Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

ব্যাস ক’লে: হে মহাভাগ সূত, শুনা—স্কন্দে যি কৈছিল সেয়া কেনেকৈ; আৰু কুম্ভসম্ভৱ (অগস্ত্য)ৰ সন্মুখত শম্ভুৰ মহামহোৎসৱৰ বিষয়ে কেনেকৈ প্ৰশ্ন কৰা হৈছিল।

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

স্কন্দে ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, মন দি শুনা—শম্ভুৰ পবিত্ৰ প্ৰৱেশৰ কাহিনী; যি ত্ৰিলোকক আনন্দিত কৰে আৰু মহাপাপসমূহক কঁপাই তোলে।

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

মন্দৰ পৰ্বতৰ পৰা শম্ভু আহিল; চৈত্ৰ মাহৰ দমন-পৰ্বৰ দিনা, আনন্দেৰে ঘন উপবন পায়, তেওঁ ইচ্ছামতে ইয়াত-তাত বিচৰণ কৰিলে।

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

তাৰ পাছত ‘মোক্ষ-লক্ষ্মী-বিলাস’ নামৰ প্ৰাসাদত, য’ত সিদ্ধি লাভ হয়, প্ৰভুৱে বিৰজা-পীঠৰ পৰা অন্তঃগৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

ঊৰ্জ মাহৰ শুক্ল প্ৰতিপদত, বুধ ৰাধা-নক্ষত্ৰৰ সৈতে যুক্ত, চন্দ্ৰ সপ্তম ৰাশিত অৱস্থিত—আৰু বাকী গ্ৰহসমূহো উচ্চস্থানে আছিল।

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

যেতিয়া বাদ্যসমূহ বাজি আছিল আৰু সেউজ উপবনসমূহ প্ৰসন্ন-শান্ত আছিল, তেতিয়া ব্ৰাহ্মণসকলৰ বৈদিক ধ্বনি উঠিল—যি মাজৰ আন শব্দসমূহক ঢাকি পেলালে।

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

ভূৰ্লোক আৰু ভুৱৰ্লোকৰ মাজৰ পথসমূহ ধ্বনিত হৈ উঠিল; শম্ভুৰ শুভ প্ৰৱেশ-উৎসৱত সকলো আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

চাৰণাসকলে স্তৱগান কৰিলে; দেৱতাগণ হৰ্ষেৰে উল্লসিত হ’ল।

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

সুগন্ধি বতাহ ব’বলৈ ধৰিলে, মেঘে ফুল বৰষালে। সকলোৱে মঙ্গলময় সাজ-পোছাক পিন্ধিলে, সকলোৱে আশীৰ্বাদৰ বাক্য ক’লে।

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

স্থাৱৰ-জংগম সকলো প্ৰাণী আনন্দেৰে উপচি উঠিল; দেৱ-অসুৰ সকলোতে, গন্ধৰ্ব আৰু নাগসকলৰ মাজতো।

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

বিদ্যাধৰ, সাধ্য, কিন্নৰ আৰু মানুহৰ মাজতো—স্ত্ৰী-পুৰুষৰ সকলো সমাজত—সৰ্বত্ৰ, সকলোভাৱে, দীপ্তি বিকশিত হ’ল।

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

হে মুনে, পদে পদে কোনো বাধা নোহোৱাকৈ মানৱজীৱনৰ পুৰুষাৰ্থসমূহ সিদ্ধ হৈছিল; সেই সময় ধূপ-ধোঁৱাৰ ঘন গুচ্ছই আকাশক ৰক্তিম কৰি তুলিছিল।

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

তথাপিও গভীৰ নীলিমা কেতিয়াও নাছিল; আৰু নীৰাজন (আৰতি)ৰ বাবে যি দীপসমূহ আছিল, সেই সকলো জ্বলি উঠি দীপ্তিময় হৈ উঠিল।

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

সিহঁতৰ জ্যোতিসমূহ তৰাৰ ছলত যেন এতিয়াও উজ্জ্বল হৈ জিলিকি আছিল; আৰু প্ৰতিটো সৌধত নানাৰূপ, বিচিত্ৰ অলংকৃত পতাকা উত্তোলিত হৈছিল।

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

ৰম্য ধ্বজৰ প্ৰভাৰে ধৌত হৈ প্ৰতিটো শিৱালয়লৈ যোৱা পথসমূহ উজ্জ্বল হৈ উঠিল। ক’তাও গীতজ্ঞ গায়কসকলে গাইছিল, ক’তাও নর্তকসকলে নৃত্য কৰিছিল।

