Adhyaya 27
এই অধ্যায়ত নাৰদে মন্দৰ পৰ্বতত শিৱ–দেৱীৰ দিব্য গৃহস্থ-পরিবেশ বৰ্ণনা কৰে। তাৰকাসুৰে পীড়িত দেৱগণে স্তোত্ৰসহ শংকৰৰ শৰণ লয়। সেই স্তৱৰ সান্নিধ্যতেই দেৱীৰ উদ্বর্তন-মলৰ পৰা গজানন ‘বিঘ্নপতি’ প্ৰাদুৰ্ভূত হয়; দেৱী তেওঁক পুত্ৰৰূপে গ্ৰহণ কৰে আৰু শিৱে তেওঁৰ শৌৰ্য আৰু কৰুণাক নিজৰ তুল্য বুলি প্ৰশংসা কৰে। তাৰ পাছত বিঘ্ন-ধৰ্মৰ নীতি কোৱা হয়—যিসকলে বেদধৰ্ম ত্যাগ কৰে, শিৱ/বিষ্ণুক অস্বীকাৰ বা নিন্দা কৰে, বা সমাজ-যাগাচাৰ উলটাই দিয়ে, তেওঁলোকৰ জীৱনত সঘন বাধা, গৃহকলহ আৰু অশান্তি থাকে; কিন্তু শ্ৰুতি-ধৰ্ম, গুৰু-সম্মান আৰু সংযম পালন কৰাসকলৰ বিঘ্ন নাশ হয়। দেৱীয়ে লোকহিতৰ ‘মৰ্যাদা’ স্থাপন কৰে—কূপ, পুখুৰী, সৰোবৰ নিৰ্মাণ পুণ্য, কিন্তু বৃক্ষৰোপণ আৰু পৰিচৰ্যা তাতকৈও শ্ৰেষ্ঠ ফলদায়ক। জীৰ্ণোদ্ধাৰ (পুৰণি বস্তু পুনৰুদ্ধাৰ) কৰিলে দ্বিগুণ ফল হয় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত শিৱগণৰ নানা ৰূপ, বাসস্থান আৰু আচৰণৰ বৰ্ণনা আহে; তাত বীৰক নামৰ এক অনুচৰক দেৱীয়ে স্নেহপূৰ্ণ আচাৰে পুত্ৰবৎ গ্ৰহণ কৰে। শেষত উমা–শংকৰৰ নৰ্ম কিন্তু টান-টান সংলাপ—বাক্য, বৰ্ণ-ছবি আৰু পৰস্পৰ অভিযোগৰ মাজেৰে—অৰ্থবোধ, আঘাতবোধ আৰু সম্পৰ্ক-নীতিৰ সূক্ষ্ম শিক্ষা দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
। नारद उवाच । ततो निरुपमं दिव्यं सर्वरत्नमयं शुभम् । ईशाननिर्मितं साक्षात्सह देव्याविशद्गृहम्
নাৰদে ক’লে: তেতিয়া তেওঁ দেৱীৰ সৈতে এক অনুপম, দিব্য, শুভ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে—যি সকলো ৰত্নময় আৰু সাক্ষাতে ঈশান (শিৱ) দ্বাৰাই নিৰ্মিত আছিল।
Verse 2
तत्रासौ मंदरगिरौ सह देव्या भगाक्षहा । प्रासादे तत्र चोद्याने रेमे संहृष्टमानसः
তাত মন্দৰগিৰিত ভগাৰ চকু-সংহাৰক শিৱ দেৱীৰ সৈতে, তাত থকা প্ৰাসাদ আৰু উদ্যানত আনন্দেৰে ক্ৰীড়া কৰিলে, মন উল্লসিত হৈ।
Verse 3
एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकेणातिपीडिताः । प्रोत्साहितेन चात्यर्थं मया कलिचिकीर्षुणा
ইতিমধ্যে তাৰক দ্বাৰা অতিশয় পীড়িত দেৱতাসকলক, সংঘাতৰ সূচনা ঘটাবলৈ ইচ্ছুক মোৰ দ্বাৰা, অত্যন্ত উৎসাহিত কৰা হ’ল।
Verse 4
आसाद्य ते भवं देवं तुष्टुबुर्बहुधा स्तवैः । एतस्मिन्नंतरे देवी प्रोद्वर्तयत गात्रकम्
তেওঁলোকে ভৱ দেৱক লাভ কৰি নানাবিধ স্তৱেৰে বহুভাৱে স্তুতি কৰিলে। সেই একে সময়তে দেৱীয়ে নিজৰ দেহত উবটন ঘঁহি লেপন আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 5
उद्वर्तनमलेनाथ नरं चक्रे गजाननम् । देवानां संस्तवैः पुण्यैः कृपयाभिपरिप्लुता
উদ্বর্তনৰ মলৰে দেৱীয়ে এজন পুৰুষ গঢ়িলে—গজানন। দেৱতাসকলৰ পুণ্যময় স্তুতিত প্ৰেৰিত হৈ, কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তেওঁ এই কাৰ্য কৰিলে।
Verse 6
पुत्रेत्युवाच तं देवी ततः संहृष्टमानसा । एतस्मिन्नंतरे शर्वस्तत्रागत्य वचोऽब्रवीत्
তাৰ পাছত দেৱীয়ে আনন্দিত চিত্তে তাক ক’লে, “পুত্ৰ।” সেই একে সময়তে শৰ্ব (শিৱ) তাত আহি এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
पुत्रस्तवायं गिरिजे श्रृणु यादृग्भविष्यति । विक्रमेण च वीर्येण कृपया सदृशो मया
হে গিৰিজে, এইজন তোমাৰ পুত্ৰ—শুনা, তেওঁ কেনেকুৱা হ’ব; পৰাক্ৰম, বীৰ্য আৰু কৰুণাত তেওঁ মোৰ সদৃশ হ’ব।
Verse 8
यथाहं तादृशश्चासौ पुत्रस्ते भविता गुणैः । ये च पापा दुराचारा वेदान्धर्मं द्विषंति च
