Adhyaya 9

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज । तारकांतक षड्वक्त्र तारिणे भद्रकारिणे

অগস্ত্য ক’লে: হে সৰ্বজ্ঞ, হৃদয়ানন্দ; গৌৰীয়ে যাৰ মস্তক চুম্বন কৰে; তাৰকান্তক, ষড়্বক্ত্ৰ প্ৰভু, ত্ৰাণকৰ্তা আৰু মঙ্গলদাতা!

Verse 2

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे । सर्वथा जितमाराय कुमाराय महात्मने

হে সৰ্বজ্ঞান-নিধি, তোমাক নমস্কাৰ; হে সৰ্বজ্ঞৰ পুত্ৰ, তোমাক নমস্কাৰ; হে মহাত্মা কুমাৰ, যিয়ে মাৰক সকলোভাবে জয় কৰিছে, তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 3

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल । यो जिगाय कुमारोपि मारं तस्मै नमोस्तु ते

কামাৰিৰ অর্ধনাৰীশ্বৰ প্ৰভুকো কামে যি কৰিল, সেয়া দেখি কুমাৰেও মাৰক জয় কৰিলে; সেই বিজয়ীক তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 4

यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः । काश्यां पंचनदं तीर्थमध्यासातीव पावनम्

হে স্কন্দ, আপুনি কোৱা মতে: হৰিয়ে মায়াৰে ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি কাশীত পঞ্চনদ তীৰ্থত বাস কৰিছিল—অতি পবিত্ৰ।

Verse 5

भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम् । तत्रापि हरिणाज्ञायि तीर्थं पंचनदं परम्

ভূৰ, ভুৱঃ আৰু স্বঃ—এই সকলো লোকৰ প্ৰদেশসমূহৰ মাজত কাশী পৰম পাৱন; আৰু কাশীৰ ভিতৰতো হৰি (বিষ্ণু)ৰ আজ্ঞাৰে ‘পঞ্চনদ’ নামৰ পৰম তীৰ্থ সৰ্বোচ্চ।

Verse 6

कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख । कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यस्तदासीत्पावनं परम्

হে ষণ্মুখ! সেই তীৰ্থৰ ‘পঞ্চনদ’ নাম কিহৰ কাৰণে হ’ল? আৰু কিহৰ হেতুত সেয়া সকলো তীৰ্থৰ মাজত পৰম পাৱন হৈ উঠিল?

Verse 7

कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः । सर्वेषां जगतां पाता कर्ता हर्ता च लीलया

আৰু কেনেকৈ ভগৱান বিষ্ণু—অন্তৰাত্মা, জগতপতি—যি সকলো জগতৰ পালনকৰ্তা, আৰু লীলাৰে সৃষ্টি কৰে আৰু লয় কৰে—এই তীৰ্থৰ মহিমাৰ সৈতে সংযুক্ত হ’ল?

Verse 8

अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः । निराकारोपि साकारो निष्प्रपंचः प्रपंचभाक्

অৰূপে কেনেকৈ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে? অব্যক্ত কেনেকৈ ব্যক্ততালৈ গ’ল? নিৰাকাৰ হৈও কেনেকৈ সাকাৰ হ’ল, আৰু নিষ্প্ৰপঞ্চ হৈও কেনেকৈ প্ৰপঞ্চৰ লীলা গ্ৰহণ কৰিলে?

Verse 9

अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत् । निरालंबोऽखिलालंबो निर्गुणोपि गुणास्पदम्

সেয়া অজন্মা হৈও কেনেকৈ বহু জন্মধাৰী? নামহীন হৈও কেনেকৈ স্পষ্ট আৰু অসংখ্য নামৰ ধাৰক? নিৰালম্ব হৈও কেনেকৈ সকলোৰে আশ্ৰয়? নিৰ্গুণ হৈও কেনেকৈ গুণসমূহৰ আধাৰ?

Verse 10

अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः । उपसंहृत्य रूपं स्वं सर्वव्यापी जनार्दनः

ইন্দ্ৰিয়বিহীন হৈও তেওঁ কেনেকৈ ‘হৃষীকেশ’—ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ অধিপতি? পদবিহীন হৈও কেনেকৈ সৰ্বগ? সৰ্বব্যাপী জনাৰ্দন কেনেকৈ নিজৰ প্ৰকাশিত ৰূপ উপসংহাৰ কৰে?

Verse 11

आदौ धर्मनदः पुण्यो मिश्रितो धूतपापया । यया धूतानि पापानि सर्वतीर्थीकृतात्मना

আদিতে পুণ্যময় ধৰ্মনদা নদী ধূতপাপাৰ সৈতে মিলিল—যাৰ দ্বাৰা পাপ ধুই যায়, আৰু যাৰ আত্মস্বৰূপ সাৰতে সৰ্বতীৰ্থময়।

Verse 12

ततोपि मिलितागत्य किरणा रविणैधिता । यन्नामस्मरणादेव महामोहोंधतां व्रजेत्

তাৰ পাছত সূৰ্যৰ বলত প্ৰবল হোৱা কিৰণাো আহি মিলিল; যাৰ নাম স্মৰণ মাত্ৰতেই মহামোহ অন্ধতালৈ পতিত হয়, শক্তিহীন হয়।

