Adhyaya 1

Verse 1

श्रीमुनय ऊचुः । दक्षिणार्णवतीरेषु यानि तीर्थानि पंच च । तानि ब्रूहि विशालाक्ष वर्णयंत्यति तानि च

শ্ৰীমুনিসকলে ক’লে: “দক্ষিণাৰ্ণৱৰ তীৰত পাঁচটা তীৰ্থ আছে। হে বিশালনয়ন, সিহঁতৰ কথা আমাক কোৱা, আৰু যিদৰে সিহঁত প্ৰসিদ্ধ, তেনেদৰে বৰ্ণনা কৰা।”

Verse 2

सर्वतीर्थफलं येषु नारदाद्य वदंति च । तेषां चरितमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे वयम्

সেই তীৰ্থসমূহক নাৰদ আদি ঋষিসকলে সকলো তীৰ্থৰ ফল দানকাৰী বুলি কয়। আমি সিহঁতৰ পবিত্ৰ কাহিনী আৰু মাহাত্ম্য শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 3

उग्रश्रवा उवाच । श्रृणुध्वचत्यद्भुतपुण्यसत्कथं कुमारनाथस्य महाप्रभावम् । द्वैपायनो यन्मम चाह पूर्वं हर्षाबुरोमोद्गमचर्चितांगः

উগ্ৰশ্ৰৱা (সূত) ক’লে: “শুনা, কুমাৰনাথৰ মহাপ্ৰভাৱৰ এই আশ্চৰ্য, পবিত্ৰ আৰু পুণ্যময় সৎকথা। পূৰ্বে দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ে মোক ক’ছিল—যেতিয়া মোৰ দেহ হৰ্ষৰ ৰোমাঞ্চে চিহ্নিত হৈছিল।”

Verse 4

कुमारगीता गाथात्र श्रूयतां मुनिसत्तमाः । या सर्वदेवैर्मुनिभिः पितृभिश्च प्रपूजिता

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ইয়াত ‘কুমাৰগীতা’ নামৰ গাথা-স্তোত্ৰ শুনা—যাক সকলো দেৱতা, মুনি আৰু পিতৃসকলে (পূৰ্বপুৰুষ) আদৰেৰে পূজা কৰিছে।

Verse 5

मध्वाचारस्तं भतीर्थं यो निषेवेत मानवः । नियतं तस्य वासः स्याद्ब्रह्मलोके यथा मम

যি মানুহে মধুৰ আচাৰ আৰু নিয়মিত সংযমেৰে সেই পবিত্ৰ তীৰ্থত আশ্ৰয় লৈ সেৱা কৰে, সি নিশ্চয়েই ব্ৰহ্মলোকত বাস লাভ কৰে—যেনেকৈ মই (বক্তা) লাভ কৰোঁ।

Verse 6

ब्रह्मलोकाद्विष्णुलोकस्तस्मादपि शिवस्य च । पुत्राप्रियत्वात्तस्यापि गुहलोको महत्तमः

ব্ৰহ্মলোকতকৈ উচ্চ হৈছে বিষ্ণুলোক, আৰু তাৰো ওপৰত শিৱৰ নিজ ধাম। তথাপি পুত্ৰৰ প্ৰতি বিশেষ স্নেহৰ কাৰণে গুহলোক (গুহা/স্কন্দৰ লোক) সৰ্বোত্তম মহান বুলি ঘোষিত।

Verse 7

अत्राश्चर्यकथा या च फाल्गुनस्य पुरेरिता । नारदेन मुनिश्रेष्ठास्तां वो वक्ष्यामि विस्तरात्

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, ফাল্গুনৰ সেই আশ্চৰ্য কাহিনী যি পূৰ্বে নাৰদে বৰ্ণনা কৰিছিল, মই এতিয়া তোমালোকক বিস্তাৰে ক’ম।

Verse 8

पुरा निमित्ते कस्मिंश्चित्करीटी मणिकूटतः । समुद्रे दक्षिणेऽभ्यागात्स्नातुं तीर्थानि पंच च

এবাৰ কোনো এক উপলক্ষে, মুকুটধাৰী বীৰ মণিকূটৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ সাগৰত উপস্থিত হ’ল, পাঁচটা তীৰ্থত স্নান কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে।

Verse 9

वर्जयंति सदा यानि भयात्तीर्थानि तापसाः । कुमारेशस्य पूर्वं च तीर्थमस्ति मुनेः प्रियम्

ভয়ৰ কাৰণে যিবোৰ তীৰ্থ তাপসসকলে সদায় এৰাই চলে, সেয়া এইদৰে: কুমাৰেশৰ পূৰ্ব দিশে মুনিসকলৰ অতি প্ৰিয় এটা তীৰ্থ আছে।

Verse 10

स्तंभेशस्य द्वितीयं च सौभद्रस्य मुनेः प्रियम् । बर्करेश्वरमन्यच्च पौलोमीप्रियमुत्तमम्

