोपि राजपत्नी सा भूषणान्यंबराणि च

তাৰ পাছত নিৰ্মল প্ৰভাতত, সূৰ্য-মণ্ডল উদিত হোৱাত, সেই ৰাণীয়ে পুনৰ ভূষণ আৰু অম্বৰ—বস্ত্ৰও—আনিলে।

Verse 62

तथैव प्रददौ तासां जगृहुश्च तथैव ताः । एवं तस्याः प्रयच्छंत्या अहन्यहनि भक्तितः

তেওঁ তেনেদৰেই তেওঁলোকক দান কৰিলে, আৰু তেওঁলোকেও তেনেদৰেই গ্ৰহণ কৰিলে। এইদৰে ভক্তিভাৱে তেওঁ দিনেদিনে দান কৰি থাকিল।

Verse 63

पंचरात्रमतिक्रांतं तृप्तास्तास्तापसप्रियाः । न राज्ञी तृप्तिमायाति प्रयच्छंती प्रभक्तितः

পাঁচ ৰাতি অতিক্ৰম হোৱাত সেই তপস্বিনীসকল তৃপ্ত হ’ল; কিন্তু ৰাণী তৃপ্তিলৈ নাহিল, কিয়নো তেওঁ গভীৰ ভক্তিভাৱে দান কৰি থাকিল।

Verse 64

ततः शुश्राव तापस्यश्चतस्रोऽत्र सुनिःस्पृहाः । वल्कलाजिनधारिण्यो न तस्याः पार्श्वमागताः । न चान्या भूषिता दृष्ट्वा चक्रुरीर्ष्यां कथंचन

তাৰ পাছত শুনা গ’ল যে ইয়াত চাৰিগৰাকী তপস্বিনী—সম্পূৰ্ণ নিস্পৃহা, বল্কল আৰু মৃগচৰ্ম ধাৰিণী—তাইৰ কাষলৈ নাহিল। আন নাৰীসকলেও সিংগাৰ কৰা কাকো দেখি কোনো প্ৰকাৰ ঈৰ্ষ্যা নকৰিলে।

Verse 65

अथ सा त्वरितं गत्वा तासां पार्श्वमनिंदिता । भूषणानि महार्हाणि गृहीत्वा पंचमीदिने

তাৰ পাছত সেই অনিন্দিতা নাৰী তৎক্ষণাৎ গৈ তেওঁলোকৰ কাষ পালেগৈ, আৰু পঞ্চমী তিথিত অতি মূল্যবান অলংকাৰসমূহ হাতত ল’লে।

Verse 66

ततः प्रोवाच ताः सर्वाः प्रसादः क्रियतामिति । इमानि भूषणार्थाय भूषणानि प्रगृह्यताम्

তাৰ পাছত তাই তেওঁলোক সকলোকে ক’লে—“অনুগ্ৰহ কৰি প্ৰসন্ন হওক। এই অলংকাৰসমূহ সিংগাৰৰ বাবে; অনুগ্ৰহ কৰি গ্ৰহণ কৰক।”

Verse 67

तापस्य ऊचुः । नास्माकं भूषणैः कार्यं भूषिता वल्कलैर्वयम् । तस्माद्गच्छ निजं हर्म्यमर्थिभ्यः संप्रदीयताम्

তপস্বিনীয়ে ক’লে—“আমাৰ অলংকাৰৰ প্ৰয়োজন নাই; আমি বল্কলেই সুশোভিতা। সেয়ে তুমি নিজৰ হৰ্ম্যলৈ উভতি যা; এইবোৰ আৰ্ত-প্ৰয়োজনীয়সকলক বিধিমতে দান কৰা হওক।”

Verse 68

वदन्तीनां तया सार्धमेवं तासां द्विजोत्तमाः । चत्वारः पतयः प्राप्ता एकैकस्याः पृथक्पृथक्

তেওঁলোকে তাইৰ সৈতে এইদৰে কথা কৈ থাকোঁতেই, সেই তপস্বিনীয়সকলৰ স্বামী—চাৰিজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—উপস্থিত হ’ল; প্ৰতিজনেই নিজৰ নিজৰ পত্নীৰ ওচৰলৈ পৃথক পৃথককৈ আহিল।