যেনেকৈ মই, তেনেকৈ গুণে গুণে তোমাৰ পুত্ৰো হ’ব। আৰু যিসকল পাপী আৰু দুষ্কৰ্মী—যিসকলে বেদ আৰু ধৰ্মক ঘৃণা কৰে—
Verse 9
तेषामामरणांतानि विघ्नान्येष करिष्यति । ये च मां नैव मन्यंते विष्णुं वापि जगद्गुरुम्
তেওঁলোকৰ বাবে তেওঁ মৃত্যুপৰ্যন্ত স্থায়ী হোৱা বিঘ্ন সৃষ্টি কৰিব—বিশেষকৈ যিসকলে মোক সন্মান নকৰে, আৰু জগতগুৰু বিষ্ণুকো নমানি।
Verse 10
विघ्निता विघ्नराजेन ते यास्यंति महत्तमः । तेषां गृहेषु कलहः सदा नैवोपसाम्यति
হে মহত্তম, বিঘ্নৰাজে যিসকলক বিঘ্নিত কৰে, তেওঁলোক বিনাশলৈ যায়; আৰু তেওঁলোকৰ ঘৰত কলহ কেতিয়াও সত্যকৈ শান্ত নহয়, সদায়েই থাকে।
Verse 11
पुत्रस्य तव विघ्नेन समूलं तस्य नश्यति । येषां न पूज्याः पूज्यंते क्रोधासत्यपराश्च ये
তোমাৰ পুত্ৰৰ বিঘ্নৰ দ্বাৰা তেওঁলোক মূলসহ বিনষ্ট হয়—যিসকলে অযোগ্যক যোগ্য বুলি পূজা কৰে, আৰু যিসকল ক্ৰোধ আৰু অসত্যত আসক্ত।
Verse 12
रौद्रसाहसिका ये च तेषां विघ्नं करिष्यति । श्रुतिधर्माञ्ज्ञातिधर्मान्पालयंति गुरूंश्च ये
যিসকল ৰৌদ্ৰ আৰু দুৰ্দান্ত সাহসী, বেপৰোৱা হিংস্ৰ—তেওঁলোকৰ ওপৰত তেওঁ বিঘ্ন আৰোপ কৰিব। কিন্তু যিসকলে শ্ৰুতি-ধৰ্ম, জ্ঞাতি-ধৰ্ম পালন কৰে আৰু গুৰুসকলক সন্মান কৰে—
Verse 13
कृपालवो गतक्रोधास्तेषां विघ्नं हरिष्यति । सर्वे धर्माश्च कर्माणि तथा नानाविधानि च
যিসকল কৃপালু আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰিছে—তেওঁলোকৰ বিঘ্ন তেওঁ হৰণ কৰিব। আৰু তেওঁলোকৰ সকলো ধৰ্ম আৰু কৰ্ম, নানাবিধ আচাৰ-অনুষ্ঠান—
Verse 14
सविघ्नानि भिवष्यंति पूजयास्य विना शुभे । एवं श्रुत्वा उमा प्राह एवमस्त्विति शंकरम्
‘তাঁৰ পূজা নকৰিলে, হে শুভে, সকলো কাম বিঘ্নেৰে আৱৃত হ’ব।’ এই কথা শুনি উমাই শংকৰক ক’লে, ‘এৱমস্ত্ব—এনেকেই হওক।’
Verse 15
ततो बृहत्तनुः सोऽभूत्तेजसा द्योतयन्दिशः । ततो गणैः समं शर्वः सुराणां प्रददौ च तम् । यावत्तार कहंता वो भवेत्तावदयं प्रभुः
তেতিয়া তেওঁ বৃহৎ দেহধাৰী হ’ল, নিজৰ তেজে দিশসমূহ আলোকিত কৰিলে। তাৰ পাছত শৰ্বে নিজৰ গণসকলৰ সৈতে তেওঁক দেৱতাসকলৰ হাতত অৰ্পণ কৰি ক’লে: ‘যেতিয়ালৈকে তাৰকৰ বধকাৰী প্ৰকাশ নাপায়, তেতিয়ালৈকে এই প্ৰভু তোমালোকৰ ৰক্ষক হ’ব।’
Verse 16
ततो विघ्नपतिर्देवैः संस्तुतः प्रमतार्तिहा । चकार तेषां कृत्यानि विघ्नानि दितिजन्मनाम्
তেতিয়া বিঘ্নপতি, দেৱতাসকলৰ স্তৱে সংস্তুত, শিৱৰ প্ৰমথসকলৰ দুখ হৰণকাৰী, তেওঁলোকৰ কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰিলে—দিতি-বংশজাত দানৱসকলৰ বাবে বিঘ্ন সৃষ্টি কৰি।
Verse 17
पार्वती च पुनर्देवी पुत्रत्वे परिकल्प्य च । अशोकस्यांकुरं वार्भिरवर्द्धयत स्वादृतैः
পুনৰ দেৱী পাৰ্বতীয়ে তাক পুত্ৰৰূপে কল্পনা কৰি, অশোক গছৰ অংকুৰক সাৱধানে যত্নে ৰখা জলেৰে সিঞ্চন কৰি পোষণ কৰিলে।
Verse 18
सप्तर्षीनथ चाहूय संस्कारमंगलं तरोः । कारयामास तन्वंगी ततस्तां मुनयोऽब्रुवन्
তাৰ পাছত সুকোমল অঙ্গধাৰী দেৱীয়ে সপ্তঋষিক আহ্বান কৰি, গছটোৰ বাবে সংস্কাৰ-মঙ্গলৰ শুভ বিধি সম্পন্ন কৰালে; তাৰপিছত মুনিসকলে তাইক ক’লে।
Verse 19
त्वयैव दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि । किं फलं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः
মাৰ্গ তুমি নিজেই দেখুৱাইছা, হে দেৱী; সেয়ে মৰ্যাদা আৰু সীমা স্থাপন কৰাটো তোমাৰেই উচিত। এই কল্পিত ‘গছ-পুত্ৰ’সকলৰ পৰা কি ফল হ’ব, হে দেৱী?