দ্বিতীয় তীৰ্থ স্তম্ভেশ্বৰ, যি মুনি সৌভদ্ৰৰ অতি প্ৰিয়। আনটো বৰ্কৰেশ্বৰ নামৰ উত্তম তীৰ্থ, পৗলোমীৰ প্ৰিয় বুলি কীৰ্তিত।

Verse 11

चतुर्थं च महाकालं करंधम नृपप्रिययम् । भरद्वाजस्य तीर्थं च सिद्धेशाख्यं हि पंचमम्

চতুৰ্থ তীৰ্থ মহাকাল, আৰু কৰন্ধমো—যি নৃপসকলৰ প্ৰিয়। পঞ্চমটো ভৰদ্বাজৰ তীৰ্থ, ‘সিদ্ধেশ’ নামে খ্যাত।

Verse 12

एतानि पंच तीर्थानि ददर्श कुरुपुंगवः । तपस्विभिर्वर्जितानि महापुण्यानि तानि च

কুৰুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ বীৰে এই পাঁচ তীৰ্থ দৰ্শন কৰিলে—সেইবোৰ মহাপুণ্যময়, তথাপি তপস্বীসকলে পৰিহাৰ কৰে।

Verse 13

दृष्ट्वा पार्श्वे नारदीयानपृच्छत महामुनीन् । तीर्थानीमानि रम्याणि प्रभावाद्भुतवंति च

কাষতে নাৰদ-সদৃশ মহামুনিসকলক দেখি তেওঁ সুধিলে—“এই তীৰ্থসমূহ মনোহৰ, আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ অদ্ভুত।”

Verse 14

किमर्थं ब्रूत वर्ज्यंते सदैव ब्रह्मवादिभिः । तापसा ऊचुः । ग्राहः पंच वसंत्येषु हरंति च तपोधनान्

“কিহেতু কোৱা, ব্ৰহ্মবাদীসকলে সদায় কিয় এইবোৰ পৰিহাৰ কৰে?” তপস্বীসকলে ক’লে—“ইয়াত পাঁচটা গ্ৰাহ (কুমিৰ) বাস কৰে, আৰু তপোধনসকলক টানি লৈ যায়।”

Verse 15

अत एतानि वर्ज्यंते तीर्थानि कुरुनंदन । इति श्रुत्वा महाबाहुर्गमनाय मनो दधे

সেয়ে হে কুৰুনন্দন, এই তীৰ্থসমূহ পৰিহাৰ কৰা হয়। এই কথা শুনি মহাবাহুৱে তাত যোৱাৰ সংকল্প মনতে স্থিৰ কৰিলে।

Verse 16

ततस्तं तापसाः प्रोचुथंतुं नार्हसि फाल्गुन । बहवो भक्षिता ग्राहै राजानो मुनयस्तथा

তেতিয়া তাপসসকলে ক’লে— “হে ফাল্গুন, তুমি তাত যোৱা উচিত নহয়। বহু ৰজা আৰু মুনিও গ্ৰাহে গিলি পেলাইছে।”

Verse 17

तत्त्व द्वारशवर्षाणि तीर्थानामर्बुदेष्वपि । स्नातः किमेतैस्तीर्थैस्ते मा पतंगव्रतो भव

“বাৰ বছৰ ধৰি—অগণন তীৰ্থৰ মাজতো—তুমি স্নান কৰি আহিছা। তেন্তে এই তীৰ্থসমূহৰ তোমাৰ কি প্ৰয়োজন? পতংগ-ব্ৰতধাৰী যেন বিপদলৈ নধাৱা।”

Verse 18

अर्जुन उवाच । यदुक्तं करुणासारैः सारं किं तदिहोच्यताम् । धर्मार्थी मनुजो यश्च न स वार्यो महात्मभिः

অৰ্জুনে ক’লে— “আপোনালোকৰ কথাসমূহ, যাৰ সাৰেই কৰুণা, তাৰ সত্য সাৰাংশ মোক ইয়াত কওক। আৰু যি মানুহ ধৰ্মৰ অন্বেষী, তাক মহাত্মাসকলে কেতিয়াও নিবাৰণ কৰা উচিত নহয়।”

Verse 19

धर्मकामं हि मनुजं यो वारयति मंदधीः । तदाश्रितस्य जगतो निःश्वासैर्भस्मसाद्भवेत्

“যি মন্দবুদ্ধি মানুহে ধৰ্মকামী মনুষ্যক নিবাৰণ কৰে, তাৰ নিশ্বাসেই তাৰ আশ্ৰিত জগতখন ভস্মীভূত হওক।”

Verse 20

यज्जीवितं चाचिरांशुसमानक्षणभंगुरम् । तच्चेद्धर्मकृते याति यातु दोषोऽस्ति को ननु

জীৱন সূৰ্যকিৰণৰ দৰে ক্ষণভঙ্গুৰ; যদি ই ধৰ্মৰ কাৰণে ব্যয় হয়, তেন্তে হওক—ইয়াত দোষ ক’ত?

