
লোমাশ ঋষিয়ে কৈলাসত শিৱৰ ৰাজবৈভৱ বৰ্ণনা কৰে—দেৱতা আৰু ঋষিসকল সেৱাত উপস্থিত, গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাসকলে গীত-বাদ্য কৰে, আৰু মহাশত্ৰুৰ ওপৰত শিৱৰ বিজয়স্মৃতিয়ে কৈলাস উজ্জ্বল কৰে। নাৰদ চন্দ্ৰপ্ৰভাময় কৈলাসলৈ গৈ তাতৰ আশ্চৰ্য প্ৰকৃতি দেখে—কল্পবৃক্ষ, নানা পখী-পশু, গংগাৰ বিস্ময়কৰ অৱতৰণ, লগতে দ্বাৰপাল আৰু প্ৰাকাৰ-পরিসৰৰ ভিতৰৰ বহু দিৱ্য অদ্ভুততা। তাৰ পিছত তেওঁ পাৰ্বতীসহ মহাদেৱৰ দৰ্শন লাভ কৰে; শিৱৰ সৰ্পাভৰণ আৰু বহুৰূপ মহিমাৰ বিশেষ বৰ্ণনা আহে। ক্ৰীড়া হিচাপে নাৰদ পাশাখেলাৰ প্ৰস্তাৱ তোলে; পাৰ্বতী চেলেঞ্জ কৰে, আৰু শিৱ-পাৰ্বতীৰ মাজত পৰিহাস, জয়-পরাজয়ৰ দাবী আৰু বাক্য-প্ৰতিবাক্যৰে বিবাদ বাঢ়ে। ভৃঙ্গী মাজত আহি শিৱৰ অজেয়তা আৰু পৰমত্বৰ উপদেশ দিয়ে। পাৰ্বতী ক্ৰোধে তীক্ষ্ণ উত্তৰ দি ভৃঙ্গীক শাপো দিয়ে, আৰু যেন পণ হিচাপে শিৱৰ অলংকাৰ খুলি লোৱাৰ দৰে আচৰণ কৰে। শিৱ অসন্তুষ্ট হৈ বৈৰাগ্য চিন্তা কৰি একাকী বন-আশ্ৰমসদৃশ ঠাইলৈ গৈ যোগাসনত স্থিৰ হৈ সমাধিত লীন হয়; এই কাহিনিয়ে অহংকাৰ, বাকসংযম আৰু ত্যাগধৰ্মৰ নৈতিক-তাত্ত্বিক বোধ দিয়ে।
Verse 1
लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्
লোমশ ক’লে: জগত্পতি মহাদেৱে কৈলাসত ৰাজ্য শাসন কৰিছিল, বহু গণৰ সৈতে সমেত, আৰু মহান বীৰভদ্ৰেৰে সঙ্গত।
Verse 2
ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः
ৰুদ্ৰ ঋষিসকলৰ সৈতে আৰু ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ সৈতে আছিল। তেওঁৰ স্তুতিত ব্ৰহ্মা সদা নিবিষ্ট, আৰু বিষ্ণু দাসৰ দৰে বিনীতভাৱে সেৱাত অৱস্থিত আছিল।
Verse 3
इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा
ইন্দ্ৰ দেৱগণৰ সৈতে একেলগে সেৱাধৰ্মত পৰায়ণ হ’ল; তেওঁৰ বাবে চন্দ্ৰই ৰাজছত্ৰ ধাৰণ কৰিলে আৰু বায়ুৱে চামৰ দুলালে।
Verse 4
सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः
জাতৱেদা অগ্নিয়ে নিৰন্তৰ সুস্বাদু আহাৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল; গন্ধৰ্বসকল তেওঁৰ গায়ক আছিল, আৰু পিনাকধাৰী প্ৰভুৰ স্তৱকাৰ ভাটসকলেও স্তুতি গাইছিল।
Verse 5
विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते
বহু বিদ্যাধৰ আৰু অপ্সৰাসসকলৰ গণ তেওঁৰ সন্মুখভাগত নৃত্য কৰিছিল; এইদৰে তেওঁ কৈলাস পৰ্ব্বতত নিবাস কৰিছিল।
Verse 6
पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च
পুত্ৰ গণেশ, স্কন্দ আদি আৰু গিৰিজা (পাৰ্বতী)ৰ সৈতে তেওঁ তেজস্বী ৰাজ্যশাসন চলাইছিল, আৰু নিৰ্ভয়ে বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 7
येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्
তেওঁয়ে মহাদৈত্য অন্ধক—দেৱতাসকলৰ মহাশত্ৰু—ক ত্ৰিশূলে বিদ্ধ কৰিলে; সেই দুষ্টক বহুদিন আকাশত স্থাপন কৰি ৰাখিলে।
Verse 8
हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः
যিজনে গজাসুৰক বধ কৰি তেওঁৰ ছালখন দীৰ্ঘদিন ধৰি দিব্য বস্ত্ৰ হিচাপে পৰিধান কৰিছিল; তেনেকৈয়ে ত্ৰিপুৰ দহন কৰিছিল। বিষ্ণু যাৰ ৰক্ষক স্বৰূপ হৈছিল, সেই সৰ্বাংগ সুন্দৰ প্ৰভু বিৰাজমান হৈছিল।
Verse 9
तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्
তেওঁক দৰ্শন কৰাৰ বাবে ইচ্ছুক হৈ, দিব্য দৃষ্টিসম্পন্ন ভগৱান নাৰদ পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ কৈলাস ধামলৈ গৈছিল, যি চন্দ্ৰৰ দৰে শুভ্ৰ আৰু উজ্জ্বল আছিল।
Verse 10
सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्
সেই পৰম অদ্ভুত আৰু অমৃতময় স্থান দৰ্শন কৰি; আৰু কৰ্পূৰৰ দৰে গৌৰ বৰ্ণৰ তথা মহাবলশালী প্ৰভুক দেখি, নাৰদ বিস্ময়ত অভিভূত হৈ গন্ধমাদন পৰ্বতত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 11
अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्
সেই স্থান বহুতো আশ্চৰ্যৰে ভৰপূৰ আছিল, উজ্জ্বল পোহৰেৰে সুশোভিত, আৰু বিদ্যাধৰী কুমাৰীসকলৰ গীতেৰে মুখৰিত আছিল—সঁচাকৈয়ে ই এক মহৎ বৈভৱ আৰু দিব্য প্ৰভাৰ স্থান আছিল।
Verse 12
कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः
তাত লতাৰে আৱৰি থকা বহুতো কল্পবৃক্ষ (মনোকামনা পূৰণ কৰা গছ) আছিল; আৰু সেই ঘন ছাঁ দিয়া কুঞ্জবোৰত বৰদান দিয়া বিশেষ কামধেনু গাইবোৰ বিৰাজমান আছিল।
Verse 13
पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च
পাৰিজাত বননিৰ সুবাসে সুবাসিত বহু নিবাস আছিল; আৰু সৰোবৰসমূহত বহু হাঁহ আনন্দে ক্ৰীড়া কৰিছিল।
Verse 14
शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः
তাত ময়ূৰসকলে আনন্দে ডাঙৰকৈ কেকাৰৱ তুলিছিল; আৰু সকলো পক্ষী মধুৰ পঞ্চম সুৰত গাই উল্লাসে ভৰি উঠিছিল।
Verse 15
करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः
হাতীসকল হাতীনীৰ সৈতে তাত আনন্দিত, তেজস্বী আৰু দীপ্তিমান আছিল; তেনেদৰে সিংহসকল গর্জন কৰি বাঘসকলৰ সৈতেো সৌহার্দ্যে মিলিত হৈছিল।
Verse 16
वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः
বৃষভসকল—যাৰ মাজত নন্দী প্ৰধান—অবিৰত ডেকাই আছিল; আৰু তাত বহু দেবদ্ৰুম, লগতে চন্দনবাটিকাও আছিল।
Verse 17
नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः
তাত নাগ আৰু পুন্নাগ, বকুল, চম্পক আৰু নাগকেশৰ গছ আছিল; লগতে বনৰীয়া জাম্বু গছ আৰু সুৱৰ্ণ কেতকী উদ্ভিদো আছিল।
Verse 18
कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा
তাত কহ্লাৰ পদুম, কৰবীৰ (কনেৰ) আৰু বহু কুমুদ জল-পদুম আছিল; লগতে মন্দাৰ গছ, বদৰী (বেৰ), কৰ্মুক (সুপাৰী) গছ আৰু পাটলা বৃক্ষো আছিল।
Verse 19
तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे
তদ্ৰূপে আন বহু গছ-গছনি আছিল, যি শম্ভুক সন্তোষ দান কৰে। এক চুটি দৃষ্টিতেই সিহঁত নানাবিধ দ্ৰুম-লতাৰে অলংকৃত যেন দেখা গ’ল; আৰু তাত বহু আৰাম-উদ্যান আছিল, যেন দ্বিগুণ হৈ উঠিছিল।
Verse 20
गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते
আকাশৰ পৰা নিৰ্গত গঙ্গাৰ অতি আশ্চৰ্য ধাৰা তৎক্ষণাৎ সেই পৰ্বতৰ সুসজ্জিত শিখৰত পতিত হ’ল।
Verse 21
कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना
জলৰ কূপো—যাৰ দ্বাৰা জগত ধাৰিত আৰু পবিত্ৰ হয়—সেয়াও তেতিয়া মহাত্মা নাৰদে দ্বিধা হোৱা দেখা পালে।
Verse 22
सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः
তেতিয়া সেই মহাত্মাই সকলোকে দ্বিধাভূত ৰূপে দেখা পালে। হে বিপ্ৰসকল! নাৰদে তেতিয়া পৰম আশ্চৰ্য দৃষ্টিৰে এই সকলো নিৰীক্ষণ কৰিলে।
Verse 23
एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः
এইদৰে চাই থাকোঁতে ভগৱান ঋষি নাৰদ তৎক্ষণাৎ আগবাঢ়িল, কেৱল শিৱদৰ্শনৰ প্ৰতি একাগ্ৰ।
Verse 24
यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा
দুৱাৰত থিয় হৈ চাই থাকোঁতে তেওঁ এক মহা আশ্চৰ্য দেখিলে; তাত বিশ্বকৰ্মাই গঢ়া দুজন দ্বাৰপাল দেখা গ’ল।
Verse 25
नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः
নাৰদ মোহিত হৈ পৰিল আৰু তেতিয়া তেওঁ দুজনক সুধিলে: “মই ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব খোজোঁ, শিৱদৰ্শনৰ লালসাৰে।”
Verse 26
तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्
“সেয়ে শিৱদৰ্শনৰ বাবে অনুমতি দিয়া উচিত।” কিন্তু দুজনেই নুশুনা দেখি নাৰদ বিস্মিত হ’ল।
Verse 27
ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः
তাৰ পাছত জ্ঞানদৃষ্টিৰে চাই তেওঁ নীৰৱ হ’ল; দুয়োকে কৃত্ৰিম বুলি জানি সেই মহান মনৰ ঋষি ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 28
तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु
সেই মহাত্মাই একে ৰূপৰ আন আন সত্তাকো দৰ্শন কৰিলে; আৰু তেওঁলোকেও ভগৱান ঋষি নাৰদক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 29
एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्
এইদৰে তেওঁ বহু আশ্চৰ্য দৰ্শন কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ স্পষ্টকৈ ত্ৰ্যম্বক (শিৱ)ক গিৰিজা (পাৰ্বতী)সহ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 30
अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्
মহাত্মা শংকৰৰ আসনৰ অর্ধাংশত উপবিষ্টা সেই সাধ্বী—গিৰিৰাজৰ কন্যা—যাৰ শক্তিয়ে ত্ৰিলোক ব্যাপ্ত।
Verse 31
गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्
গৌৰী—ধৱল, উজ্জ্বল-নয়না, কিশোৰী, সুকোমল অঙ্গী, মনোহৰ-নয়না—তাঁৰ উপস্থিতিত শম্ভু প্ৰকাশিত ৰূপে প্ৰতিভাত হ’ল, আৰু মহাপ্ৰভু ধ্যান-ভক্তিৰ বাবে পৰম উপাদেয় হ’ল।
Verse 32
निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च
নিৰ্বিকাৰ হ’লেও তেওঁ বহু ভাৱ-ভংগীত বিকাৰিত যেন প্ৰতিভাত হ’ল; আৰু শিৱৰ অর্ধাঙ্গিনী ৰূপে অবিচ্ছিন্নভাৱে যুক্ত সেই দেবীকো তেওঁ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 33
नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः
এইদৰে নাৰদে ত্ৰিভুৱনেশ্বৰ শম্ভুক দৰ্শন কৰিলে—শুদ্ধ সোণৰ দৰে দীপ্তিমান—দেৱ আৰু অসুৰে একেলগে সেৱা-সন্মান জনাই থকা।