Verse 13

स्थितः सर्वात्मभावेन तीर्थे पंचनदे परे । एतदाख्याहि षड्वक्त्र पंचवक्त्राद्यथा श्रुतम्

সেই পৰম তীৰ্থ পঞ্চনদত তেওঁ সৰ্বাত্মভাবৰে স্থিত। হে ষড়্বক্ত্ৰ, পঞ্চবক্ত্ৰ (শিৱ)ৰ পৰা যেনেকৈ শুনিছিলা, তেনেকৈয়ে মোক এই কথা কোৱা।

Verse 14

प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः । पापिनां पापसंघातं प्रसह्य निजतेजसा

প্ৰয়াগো—তীৰ্থসমূহৰ তীৰ্থেশ—য’ত তেওঁ স্বয়ং সাক্ষাৎ স্থিত, নিজৰ তেজে পাপীসকলৰ সঞ্চিত পাপপুঞ্জ বলপূৰ্বক বিনাশ কৰে।

Verse 15

हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि । तानि सर्वाणि तीर्थानि माघे मकरगे रवौ

প্ৰয়াগৰ বলৰ দ্বাৰাই নিশ্চয়েই সকলো তীৰ্থে নিজৰ শুদ্ধিকৰণ শক্তি তাত আহৰণ কৰে। মাঘ মাহত, সূৰ্য মকৰ ৰাশিত প্ৰৱেশ কৰিলে, সেই সকলো তীৰ্থ যেন তাতেই একত্ৰিত হয়।

Verse 16

प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात् । प्रयागश्चापि तीर्थेंद्रः सर्वतीर्थार्पितं मलम्

প্ৰতি বছৰে তীৰ্থৰাজৰ সৈতে সমাগমৰ ফলত সেই তীৰ্থসমূহ নিৰ্মল হয়। আৰু তীৰ্থসমূহৰ অধিপতি প্ৰয়াগ, অন্য সকলো পবিত্ৰ স্থানৰ অর্পিত মল-অশুদ্ধি গ্ৰহণ কৰে।

Verse 17

महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् । यं संचयति पापौघमावर्षं तीर्थनायकः । तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्

পঞ্চনদৰ বলত মহাপাপীৰ মহাপাপো নাশ হয়। তীৰ্থনায়কে বছৰৰ জুৰি যি পাপৰ সঞ্চয় কৰে, ঊৰ্জ (কাৰ্ত্তিক) মাহত পঞ্চনদত একবাৰ স্নান কৰিলেই নিশ্চয় সেয়া ত্যাগ হয়।

Verse 18

यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम् । निशामय महाभाग मित्रावरुणनंदन

পঞ্চনদ কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল, সেয়া এতিয়া মই ক’ম। মনোযোগে শুনা, হে মহাভাগ, মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ নন্দন।

Verse 19

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश समुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः

পূৰ্বে বেদশিৰা নামৰ এজন মুনি আছিল, মহাতপস্বী। ভৃগু বংশত জন্মগ্ৰহণ কৰা, তেওঁ যেন বেদৰ দ্বিতীয় মূৰ্তিমান ৰূপ আছিল।

Verse 20

तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यशालिनी

মুনি তপস্যাত নিমগ্ন থাকোঁতে, তেওঁৰ দৃষ্টিৰ আগত শুচী আহি পৰিল—অপ্সৰাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা, ৰূপ-লাবণ্যৰে দীপ্তিময়ী।

Verse 21

तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः । चस्कंद स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः

তাইৰ কেৱল দৰ্শনতেই মুনিৰ মন অস্থিৰ হৈ উঠিল। মুনি তৎক্ষণাৎ বিচলিত হ’ল, আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠা অপ্সৰাও ভয় পাই উঠিল।

Verse 22

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानांगी शुचिस्तच्छापभीतितः

দূৰৰ পৰাই তাই সেই ঋষিক নমস্কাৰ কৰি ক’লে। শুচীৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ অতিশয় কঁপিছিল, ঋষিৰ শাপৰ ভয়ত।

Verse 23

नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षंतव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः

‘হে মহাতপস্যাৰ নিধি, মই একো অপৰাধ কৰা নাই। হে ক্ষমাৰ আধাৰ, মোক ক্ষমা কৰক; কিয়নো তপস্বীসকল ক্ষমাৰ মূৰ্তি।’

Verse 24

मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु । स्त्रियः कठोरहृदयाः स्वरूपेणैव सत्तम

‘মুনিসকলৰ মন সাধাৰণতে পদ্মতকৈও কোমল। কিন্তু নাৰীসকল—স্বভাৱতেই—কঠোৰ হৃদয়া, হে সত্তম।’

Verse 25

इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः । विवेकसेतुना स्तंभीन्महारोषनदीरयम्

শুচী নামৰ অপ্সৰাৰ সেই বাক্য শুনি মুনিয়ে বিবেক-সেতু গঢ়ি নিজৰ অন্তৰত উঠা মহাক্ৰোধৰ উচ্ছ্বাসিত সোঁত থমকাই দিলে।

Verse 26

उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम् । न मेऽल्पोपि हि दोषोत्र न ते दोषोस्ति सुंदरि

তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্তে তেওঁ ক’লে— “হে শুচী, তুমি নিশ্চয়েই পবিত্ৰা। এই বিষয়ে মোৰ এক বিন্দুও দোষ নাই, আৰু হে সুন্দৰী, তোমাৰো কোনো দোষ নাই।”

Verse 27

वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान् । अनभिज्ञा वदंतीति विचारान्महदंतरम्

“অজ্ঞ লোকে কয়— নাৰী অগ্নিস্বৰূপা, পুৰুষ নবনীতসম; কিন্তু বিচাৰ কৰিলে সত্য বহু সূক্ষ্ম আৰু ভিন্ন।”

Verse 28

स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै । चित्रं स्त्र्याख्या समादानात्पुमान्स्निह्यति दूरतः

“নবনীত সাৰ তুলি শুদ্ধ কৰিলেও অগ্নিৰ স্পৰ্শ পালে গলি যায়। কিন্তু আশ্চৰ্য— ‘স্ত্ৰী’ নাম আৰু ভাব গ্ৰহণ কৰিলেই পুৰুষৰ হৃদয় দূৰৰ পৰাই গলি যায়।”

Verse 29

अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया

“সেয়ে, হে শুচী, ভয় নকৰিবা—হে পবিত্ৰা, যি মোৰ মনত প্ৰৱেশ কৰিছা। তোমাৰ অতৰ্কিত আগমনে মইও স্খলিত হ’লোঁ, আৰু তুমিও স্খলিত হ’লা।”

Verse 30

स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः । यथा क्षणांधीकरणाद्धानिः कोपरयादरेः

হে মুনি! অসাৱধানতাবশত হোৱা স্খলনে নিৰ্মল তপস্যাৰ তেনেকুৱা ক্ষতি নকৰে; কিন্তু ‘ক্ৰোধ’ নামৰ শত্রুৱে এক ক্ষণৰ বাবে অন্ধ কৰি বৃহৎ হানি ঘটায়।

Verse 31

कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः

ক্ৰোধৰ দ্বাৰা বহু কষ্টে সঞ্চিত তপস্যা ক্ষয়লৈ যায়; যেন ডাৱৰৰ ঘন পৰ্দা আগবাঢ়িলে পোহৰ ম্লান হয়।

Verse 32

स्कंद उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघ प्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम्

স্কন্দে ক’লে: মহেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰি মই এই কাহিনী ক’ম—ই সকলো পাপৰ বন্যা শান্ত কৰে আৰু সকলো মঙ্গল-শ্ৰেয় প্ৰদান কৰে।

Verse 33

अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः । विधुंतुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी

যেতিয়া অধৈৰ্য্য আৰু ৰোষে মনক টানি ফুৰায়, তেতিয়া মনোভৱ কামদেৱ কেনেকৈ শুভভাৱে উদ্ভৱ হ’ব? যেতিয়া চন্দ্ৰ ‘বিধুন্তুদ’ৰ আঘাতে তীব্ৰভাৱে বিদ্ধ হয়, তেতিয়া কৌমুদী চাঁদনিৰ শীতল শোভা ক’ত থাকিব?

Verse 34

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात्कलभसुस्थता

যেতিয়া ক্ৰোধৰ দাৱানল জ্বলি উঠে, তেতিয়া শান্তিৰ গছ ক’ত স্থিৰ থাকিব? কোনোবাই কেতিয়াবা, ক’তোৱে, সিংহৰ কাষত কণীয়া হাতী নিশ্চিন্ত থকা দেখিছে নে?

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः । चतुर्वर्गस्य देहस्य परिहेयो विपश्चिता

সেয়ে, সকলো প্ৰচেষ্টাৰে জ্ঞানীয়ে শত্রুভাৱাপন্ন আৰু বাধা দিয়া, প্ৰতিঘাত কৰা লোকক পৰিহাৰ কৰিব লাগে; কিয়নো তেনে জনে ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ এই চতুৰ্বৰ্গৰ দেহধাৰী পুৰুষাৰ্থক বিনাশ কৰে।

Verse 36

इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे । अमोघबीजा हि वयं तद्बीजमुररी कुरु

এতিয়া শুনা, কল্যাণী—হে শুচি নাৰী—তোমাৰ কৰ্তব্য কি। আমাৰ বীজ অমোঘ; সেয়ে, হে উৰৰী, সেই বীজ সাৱধানে সংৰক্ষণ কৰা।

Verse 37

एतस्मिन्रक्षिते वीर्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् त्वया तव भवित्रेकं कन्यारत्नं महाशुचि

যেতিয়া এই বীৰ্য তোমাৰ দৃষ্টিৰ দ্বাৰা ফলৱন্ত হৈ ৰক্ষিত থাকিব, হে মহাশুচি, তেতিয়া তোমাৰ গৰ্ভত একমাত্ৰ কন্যাৰত্ন জন্মিব—কন্যাসকলৰ মাজত অমূল্য ৰত্ন।

Verse 38

इत्युक्ता तेन मुनिना पुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रमजीगिलत्