Verse 21

जीवितं च धनं दाराः पुत्राः क्षेत्रगृहाणि च । यान्ति येषआं धर्मकृते त एव भुवि मानवाः

পৃথিৱীত সঁচাকৈ মানুহ তেৱেঁই, যিসকলৰ বাবে ধৰ্মৰ তাগিদ আহিলে জীৱন, ধন, পত্নী, পুত্ৰ, ক্ষেত্ৰ আৰু গৃহো ত্যাগ্য হয়।

Verse 22

तापसा ऊचुः । एवं ते ब्रुवतः पार्थ दीर्घमायुः प्रवर्धताम् । सदा धर्मे रतिर्भूयाद्याहि स्वं कुरु वांछितम्

তাপসসকলে ক’লে: “হে পাৰ্থ, তুমি এনেদৰে ক’লে তোমাৰ দীঘল আয়ু বৃদ্ধি পাওক। সদায় ধৰ্মত তোমাৰ ৰতি থাকক। এতিয়া যোৱা—নিজৰ ন্যায়সঙ্গত ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰা।”

Verse 23

एवमुक्तः प्रणम्यैतानाशीर्भिरभिसंस्तुतः । जगाम तानि तीर्थानि द्रष्टुं भरतसत्तमः

এইদৰে কোৱা হ’লে ভৰতশ্ৰেষ্ঠে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰিলে; আশীৰ্বাদে প্ৰশংসিত হৈ, সেই পবিত্ৰ তীৰ্থসমূহ দৰ্শন কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 24

ततः सौभद्रमासाद्य महर्षेस्तीर्थुमुत्तमम् । विगाह्य तरसा वीरः स्नानं चक्रे परंतपः

তাৰ পাছত তেওঁ সৌভদ্ৰত উপস্থিত হ’ল—মহর্ষিৰ উত্তম তীৰ্থত; পৰন্তপ বীৰ অৰ্জুনে তৎক্ষণাৎ জলে নামি বিধিমতে স্নান কৰিলে।

Verse 25

अथ तं पुरुषव्याघ्रमंतर्जलचरो महान् । निजग्राह जले ग्राहः कुंतीपुत्रं धनंजयम्

তেতিয়া জলৰ তলত বিচৰণ কৰা এক মহাশক্তিশালী গ্ৰাহে নদীত মনুষ্য-বাঘ সদৃশ কুন্তীপুত্ৰ ধনঞ্জয়ক ধৰি পেলালে।

Verse 26

तमादायैव कौतेयो विस्फुरंतं जलेचरम् । उदतिष्ठन्महाबाहुर्बलेन बलिनां वरः

জলচৰটো কঁপনি মাৰি ছটফটাই থাকোঁতেই কুন্তীপুত্ৰ মহাবাহু—বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—নিজ বলেই তাক তুলি উঠিল।

Verse 27

उद्धृतश्चैव तु ग्राहः सोऽर्जुनेन यशस्विना । बभूव नारी कल्याणी सर्वाभरणभूषिता

যশস্বী অৰ্জুনে সেই গ্ৰাহক পানীৰ পৰা তুলি আনোতেই সি কল্যাণময়ী নাৰী হৈ পৰিল, সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা।

Verse 28

दीप्यमानशिखा विप्रा दिव्यरूपा मनोरमा । तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा कुंतीपुत्रो धनंजयः

জ্বলন্ত শিখাৰ দৰে দীপ্তিময়, দিৱ্যৰূপা মনোমোহিনী সেই আশ্চৰ্য মহৎ দৃশ্য দেখি কুন্তীপুত্ৰ ধনঞ্জয় বিস্মিত হ’ল।

Verse 29

तां स्त्रियं परमप्रीत इदं वचनमब्रवीत् । का वै त्वमसि कल्याणि कुतो वा जलचारिणी

অতি প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ সেই নাৰীক ক’লে: “হে কল্যাণী, তুমি কোন? আৰু জলে বিচৰণ কৰা তুমি ক’ৰ পৰা আহিছা?”

Verse 30

किमर्थं च महात्पापमिदं कृतवती ह्यसि । नार्युवाच । अप्सरा ह्यस्मि कौतेय देवारण्यनिवासिनी

“কিহেতু তুমি এই মহাপাপ কৰিলা?” নাৰী ক’লে: “হে কুন্তীপুত্ৰ, মই অপ্সৰা; দেৱ-অৰণ্যত বাস কৰোঁ।”

Verse 31

इष्टा धनपतेर्नित्यं वर्चानाम महाबल । मम सख्यश्चतस्रोऽन्याः सर्वाः कामगमाः शुभाः

“হে মহাবলী, মই ধনপতি (কুবেৰ)ৰ নিত্য প্ৰিয়; মোৰ নাম বৰ্চা। মোৰ আন চাৰিগৰাকী সখী আছে—সকলো শুভ, আৰু ইচ্ছামতে য’তে খুশি যাব পৰা।”

Verse 32

ताभिः सार्धं प्रयातास्मि देवराजनिवेशनात् । ततः पश्यामहे सर्वा ब्राह्मणं चानिकेतनम्