Verse 69

शुनःशेपोऽथ शाक्रेयो बौद्धो दान्तश्चतुर्थकः । वियन्मार्गं हि चत्वारः स्वाश्रममाययुः

তেওঁলোক আছিল শুনঃশেপ, শাক্ৰেয়, বৌদ্ধ আৰু চতুৰ্থ দান্ত; চাৰিওজনে আকাশ-মাৰ্গেৰে নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ উভতি গ’ল।

Verse 70

शेषाः सर्वे गतिभ्रंशं प्राप्य भूमार्गमाश्रिताः । अथ ते स्वाश्रमं दृष्ट्वा विकृताकारभूषणम् । किमिदंकिमिदं प्रोचुर्यत्तापस्यो विडंबिताः

কিন্তু বাকী সকলোৱে আগৰ গতি-ক্ষমতা হেৰুৱাই ভূমি-মাৰ্গ আশ্ৰয় কৰিলে। তাৰ পাছত আশ্ৰমখন বিকৃত ৰূপে সজোৱা দেখা পাই বাৰে বাৰে ক’লে, “এইটো কি—এইটো কি?”, কিয়নো তাপসিনীসকলক উপহাস কৰা হৈছিল।

Verse 71

केनैवं पाप्मनाऽस्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । प्रदत्त्वा तापसीनां च भूषणान्यंबराणि च

“কোন পাপীয়ে আমাৰ এই আশ্ৰমক এনেদৰে অপমান কৰিলে—তাপসিনীসকলক অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰ দান কৰি?”

Verse 72

अनया संप्रदत्तानि सर्वासां भूषणानि वै

নিশ্চয় তাই, তাইয়ে সকলোৰে সকলো অলংকাৰ দান কৰি দিলে।

Verse 73

अस्माकमपि संप्राप्ता गृहे वै नृपवल्लभा । दातुं विभूषणान्येव निषिद्धाऽस्माभिरद्य सा

আমাৰ ঘৰলৈও ৰজাৰ প্ৰিয় পত্নী আহিছিল। আজি আমি তাইক সেই একে অলংকাৰ দান কৰিবলৈ নিষেধ কৰিলোঁ।

Verse 74

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा ततस्ते कोप मूर्च्छिताः । ऊचुस्तां नृपतेर्भार्यां शापं दातुं मुहुर्मुहुः

সূতে ক’লে: তেওঁলোকৰ কথা শুনি সিহঁত ক্ৰোধে মূৰ্ছিত হ’ল আৰু ৰজাৰ পত্নীক বাৰে বাৰে শাপ দিবলৈ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 75

द्विसप्ततिर्वयं पापे स्नानार्थं पुष्करे गताः । कार्तिक्यां व्योममार्गेण मनोमारुतरंहसा

‘পাপী হ’লেও আমি সহ বাহাত্তৰ জনে পবিত্ৰ স্নানৰ বাবে পুষ্কৰলৈ গ’লোঁ। কাৰ্ত্তিক মাহত আকাশ-মাৰ্গে মন আৰু বতাহৰ দৰে দ্ৰুতগতিত যাত্ৰা কৰিলোঁ।’

Verse 76

चत्वारस्त इमे प्राप्ता येषां दारैः प्रतिग्रहः । न कृतस्तस्य भूपस्य कुभार्यायाः कथंचन

‘এই চাৰিজন আহিল—যিসকলৰ ক্ষেত্ৰত পত্নীৰ মাধ্যমে দান-গ্ৰহণ কেতিয়াও কৰা নহ’ল; আৰু সেই ৰজাৰ কুপত্নীয়েও কোনো মতে যথাযথ গ্ৰহণ নকৰিলে।’

Verse 78

अथ सा तत्क्षणादेव शिलारूपा बभूव ह । निश्चेष्टा तत्क्षणादेव मुनिवाक्यादनंतरम्

তাৰ পাছত সেই মুহূর্ততেই তাই শিলাৰূপ হ’ল; মুনিৰ বাক্যৰ অনন্তৰেই তৎক্ষণাৎ নিস্তব্ধ, নিশ্চেষ্ট হৈ পৰিল।