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

ক’তাও ক’তাও চাৰিবিধ বাদ্য বাজিছিল। আৰু প্ৰতিটো পথত চন্দনৰসৰ ছিটাই মাটি মসৃণ আৰু সুগন্ধিময় কৰি তুলিছিল।

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

সেউজ, শ্বেত, মাঞ্জিষ্ঠা-ৰক্ত, নীল আৰু পীত—বহু দীপ্ত বৰ্ণৰ মালাসমূহ শোভাময় ৰূপে জ্বলি উঠি প্ৰতিটো আঙণ আৰু অন্তঃপ্ৰাঙ্গণ অলংকৃত কৰি উজ্জ্বল হৈছিল।

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

ৰত্নখচিত মোজাইক পাথৰে পাতা মেঝেসমূহ গোপুৰৰ শিখৰত উজ্জ্বল হৈ জিলিকিছিল; আৰু শুভ্ৰ লেপে দীপ্ত হৰ্ম্যশাৰিসমূহ সঁচাকৈ ‘সৌধ’ নামৰ যোগ্য হৈছিল।

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

হে ঘটোদ্ভৱ! তেতিয়া ইয়াত যি যি মঙ্গলচিহ্ন কীৰ্তিত হয়, সেয়া এনেদৰে স্পষ্ট প্ৰকাশ পালে যে জড় বস্তুবোৰো যেন চেতন হৈ উঠিল।

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

সেই সকলোৰে বাবে সেয়া যেন জন্মদিনৰ দৰে হ’ল; তাৰ পাছত দেবদেৱ আহি মুক্তিমণ্ডপত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

তাৰ পাছত চতুৰানন ব্ৰহ্মাই মহর্ষিসকলৰ বৃন্দসহ দেবদেৱক বিধিপূৰ্বক অভিষেক কৰিলে। শুভ সিংহাসনত উপবিষ্ট হৈ, ভৱানীৰ সৈতে, তেওঁ চাৰিওফালে দিৱ্য যুবক পৰিচাৰকৰ দলেৰে বেষ্টিত আছিল।

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

অসংখ্য ৰত্ন, প্ৰচুৰ সূক্ষ্ম দুকূল বস্ত্ৰ আৰু মনোমোহা সুগন্ধে উজ্জ্বল বিচিত্ৰ মালাৰে দেৱগণে মহেশ্বৰক পূজা কৰিলে; তেতিয়া মহা নাগৰাজসকলেও আনন্দত উল্লসিত হ’ল।

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

হে কুম্ভজ! তাত শম্ভুক ৰত্ন-সাগৰৰ ধন-ভাণ্ডাৰ আৰু গিৰিৰাজৰ উত্তম দ্ৰব্যেৰে, লগতে পুণ্যবুদ্ধিসম্পন্নসকলৰ আন আন নিবেদনেও বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা হ’ল। তাৰ পাছত মাতৃগণসমূহে প্ৰভুৰ নীৰাজনা (আৰতি) কৰিলে।

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

প্ৰথমে শিৱে মুনীন্দ্ৰসকলক তেওঁলোকৰ হৃদয়ত চিৰদিন ধৰি লুকাই থকা কামনা পূৰ্ণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাক সম্বোধন কৰি, সকলো অমৰবৃন্দে বন্দিত সেই শিৱে বিষ্ণুক বচন ক’লে।

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

“ইয়াতে বহা—তোমাৰ যোগ্য আসনত। মোৰ সমগ্ৰ প্ৰভুত্বৰ একমাত্ৰ কাৰণ তুমিয়েই। তুমি দূৰত থিয় হৈ থাকিলেও সঁচাকৈ নিকটেই আছা; তোমাৰ বাহিৰে মোৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰা আন কোনো নাই।”

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

“তোমাৰ দ্বাৰা নৰেন্দ্ৰশ্ৰেষ্ঠ দিৱোদাস ৰজাক উত্তম উপদেশেৰে যথাযথভাৱে শিক্ষা দিয়া হৈছিল; সেয়েহে তেওঁ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে। সেইদৰে মোৰ যি যি অভিলাষ আছিল, সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে সিদ্ধ হ’ল।”

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

হে বিষ্ণু, তুমি যি বৰ ইচ্ছা কৰা, কোৱা; ইয়াত তোমাৰ বাবে অদেয় একো নাই। মই যি আনন্দবন লাভ কৰিলোঁ, তাৰ কাৰণ তুমিয়েই তাত অৱস্থিত, আৰু সেই গণেশো।