“সিহঁতৰ সৈতে মই দেৱৰাজৰ নিবাসৰ পৰা ওলাই আহিলোঁ। তাৰ পাছত আমি সকলোৱে এজন ব্ৰাহ্মণক দেখিলোঁ—যাৰ কোনো স্থিৰ নিবাস নাছিল।”

Verse 33

रूपवंतमधीयानमेकमेकांतचारिणम् । तस्य वै तपसा वीर तद्वनं तेजसावृतम्

“তেওঁ ৰূপৱন্ত, বেদ অধ্যয়নত নিমগ্ন, একান্তচাৰী আৰু একাকী আছিল। হে বীৰ, তেওঁৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱে সেই বন তেজে আৱৃত হৈছিল।”

Verse 34

आदित्य इव तं देशं कृत्स्नमेवान्व भासयत् । तस्य दृष्ट्वा तपस्तादृग्रूपं चाद्भुतदर्शनम्

“আদিত্যৰ দৰে তেওঁ সেই সমগ্ৰ অঞ্চলক উজ্জ্বল কৰি তুলিছিল। তেনে তপস্যা আৰু আশ্চৰ্যদৰ্শনীয় ৰূপ দেখি—”

Verse 35

अवतीर्णास्ति तं देशं तपोविघ्नचिकीर्षया । अहं च सौरभेयी च सामेयी बुद्बुदालता

আমি সেই দেশলৈ অৱতীৰ্ণ হ’লোঁ, তেওঁৰ তপস্যাত বিঘ্ন ঘটাবৰ উদ্দেশ্যে। মই আৰু সৌৰভেয়ী, সামেয়ী, বুদ্বুদালতা—

Verse 36

यौगपद्येन तं विप्रमभ्यगच्छाम भारत । गायंत्यो ललमानाश्च लोभयंत्यश्च तं द्विजम्

হে ভাৰত, একেলগে আমি সেই বিপ্ৰৰ ওচৰলৈ গ’লোঁ—গীত গাই, ক্ৰীড়া কৰি, আৰু সেই দ্বিজক লোভ দেখুৱাই।

Verse 37

स च नास्मासु कृतवान्मनोवीरः कथंचन । नाकंपत महातेजाः स्थितस्तपसि निर्मले

কিন্তু সেই মনোবীৰে আমাৰ প্ৰতি কোনোপধ্যেই মন নকৰিলে। মহাতেজস্বীজন নাকঁপিল, নিৰ্মল তপস্যাত স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 38

सोऽशपत्कुपितोऽस्मासु ब्राह्मणः क्षत्रियर्षभ । ग्राहभूता जले यूयं भविष्यथ शतं समाः

হে ক্ষত্ৰিয়শ্ৰেষ্ঠ, সেই ব্ৰাহ্মণে আমাৰ ওপৰত ক্ৰোধ কৰি শাপ দিলে: “তোমালোক পানীত গ্ৰাহ-ভূত হৈ একশ বছৰ থাকিবা।”

Verse 39

ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । आयाताः शरणं विप्रं तपोधनमकल्मषम्

তাৰ পাছত, হে ভৰতবংশশ্ৰেষ্ঠ, আমি সকলোৱে ভয়াকুল হৈ সেই বিপ্ৰৰ শৰণ ল’লোঁ—যি তপস্যাৰ ধন আৰু নিষ্কল্মষ আছিল।

Verse 40

रूपेण वयसा चैव कंदर्पेण च दर्पिताः । अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षंतुमर्हसि नो द्विज

ৰূপ, যৌৱন আৰু কামৰ দৰ্পে গৰ্বিত হৈ আমি অনুচিত আচৰণ কৰিলোঁ। হে দ্বিজ, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক্ষমা কৰিবা।

Verse 41

एष एव वधोऽस्माकं स पर्याप्तस्तपोधन । यद्वयं शंसितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामुपागताः

হে তপোধন, এইটোৱেই আমাৰ বাবে যথেষ্ট দণ্ড—যে নিৰ্দোষ আত্মা তোমাক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ আমি তোমাৰ ওচৰলৈ আহিলোঁ।

Verse 42

अवध्याश्च स्त्रियः सृष्टा मन्यंते धर्मचिंतकाः । तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ एष वादो मनीषिणाम्

ধৰ্মচিন্তকসকলে মানে যে স্ত্ৰীসকলক অবধ্য—অর্থাৎ বধ নকৰিবলগীয়া—বুলি সৃষ্টি কৰা হৈছে। সেয়ে, হে ধৰ্মজ্ঞ, এইয়াই মনীষীসকলৰ যুক্তিসংগত মত—ধৰ্মেৰে ধৰ্ম পালন হওক।

Verse 43

शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वंति पालनम् । शरण्यं त्वां प्रपन्नाः स्मस्तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि

শিষ্টসকলে শৰণ লোৱা লোকক পালন-ৰক্ষা কৰে। হে শৰণ্য, আমি তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ; সেয়ে তুমি আমাক ক্ষমা কৰিবা।

Verse 44

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । प्रसादं कृतवाञ्छूररविसोमसमप्रभः