Verse 79

ततः स परिवारोऽस्यास्तद्दुःखेन समाकुलः । वाष्पपूर्णेक्षणो दीनः प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

তাৰ পাছত তাইৰ পৰিয়াল সেই দুখত ব্যাকুল হ’ল; চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ, দীনভাৱে নিজৰ নগৰলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 80

कथयामास तत्सर्वं दमयंत्याः समुद्भवम् । वृत्तांतं ब्राह्मणश्रेष्ठास्तस्याः शापसमुद्भवम्

শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে দময়ন্তীৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে কেনেকৈ এই সকলো ঘটনা উদ্ভৱ হ’ল, আৰু তাইৰ ওপৰত আহি পৰা শাপৰ বৃত্তান্ত—সকলো সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 81

श्रुत्वा स पार्थिवस्तूर्णं वृत्तांतं शापजं तदा । प्रसादनाय विप्राणां दुःखितः स वनं ययौ

শাপজনিত সেই বৃত্তান্ত শুনি ৰজা তৎক্ষণাৎ বিষণ্ণ হ’ল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ বনলৈ গ’ল।

Verse 82

ततस्ते मुनयस्तूर्णं चत्वारोऽपि महीपतिम् । ज्ञात्वा प्रसादनार्थाय भार्यार्थं समुपस्थितम्

তেতিয়া সেই চাৰিজন মুনিয়ে তৎক্ষণাৎ বুজিলে যে ৰজা পত্নীৰ কল্যাণৰ বাবে প্ৰসন্নতা বিচাৰি আহিছে, আৰু তেওঁলোকে আগবাঢ়ি আহি ৰজাক সাক্ষাৎ কৰিলে।

Verse 83

अग्रिहोत्राणि दारांश्च समादाय ततः परम् । कुरुक्षेत्रं समाजग्मुः खमार्गेण द्रुतं तदा

তাৰ পাছত তেওঁলোকে অগ্নিহোত্ৰৰ পবিত্ৰ অগ্নি আৰু নিজৰ পত্নীসকলক লগত লৈ, তেতিয়া আকাশমাৰ্গে দ্ৰুতগতিত কুৰুক্ষেত্ৰলৈ গ’ল।

Verse 85

ततो जगाम तं देशं यत्र भार्या शिलामयी । सा स्थिता तापसीवृन्दैः सर्वतोऽपि समन्विता

তাৰ পাছত তেওঁ সেই স্থানলৈ গ’ল য’ত তেওঁৰ পত্নী শিলাময়ী হৈ থিয় আছিল; তাই তপস্বিনীসকলৰ দলে দলে চাৰিওফালে ঘেৰাও হৈ আছিল।

Verse 87

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य संज्ञां तोयसमुक्षितः । प्रलापमकरोत्पश्चात्स्मृत्वास्मृत्वा प्रियान्गुणान्

তাৰ পাছত কষ্টেৰে চেতনালাভ কৰি, পানীৰ ছিটা লাগি উঠি, সি পিছত বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে, প্ৰিয়াৰ গুণসমূহ বাৰে বাৰে স্মৰণ কৰি।

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि मम प्राणविनाशिनि । मां मुक्त्वाऽद्य प्रियं कांतं क्व गतासि शुभानने

“হায় প্ৰিয়ে, হৰিণ-চকুৰী! মোৰ প্ৰাণ নাশিনী! আজি মোক, তোমাৰ প্ৰিয় কান্ত স্বামীক এৰি, ক’লৈ গ’লা, হে শুভমুখী?”