Verse 20
देव्युवाच । यो वै निरुदके ग्रामे कूपं कारयते बुधः । यावत्तोयं भवेत्कूपे तावत्स्वर्गे स मोदते
দেৱীয়ে ক’লে: যি বুদ্ধিমান জনে নিৰ্জল গাঁৱত কূপ খনন কৰায়, কূপত যিমান দিন পানী থাকে, সিমান দিন সি স্বৰ্গত আনন্দ ভোগ কৰে।
Verse 21
दशकूपसमावापी दशवापी समं सरः । दशसरःसमा कन्या दशकन्यासमः क्रतुः
এটা বাপী (সোপান-কূপ) দহটা কূপৰ সমান; এটা সৰ দহটা বাপীৰ সমান; এটা কন্যাদান দহটা সৰৰ সমান; আৰু এটা ক্ৰতু (যজ্ঞ) দহটা কন্যাদানৰ সমান।
Verse 22
दशक्रतुसमः पुत्रो दशपुत्रसमो द्रुमः
এজন পুত্ৰ দহ যজ্ঞৰ সমান; আৰু এজোপা বৃক্ষ দহ পুত্ৰৰ তুল্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 23
एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी । जीर्णोद्धारे कृते वापि फलं तद्द्विगुणं मतम्
এইয়েই মোৰ স্থিৰ মৰ্যাদা, যি লোককল্যাণকাৰী। যি জীৰ্ণ-ভগ্ন বস্তুৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰে, সেই কৰ্মৰ ফল দ্বিগুণ বুলি মানা হয়।
Verse 24
इति गणेशोत्पत्तिः । ततः कदाचिद्भगवानुमया सह मंदरे । मंदिरे हर्षजनने कलधौतमये शुभे
এইদৰে গণেশৰ আবিৰ্ভাৱৰ বৰ্ণনা সমাপ্ত। তাৰ পাছত কেতিয়াবা ভগৱান শিৱ উমাৰ সৈতে মন্দৰ পৰ্ব্বতত, আনন্দদায়ক, শুভ আৰু শুদ্ধ সোনাৰে নিৰ্মিত এক মনোৰম প্ৰাসাদ-মন্দিৰত অৱস্থান কৰিছিল।
Verse 25
प्रकीर्णकुसुमामोदमहालिकुलकूजिते । किंनरोद्गीतसंगीत प्रतिशब्दितमध्यके
সেই স্থান ছটিয়াই থকা ফুলৰ সুবাসে ভৰপূৰ আছিল আৰু ডাঙৰ মৌমাখিৰ জাকৰ গুঞ্জনে মুখৰিত হৈছিল; ভিতৰত কিন্নৰসকলৰ গীত-সঙ্গীতৰ প্ৰতিধ্বনি মধ্যভাগত প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।
Verse 26
क्रीडामयूरैर्हसैश्च श्रुतैश्चैवाभिनादिते । मौक्तिकैर्विविध रत्नैर्विनिर्मितगवाक्षके
সেই স্থান ক্ৰীড়াৰত ময়ূৰ, হাঁহ আৰু নানা পক্ষীৰ ডাকত মুখৰিত হৈছিল; আৰু তাৰ গৱাক্ষসমূহ মুক্তা আৰু বিভিন্ন ৰত্নেৰে নিৰ্মিত আছিল।
Verse 27
तत्र पुण्यकथाभिश्च क्रीडतो रुभयोस्तयोः । प्रादुरभून्महाञ्छब्दः पूरितांबरगोचरः
তাত দুয়োজনে ক্ৰীড়া কৰি পুণ্য-কথা ক’তে ক’তে থাকোঁতেই হঠাতে এক মহাশব্দ প্ৰকাশ পালে, যি আকাশমণ্ডল ভৰি সমগ্ৰ দিগন্তলৈ বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 28
तं श्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् । पर्यपृच्छच्छुभतनूर्हरं विस्मयपूर्वकम्
সেই শব্দ শুনি কৌতূহলে দেৱীয়ে শংকৰক সুধিলে, “ই কি?” শুভ অঙ্গধাৰী দেৱীয়ে বিস্ময়েৰে হৰক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 29