এইদৰে কোৱা হ’লে সেই ধৰ্মাত্মা, শুভকৰ্মকাৰী ব্ৰাহ্মণ প্ৰসন্ন হ’ল; সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ সমান প্ৰভাৰে দীপ্ত, বীৰ্য-তেজে বিভূষিত।

Verse 45

ब्राह्मण उवाच । भवतीनां चरित्रेण परिमुह्यामि चेतसि । अहो धार्ष्ट्यमहो मोहो यत्पापाय प्रवर्तनम्

ব্ৰাহ্মণে ক’লে: তোমালোকৰ আচৰণে মোৰ চিত্ত বিভ্ৰান্ত হয়। হায়, কি ধৃষ্টতা! হায়, কি মোহ! যি পাপৰ দিশে প্ৰবৃত্ত কৰে।

Verse 46

मस्त कस्थायिनं मृत्युं यदि पश्येदयं जनः । आहारोऽपि न रोचेत किमुताकार्यकारिता

যদি কোনো মানুহে মৃত্যুক নিজৰ মূৰৰ ওপৰত থিয় হোৱা দেখে, তেন্তে আহাৰো ৰুচি নালাগে; তেনেহ’লে কু-কৰ্ম কৰিবলৈ ক’ত মন যাব?

Verse 47

आहो मानुष्यकं जन्म सर्वजन्मसु दुर्लभम् । तृणवत्क्रियते कैश्चिद्योषिन्मूढैर्दुराधरैः

হায়, সকলো জন্মৰ মাজত মানৱ জন্ম অতি দুৰ্লভ; তথাপি কিছুমান মূঢ়া, দমন কৰাত কঠিন নাৰী ইহাক তৃণসম জ্ঞান কৰি তুচ্ছ কৰে।

Verse 48

तान्वयं समपृच्छामो जनिर्वः किंनिमित्ततः । को वा लाभो विचार्यैतन्मनासा सह प्रोच्यताम्

আমি তোমালোকক সোজাকৈ সুধিছোঁ: এই মত তোমালোকৰ ভিতৰত কিহৰ কাৰণে উদয় হ’ল? মনত ভালদৰে বিচাৰ কৰি কোৱা—ইয়াত লাভ কি?

Verse 49

न चैताः परिनिन्दामो जनिर्यार्भ्यः प्रवर्तते । केवलं तान्विनिंदामो ये च तासु निरर्गलाः

আমি এই নাৰীসকলক নিন্দা নকৰোঁ, কিয়নো তেওঁলোকৰ আচৰণ স্বভাৱ আৰু লালন-পালনৰ পৰাই প্ৰবৃত্ত হয়। আমি কেৱল তেওঁলোকক নিন্দা কৰোঁ যিসকলে তেওঁলোকৰ প্ৰতি নিৰ্লজ্জভাৱে, সংযমহীন আচৰণ কৰে।

Verse 50

यतः पद्मभुवा सृष्टं मिथुनं विश्ववृद्धये । तत्तथा परिपाल्यं वै नात्र दोषोऽस्ति कश्चन

যিহেতু পদ্মজন্মা ব্ৰহ্মাই বিশ্ববৃদ্ধিৰ বাবে সেই যুগল সৃষ্টি কৰিলে, সেয়া তেনেদৰেই পালন-সংৰক্ষণ কৰা উচিত; ইয়াত একো দোষ নাই।

Verse 51

या बांधवैः प्रदत्ता स्याद्वह्निद्विजसमागमे । गार्हस्थ्यपालनं धन्यं तया साकं हि सर्वदम्

যি নাৰী বংশীয়জনৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ অগ্নি আৰু দ্বিজসকলৰ সন্মুখত দান কৰা হয়, তেঁওৰ সৈতে গাৰ্হস্থ্য ধৰ্ম পালন ধন্য; কিয়নো তেনে পত্নীৰ সৈতে সকলো সমৃদ্ধি লাভ হয়।

Verse 52

यथाप्रकृति पुंयोमो यत्नेनापि परस्परम् । साध्यामानो गुणाय स्यादगुणायाप्यसाधितः

নিজ নিজ প্ৰকৃতি অনুসাৰে পুৰুষ আৰু নাৰী—পৰস্পৰৰ প্ৰতি যত্ন কৰিলেও—যদি সঠিকভাৱে গঢ়ি তোলা আৰু পথপ্ৰদৰ্শন কৰা হয়, তেন্তে গুণৰ কাৰণ হয়; আৰু সেয়া নকৰিলে দোষ-অগুণৰ কাৰণো হয়।

Verse 53

एवं यत्नात्साध्यमानं स्वकं गार्हस्थ्यमुत्तमम् । गुणाय महते भूयादगुणायाप्यसाधितम्

এইদৰে যত্নেৰে গঢ়ি তোলা নিজৰ উত্তম গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰম মহৎ গুণৰ উৎস হয়; কিন্তু যদি গঢ়ি নতোলা হয়, তেন্তে অগুণৰ উৎসও হয়।

Verse 54

पुरे पंचमुखे द्वाःस्थ एकादशभटैर्युतः । साकं नार्या बह्वपत्यः स कथं स्यादचेतनः

পঞ্চমুখ নগৰত, একাদশ প্ৰহৰীৰ সৈতে যুক্ত দ্বাৰস্থ ৰক্ষক, নিজৰ নাৰী আৰু বহু সন্তানসহ—সেই মানুহ কেনেকৈ অচেতন বা দায়িত্বহীন হ’ব পাৰে?