সেই মুনিৰ উপদেশ শুনি অপ্সৰা যেন পুনৰ জন্ম ল’লে। “ই এক মহাপ্ৰসাদ,” বুলি কৈ, তাই মুনিৰ শুক্ৰ গিলি ল’লে।

Verse 39

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

তাৰ পিছত সময় হ’লে সেই দিব্যস্ত্ৰীয়ে কন্যাৰত্ন জন্ম দিলে—চকুক আনন্দ দিয়া অতিশয় মনোহৰ, ৰূপ-সম্পদাৰ এক ভঁৰাল।

Verse 40

तस्यैव वेदशिरस आश्रमे तां निधाय सा । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा जगाम च यथेप्सितम्

সেই ঋষি বেদশিৰসৰ আশ্ৰমত তাক স্থাপন কৰি, শুচি আৰু অপ্সৰাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠা জনী নিজৰ ইচ্ছামতে য’ত মন গ’ল ত’লৈ গ’ল।

Verse 41

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

আৰু বেদশিৰসে সেই কন্যাক গভীৰ স্নেহেৰে লালন-পালন কৰিলে—নিজ আশ্ৰমত থকা হৰিণীৰ ক্ষীৰে হৰিণী-নয়না বালিকাক পোহৰালে।

Verse 42

मुनिर्नाम ददौ तस्यै धूतपापेति चार्थवत् । यन्नामोच्चारणेनापि कंपते पातकावली

মুনিয়ে তাক অৰ্থবহ নাম দিলে—‘ধূতপাপা’ (যি পাপ ঝাৰি পেলাই)। সেই নাম উচ্চাৰণ মাত্ৰতেই পাপসমূহৰ দল কঁপি উঠে।

Verse 43

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयव सुंदरीम् । मुनिस्तत्याज नोत्संगात्क्षणमात्रमपि क्वचित्

সকলো শুভ লক্ষণৰ দীপ্তিৰে ভূষিতা, প্ৰতিটো অঙ্গে সুন্দৰ—মুনিয়ে কেতিয়াও তাক কোলৰ পৰা নাছাড়িলে, এক মুহূৰ্তৰ বাবেও নহয়।

Verse 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

দিনে দিনে তাক বাঢ়ি উঠা দেখি তেওঁ অতিশয় আনন্দিত হ’ল—যেন নিশাত চন্দ্ৰৰ উজ্জ্বল কলা দৰ্শন কৰি, ক্ষীৰ-ধাৰাৰ দৰে ধৱল জলৰ লহৰীত ৰম্যতা দেখা যায়।

Verse 45

अथाष्टवार्षिकीं दृष्ट्वा तां कन्यां स मुनीश्वरः । कस्मै देयेति संचित्य तामेव समपृच्छत

তেতিয়া সেই মুনীশ্বৰে আঠ বছৰৰ সেই কন্যাক দেখি মনতে ভাবিলে—“কাক দিম?”—আৰু সেই কন্যাকেই সুধিলে।

Verse 46

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यावराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम्

বেদশিৰাই ক’লে: “হে কন্যা, মহাভাগ্যৱতী, ধূতপাপা, শুভদৃষ্টিসম্পন্না! কাক উত্তম বৰ ৰূপে তোমাক দিম—তুমি নিজেই কোৱা; সেই বাছনি কৰা বৰৰ নাম কোৱা।”

Verse 47

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनेतुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना

জন্মদাতাৰ অতি স্নেহে সিক্ত হৃদয়ৰ সেই বাক্য শুনি ধূতপাপা, লাজে মুখ নত কৰি, ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 48

धूतपापोवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुंदराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते

ধূতপাপাই ক’লে: “হে পিতা, যদি তুমি মোক সুন্দৰ আৰু উত্তম বৰলৈ দিবা, তেন্তে মই যাক এতিয়া তোমাক ক’ম, মোক তাকেই দিয়া।”

Verse 49

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः

“হে তাত, ইটো তোমাৰো মনত ভাল লাগিব; মনোযোগে শুনা। যি সকলোতকৈ অধিক পবিত্ৰ, আৰু যাক সকলোৱে নমস্কাৰ কৰে।”

Verse 50

सर्वे यमभिलष्यंति यस्मात्सर्वसुखोदयः । कदाचिद्यो न नश्येत यः सदैवानुवर्तते

সকলোয়ে তেওঁকেই কামনা কৰে, কিয়নো তেওঁৰ পৰা সকলো সুখৰ উদয় হয়। তেওঁ কেতিয়াও বিনাশ নহয়, আৰু সদায় অবিচলভাৱে সঙ্গী হৈ উপস্থিত থাকে।

Verse 51

इहामुत्रापि यो रक्षेन्महापदुदयाद्ध्रुवम् । सर्वे मनोरथा यस्मात्परिपूर्णा भवंति हि

ইয়াতো আৰু পৰলোকতো তেওঁ নিশ্চয়েই মহাবিপদ উঠাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। তেওঁৰ দ্বাৰাই সঁচাকৈয়ে সকলো মনোৰথ পৰিপূৰ্ণ হয়।

Verse 52

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ । नैरंतर्येण यत्सेवां कुर्वतो न भयं क्वचित्