Verse 34
शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः
তাঁৰ পদ্মচৰণ শ্ৰেষ্ঠ নাগ শঙ্খে সেৱা কৰিলে; ধৃতৰাষ্ট্ৰেও, বিশেষকৈ তক্ষকে; আৰু পদ্মে তথা মহাশেষেও বিশেষভাৱে সেৱা জনালে।
Verse 35
अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः
অন্য শ্ৰেষ্ঠ নাগসকলেও নিৰন্তৰ তাঁক সেৱা কৰিছিল; আৰু মহাপ্ৰভাৱান বাসুকি গলত লিপ্ত হৈ হাৰৰূপে পৰিণত হৈছিল।
Verse 36
कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी
কম্বল আৰু অশ্বতৰ সদায় কাণৰ ভূষণ হৈ তাঁক অলংকৃত কৰিছিল; আৰু অন্য মহাফণিধৰ নাগপতিসকল জটাৰ মূলত বাস কৰিছিল।
Verse 37
अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः
বহু জাতি আৰু নানা বৰ্ণে পৰিবেষ্টিত এই নাগপতিসকল আছিল—পদ্ম, তক্ষক, কুলিক, শঙ্খ আৰু মহাপ্ৰভ ধৃতৰাষ্ট্ৰ।
Verse 38
पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी
পদ্ম, দম্ভ, সুদম্ভ, কৰাল আৰু ভীষণ—এইসকল আৰু আন বহু নাগ, ভয়ংকৰ বিষধৰ, তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 39
अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः
তিনিলোকত পূজ্য হৰ (শিৱ)ৰ অঙ্গ যেন হৈ, কিছুমান উত্তম পন্নগ একেটা ফণৰে অলংকৃত হৈ দীপ্তিমান হৈছিল।
Verse 40
फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा
কিছুমানৰ দুটা ফণ, কিছুমানৰ তিনিটা; আৰু মহা দীপ্তিত চাৰি, পাঁচ, ছয়, সাত আৰু আঠ ফণধাৰীও দেখা গৈছিল।
Verse 41
नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा
কিছুমানৰ নটা ফণ, কিছুমানৰ দহটা; তেনেদৰে কিছুমানৰ এগাৰটা; আৰু তাৰপিছত কিছুমানৰ বাৰটা, কিছুমানৰ আঠাৰটা, আৰু কিছুমানৰ ঊনৈশটা ফণো আছিল।
Verse 42
चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च
কিছুমানৰ চল্লিশটা ফণ আছিল; কিছুমানৰ পঞ্চাশ আৰু ষাঠি; কিছুমানৰ সত্তৰ, কিছুমানৰ আশী, আৰু কিছুমানৰ নব্বই ফণো আছিল।
Verse 43
तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च
তদ্ৰূপে শত-সহস্ৰ, অযুত-প্ৰযুত—লক্ষ-কোটি পৰ্যন্ত অগণিত ৰাশি আছিল; আৰু ৰত্নসমূহো অসংখ্য, ‘শঙ্খ’ পৰিমাপেও গণনা কৰিব নোৱাৰা।
Verse 44
अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना
যিসকল সৰ্পৰ ফণা অনন্ত আছিল, সিহঁত শিৱৰেই ভূষণ আছিল; সেই সময়ত মহাত্মা নাৰদে সিহঁত সকলোকে দৰ্শন কৰিলে।
Verse 45
विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः
সিহঁত সকলেই বিদ্যাৱান আছিল; সিহঁত সকলেই ভোগী নাগ হৈও অতি শোভিত—হাৰ-ভূষণৰূপে পৰিণত, মণিমণ্ডিত আৰু অমিত প্ৰভাযুক্ত।
Verse 46
अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः
যাৰ কপৰ্দ—জটা-গুচ্ছ—অতি সুন্দৰ, অর্ধচন্দ্ৰচিহ্নিত আছিল; আৰু যি কপালস্থ তৃতীয় নয়নে দীপ্তিমান হৈ শোভা পাইছিল।
Verse 47
पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्
মহাদেৱ পঞ্চবক্ত্ৰ, দহ বাহুৰে বেষ্টিত আছিল; আৰু তেখেতৰ গ্ৰীৱা-কন্ধ মাৰকতসম শ্যাম, অতিশয় সুন্দৰ আছিল।
Verse 48
उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्
তেওঁৰ বক্ষ বিস্তৃত আছিল, আৰু উৰু-জঘন অতি পৰাক্ৰমী; ৰুদ্ৰৰ যুগল চৰণ পৰম মহৎ, অপাৰ শোভাৰে দীপ্তিমান আছিল।
Verse 49
तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्
তেতিয়া দেখা গ’ল সেই অতুল চৰণাৰবিন্দ—তেজোময়, সুন্দৰ; সন্ধ্যাৰ ৰাগৰ দৰে পৰম মঙ্গলময়, দুঃখ-তাপ নাশক। আলোকৰ ধাৰা উজাৰি দিয়া, পৰাত্পৰ, লাৱণ্য-লীলা-স্থল—শম্ভুৰ পবিত্ৰ পদ সকলৰ সুখবৃদ্ধিৰ পৰম কাৰণ, আৰু পাৱনকাৰী।
Verse 50
तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा
তাৰ পিছত পৰমৰো পৰমক দেখি সতি—পৰা, তেজস্বী ৰূপধাৰী আৰু সুন্দৰী—সৌভাগ্য আৰু লাৱণ্যৰ মহাবিভূতিত দীপ্ত হৈ উঠিল; অতি সুন্দৰ আৰু শুভ ৰূপে বিরাজমান হ’ল।
Verse 51
दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ
ত্ৰিলোকত ৰাজমান সেই শুদ্ধ দিৱ্য দম্পতীক দেখি (নাৰদে বুজিলে যে) তেওঁলোক অভিন্ন হয়েও দুয়ো ৰূপে প্ৰকাশ পায়; আৰু নিৰ্গুণ হয়েও গুণসহ প্ৰকাশিত হয়।
Verse 52
साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ
তেওঁলোক সাকাৰো, নিৰাকাৰো; নিৰাতংক, সুখপ্ৰদ। ভগৱানৰ প্ৰিয় নাৰদে আনন্দেৰে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিলে; আৰু বাৰে বাৰে উঠি তেতিয়া জগদীশ্বৰ দুয়ো প্ৰভুক স্তৱন কৰিলে।
Verse 53
नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य