तामाह देवीं गिरिशो दृष्टपूर्वास्तु ते त्वया । एते गणा मे क्रीडंति शैलेऽस्मिंस्त्वत्प्रियाः शुभे
গিৰিশে দেৱীক ক’লে, “শুভে, ইহঁতক তুমি আগতে দেখিছা। ইহঁত মোৰ গণা; এই পৰ্ব্বতত ক্ৰীড়া কৰি আছে, কিয়নো ইহঁত তোমাৰ প্ৰিয়।”
Verse 30
तपसा ब्रह्मचर्येण क्लेशेन क्षेत्रसाधनैः । यैरहं तोषितः पृथ्व्यां त एते मनुजोत्तमाः
তপস্যা, ব্ৰহ্মচৰ্য, ক্লেশ আৰু ক্ষেত্ৰ-সাধনাৰ আচৰণে যিসকলে পৃথিৱীত মোক সন্তুষ্ট কৰিলে—ইহঁতেই মনুষ্যসকলৰ মাজত উত্তম।
Verse 31
मत्समीपमनुप्राप्ता मम लोकं वरानने । चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहारणक्षमाः
হে সুন্দৰ-মুখী, মোৰ সান্নিধ্যলৈ আহি আৰু মোৰ লোক লাভ কৰি, ইহঁত চল-অচল সমগ্ৰ জগতৰ সৃষ্টি আৰু সংহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
Verse 32
विनैतान्नैव मे प्रीतिर्नैभिर्विरहितो रमे । एते अहमहं चैते तानेतान्पस्य पार्वति
তেওঁলোক নাথাকিলে মোৰ আনন্দ নাহে; তেওঁলোকৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’লে মই ৰমণ নকৰোঁ। তেওঁলোক মোৰেই সমান, আৰু মই তেওঁলোকৰেই সমান—হে পাৰ্বতী, ইহঁতক চোৱা।
Verse 33
इत्युक्ता विस्मिता देवी ददृशे तान्गवाक्षके । स्थिता पद्मपलाशाक्षी महादेवेन भाषिता
এইদৰে কোৱা হ’তেই বিস্মিত দেৱীয়ে গৱাক্ষত তেওঁলোকক দেখিলে। পদ্মপলাশ-নয়না সেই দেৱী মহাদেৱৰ বাক্য শুনি তাতে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 34
केचित्कृशा ह्रस्वदीर्घाः केचित्स्थूलमहोदराः । व्याघ्रेभमेषाजमुखा नानाप्राणिमहामुखाः
কিছুমান কৃশ, কিছুমান খাটো বা দীঘল; কিছুমান স্থূল আৰু বৃহৎ উদৰযুক্ত। কিছুমানৰ মুখ বাঘ, হাতী, মেষ বা ছাগলৰ দৰে—বহু প্ৰাণীৰ মহামুখধাৰী আছিল।
Verse 35
व्याघ्रचर्मपरीधाना नग्ना ज्वालामुखाः परे । गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुपादमुखेक्षणाः
কিছুমানে ব্যাঘ্ৰচৰ্ম পৰিধান কৰিছিল; আন কিছুমান নগ্ন, জ্বালামুখধাৰী। কিছুমানৰ কাণ গৰুৰ দৰে, কিছুমানৰ হাতীৰ দৰে; কিছুমানৰ বহু পা, বহু মুখ আৰু বহু নয়ন আছিল।
Verse 36
विचित्रवाहनाश्चैव नानायुधधरास्तथा । गीतवादित्रतत्त्वज्ञाः सत्त्वगीतरसप्रियाः
তেওঁলোকৰ বাহন আছিল বিচিত্ৰ, আৰু তেওঁলোকে নানা প্ৰকাৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ধাৰণ কৰিছিল। গীত আৰু বাদ্যৰ তত্ত্বজ্ঞানী হৈ, তেওঁলোকে সত্ত্বগুণীয় সুৰ-ৰসত আনন্দ পাইছিল।
Verse 37
तान्दृष्ट्वा पार्वती प्राह कतिसंख्याभिधास्त्वमी
তেওঁলোকক দেখি পাৰ্বতী দেৱীয়ে ক’লে: “ইহঁতৰ সংখ্যা কিমান, আৰু ইহঁতক কোন কোন নামেৰে কোৱা হয়?”