যাৰ সান্নিধ্যত দিনেদিনে সৌভাগ্য বৃদ্ধি পায়। যিয়ে নিৰন্তৰভাৱে তেওঁৰ সেৱা কৰে, তাৰ কেতিয়াও ক’তাও ভয় নুঠে।

Verse 53

यन्नामग्रहणादेव केपि वाधां न कुर्वते । यदाधारेण तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश

যাৰ নাম-মাত্ৰ উচ্চাৰণতেই কোনো বাধাই কেতিয়াও আঘাত কৰিব নোৱাৰে। যাৰ আধাৰত চৌদ্দ ভুবন স্থিতি লাভ কৰি আছে।

Verse 54

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम् । तस्मै प्रयच्छ मां तात मम तेपीहशर्मणे

এইদৰে আদি আদি গুণ সেই শ্ৰেষ্ঠজনৰ, যাৰ আচৰণ নিজেই আদৰ্শ। হে তাত, মোক তেওঁলৈ দান কৰা—এই জীৱনত মোৰ মঙ্গল-সুখৰ বাবে।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वापि ता तस्या भृशं मुदमवाप ह । धन्योस्मि धन्या मे पूर्वे येषामैषा सुतान्वये

এই কথা শুনি তাই অতি আনন্দিত হ’ল। তাই ক’লে, “ধন্য মই, আৰু ধন্য মোৰ পূৰ্বপুৰুষসকল, যিসকলৰ বংশত এনে কন্যাৰ জন্ম হ’ল।”

Verse 56

ध्रुवा हि धूतपापासौ यस्या ईदृग्विधा मतिः । ईदृग्विधैर्गुणगणैर्गरिम्णा कोत्र वै भवेत्

নিশ্চয় যাৰ মন এইধৰণৰ, তাৰ পাপ ধুই যায়। এইধৰণৰ গুণসমূহৰ মহিমা থাকিলে দোষৰ গৰিমা ক’ত থাকিব পাৰে?

Verse 57

अथवा स कथं लभ्यो विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं समाधाय मनः स मुनिपुंगवः

নচেৎ মহাপুণ্যৰ উদয় নোহোৱাকৈ তেনে জন কেনেকৈ লাভ হ’ব? এইদৰে ভাবি মুনিশ্ৰেষ্ঠই ক্ষণেকৰ বাবে মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 58

ज्ञानेन तं समालोच्य वरमीदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषेथ शृणु वत्से शुभैषिणि

জ্ঞানদৃষ্টিৰে বিবেচনা কৰি যে এনে গুণোদয়যুক্ত বৰেই উত্তম, তেতিয়া তেওঁ ধন্যা কন্যাক ক’লে—“শুনা, বৎসে, শুভকামিনী।”

Verse 59

पितोवाच । वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते विचक्षणे । एषां गुणानामाधारो वरोस्तीति विनिश्चितम्

পিতৃয়ে ক’লে, “হে বিচক্ষণে, বৰৰ যি গুণ তুমি ক’লা, সেই গুণসমূহৰ আধাৰ আৰু মূৰ্তিমান ৰূপে এক বৰ নিশ্চয় আছে—ইয়াত সন্দেহ নাই।”

Verse 60

परं स सुखलभ्यो न नितरां सुभगाकृतिः । तपः पणेन स क्रय्यः सुतीर्थविपणौ क्वचित्

সেই পৰম পুৰুষ সহজে লাভ্য নহয়, যদিও তেওঁৰ ৰূপ অতি মঙ্গলময়। তপস্যাৰ মূল্য দিয়ােহে কেতিয়াবা উত্তম তীৰ্থৰ বজাৰত তেওঁ ‘ক্ৰয়’ হয়।

Verse 61

तीर्थभारैः स सुलभो न कौलीन्येन कन्यके । न वेदशास्त्राभ्यसनैर्न चैश्वर्यबलेन वै

হে কন্যা, তীৰ্থভ্ৰমণৰ ঢেৰ কৰিলেও তেওঁ সহজে লাভ্য নহয়; ন কৌলীন্যৰে, ন বেদ-শাস্ত্ৰ অধ্যয়নে, ন ধন-ঐশ্বৰ্য আৰু আধিপত্যৰ বলেও।

Verse 62

न सौंदर्येण वपुषा न बुद्ध्या न पराक्रमैः । एकयैव मनः शुद्ध्या करणानां जयेन च

শৰীৰৰ সৌন্দৰ্যৰে নহয়, বুদ্ধিৰে নহয়, পৰাক্ৰমৰ কৰ্মৰে নহয়—কেৱল মনৰ একান্ত শুদ্ধতাৰে আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিলেহে তেওঁ লাভ হয়।

Verse 63

महातपः सहायेन दमदानदयायुजा । लभ्यते स महाप्राज्ञो नान्यथा सदृशः पतिः

মহাতপস্যাক সহায় কৰি, দম-সংযম, দান আৰু দয়াৰে যুক্ত হৈ, তেনে মহাপ্ৰাজ্ঞ পতি লাভ হয়; অন্যথা সমান গুণসম্পন্ন পতি কেতিয়াও লাভ্য নহয়।

Verse 64

इति श्रुत्वाथ सा कन्या पितरं प्रणिपत्य च । अनुज्ञां प्रार्थयामास तपसे कृतनिश्चया

এই কথা শুনি সেই কন্যাই পিতাক প্ৰণাম কৰি, তপস্যা কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰি, অনুমতি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 65