নাৰদে ক’লে: হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, মই তোমালোক দুয়োকে প্ৰণাম কৰোঁ—সৰ্বোচ্চৰো ওপৰত পৰম; যদিও তোমালোক ক’লামাত্ৰ ৰূপে প্ৰকাশিত। মই সেই দীপ্তিমান দিৱ্য দম্পতীৰ দৰ্শন কৰিলোঁ, যিসকল চল-অচল সকলো সৃষ্টিৰ বীজ-কাৰণ।
Verse 54
पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा
তোমালোকেই সকলো লোকৰ পিতৃ-মাতৃ—আজি মই এই তত্ত্ব সত্যৰূপে জানিলোঁ। তোমালোকৰ কৃপাৰ বলত এই বিষয়ে মোৰ মনত একেবাৰেই সন্দেহ নাই।
Verse 55
एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा
এইদৰে মহাত্মা নাৰদে স্তৱ কৰাত, তেতিয়া ভগৱান শম্ভু পাৰ্বতীৰ সৈতে সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 56
महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्
মহাদেৱে ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ, সুখে থাকাঁ; তোমাৰ বাবে মই কি কৰিম? শম্ভুৰ এই বাক্য শুনি নাৰদে উত্তৰ দিলে।
Verse 57
दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः
নাৰদে ক’লে: হে প্ৰভু, আজি পোনতে মই তোমাৰ দৰ্শন লাভ কৰিলোঁ; তাতে মই তৃপ্ত হ’লোঁ, হে বিভো। হে শম্ভু, এই দৰ্শনৰ দ্বাৰাই আজি সকলো স্পষ্ট হ’ল—মোৰ মনত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 58
क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो
(নাৰদে ক’লে:) তুমি লীলাৰ্থে ইয়ালৈ কৈলাস—পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ—লৈ আহিছা; তথাপি, হে ভগৱান প্ৰভু, তুমি সদায় মানুহৰ হৃদয়ত স্থিত হৈ থাকাঁ।
Verse 59
तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह
তথাপি এই জগতত প্ৰাণীসকলে সদায় তোমাৰ দৰ্শন নিৰন্তৰ লাভ কৰা উচিত।
Verse 60
गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव
গিৰিজাই ক’লে: ‘তুমি কোন লীলা কৰিবলৈ উদ্যত? মোৰ আগত শীঘ্ৰে কোৱা।’ তাইৰ কথা শুনি তেওঁ যেন হাঁহি মাৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 61
द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्
হে মহাদেৱ, ইয়াত পাশাখেলা নানা মনোৰম ৰূপত দেখা যায়; আৰু দুজনৰ দ্যূতত পৰস্পৰ ৰমণৰ পৰা মহান সুখ জন্মে।
Verse 62
इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्
এইদৰে কৈ থমকি, সতী অতি ক্ৰুদ্ধ হৈ ঋষিক উদ্দেশি ক’লে: ‘সৰ্বত্র কুখ্যাত সেই পাশাখেলা—“দুষ্টোদৰ” নামৰ দোষ—যি মহৎচিত্তৰ অযোগ্য—তুমি তাক ইমান ভালকৈ কেনেকৈ জানো?’
Verse 63
त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी
তুমি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, মুনিসকলৰ মাজত মুনী, জ্ঞানীসকলৰ উপদেশক; নানাবিধ প্ৰামাণ্য বচনেৰে সুপ্ৰসিদ্ধ। ত্ৰিলোকত বিচৰণ কৰোঁতে তোমাৰ দৰে আন কোনো মহামনস্বী নাই।
Verse 64
एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ
দেৱীয়ে এইদৰে কোৱাত, দেৱদৰ্শী নাৰদে শিৱৰ সন্নিধানতে গিৰিজালৈ হাঁহি মাৰি বচন ক’লে।
Verse 65
नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे
নাৰদে ক’লে: মই দ্যূত-ক্ৰীড়া নাজানো, নতুবা তাৰ আশ্ৰয়ো নলওঁ; মই তপস্বী আৰু শিৱৰ কিঙ্কৰ। তেন্তে কিয় মোক সুধিছা, হে ৰাজকন্যা—যোগীশ্বৰসকলৰ মাজত পৰম পবিত্ৰা?
Verse 66
निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः
তেওঁৰ কথা শুনি গিৰিজা সতীয়ে তেতিয়া হাঁহি মাৰি ক’লে: “বেটা, তুমি সকলো জানো! আজি চোৱা—মই মহেশৰ সৈতে তোমাৰ সন্মুখতে দ্যূত খেলিম।”
Verse 67
इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता
এইদৰে ক’লে গিৰিৰাজকন্যা—ভুৱনসমূহৰ একমাত্ৰ সৌন্দৰ্য—চাক্ষা উঠাই ল’লে। মহর্ষিক সাক্ষী কৰি তাই খেল আৰম্ভ কৰিলে; তাতেই তাই ভৱ (শিৱ)ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ অৱস্থিত আছিল।
Verse 68
तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष
সেই সময় দেৱঋষি নাৰদে ক্ৰীড়াত নিমগ্ন সেই দম্পতীক দেখিলে। বিস্ময়ে হৃদয় প্ৰফুল্ল হ’ল; মহামনা নাৰদে চেয়ে চেয়ে অতিশয় আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 69
सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्
তেতিয়া সখীসকলৰে সৈতে ঘেৰাও হৈ, দ্যূতত আসক্তা সতীয়ে শিৱৰ সৈতে মিলি কৌতুকময় ছলৰে পাশাখেলা চলাই দিলে।
Verse 70
स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव
তেতিয়া তেওঁ মহা ছলে আৱৃত কৰি পণ ধৰিলে। আৰু সেই সময় ভৱানী শিৱৰ হাতত পৰাজিত হ’ল, যেন শিৱে হাঁহি দিছে।
Verse 71
नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च
হে নাথ! নাৰদে শিৱৰ পক্ষ লৈ তাইৰ (পাৰ্বতীৰ) বাবে উপহাসৰ কাৰণ হ’ল। পাশাখেলা আৰু যি হাৰিল, সেয়া শুনি তেওঁ বিদ্ৰূপৰ হাঁহিও শুনিলে।
Verse 72
नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्
নাৰদৰ কটু বাক্যত আঘাত পাই পাৰ্বতী অতিশয় ক্ৰুদ্ধ হ’ল। তৎক্ষণাৎ তাই ক’লে আৰু পণস্বৰূপে অৰ্ধচন্দ্ৰ অলংকাৰ দান কৰিলে।
Verse 73
तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्
তথাপি তাই শিৰোমণি ৰত্ন আৰু তৰল-চমকনি মনোহৰ অলংকাৰ অৰ্ঘ্য দিলে; মুখখন সুখদায়ী দীপ্তিময়, ক্ৰোধতো সুন্দৰ। এই দৃশ্য দেখি হৰে পুনঃ পুনঃ পাশাখেলা চলাই দিলে।
Verse 74
तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा
গিৰিজাই এইদৰে কোৱাত লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰে শুনিলে: “মই যি হাৰিলোঁ, সেয়াই দিয়া হ’ল; ই পণ, ইয়াৰ বাহিৰে আন একো নহয়।”
Verse 75
क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः
“হে শম্ভো, তুমি কোন পণ ধৰিছা? সেয়া কোৱা হওক।” তেতিয়া ত্ৰিলোচন প্ৰভু হাঁহি পাৰ্বতীক ক’লে।
Verse 76
मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्
“ভৱানী, তোমাৰ কাৰণেই মই এই পণ ধৰিছোঁ—ইয়া মহৎ অলংকাৰ: চন্দ্ৰলেখা-অলংকাৰ, এক মহান হাৰ, আৰু তদুপৰি কাণৰ পদুম-অলংকাৰৰ যোৰা।”
Verse 77
इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च
“হে তন্বী, মোক জয় কৰি এইবোৰেই সুখেৰে গ্ৰহণ কৰা।” তাৰ পাছত শংকৰে নিজে সৈতে পাশাখেলা আৰম্ভ কৰালে।
Verse 78
एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः
এইদৰে পাশা-বিদ্যাত নিপুণ সেই দুয়ো খেলি থাকিল। তেতিয়া বহু অলংকাৰৰে ভূষিত শংকৰ ভৱানীৰ হাতত পৰাজিত হ’ল।
Verse 79
प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर
হাঁহি মাৰি অতিসুন্দৰী গৌৰীয়ে শংকৰক ক’লে— “হে শংকৰ, তুমি যি পণ হাৰিছা, সেয়া মোক আজিয়েই দিয়া।”
Verse 80
तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्
তেতিয়া মহেশে হাঁহি মাৰি সত্য বাক্য ক’লে— “হে সুকুমাৰী, তুমিয়ে মোক তত্ত্বতঃ জয় কৰা নাই; বাস্তৱতাক গভীৰভাৱে বিবেচনা কৰা।”
Verse 81
अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या
“মই প্ৰাণীসমূহৰ দ্বাৰা সকলো প্ৰকাৰেই অজেয়; সেয়ে, হে সাধ্বী, তেনে কথা ক’ব নালাগে। আজিৰ দিনা তোমাৰ ইচ্ছামতে পাশা খেলাঁ—পুনৰ তুমি দেখিবা, মইও জয়ী হ’ম।”
Verse 82
तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर
তেতিয়া অম্বিকাই নিজৰ স্বামী মহেশক ক’লে— “আজ মই তোমাক জয় কৰিলোঁ; ইয়াত বিস্ময় কিহৰ?” এইদৰে কৈ সুন্দৰ-মুখী দেৱীয়ে শম্ভুৰ হাত ধৰি ক’লে— “তুমি পৰাজিত, সন্দেহ নাই। হে শংকৰ, তুমি বুজি নাপাওঁ।”
Verse 83
एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्
এইদৰে মনোহৰ হাঁহি মাৰি গিৰিজাই শম্ভুলৈ চালে আৰু কৌতুকময় কোমল বাক্যৰে তেওঁক বশ কৰিলে। তাই ক’লে: “দেহি মম—হে সকলো মঙ্গলৰ মঙ্গলেś! হে স্মৰ-ৰিপো! তুমি যি দাওঁত ৰাখিছিলা আৰু নিজৰ বাক্যৰে অনুমোদিত কৰিছিলা, সেয়া মোক দিয়া।”
Verse 84
शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्
শিৱে ক’লে: “হে বিশালাক্ষি! ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই যে মই তোমাৰ বাবে অজেয়। কিন্তু অহংকাৰত যি কোৱা হৈছিল, তাক তত্ত্বতঃ সত্যৰূপে বিবেচনা কৰা হওক।”
Verse 85
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो
তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি তাই হাঁহি মাৰি ক’লে: “হয়, মহাদেৱ অজেয়—হে প্ৰভো—সকলো জীৱৰ বাবেও।”
Verse 86
मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्
“তথাপি কেৱল মইয়েই তোমাক জয় কৰিলোঁ—নির্মল পাশাখেলত। আৰু যি উদ্দেশ্য আছিল, তাৰ মতে কি কৰণীয় কি অকৰণীয়, তুমি একেবাৰে বুজি নাপাওঁ।”
Verse 87
एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः
এইদৰে পৰমেশ্বৰ দম্পতিয়ে তৰ্ক-বিতৰ্ক কৰি থাকোঁতে, ঋষিসত্তম নাৰদে হাঁহি মাৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 88
नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि
নাৰদে ক’লে: হে কৰ্ণ-প্ৰসাৰিত বিশাল-নয়না দেৱী, এই এক বাক্য শুনা—সমগ্ৰ জগতৰ একমাত্ৰ মঙ্গলসত্য: মহাভাগ্যৱানসকলৰ মাজত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠজন তোমাৰ দ্বাৰা জয়ী হৈছে; তেন্তে তুমি মিছা কিয় কোৱা?