Verse 38
श्रीशंकर उवाच । असंख्ये यास्त्वमी देवी असंख्येयाभिधास्तथा । जगदापूरितं सर्वमेतैर्भीमैर्महाबलैः
শ্ৰী শংকৰে ক’লে: “হে দেৱী, ইহঁত অসংখ্য, আৰু ইহঁতৰ নামো গণনাতীত। এই ভয়ংকৰ মহাবলীয়ে সমগ্ৰ জগত ভৰি ৰাখিছে।”
Verse 39
सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु । दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च
সিদ্ধক্ষেত্ৰসমূহত, পথ-ৰাস্তাত, জীৰ্ণ উদ্যান আৰু গৃহত; দানৱসকলৰ দেহত, আৰু শিশুসকলত তথা উন্মত্তসকলতো—(তেওঁলোক অৱস্থিত)।
Verse 40
एते विशति मुदिता नानाहारविहारिणः । ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूम्रपा मधुपायिनः । मदाहाराः सर्वभक्ष्यास्तथान्ये चाप्यभोजनाः
এই বিশ গণ আনন্দিত আৰু উচ্ছ্বসিত, নানা আহাৰ-বিহাৰত বিচৰণ কৰে। কিছুমানে উষ্মা পান কৰে, কিছুমানে ফেন, কিছুমানে ধোঁৱা, কিছুমানে মধু; কিছুমানে মদকেই আহাৰ কৰে; কিছুমানে সকলো ভক্ষণ কৰে—আৰু কিছুমানে আহাৰ নকৰাকৈয়ো জীৱন ধাৰে।
Verse 41
गीतनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः । अनंतत्वादमीषां च वक्तुं शक्या न वै गुणाः
ইহঁতে গীত, নৃত্য আৰু উপহাৰত আনন্দ পায়, আৰু নানা বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনি ভাল পায়। আৰু ইহঁতৰ স্বভাৱ অনন্ত হোৱাৰ বাবে, ইহঁতৰ গুণ বচনেৰে সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা সত্যই অসম্ভৱ।
Verse 42
श्रीदेव्युवाच । मनःशिलेन कल्केन य एष च्छुरिताननः । तेजसा भास्कराकारो रूपेण सदृशस्तव
শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: যাৰ মুখ মনঃশিলাৰ ৰঙা লেপেৰে লিপ্ত, তাৰ তেজ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান; আৰু ৰূপত সি তোমাৰ সদৃশ।
Verse 43
आकर्ण्याकर्ण्य ते देव गणैर्गीतान्महागुणान् । मुहुर्नृत्यति हास्यं च विदधाति मुहुर्मुहुः
হে দেৱ! গণসকলে গোৱা মহাগুণসমূহ বাৰে বাৰে শুনি সি পুনঃপুনঃ নৃত্য কৰে, আৰু পুনঃপুনঃ হাস্য প্ৰকাশ কৰে।
Verse 44
सदाशिवशिवेत्येवं विह्वलो वक्ति यो मुहुः । धन्योऽमीदृशी यस्य भक्तिस्त्वयि महेश्वरे
সি বিহ্বল হৈ বাৰে বাৰে “সদাশিৱ! শিৱ!” বুলি উচ্চাৰে। হে মহেশ্বৰ, যাৰ তোমাত এনে ভক্তি, সি ধন্য।
Verse 45
एनं विज्ञातुमिच्छामि किंनामासौ गणस्तव । श्रीशंकर उवाच । स एष वीरक देवी सदा मेद्रिसुते प्रियः
“মই তাক চিনিব বিচাৰোঁ—তোমাৰ এই গণৰ নাম কি?” শ্ৰী শংকৰে ক’লে: “দেৱী, এইজন বীৰক; হে গিৰিসুতে, সি সদায় মোৰ প্ৰিয়।”
Verse 46
नानाश्चर्यगुणाधारः प्रतीहारो मतोंऽबिके । देव्युवाच । ईदृशस्य सुतस्यापि ममोऽकंठा पुरांतक
“হে অম্বিকে, সি নানা আশ্চৰ্য গুণৰ আধাৰ; আৰু, হে মাতৃ, সি প্ৰতিহাৰ (দ্বাৰপাল) বুলি গণ্য।” দেৱীয়ে ক’লে: “হে ত্ৰিপুৰান্তক, এনে পুত্ৰ থাকিলেও মোৰ আকাঙ্ক্ষা অদম্য।”
Verse 47
कदाहमीदृशं पुत्रं लप्स्याम्यानंददायकम् । शर्व उवाच । एष एव सुतस्तेस्तु यावदीदृक्परो भवेत्
“মই কেতিয়া এনে আনন্দদায়ক পুত্ৰ লাভ কৰিম?” শৰ্বে ক’লে: “এইজনেই তোমাৰ পুত্ৰ হওক, যেতিয়ালৈকে সি এনেদৰে ভক্তি-পরায়ণ থাকে।”
Verse 48
इत्युक्ता विजयां प्राह शीघ्रमानय वीरकम् । विजया च ततो गत्वा वीरकं वाक्यमब्रवीत्
এইদৰে কৈ (শিৱে) বিজয়াক ক’লে, “শীঘ্ৰে বীৰকক আন।” তাৰ পাছত বিজয়া গৈ বীৰকক বচন ক’লে।
Verse 49
एहि वीरक ते देवी गिरिजा तोषिता शुभा । त्वममाह्वयति सा देवी भवस्यानुमते स्वयम्