स्कंद उवाच । कृतानुज्ञा जनेत्रा सा क्षेत्रे परमपावने । तपस्तताप परमं यदसाध्यं तपस्विभिः

স্কন্দে ক’লে: মাতৃৰ অনুমতি লাভ কৰি সেই কন্যাই এই পৰম পাৱন ক্ষেত্ৰত পৰম তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে—এনে তপ যি সিদ্ধ তপস্বীৰো সাধন কৰাটো দুষ্কৰ।

Verse 66

क्व सा बालातिमृद्वंगी क्व च तत्तादृशं तपः । कठोरवर्ष्मसंसाध्यमहो सच्चेतसो धृतिः

ক’ত সেই অতি কোমল অঙ্গৰ বালিকা, ক’ত এনে তপস্যা? ই তপ কঠোৰ সাধনাৰে দেহ কঠিন কৰা লোকৰ বাবে যোগ্য; আহা, তাৰ শুদ্ধচিত্ত সংকল্পৰ ধৈৰ্য সত্যই বিস্ময়কৰ।

Verse 67

धारासारा सुवर्षासु महावातवतीष्वलम् । शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः

ধাৰাসাৰ বৰষুণত, প্ৰবল বতাহে কোবোৱা ঝড়ত, খোলা আকাশৰ তলত নিৰাবৰণ শিলাৰ ওপৰত তাই বহু ৰাতি কটালে।

Verse 68

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः । आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकंपे मनाक्च सा

ভয়ংকৰ গর্জনৰ শব্দ শুনি আৰু বিদ্যুতৰ চমকনি দেখি, ঝড়ৰ ছিটাত ভিজি গ’লেও তাই এক বিন্দুও কঁপিল নাছিল।

Verse 69

तडित्स्फुरंतीत्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने । यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्

তপোবনৰ ঘন অন্ধকাৰত বিদ্যুৎ বাৰে বাৰে চমকিল, যেন আগ-পিছ কৰি চলিছে—সেই তপস্যাৰ অচল স্থিতি দৰ্শন কৰিবলৈ।

Verse 70

तपर्तुरेव साक्षाच्च कुमारी कैतवात्किल । पंचाग्नीन्परिधायात्र तपस्यति तपोवने

সেই কুমাৰী নিতান্ত নিৰ্মল; যেন তপস্যাৰ ঋতু সাক্ষাৎ দৃশ্যমান। তপোবনত পঞ্চাগ্নি পৰিধান কৰি তাই তপস্যা কৰিলে।

Verse 71

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

জলৰ আকাঙ্ক্ষাৰে বালিকা আছিল যদিও তাই একেবাৰে অলপো নাপিল। কুশাঘ্ৰত ধৰা এক বিন্দু জলেই—পঞ্চাগ্নিৰ তাপে দগ্ধ হৈ—তাই সহ্য কৰিলে।

Verse 72

रोमांच कंचुकवती वेपमानतनुच्छदा । पर्यक्षिपत्क्षपाः क्षामा तपसा हैमनीश्च सा

ৰোমাঞ্চ যেন কঞ্চুক; কঁপা দেহ-আৱৰণে ঢকা। তপস্যাত ক্ষীণ হৈ তাই ৰাতিবোৰ পাৰ কৰিলে, আৰু হেমন্তৰ শীতো তপৰ অঙ্গ কৰি সহিলে।

Verse 73

निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी

নিশীথৰ শীতত তাই পদ্মৰ সাৰ-ৰসে আশ্ৰয় লৈ থাকিল। হাঁহবোৰে তাইক যেন আজি জলৰ পৰা উঠা পদ্মিনী-কুমাৰী বুলি ভাবিলে।

Verse 74

मनस्विनामपि मनोरागतां सृजते मधौ । तदोष्ठपल्लवाद्रागो जह्रे माकंदपल्लवैः

মধুমাসে সংযমীৰ মনতো ৰাগ জাগে। কিন্তু তাইৰ ওঁঠ-পল্লৱৰ ৰক্তিমা আমৰ কোমল পল্লৱে যেন হৰণ কৰি ল’লে, ম্লান কৰিলে।

Verse 75

वसंते निवसंती सा वने बालाचलंमनः । चक्रे तपस्यपि श्रुत्वा कोकिला काकलीरवम्

বসন্তকালত বনত বাস কৰি থাকোঁতে সেই কুমাৰীৰ মন চঞ্চল হ’ল; তথাপি কোকিলাৰ মধুৰ কূজন শুনিও তাই তপস্যা অব্যাহত ৰাখিলে।

Verse 76

बंधुजीवेऽधररुचिं कलहंसे कलागतीः । निक्षेपमिव सा क्षिप्त्वा शरद्यासीत्तपोरता

বন্ধূক ফুলৰ দৰে ওঁঠৰ ৰঙা আভা আৰু হাঁহৰ গতি সদৃশ সুকোমল কলাসমূহক যেন কেৱল আমানত থৈ দিয়া বস্তুৰ দৰে ত্যাগ কৰি, তাই শৰৎকালত সম্পূৰ্ণৰূপে তপস্যাত ৰত হ’ল।