Verse 55

यश्चस्त्रिया समायोगः पंचयज्ञादिकर्मभिः । विश्वोपकृतये सृष्टा मूढैर्हा साध्यतेऽन्यथा

স্ত্ৰীৰ সৈতে সংযোগ আৰু পঞ্চ-মহাযজ্ঞ আদি কৰ্মসমূহ জগতৰ কল্যাণৰ বাবে সৃষ্ট; কিন্তু হায়, মোহগ্ৰস্ত লোকসকলে ইয়াক বিকৃত পথত সাধে।

Verse 56

अहो श्रृणुध्वं नो चेद्वः शुश्रूषा जायते शुभा । तथापि बाहुमुद्धृत्य रोरूयामः श्रृणोति कः

আহা, শুনা! যদি তোমালোকৰ ভিতৰত আমাৰ কথা শুনিবলৈ শুভ ইচ্ছা নাজাগে, তথাপিও আমি বাহু উঠাই জোৰে কান্দি মাতিম; কিন্তু কোনে শুনিব?

Verse 57

षड्धातुसारं तद्वीर्यं समानं परिहाय च । विनिक्षेपे कुयोनौ तु तस्येदं प्रोक्तवान्यमः

ষড়ধাতুৰ সাৰস্বৰূপ সেই বীৰ্য সমান শক্তিসম্পন্ন; কিন্তু যেতিয়া তাক অযোগ্য যোনিত নিক্ষেপ কৰা হয়, তেতিয়া তাৰ বিষয়ে যমে এই কথা কৈছে।

Verse 58

प्रथमं चौषधीद्रोग्धा आत्मद्रोग्धा ततः पुनः । पितृद्रोग्धा विश्वद्रोग्धा यात्यंधं शाश्वतीः समाः

প্ৰথমে ঔষধিৰ দ্ৰোহী, তাৰপিছত নিজৰ আত্মাৰ দ্ৰোহী; তাৰপিছত পিতৃলোকৰ দ্ৰোহী, আৰু শেষত সমগ্ৰ বিশ্বৰ দ্ৰোহী—এনে জন অনন্ত বছৰৰ বাবে অন্ধকাৰত পতিত হয়।

Verse 59

मनुष्यं पितरो देवा मुनयो मानवास्तथा । भृतानि चोपजीवंति तदर्थं नियतो भवेत्

মানুহৰ ওপৰত পিতৃসকল, দেৱসকল, মুনিসকল, আন মানুহ আৰু আশ্ৰিতসকল জীৱনধাৰণ কৰে; সেয়েহে তেওঁলোকৰ হিতৰ বাবে মানুহে নিয়মশৃঙ্খল আৰু উদ্দেশ্যবান হৈ থাকিব লাগে।

Verse 60

वचसा मनसा चैव जिह्वया करश्रोत्रकैः । दांतमाहुर्हि सत्तीर्थं काकतीर्थमतः परम्

বাক্য, মন, জিভা, হাত আৰু কাণে সংযম—ইয়াকেই সত্য তীৰ্থ (সৎ-তীৰ্থ) বুলি কোৱা হয়; তাৰ ওপৰত কেৱল ‘কাক-তীৰ্থ’, নীচ আৰু অশুচি আশ্ৰয়।

Verse 61

काकप्राये नरे यस्मिन्रमंते तामसा जनाः । हंसोऽयमिति देवानां कोऽर्थस्तेन विचिंत्यताम्

যেতিয়া তামসিক লোক কাক-সদৃশ মানুহত আনন্দ পায়, তেতিয়া দেৱতাসকলৰ বাবে তাক ‘হংস’ বুলি ভাবাৰ কি অৰ্থ? এই বিষয়ে চিন্তা কৰা হওক।

Verse 62

एवंविधं हि विश्वस्य निर्माणं स्मरतोहृदि । अपि कृते त्रिलोक्याश्च कथं पापे रमेन्मनः

যি হৃদয়ত বিশ্বৰ এই আশ্চৰ্য নিৰ্মাণ—ত্ৰিলোকসহ—স্মৰণ কৰে, তাৰ মন পাপত কেনেকৈ ৰমিব পাৰে?

Verse 63

तदिदं चान्यमर्त्यानां शास्त्रदृष्टमहो स्त्रियः । यमलोके मया दृष्टं मुह्ये प्रत्यक्षतः कथम्

এই কথা আন্য মর্ত্যলোকে শাস্ত্ৰৰ দ্বাৰাই জানে—হে নাৰীসকল! কিন্তু মই ইয়াক যমলোকত দেখিছোঁ; যি মোৰ আগত প্ৰত্যক্ষ, তাত মই কেনেকৈ মোহিত হ’ম?