Verse 89

नाभुक्ते मयि भुक्तासि निद्रां नाऽनिद्रिते गता । न सौभाग्यस्य गर्वेण ममाज्ञा लंघिता क्वचित्

“মই নাখালে তুমি কেতিয়াও নাখালা; মই জাগি থাকিলে তুমি নিদ্ৰালৈ নাযালা। সৌভাগ্যৰ গৰ্বে তুমি কেতিয়াও মোৰ আজ্ঞা লংঘন কৰা নাছিলা।”

Verse 90

न स्मरामि त्वया प्रोक्तं कदाचिद्वि कृतं वचः । रहस्यपि विशालाक्षि किमु भोजनसंसदि

“মোৰ মনত নপৰে যে তুমি কেতিয়াও কঠোৰ বা অনুচিত কথা কৈছিলা; হে বিশালনয়নী, গোপনতোও নহয়—তেনে হলে ভোজন-সভাত ক’ত?”

Verse 91

सूत उवाच । एवं प्रलपतस्तस्य भूपतेः करुणं बहु । आयाता मंत्रिणस्तस्य श्रुत्वा भूपं तथाविधम्

সূত ক’লে: “এইদৰে সেই ৰজাই বহু কৰুণভাৱে বিলাপ কৰি আছিল; তেনে অৱস্থাত ৰজাক শুনি তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকল আহি উপস্থিত হ’ল।”

Verse 92

ततः संबोध्य तं कृच्छाद्दृष्टान्तैर्वहुविस्तरैः । राजर्षीणां पुराणानां महद्व्यसनसंभवैः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে বহু বিস্তৃত দৃষ্টান্ত দেখুৱাই কষ্টেৰে তাক সজাগ কৰিলে—ৰাজর্ষিসকলৰ পুৰাতন আখ্যান আৰু তেওঁলোকৰ ওপৰত নামি অহা মহাবিপদৰ কাহিনীৰ পৰা।

Verse 93

निन्युस्तं भूपतिं दीनं वाष्पव्याकुललोचनम् । निश्वसंतं यथानागं तेजसा परिवर्जितम्

তেওঁলোকে সেই দীন ভূপতিক লৈ গ’ল—চকু অশ্ৰুৱে ব্যাকুল, হাতীৰ দৰে নিশ্বাস ফেলি, আৰু আগৰ তেজ-প্ৰভা হেৰুৱাই।

Verse 94

पार्थिवोऽपि समन्वेष्य यत्नात्तान्सर्वतो मुनीन् । निर्विण्णः श्रमार्तश्च भार्याव्यसनदुःखितः

ৰাজাও সকলো দিশে যত্নেৰে সেই মুনিসকলক বিচাৰি ফুৰিল; কিন্তু তেওঁ নিৰাশ আৰু ক্লান্ত হ’ল—স্ত্ৰীৰ বিপদজনিত দুখে পীড়িত।

Verse 96

अथ तां तादृशीं दृष्ट्वा सेवकैः सकलैर्वृतः । हाहेति स मुहुः प्रोच्य मूर्च्छितः प्रापतत्क्षितौ

তাৰ পাছত, তাইক তেনে অৱস্থাত দেখি, সকলো সেৱকেৰে ঘেৰাও হৈ, তেওঁ বাৰে বাৰে ‘হাহা’ বুলি ক’লে আৰু অচেতন হৈ মাটিত পৰি গ’ল।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्याने दमयन्त्या विप्रशापेन शिलात्वप्राप्तावानर्ताधिपतिकृतशोककथनंनामैकादशोत्तर शततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, শ্ৰীহাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত দময়ন্তী উপাখ্যানত, ‘ব্ৰাহ্মণৰ শাপে দময়ন্তী শিলাৰূপ প্ৰাপ্ত হোৱাত আনৰ্তাধিপতিৰ শোক-বৰ্ণনা’ নামৰ একশ এগাৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 707

तस्माद्विडंबितो यस्मादाश्रमोऽयं तपस्विनाम् । शिलारूपा च भवती तस्माद्भवतु कुत्सिता

সেয়েহে—যিহেতু তপস্বীসকলৰ এই আশ্ৰম উপহাসিত হ’ল, আৰু তুমি শিলাসদৃশ ৰূপ ধাৰণ কৰিলা—সেয়েহে তুমি নিন্দিত, ধিক্কৃত হওঁক।