Verse 77

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता । क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी

সকলো ভোগৰ সংস্পৰ্শ ত্যাগ কৰি, তপস্বীৰ কঠোৰ আচাৰ গ্ৰহণ কৰিলে; ধূতপাপা তপস্বিনী অন্তৰ্জয়ৰ উদ্দেশ্যে ক্ষুধাৰ উদ্ৰেকো দমন কৰিলে।

Verse 78

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

শাণে ঘঁহি মণিবল্লী যেন কৃশ হ’লেও অমূল্যতা লাভ কৰে, তেনেদৰে তপস্যাত কৃশ হৈও তাই অনৰ্ঘ্য মহিমা পালে; আৰু তপসাৰ ক্ষয়তেও তাইৰ দেহ অধিক দীপ্তিময় হৈ উঠিল।

Verse 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

সম্পূৰ্ণ শুদ্ধচিত্তে তপস্যা কৰি থকা তাইক দেখি, বিধি (ব্ৰহ্মা) ওচৰলৈ আহি ক’লে: “হে সুপ্ৰজ্ঞে, মই প্ৰসন্ন—বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 80

सा चतुर्वक्त्रमालोक्य हंसयानोपरिस्थितम् । प्रणम्य प्रांजलिः प्रीता प्रोवाचाथ प्रजापतिम्

তাই চতুৰ্মুখ প্ৰভুক হংস-বাহনত উপবিষ্ট দেখা পাই। সি প্ৰণাম কৰি, দুহাত জোৰি আনন্দিত মনে তেতিয়া প্ৰজাপতি (ব্ৰহ্মা)ক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 81

धूतपापोवाच । पितामह वरो मह्यं यदि देयो वरप्रद । सर्वेभ्यः पावनेभ्योपि कुरु मामतिपावनीम्

ধূতপাপা ক’লে: “হে পিতামহ, হে বৰদাতা! যদি মোক বৰ দিব খোজা, তেন্তে সকলো পাৱন বস্তুতকৈও মোক অতি-পাৱনী কৰি দিয়া।”

Verse 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

স্ৰষ্টাই তাইৰ ইচ্ছিত প্ৰাৰ্থনা শুনি অন্তৰত অতিশয় সন্তুষ্ট হ’ল। তেতিয়া তেওঁ সেই কুমাৰীজনীক—যি নিজে বিমল আৰু বিমলতা বিচাৰিণী—উত্তৰ দিলে।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । धूतपापे पवित्राणि यानि संत्यत्र सर्वतः । तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि वरतो मम

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “হে ধূতপাপে, ইয়াত চাৰিওফালে যিমান পৱিত্ৰকাৰী শক্তি আছে, মোৰ বৰৰ বলত তুমি সিহঁত সকলোতকৈও অতুল পৱিত্ৰকাৰিণী হোৱা।”

Verse 84

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च संति तीर्थानि कन्यके । दिवि भुव्यंतरिक्षे च पावनान्युत्तरोत्तरम्

“হে কন্যা, তিনি কোটী আৰু অৰ্ধকোটী তীৰ্থ আছে—স্বৰ্গত, পৃথিৱীত আৰু অন্তৰীক্ষত—যিবোৰ একে একে অধিক পাৱন।”

Verse 85

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोम वै । वसंतु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी

“মোৰ বাক্যবলে, সেই সকলো তীৰ্থ তোমাৰ দেহত উলটা ক্ৰমে বাস কৰক; তুমি সকলোতকৈ পৰম পাৱনী হোৱা।”

Verse 86

इत्युक्त्वांतर्दधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ताथो वेदशिरसः पितुः

এইদৰে কৈ বেধা (ব্ৰহ্মা) অন্তৰ্ধান হ’ল। সেয়ো কল্মষ দূৰ কৰি, পাপমুক্ত হৈ, পিতৃ বেদশিৰসৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহিল।

Verse 87

कदाचित्तां समालोक्य खेलंतीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसाकृष्टः प्रार्थयामास कन्यकाम्

এদিনাখন আশ্ৰমৰ আঙণত তাইক খেলি থকা দেখি, তাইৰ তপস্যাৰ শক্তিয়ে আকৃষ্ট হৈ ধৰ্মে সেই কন্যাক বিবাহৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 88

धर्म उवाच । पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने । क्रीतः स्वरूपसंपत्त्या त्वयाहं देहि मे रहः

ধৰ্মে ক’লে: “হে প্ৰথুশ্ৰোণি, হে বিশালাক্ষি, হে ক্ষামোদৰি, হে শুভাননে! তোমাৰ ৰূপ-সম্পত্তিৰে মই যেন ক্ৰীত; মোক গোপনে এক সাক্ষাৎ দিয়া।”

Verse 89

नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने । अज्ञातनाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्ग्रहः

“তোমাৰ কাৰণে, হে সুলোচনে, কামে মোক অতিশয় পীড়া দিয়ে।” এইদৰে, নাম অজ্ঞাত থাকিলেও, তাইক তেনে বাৰে বাৰে অনুৰোধে চাপ দিয়া হ’ল।

Verse 90

उवाच सा पिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते । पितृप्रदेया यत्कन्या श्रुतिरेषा सनातनी