Verse 64

भवतीषु च कः कोपो ये यदर्थे हि निर्मिताः । ते तमर्थं प्रकुर्वंति सत्यमस्तुभमेव च

আৰু তোমালোকৰ প্ৰতি ক্ৰোধ কেনেকৈ হ’ব, যেতিয়া সত্তাসকল যি উদ্দেশ্যে সৃষ্টি, সেই উদ্দেশ্যেই কৰে? তেওঁলোকে সেই কাৰ্য সম্পন্ন কৰে—ইয়াকেই সত্য বুলি গ্ৰহণ কৰা হওক।

Verse 65

शतं सहस्रं विश्वं च सर्वमक्षय वाचकम् । परिमाणं शतं त्वेव नैतदक्षय्यवाचकम्

‘এশ’, ‘হাজাৰ’ আৰু ‘সমগ্ৰ বিশ্ব’—এই সকলো শব্দে অক্ষয়, অনন্তৰ অৰ্থ বুজাব পাৰে। কিন্তু ‘এশ’ যদি মাপ-নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণ হিচাপে কোৱা হয়, তেন্তে সেয়া অক্ষয়ৰ বাচক নহয়।

Verse 66

यदा च वो ग्राहभूता गृह्णतीः पुरुषाञ्जले । उत्कर्षति जलात्कश्चित्स्थले पुरुषसत्तमः

আৰু যেতিয়া কোনো পুৰুষসত্তমে শুকান স্থলত থিয় হৈ, পানীৰ পৰা সেই মানুহসকলক টানি তোলে, যিসকলক তোমালোকে—গ্ৰাহৰ দৰে আঁকোৱালি ধৰা ৰূপ ধৰি—সেই ঠাইত ধৰি ৰাখিছা…

Verse 67

तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन । कल्याणस्य सुपृक्तस्य शुद्धिस्तद्वद्वरा हि वः

তেতিয়া তোমালোক সকলোৱে পুনৰ নিজৰ সত্য ৰূপ লাভ কৰিবা। মই কেতিয়াও—হাঁহিৰ মাজতো—কোনো সময় মিছা কথা কোৱা নাই। যি মঙ্গলময় আৰু সুসংমিশ্ৰিত, তাৰ অনুৰূপেই শুদ্ধি জন্মে; সেয়েহে তোমালোকৰ ফল নিশ্চয়েই উত্তম হ’ব।

Verse 68

नार्युवाच । ततोभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्

নাৰী ক’লে: “তাৰ পাছত সেই বিপ্ৰক সশ্ৰদ্ধে প্ৰণাম কৰি আৰু তেওঁৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি,”

Verse 69

अचिंतयामापसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः । क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम्

“আমি সকলোৱে সেই ঠাইৰ পৰা আঁতৰি আহিলোঁ, গভীৰ দুখে আচ্ছন্ন হৈ, আৰু ভাবিবলৈ ধৰিলোঁ: ‘অল্প সময়ৰ ভিতৰত আমি সকলোৱে সেই মানুহজনক ক’ত পাইম?’—”

Verse 70

समागच्छेम यो नः स्वं रूपमापादयेत्पुनः । ता वयं चिंतयित्वेह मुहूर्तादिव भारत

“যাতে আমি তেওঁক লগ পাব পাৰোঁ—যিজনে আমাৰ নিজৰ ৰূপ পুনৰ স্থাপন কৰিব পাৰে।” এইদৰে, হে ভাৰত, আমি ইয়াত কেৱল এক মুহূৰ্ত যেন লাগিল তেনেকৈ চিন্তা কৰি থাকিলোঁ।

Verse 71

दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमथ नारदम् । सर्वा दृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम्

তাৰ পাছত আমি মহাভাগ দেৱর্ষি নাৰদক দেখিলোঁ। অমিত জ্যোতিৰে দীপ্ত সেই দেৱদৰ্শীক দেখি আমি সকলোৱে দৃষ্টি স্থিৰ কৰিলোঁ।

Verse 72

अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्मो व्यथिताननाः । स नोऽपृच्छद्दृःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तम्

তেওঁক প্ৰণাম কৰি, হে পাৰ্থ, আমি ব্যথিত মুখে তাত থিয় হৈ ৰ’লোঁ। তেওঁ আমাৰ শোকৰ মূল কাৰণ সুধিলে, আৰু আমি তেওঁক সকলো ক’লোঁ।

Verse 73

श्रुत्वा तच्च यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् । दक्षिणे सागरेऽनूपे पंच तीर्थानि संतिवै

সেই কথা যথাতথ্য শুনি তেওঁ এই বচন ক’লে: “দক্ষিণ সাগৰৰ তীৰত, মনোৰম উপকূলীয় প্ৰদেশত, নিশ্চয় পাঁচটি তীৰ্থ আছে।”