Verse 89
अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते
মহাদেৱ নিশ্চয় অজিত, দেৱতাসকলৰ পৰম গুৰু। তেওঁক অৰুপ বোলা হয়, তথাপি সুৰূপ; আৰু ৰূপৰ অতীত বুলিও তেওঁক কোৱা হয়।
Verse 90
एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः
তেওঁ একাই পৰম জ্যোতি; তেওঁৰ তেজেই তেওঁলোকৰ (দেৱতাসকলৰ) মহিমাৰো মহিমা। শংকৰ ত্ৰিলোকৰ নাথ, বিশ্বাত্মা—লোকসমূহৰ মঙ্গলকাৰী, লোকশংকৰ।
Verse 91
कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने
হে দেৱী, ত্ৰিভুৱনত অজেয় শিৱক তুমি কেনেকৈ ‘জয়’ কৰিব পাৰা? হে সুন্দৰ-মুখী, নাৰী-অহংকাৰৰ বাবে তুমি তেওঁক যথাৰ্থ ৰূপে চিনিব নোৱাৰা।
Verse 92
नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती
নাৰদে এইদৰে কোৱাত পাৰ্বতী অতি ক্ৰুদ্ধ হ’ল। ঈৰ্ষাত আচ্ছন্ন হৈ সেই সতী নিন্দাসূচক, তীক্ষ্ণ বাক্য ক’লে।
Verse 93
पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह
পাৰ্বতীয়ে ক’লে: হে ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, চপলতাৰে এনেদৰে ক’ব নালাগে; তোমাক নমস্কাৰ। হে দেৱঋষি, তোমাৰ বাক্যত মই সাৱধান—মৌন অৱলম্বন কৰা; তোমাৰ মঙ্গল হওক।
Verse 94
कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते
“হে দেৱঋষি, কেনেকৈ তুমি শিৱ বিষয়ে ইমান বেছি ক’লা? মোৰ কৃপাৰ ফলতেই তেওঁ ‘ঈশ্বৰ’ হ’ল—যিজন প্ৰভু বুলি খ্যাত।”
Verse 95
मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः
“মোৰ দ্বাৰাই তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিলে; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 96
एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्
এনেদৰে নানা কথাবোৰ শুনি নাৰদে মৌন অৱলম্বন কৰিলে। তেওঁ প্ৰস্থান কৰিবলৈ উদ্যত হোৱা দেখি ভৃঙ্গীয়ে তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।
Verse 97
भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे
ভৃঙ্গীয়ে ক’লে: “হে ভামিনী, পুনৰায় ইমান বেছি নক’বা। হে সুমধ্যমে, মোৰ স্বামী সত্যই অজেয় আৰু নিৰ্বিকাৰ।”
Verse 98
स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम
হে সুৱদন ভৱানী! স্ত্ৰীভাবৰ অহংকাৰত আবদ্ধ হৈ তুমি পৰমতকৈও পৰম দেৱক চিনিব নোৱাৰা। পূৰ্বে কামনাক আগত ৰাখি তুমি উগ্ৰ মহেশ—মহাদেৱৰ সন্নিধানলৈ আহিছিলা।
Verse 99
यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते
হে সুভাগিনী! কোৱা, পুৰাকালত সেই পিনাকধাৰী প্ৰভুৱে কি কৰিছিল, সেয়া তোমাৰ স্মৰণ আছে নে? তেতিয়া তেওঁৰ দ্বাৰাই কামদেৱ অনঙ্গ (দেহহীন) হৈছিল, আৰু তোমাৰ পিতৃ—পৰ্বতৰ—অৰণ্য দগ্ধ হৈছিল।
Verse 100
वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा
নিশ্চয় এই শিৱই—পৰমসকলৰো পৰম, পৰমাত্মা—যাক তুমি আৰাধনা কৰিছিলা।
Verse 101
भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्
এইদৰে “ভৃঙ্গিণী” বুলি সম্বোধিত হোৱাত, তাই অতি ক্ৰুদ্ধ হৈ ক’লে, মহেশে শুনি থাকোঁতেই; আৰু তাই ভৃঙ্গীক তাৰ কথাৰ উত্তৰ বিচাৰি সুধিলে।
Verse 102
पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि
পাৰ্বতীয়ে ক’লে: “হাঁ! হে ভৃঙ্গি, পক্ষপাতিত্বৰ বাবেই তুমি মোৰ প্ৰতি সেই বাক্য ক’লা। তুমি শিৱৰ প্ৰিয়, কিন্তু হে মন্দবুদ্ধি, তোমাৰ বুদ্ধি ভেদভাবতেই আসক্ত।”
Verse 103
अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि
মই শিৱ-স্বৰূপিণী, হে মূঢ়! শিৱ সদায় মোৰ ভিতৰত অৱস্থিত। তেন্তে কেৱল বাক্যবলৰ জোৰত তুমি শিৱ আৰু মোৰ মাজত ভিন্নতা কেনেকৈ ক’লা?
Verse 104
श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ
তেতিয়া পাৰ্বতীৰ শুভদ বাক্য শুনি, ভৃঙ্গী শিৱৰ সন্নিধানতে ক্ৰুদ্ধ হৈ পাৰ্বতীক ক’লে।
Verse 105
पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्
দক্ষৰ যজ্ঞত তুমি শিৱ-নিন্দা শুনিছিলা; অসহ্য বাক্য শুনিয়েই তুমি তৎক্ষণাৎ দেহ ত্যাগ কৰিছিলা।
Verse 106
तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च
তথাপি, হে সুন্দৰাঙ্গী, এতিয়া তুমি কি কৰিলা? উদ্বেগত তুমি নাজানানে নে যে ইও শিৱ-নিন্দাই?
Verse 107
कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे
হে বৰবৰ্ণিনী, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠৰ পৰা তুমি কেনেকৈ জন্মিলা? হে সুমধ্যমে, তীব্ৰ তপস্যাৰে তুমি কেনেকৈ দগ্ধ হৈ শুদ্ধ হ’লা—যদি এনে বাক্য উচ্চাৰিত হয়?
Verse 108
सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते
বৰ্তমান ইয়াত তোমাৰ অন্তৰত শিৱপ্ৰতি প্ৰেমময় ভক্তি দেখা নাযায়। তথাপি, হে সুন্দৰ দেহধাৰিণী, তুমি শিৱৰ প্ৰিয়; সেয়েহে মই তোমাক এইদৰে কওঁ।
Verse 109
शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि
তিনিওঁ লোকত শিৱতকৈ উচ্চ একো নাই। সেয়েহে, হে অতি সুন্দৰী, তোমাৰ শিৱত প্ৰেমময় ভক্তি কৰণীয়।
Verse 110
भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया
হে মহাদেৱী, তুমি ভক্তা—মহাভাগ্যৱতাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা। এই (ভক্তি) প্ৰযত্নেৰে সেৱা কৰি মান দিয়া হওক, কিয়নো তুমি তপস্যাৰে ইয়াক অৰ্জন কৰিছা।
Verse 111
शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह
শিৱ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, সৰ্বেশ্বৰ; ইয়াৰ বিপৰীত কৰাটো তোমাৰ উচিত নহয়। ভৃঙ্গীৰ বচন শুনি গিৰিজা (পাৰ্বতী) তামক ক’লে।
Verse 112
गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्
গিৰিজাই ক’লে: হে ভৃঙ্গী! মৌনত আশ্ৰয় লোৱা—স্থিৰ হোৱা, নতুবা গুচি যোৱা। কি ক’ব লাগে আৰু কি নক’ব লাগে তুমি নাজানা; পিশাচৰ দৰে কিয় কথা কোৱা?