“আহা বীৰক, শুভা দেবী গিৰিজা সন্তুষ্ট। ভৱৰ অনুমতিত সেই দেবীয়ে নিজেই তোমাক আহ্বান কৰিছে।”
Verse 50
इत्युक्तः संभ्रमयुतो मुखं संमार्ज्य पाणिना । देव्याः समीपमागच्छज्जययाऽनुगतः शनैः
এইদৰে কোৱা শুনি সি উৎকণ্ঠা-মিশ্ৰিত সম্ভ্ৰমে হাতেদি মুখ মচি, জয়াৰ পিছত পিছত ধীৰে ধীৰে দেবীৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 51
तं दृष्ट्वा गिरिजा प्राह गिरामधुरवर्णया । एह्येहि पुत्र दत्तस्त्वं भवेन मम पुत्रकः
তাক দেখি গিৰিজাই মধুৰ স্বৰৰ বাণীৰে ক’লে, “আহা আহা, মোৰ পুত্ৰ; ভৱে তোমাক মোক দান কৰিছে—তুমি মোৰ স্নেহৰ পুত্ৰ।”
Verse 52
इत्युक्तो दंडवद्देवीं प्रणम्यावस्थितः पुरः । माता ततस्तमालिंग्य कृत्वोत्संगे च वीरकम्
এইদৰে কোৱা শুনি সি দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি দেৱীৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তাৰ পাছত মাতৃয়ে তাক আলিঙ্গন কৰি বীৰকক নিজৰ কোলাত বহুৱালে।
Verse 53
चुचुंब च कपोले तं गात्राणि च प्रमार्जयत् । भूषयामास दिव्यैस्तं स्वयं नानाविभूषणैः
তাইৰ গালত চুমা দিলে আৰু স্নেহেৰে তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ মচি দিলে। তাৰ পাছত উমাই নিজেই নানা দিৱ্য অলংকাৰৰে তাক সজালে।
Verse 54
एवं संकल्प्य तं पुत्रं लालयित्वा उमाचिरम् । उवाच पुत्र क्रीडेति गच्छ सार्धं गणैरिति
এইদৰে তাক পুত্ৰ বুলি গ্ৰহণ কৰি উমাই বহু সময় স্নেহেৰে লালন কৰিলে। তাৰ পাছত ক’লে— “বেটা, খেলিবলৈ যা; গণসকলৰ সৈতে একেলগে যা।”
Verse 55
ततश्चिक्रीड मध्ये स गणानां पार्वतीसुतः । मुहुर्मुहुः स्वमनसि स्तुवन्भक्तिं स शांकरीम्
তাৰ পাছত পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ সি গণসকলৰ মাজত খেলিবলৈ ধৰিলে। আৰু বাৰে বাৰে নিজৰ মনত শাঙ্কৰী-ভক্তি, অৰ্থাৎ দেৱীমাতাৰ প্ৰতি ভক্তিৰ স্তৱ কৰিলেহি।
Verse 56
प्रणम्य सर्वभूतानि प्रार्थयाम्यस्मि दुष्करम् । भक्त्या भजध्वमीशानं यस्या भक्तेरिदं फलम्
সকলো ভূতক প্ৰণাম কৰি মই এটা দুষ্কৰ প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ: ভক্তিৰে ঈশানক ভজনা কৰা, কিয়নো এইয়েই সেই ভক্তিৰ ফল।
Verse 57
क्रीडितुं वीरके याते ततो देवी च पार्वती । नानाकथाभिस्चिक्रीड पुनरेव जटाभृता
বীৰকা খেলিবলৈ গ’লত, তেতিয়া দেৱী পাৰ্বতীয়ে জটাধাৰী প্ৰভু শিৱৰ সৈতে পুনৰ ক্ৰীড়া কৰিলে, নানান কাহিনীৰ ৰসে আনন্দিত হৈ।
Verse 58
ततो गिरिसुताकण्ठे क्षिप्तबाहुर्महेश्वरः । तपसस्तु विशेषार्थं नर्म देवीं किलाब्रवीत्
তাৰ পাছত মহেশ্বৰে পৰ্বত-কন্যা দেৱীৰ কণ্ঠত বাহু থৈ, কৌতুকময় বাক্যৰে—তপস্যাৰ বিশেষ উদ্দেশ্য সূচাবলৈ—দেৱীক ক’লে।
Verse 59
स हि गौरतनुः शर्वो विशेषाच्छशिशोभितः । रंजिता च विभावर्या देवी नीलोत्पलच्छविः
কাৰণ শৰ্ব গৌৰদেহী আছিল, বিশেষকৈ চন্দ্ৰৰ জ্যোতিয়ে অলংকৃত; আৰু দেৱী—নীল পদ্মৰ দৰে শ্যামচ্ছবিযুক্তা—ৰজনীৰ দীপ্তিয়ে অধিক শোভিত হ’ল।
Verse 60
शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वंगी सिते भास्यसितद्युतिः । भुजंगीवासिता शुभ्रे संश्लिष्टा चन्दने तरौ
শৰ্ব ক’লে: “হে তন্বঙ্গী! হে শ্বেতবর্ণে! মোৰ শৰীৰত তোমাৰ কান্তি এনেদৰে প্ৰকাশ পায় যেন উজ্জ্বল শুভ্ৰতা অন্ধকাৰ আভাৰ সৈতে মিশি যায়—যেন দীপ্ত সৰ্প এটা ফিকে চন্দন গছত জড়াই থাকে।”
Verse 61
चंद्रज्योत्स्नाभिसंपृक्ता तामसी रजनी यथा । रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे
“তুমি চন্দ্ৰজ্যোত্স্নাৰে মিশ্ৰিত তামসী ৰজনীৰ দৰে; অথবা শ্বেত পক্ষৰ ৰজনীৰ দৰে। হে শ্বেতবৰ্ণে! তুমি মোৰ দৃষ্টিত দোষ আনিছা।”
Verse 62
इत्युक्ता गिरिजा तेन कण्ठं शर्वाद्विमुच्य सा । उवाच कोपरक्ताक्षी भृकुटीविकृतानना
তেওঁৰ কথাত গিৰিজাই শৰ্বৰ কণ্ঠ এৰি দিলে আৰু ক্ৰোধে ৰঙা চকু, ভ্ৰূকুটি কুঞ্চিত মুখেৰে ক’লে।
Verse 63
स्वकृतेन जनः सर्वो जनेन परिभूयते । अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां शशिखंडभृत्
“নিজ কৰ্মৰ ফলতেই সকলো মানুহ আনৰ দ্বাৰা অপমানিত হয়। হে চন্দ্ৰকলাধাৰী, পৰৰ অনুগ্ৰহ বিচৰা জনে অৱশ্যম্ভাৱে তিৰস্কাৰ লাভ কৰে।”
Verse 64
तपोभिर्दीप्तचरितैर्यत्त्वां प्रार्थितवत्यहम् । तस्य मे नियमस्यैवमवमानः पदेपदे
“তপস্যা আৰু দীপ্ত ব্ৰতচৰ্যাৰে যেতিয়া মই তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলোঁ, তেন্তে মোৰ সেই নিয়মৰ এইদৰে পদে পদে অপমান ঘটিছে।”
Verse 65
नैवाहं कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे । स्वदोषैस्त्वं गतः क्षांतिं तथा दोषाकरश्रियः
“মই কুটিল নহয়, হে শৰ্ব; আৰু মই অন্যায়ীও নহয়, হে ধূর্জটে। তুমি দোষৰ খনিৰ দৰে শোভিত; নিজৰ দোষৰ বাবেই তুমি ক্ষমাশীলতালৈ আহিছা।”
Verse 66
नाहं मुष्णामि नयने नेत्रहंता भवान्भव । भगस्तत्ते विजानाति तथैवेदं जगत्त्रयमा
“মই তোমাৰ চকু চুৰি নকৰোঁ; হে ভব, চকুনাশক তুমি নিজেই। ভগাই তোমাৰ বিষয়ে সেয়া জানে, আৰু এই ত্ৰিলোকীয় জগতেও জানে।”
Verse 67
मूर्ध्नि शूलं जनयसे स्वैर्दोषैर्मामदिक्षिपन् । यत्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालोऽसि विश्रुतः
তোমাৰ নিজৰ দোষে মোৰ মূৰ্ধাত শূল-যন্ত্ৰণা জন্মায়, আৰু তুমি দোষ মোৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰা। যিহেতু তুমি মোক ‘কৃষ্ণ’ বুলি কোৱা, সেয়েহে তুমি ‘মহাকাল’ নামে সুপ্ৰসিদ্ধ।
Verse 68
यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम् । जीवंत्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया
মই পৰ্বতলৈ গৈ তপস্যাৰে নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিম। ধূৰ্তৰ দ্বাৰা অপমানিতা হৈ জীৱিত থাকাত মোৰ কোনো কৰ্তব্য নাই।
Verse 69
निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । उवाचाथ च संभ्रांतो दुर्ज्ञेयचरितो हरः
তাইৰ ক্ৰোধে তীক্ষ্ণ বাক্য শুনি ভৱ (শিৱ) ক্ৰুদ্ধ হ’ল। তাৰপিছত উদ্বিগ্ন হৈ হৰে ক’লে, কিয়নো হৰৰ আচৰণ বুজা দুষ্কৰ।
Verse 70
न तत्त्वज्ञासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव । चाटूक्तिबुद्ध्या कृतवांस्त वाहं नर्मकीर्तनम्
হে গিৰিজা, তুমি তত্ত্ব নুবুজা; আৰু মই তোমাক নিন্দা কৰি আনন্দ লোৱা জন নহয়। কেৱল চাটুকাৰিতাৰ খেলুৱা বুদ্ধিৰে মই সেই ঠাট্টাৰ বাক্য ক’লোঁ।
Verse 71
विकल्पः स्वच्छचित्तेति गिरिजैषा मम प्रिया । प्रायेण भूतिलिप्तानामन्यथा चिंतिता हृदि
হে গিৰিজা, এই মোৰ প্ৰিয় মত: ‘স্বচ্ছ চিত্ততো বিকল্প আৰু দোদুল্যমানতা উঠি আহে।’ যিসকল লোক সংসাৰ-ভূতিৰ ভস্মে লিপ্ত, তেওঁলোকৰ হৃদয়ে সাধাৰণতে কথা অন্যথা ভাবি লয়।
Verse 72
अस्मादृशानां कृष्णांगि प्रवर्तंतेऽन्यथा गिरः । यद्येवं कुपिता भीरु न ते वक्ष्याम्यहं पुनः
হে কৃষ্ণাঙ্গী, আমাৰ দৰে লোকৰ মুখৰ পৰা কেতিয়াবা কথা অন্য অৰ্থত ওলাই যায়। যদি তুমি এইদৰে কুপিতা হওঁ, হে ভীৰু, তেন্তে মই তোমাক পুনৰ কেতিয়াও নক’ম।