তাই ক’লে: “পিতাই দাতা—হে কুবুদ্ধি, গৈ পিতাক প্ৰাৰ্থনা কৰ। কন্যা পিতৃৰ দ্বাৰাই দানীয়; এই শ্ৰুতিৰ সনাতন বিধান।”

Verse 91

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

এই বাক্য শুনি ধৰ্মই—ভৱিষ্যৎ ফলৰ গৌৰৱ বুজি—ধৈৰ্যশালিনী, অচল-দৃঢ়া তিৰোতাৰ ওপৰত পুনৰ নিজৰ প্ৰাৰ্থনা জোৰ দিলে।

Verse 92

धर्म उवाच । न प्रार्थयेहं सुभगे पितरं तव सुंदरि । गांधर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्

ধৰ্ম ক’লে: “হে সুভাগিনী সুন্দৰী, মই তোমাৰ পিতাক প্ৰাৰ্থনা নকৰোঁ। গান্ধৰ্ব বিবাহেৰে মোৰ অভিলাষ পূৰ্ণ কৰ।”

Verse 93

इति निर्बंधवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुः कन्याफलंदित्सुः पुनराहेति तं द्विजम्

তেওঁৰ জোৰাল বাক্য শুনি কুমাৰীয়ে—পিতাক কন্যাদানৰ ‘ফল’ দিব খুজি—সেই দ্বিজ-সম প্ৰাৰ্থীক পুনৰ ক’লে।

Verse 94

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः

“অৰে জড়মতি, পুনৰ নক’বি; ইয়াৰ পৰা যা!”—কুমাৰীয়ে এইদৰে ক’লেও সি, কামজ্বৰে পীড়িত, নাযায় নাথাকিল।

Verse 95

ततः शशाप तं बाला प्रबला तपसो बलात् । जडोसि नितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव

তেতিয়া তপস্যাৰ বলত প্ৰবল কন্যাই তাক শাপ দিলে: “তুমি অতি মূঢ়; সেয়ে তুমি নদী হওঁক, কেৱল জল বহনকাৰী।”

Verse 96

इति शप्तस्तया सोथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोरहृदये त्वं तु शिला भव सुदुर्मते

তাইৰ শাপত শপ্ত হৈ সি ক্ৰোধেৰে উদ্দীপ্ত হৈ কন্যাকো শাপ দিলে: “হে কঠোৰহৃদয়া, হে দুষ্টমতে! তুমি শিলা হওঁক।”

Verse 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

স্কন্দে ক’লে: “হে মুনি! এইদৰে পৰস্পৰৰ শাপত ধৰ্ম নদী হ’ল। অৱিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰত সি মহাধৰ্মনদা নামে খ্যাত।”

Verse 98

साप्याह पितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मं विज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत्

সেয়ো ভয়তে কঁপি পিতৃক নিজৰ শিলাত্ব হোৱাৰ কাৰণ ক’লে। মুনিয়ে ধ্যানযোগে ধৰ্মক বুজি কন্যাক তেতিয়া ক’লে।

Verse 99

मा भैः पुत्रि करिष्यामि तव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चंद्रकांतशिला भव

“ভয় নকৰিবা, কন্যা; মই তোমাৰ সকলো শুভকল্যাণ সাধিম। কিন্তু সেই শাপ অন্যথা নহ’ব—তুমি চন্দ্ৰকান্ত শিলা হওঁক।”

Verse 100

चंद्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूततनुस्ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता

চন্দ্ৰোদয় হ’লে তোমাৰ দেহ গলি যাব; তেতিয়া, হে সাধ্বী কন্যা, ধাৰা হৈ বৈ যোৱা—‘ধূতপাপা’ নামে খ্যাত, পাপ ধুই পেলোৱা নদী।

Verse 110

महापापांधतमसं किरणाख्या तरंगिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया

তৰংগে ভৰা ‘কিৰণা’ নামে সৰিতা, ধূতপাপাৰ সৈতে মিলি, কেৱল স্নানমাত্ৰে মহাপাপৰ অন্ধকাৰ নাশ কৰে।

Verse 120

स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिंदुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत्

পঞ্চনদ তীৰ্থত স্নান কৰি, পিতৃসকললৈ তৰ্পণ কৰি, আৰু বিন্দুমাধৱক অৰ্চনা কৰি, মানুহে পুনৰ জন্মৰ ভাগীদাৰ নহয়।

Verse 130

पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिंदुं पांचनदांभसः

ইয়াত পঞ্চকূৰ্চ পান কৰিলেই শুদ্ধি হয় বুলি কোৱা হৈছে; আৰু সেই শুদ্ধি তেতিয়াই হয়, যেতিয়া শ্ৰদ্ধাৰে পঞ্চনদৰ জলৰ এটা বিন্দু আস্বাদন কৰা হয়।

Verse 140

बिंदुतीर्थे नरो दत्त्वा कांचनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते

বিন্দু তীৰ্থত যি মানুহে কৃষ্ণল পৰিমাণৰ সোণ দান কৰে, সি কেতিয়াও ক’তো দৰিদ্ৰ নহয় আৰু সোণ-সমৃদ্ধিৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়।