Verse 113
तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे
কোন তপস্যাৰে তেওঁক ইয়ালৈ আনিলে, আৰু কোনে—সঁচাকৈ—এই শিৱক ‘আনিল’ বুলি ক’ব? মই কোন, আৰু তেওঁ কোন, যে তুমি ভেদ-বুদ্ধিৰে মোক কথা কৈছা?
Verse 114
कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना
তুমি কোন? কোন শক্তিৰে যুক্ত হৈ ইমান বেছি কথা কৈছা? মই তোমাক শাপ দিম—এতিয়া শিৱে কি কৰিব?
Verse 115
भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय
ভৃঙ্গীৰ কথাক তিৰস্কাৰ কৰি তেতিয়া সতীয়ে শাপ দিলে: “হে মূৰ্খ, মাংসশূন্য হোৱা—হে ভৃঙ্গী, শংকৰপ্ৰিয়!”
Verse 116
एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा
এইদৰে কৈ, শংকৰপ্ৰিয়া দেৱী পাৰ্বতী তেতিয়া ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ শংকৰলৈ মুখ ঘুৰালে।
Verse 117
कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च
তন্বঙ্গী দেৱীয়ে হাতেৰে বাসুকী নাগক ধৰি শিৱৰ কণ্ঠৰ পৰা টানি উলিয়ালে—আৰু তেনেদৰে আন বহুতো বস্তুো।
Verse 118
शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्
ক্ৰোধেৰে আৰু তৎক্ষণাৎ, তাই শম্ভুৰ ভূষণসমূহ কেঢ়ি ল’লে; তেওঁৰ পৰা চন্দ্ৰকলাৰ চিহ্ন আৰু অতুলনীয় গজচৰ্মো অপসাৰণ কৰিলে।
Verse 119
कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै
কম্বলা আৰু অশ্বতৰ—মহেশে ভূষণ ৰূপে গঢ়া দুটা নাগ—মহাদেৱীয়ে ঠাট্টাৰ কথাৰে ক’ই হাঁহি হাঁহি কেঢ়ি ল’লে।
Verse 120
कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्
ঠাট্টাৰ কথাৰে ক’ই হাঁহি হাঁহি, তাই তেওঁৰ কৌপীন—আৱৰণ বস্ত্ৰ—ও কেঢ়ি ল’লে। তেতিয়া গণাসকল আৰু তাইৰ সখীসকল লাজত পীড়িত হ’ল।
Verse 121
पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः
লাজত মুখ ঘূৰাই সিহঁত বিষণ্ণ হ’ল—ভৃঙ্গী আদি মহাতপস্বীসকল; তদ্ৰূপ চণ্ড আৰু মুণ্ড, মহালোমা আৰু মহোদৰো।
Verse 122
एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्
এও আৰু আন বহু গণা দুখিত হ’ল। সিহঁতক তেনে অৱস্থাত দেখি মহেশো লজ্জিত হ’ল।
Verse 123
उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः
ক্ৰোধিত হৈ শংকৰে পাৰ্বতীৰ প্ৰতি এই বাক্য ক’লে।
Verse 124
रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी
ৰুদ্ৰে ক’লে: “সকলো ঋষিয়ে অতি তীব্ৰ উপহাস কৰিছে; তদুপৰি ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুও, আৰু ইন্দ্ৰ আদি এই দেৱতাসকলেও।”
Verse 125
उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि
“সকলো উপহাসত নিমগ্ন। হে শুভে, আজি তুমি কি কৰিলা? হে সুকোমল অঙ্গধাৰী, উত্তম কুলত জন্মা—তুমি এনেদৰে কেনেকৈ কৰিবা?”
Verse 126
त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि
“হে সুভ্ৰু, যদি তুমি তত্ত্বতঃ সত্য জানো, তেন্তে নিশ্চয় তুমি মোক জয় কৰিছা। সেয়ে এই কৰ: মোক পৰম আচ্ছাদন—কৌপীন—দিয়া। অন্ততঃ কৌপীনৰ নামটো হলেও মোক দিয়া; অন্যথা কৰা তোমাৰ উচিত নহয়।”
Verse 127
एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना
এইদৰে সেই যোগী শম্ভুৱে ক’লে, তেতিয়া ৰুচিৰ মুখমণ্ডলধাৰী সতী—পাৰ্বতী—হাঁহি উঠি বাক্য ক’লে।
Verse 128
किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा
হে ভাবিতাত্মা মুনি, তোমাৰ কৌপীনৰ কি প্ৰয়োজন? তুমি দিগম্বৰ তপস্বী হৈ আগতে দাৰুবনতেও তেনেদৰেই আচৰণ কৰিছিলা।
Verse 129
भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्
ভিক্ষা মাগোঁ বুলি অজুহাত লৈ ঋষিসকলৰ পত্নীসকল উদ্দীপ্ত হৈ আকৃষ্ট হ’ল। সেয়ে যাওঁক, হে শম্ভু; তেতিয়া তেওঁলোকে আপোনাৰ মহাপূজা কৰিছিল।
Verse 130
कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्
তাত কৌপীনখন তাতেই পৰিছিল বুলি মুনিসকলে অন্যথা কোৱা নাছিল। সেয়ে তুমি তাক ত্যাগ কৰা উচিত; সেয়া যেন জুৱাত হাৰি হেৰোৱা বস্তু।
Verse 131
तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा
সেই কথা শুনি ৰুদ্ৰ—পৰমেশ্বৰ—পাৰ্বতীৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হ’ল, আৰু তীব্ৰ ৰোষে তৃতীয় নয়নে তাইলৈ চালে।
Verse 132
कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः
শংকৰক ক্ৰুদ্ধ দেখা পাই তেতিয়া সকলো দেবগণ, আৰু গণসকলৰ কুমাৰসদৃশ সেবকো, মহাভয়ে আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 133
ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति
তাত সকলোৱে তাত ধীৰে ধীৰে পৰস্পৰে শংকিত মনৰে ক’লে: “আজি নিশ্চয় ৰুদ্ৰ গিৰিজা (পাৰ্বতী)ৰ প্ৰতি ক্ৰুদ্ধ হৈছে।”
Verse 134
यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा
“যেনে মদন (কামদেৱ) দগ্ধ হৈছিল, তেনেই এইটোও হ’ব; অন্যথা হ’ব নোৱাৰে,” বুলি ক’লে। তেতিয়া গণা আৰু দেৱঋষিসকলে পৰস্পৰে বিচাৰ-বিমৰ্শ কৰিলে।
Verse 135
विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा
তেতিয়া সেই দেৱীয়ে সৌভাগ্যৰ মঙ্গল-মুদ্ৰাৰে সকলোকে চালে। তাৰ পাছত সতি মৃদু হাঁহি মাৰি সেই মুহূর্তত সৎপুৰুষ প্ৰভুক ক’লে।
Verse 136
किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः
“তুমি সেই পৰম চক্ষুৰে কিয় দৃষ্টি স্থিৰ কৰিছা? মই ন কাল, ন কাম; আৰু মই দভ (দক্ষ)ৰ যজ্ঞো নহয়।”
Verse 137
त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः
“হে শম্ভু, হে বৃষভধ্বজ! এইটো ন ত্ৰিপুৰ, ন অন্ধক। কেৱল সেই দৃষ্টিৰে চালে কি সিদ্ধ হ’ব, আৰু আজি তোমাৰ কি ঘটিব? মোৰ আগত তুমি ‘বিৰূপাক্ষ’ ত্ৰিনেত্ৰ হোৱাটোও বৃথাই।”
Verse 138
एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे
এইদৰে পৰমেশ্বৰীয়ে বহু পবিত্ৰ বাক্য ক’লে। সেই বাক্য শুনি দেৱতাই মনতে যাত্ৰা কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলে।
Verse 139
वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः
আজি মোৰ বাবে সত্যই একান্ত আৰু নিৰ্জন বনেই শ্ৰেষ্ঠ। মই একাকী, মন-আত্মা সংযত কৰি, সকলো পৰিগ্ৰহ আৰু আসক্তি ত্যাগ কৰিম।
Verse 140
स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्
সেইজনেই সুখী, যি পৰমাৰ্থৰ জ্ঞানী; সেইজনেই সত্য বিদ্বান আৰু পণ্ডিত, যিয়ে কাম আৰু ৰাগ ত্যাগ কৰিছে। তেনে জন মুক্ত, আৰু সুখী হয়।
Verse 141
एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव
এইদৰে চিন্তা কৰি, পৰম কৰুণাময় শ্ৰী শংকৰে তেতিয়া গিৰিজাক ত্যাগ কৰিলে। প্ৰিয়াৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ তেওঁ আশ্চৰ্য বনলৈ, আৰু পৰমহংস ঋষিসকলৰ সৈতে শোভিত সিদ্ধাটৱী আশ্ৰম-বনলৈ গ’ল।
Verse 142
निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्
শংকৰক বাহিৰ হওঁতে দেখি কৈলাসবাসী সকলোৱে ওলাই আহিল। আৰু বীৰভদ্ৰ আদি কৰি সকলো গণো তেওঁৰ পিছে পিছে গ’ল।
Verse 143
छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे
ভৃঙ্গীয়ে ছত্ৰ ধৰি তেওঁৰ পিছে গ’ল; আৰু চামৰ দোলাই থাকোঁতে সেয়া গঙ্গা-যমুনাৰ দৰে দীপ্তিময় দেখা গ’ল।
Verse 144
ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः
তেতিয়া তেওঁলোকৰ সৈতে যুক্ত বুদ্ধিমান নন্দী পিছে পিছে অনুসৰণ কৰিলে; আৰু বৃষভ আগত গৈ পুষ্পক অলংকাৰে সুশোভিত হৈ দীপ্তি পেলালে।
Verse 145
शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः
এই সকলো সুন্দৰ সহচৰৰ সৈতে মহাদেৱ অতি শোভিত হৈছিল; কিন্তু অন্তঃপুৰত থকা দেৱী পাৰ্বতী মনত বিষণ্ণ আছিল।
Verse 146
सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्
তাত বহু সখী আৰু আন আন পৰিচাৰিকাৰে বেষ্টিত গিৰিজাই মনৰ ভিতৰত পৰমেশ্বৰক ধ্যান কৰিলে।
Verse 147
ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्
তাৰ পাছত শম্ভু দূৰলৈ গ’ল আৰু সেই সময়ত গণসমূহক বিদায় দিলে—গণেশ, কুমাৰ (স্কন্দ), বীৰভদ্ৰ আৰু আনসকলকো।
Verse 148
भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः
ভৃঙ্গী, নন্দী, চণ্ড আৰু সোমনন্দী—এইসকলসহ আন সকলো কাইলাস-পুৰৰ বাসিন্দাসকলকো (তাতেই) এৰি দিয়া হ’ল।
Verse 149
विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः
তেওঁলোকক বিদায় দি মহাতপস্বী মহাদেৱ একাই দূৰলৈ, অৰণ্যৰ সীমান্তলৈ গ’ল; এইদৰে শিৱ ‘সিদ্ধবট’—সিদ্ধসকলৰ বটবৃক্ষ—ত উপনীত হ’ল।
Verse 150
काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः
তাত ভুমিত তেওঁৰ বাবে এক দিৱ্য আসন ৰচনা কৰা হ’ল—কাশ্মীৰী ৰত্ন, মণি-ফলক, সিদ্ধ ৰত্ন আৰু বৈদূৰ্যৰ বিচিত্ৰতাৰে সজ্জিত, চূণ-লেপে পালিশ কৰা। সেই আসনত যোগপতি মহেশ অধিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 151
पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः
পদ্মাসনত উপবিষ্ট মহেশ—যোগৰ পৰম জ্ঞানী—চকু মুদিলে আৰু কেৱল আত্মাই আত্মাক ধ্যান কৰিলে, অন্তৰ্মুখী ধ্যানত লীন হ’ল।
Verse 152
शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्
সমাধিত সেই মহাদেৱ, চন্দ্ৰশেখৰ, অপূৰ্ব শোভাৰে দীপ্ত হ’ল। মহাত্মা শেষ তেওঁৰ যোগপট্ট হ’ল, আৰু সৰ্পৰাজ বাসুকি তেওঁৰ মহৎ কটিবন্ধ ৰূপে বাঁধা হ’ল।
Verse 153
आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता
আত্মত্বৰ ৰূপে যিজন আত্মাই আত্মাকেই স্তৱিত, যিজন বেদান্তে বেদ্য আৰু বিশ্বৰ চেষ্টাই যাক নচলায়—সেইজন এক, তথাপি বহু ৰূপে প্ৰকাশিত; অগাধ, অপাৰ, সূৰ্য্যসম দীপ্ত, স্বাভাৱিক বোধ-স্বৰূপ। তেতিয়া ভুৱনৰ একমাত্ৰ ভৰ্তা পৰম অৱস্থাক দৰ্শন কৰি স্থিত হৈ ৰ’ল।