Verse 73
नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं सुचिस्मिते । शिरसा प्रणतस्तेऽहं रचितस्ते मयाञ्जलिः
মই কেৱল কোমলভাৱে, কৌতুকসহ কথা ক’ম—হে পবিত্ৰ-হাস্যৱতী, ক্ৰোধ ত্যাগ কৰা। মই শিৰ নত কৰি তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ; মই অঞ্জলি জোৰি তোমাৰ সন্মুখত আছোঁ।
Verse 74
दीनेनाप्यपमानेन निंदिता नमि विक्रियाम् । वरमस्मि विनम्रोऽपि न त्वं देवि गुणान्विता
দীনজনৰ অপমান, নীচ তিৰস্কাৰো হ’লেও মই মোৰ অৱস্থান নসলাই। মই নম্ৰ হৈ থাকিলেই ভাল; কিন্তু তুমি, হে দেবী, গুণধর্মৰ অনুৰূপ আচৰণ কৰা নাই।
Verse 75
इत्यनेकैश्चाटुवाक्यैः सूक्तैर्देवेन बोधिता । कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता
এইদৰে দেৱে বহু চাটুবাক্য আৰু সুন্দৰ সুক্তিৰে বুজাই দিলেও সতীয়ে তীব্ৰ ক্ৰোধ ত্যাগ নকৰিলে; কাৰণ তাইৰ মর্মস্থানত আঘাত লাগিছিল।
Verse 76
अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा
তাৰ পাছত তাই নিজকে দৃঢ় কৰি শংকৰৰ হাতখন পাদদ্বয়ৰ পৰা ঠেলি পেলালে। তাড়াহুড়াৰ বেগত তাইৰ কেশ এলোমেলো হ’ল; শৈলজা তৎক্ষণাৎ গুচি যাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 77
तस्यां व्रजन्त्यां कोपेन पुनराह पुरांतकः । सत्यं सर्वैरवयवैः सुतेति सदृशी पितुः
তাই ক্ৰোধেৰে গমন কৰোঁতে পুৰান্তকে পুনৰ ৰোষে ক’লে: “হে কন্যা, সত্যই, তোমাৰ সকলো অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত তুমি পিতৃৰ সদৃশা।”
Verse 78
हिमाचलस्य श्रृंगैस्तैर्मेघमालाकुलैर्मनः । तथा दुरवागाह्योऽसौ हृदयेभ्यस्तवाशयः
যেনেকৈ মেঘমালাৰে আৱৃত হিমাচলৰ শৃংগসমূহ, তেনেকৈ তোমাৰ অভিপ্ৰায়ো অতি দুৰৱগাহ্য—তাত প্ৰৱেশ কৰিব খোজা হৃদয়সমূহৰ বাবেও।
Verse 79
काठिन्यं कष्टमस्मिंस्ते वनेभ्यो बहुधा गतम् । कुटिलत्वं नदीभ्यस्ते दुःसेव्यत्वं हिमादपि
তোমাৰ কঠোৰতা যেন বহুবার বনসমূহৰ পৰা সংগ্ৰহিত; তোমাৰ কুটিলতা নদীসমূহৰ পৰা; আৰু তোমাৰ দুৰ্লভ-সেৱ্যতা তুষাৰ-হিমৰ পৰাও যেন আহিছে।
Verse 80
संक्रांतं सर्वमेवैतत्तव देवी हिमाचलात् । इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं सैलजा तदा
যেতিয়া কোৱা হ’ল, “হে দেবী, এই সকলো তোমালৈ হিমাচল-জন্মা দেবীৰ পৰা সংক্রান্ত হৈছে,” তেতিয়া সাইলজা পুনৰ গিৰীশক ক’লে।
Verse 81
कोपकंपितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा । मा शर्वात्मोपमानेन निंद त्वं गुणिनो जनान्
ক্ৰোধে কঁপা ধূম্ৰমুখী, দন্তৰ ওপৰত ওঁঠ কঁপাই, তাই ক’লে: “হে শৰ্ব, নিজকে সৰ্বাত্মা বুলি তুলনা কৰি গুণীজনক নিন্দা নকৰিবা।”
Verse 82
तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेवहि । व्यालेभ्योऽनेकजिह्वत्वं भस्मनः स्नेहवन्ध्यता
তোমাৰো ভিতৰত অশুচি সঙ্গৰ স্পৰ্শে সকলো বস্তু সংক্রান্ত হৈছে; সৰ্পৰ পৰা বহু-জিহ্বা-ভাব, আৰু ভস্মৰ পৰা স্নেহৰ বন্ধ্যাত্ব।
Verse 83
हृत्कालुष्यं शशांकात्ते दुर्बोधत्वं वृषादपि । अथवा बहुनोक्तेन अलं वाचा श्रमेण मे
চন্দ্ৰৰ পৰা তুমি হৃদয়ৰ কলুষতা গ্ৰহণ কৰিলা, আৰু বৃষৰ পৰা দুৰ্বোধতা। এতিয়া বহু কথাৰে কি লাভ—মোৰ বাক্য-শ্ৰম যথেষ্ট।
Verse 84
श्मशानवास आसीस्त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । निर्घृणत्वं कपालित्वादेवं कः शक्नुयात्तवं
তুমি শ্মশানত বাস কৰিলা; নগ্নতাৰ বাবে তোমাৰ লাজ নাই। কপালধাৰণৰ পৰা নিৰ্ঘৃণতা—এনে হলে কোনে তোমাক ৰোধ কৰিব?