Verse 74

पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत मा चिरम् । तत्रस्थाः पुरुषव्याघ्रः पांडवो वो धनंजयः

সেই তীৰ্থসমূহ পবিত্ৰ আৰু মনোৰম—বিলম্ব নকৰিবা, তাত গৈ পোৱা। তাতেই তোমালোকৰ পাণ্ডৱ ধনঞ্জয়, নৰব্যাঘ্ৰ, বাস কৰে।

Verse 75

मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखा दस्मान्न संशयः । तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागताः

সেই শুদ্ধাত্মাই আমাক দুখৰ পৰা মুক্ত কৰিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। হে বীৰ, তেওঁৰ বাক্য শুনিয়েই আমি সকলোৱে ইয়ালৈ আহিছোঁ।

Verse 76

त्वमिदं सत्यवचनं कर्तुमर्हसि पांडव । त्वद्विधानां हि साधूनां जन्म दीनोपकारकम्

হে পাণ্ডৱ, এই সত্যবচন পূৰ্ণ কৰাটো তোমাৰ কৰ্তব্য। কিয়নো তোমাৰ দৰে সাধুজনৰ জন্মেই দীন-দুৰ্বলৰ উপকাৰৰ বাবে।

Verse 77

श्रुत्वेति वचनं तस्याः सस्नौ तीर्थेष्वनुक्रमात् । ग्राहभूताश्चोज्जहार यथापूर्वाः स पांडवः

তাইৰ বাক্য শুনি সেই পাণ্ডৱে ক্ৰমে ক্ৰমে তীৰ্থসমূহত স্নান কৰিলে। আৰু ‘গ্ৰাহ’ ভূতে ধৰা লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰি আগৰ অৱস্থালৈ উভতাই দিলে।

Verse 78

ततः प्रणम्य ता वीरं प्रोच्यमाना जयाशिषः । गंतुं कृताभिलाषाश्च प्राह पार्थो धनंजयः

তাৰ পাছত সেই বীৰসকলক প্ৰণাম কৰি আৰু জয়-আশীৰ্বাদ লাভ কৰি, যাত্ৰাৰ সংকল্প দৃঢ় হোৱা পাৰ্থ ধনঞ্জয়ে কথা ক’লে।

Verse 79

एष मे हृदि संदेहः सुदृढः परिवर्तते । कस्माद्वोनारदमुनिरनुजज्ञे प्रवासितुम्

মোৰ হৃদয়ত এই সন্দেহ অতি দৃঢ়ভাৱে ঘূৰি থাকে: কিয় নাৰদ মুনিয়ে তোমালোকক প্ৰবাসলৈ গৈ ঘূৰি ফুৰিবলৈ অনুমতি দিলে?

Verse 80

सर्वः कोऽप्यतिहीनोऽपि स्वपूज्यस्यार्थसाधकः । स्वपूज्यतीर्थेष्वावासं प्रोक्तवान्नारदः कथम्

যি কোনো জন—অতি হীন শক্তিৰ হলেও—নিজ আৰাধ্য দেৱতাৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিব পাৰে। তেন্তে নাৰদে তোমাক তোমাৰেই পূজ্য দেৱতাৰ তীৰ্থসমূহত বাস কৰিবলৈ কেনেকৈ ক’লে?

Verse 81

तथैव नवदुर्गासु सतीष्वतिबलासु च । सिद्धेशे सिद्धगणपे चापि वोऽत्र स्थितिः कथम्

তদ্ৰূপে নবদুৰ্গাসকলৰ মাজত, অতি বলৱতী সতীসকলৰ মাজত, আৰু সিদ্ধেশ তথা সিদ্ধগণপৰ সন্মুখতো—তোমালোকৰ ইয়াত অৱস্থিতি কেনেকৈ সম্ভৱ?

Verse 82

एकैक एषां शक्तो हि अपि देवान्निवारितुम् । तीर्थसंरोधकारिण्यः सर्वा नावारयत्कथम्

তেওঁলোকৰ প্ৰতিজনেই দেৱতাসকলকো নিবাৰণ কৰিবলৈ সক্ষম। যিহেতু সকলোৱে তীৰ্থলৈ যোৱা পথ ৰোধ কৰিব পাৰে, তেন্তে তেওঁলোকে (তোমাক) কেনেকৈ নাৰোধিলে?

Verse 83

इति चिंतयते मह्यं भृशं दोलायते मनः । महन्मे कौतुकं जातं सत्यं वा वक्तुमर्हथ

এইদৰে চিন্তা কৰোঁতে মোৰ মন অতি ডোলায়মান হয়। মোৰ ভিতৰত মহৎ কৌতূহল জাগিছে—অনুগ্ৰহ কৰি সত্য কথাই ক’বলৈ যোগ্য হওক।

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । योग्यं पृच्छसि कौन्तेय पुनः पश्योत्तरां दिशम्

অপ্সৰাসসকলে ক’লে: “হে কৌন্তেয়, তুমি যি সুধিছা সেয়া যোগ্য। পুনৰ উত্তৰ দিশলৈ চোৱা।”