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

গন্ধৰ্বসকলৰ দলসমূহে গীত গাই উঠিল, আৰু অপ্সৰাসকলৰ গোটসমূহে নৃত্য কৰিলে।

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

জগতৰ ঈশ্বৰৰ এই বাক্য শুনি বিষ্ণুৱে বৰদাতা মহেশক ক’লে: “হে পিনাকধাৰী, যদি তুমি প্ৰসন্ন হওঁ, তেন্তে মই যেন তোমাৰ চৰণৰ পৰা কেতিয়াও দূৰ নহওঁ।”

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

মধুসূদনৰ বাক্য শুনি ত্ৰিপুৰাৰি শিৱ অতি সন্তুষ্ট হৈ ক’লে: “হে মুৰাৰি, সদায় মোৰ সন্নিধানত ইয়াতেই থাকিবা—ই নিৰ্বাণ-আনন্দৰ আশ্ৰয়স্থান।”

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

হে পদ্মধাৰী আৰু চক্রধাৰী, সৰ্বোচ্চৰো ওপৰত পৰম প্ৰভু! যি কোনোবাই ইয়াত প্ৰথমে তোমাক আৰাধনা নকৰাকৈ, ভক্তিসহ মোৰ ভজন কৰিলেও, তাৰ অভীষ্ট সিদ্ধি নিশ্চয় নহ’ব।

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

হে অচ্যুত! মোৰ মুক্তি-মণ্ডপত যি স্থিৰভাৱে অৱস্থান কৰে, তাৰ বাবে ইয়াত সৰ্বত্ৰ সুখ উদয় হয়। কিন্তু সেই সুখ নিৰ্মল কৈলাসগিৰিতো নহয়—ভক্তৰ চিত্ত অচল আৰু শ্ৰী স্থিৰ হলেও।

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

যিসকলে স্থিৰচিত্তৰ বৃত্তিসহ মোৰ ইয়াৰ দক্ষিণ মণ্ডপত নিমেষমাত্ৰও অৱস্থান কৰে—অনন্যভাৱী, গাঢ় মনোভাবসম্পন্ন—তেওঁলোকে পুনৰ গৰ্ভদশা (পুনর্জন্ম) উপাসনা নকৰে।

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

যিসকলে চক্র-সৰসৰ গভীৰ জলে স্নান কৰে—সমস্ত তীৰ্থৰ একমাত্ৰ শিৰোভূষণস্বৰূপ—আৰু তাৰপিছত ইয়াত নিমেষমাত্ৰও নিৰীহ (ইচ্ছাহীন) মনে প্ৰৱেশ কৰে, তেওঁলোক পাপমুক্ত হয়; নিশ্চয়েই তেওঁলোক মোৰ পাৰ্ষদ হয়।

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

যিসকলে অপৱৰ্গ-মণ্ডপত মোক স্মৰণ কৰে, আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে নিজৰ পৰা অলপো দান কৰে, আৰু নিমেষমাত্ৰও স্থিৰ হৈ পুণ্য কথা শ্ৰৱণ কৰে—তেওঁলোকে কোটিগো-দানৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

তেওঁলোকৰ দ্বাৰা উপেন্দ্ৰসম তপস্যা যেন বহুদিন ধৰি সম্পন্ন হৈছে; আৰু তেওঁলোক যেন সকলো তীৰ্থৰ সমষ্টিগত প্ৰভাৱসহ স্নান কৰা। ইয়াত মণিকৰ্ণিকা হ্ৰদত স্নান কৰি যিসকলে মুক্তিজনৰ আশ্ৰয়স্থানত নিমেষমাত্ৰও বহে, তেওঁলোকে সেই পাৱন শক্তি লাভ কৰে।

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

হে হৰি! কাশীত পদে পদে তীৰ্থ আছে; তথাপি মণিকৰ্ণিকাৰ তুলনা ক’ত? ইয়াত কিমান শোভন মণ্ডপ আছে! এই স্থানেই অবিচ্ছিন্ন পৰম্পৰাৰে মুক্তিৰ আশ্ৰয়।

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

হে হৰি! ভৱিষ্যতে, দ্বাপৰ যুগত, এই কৈৱল্য-মণ্ডপ জগতত ‘কুক্কুট-মণ্ডপ’ নামে খ্যাত হ’ব।

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

হৰিয়ে ক’লে: “নিৰ্বাণ-মণ্ডপ ‘ভালনেত্ৰ’ নামে কেনেকৈ পৰিচিত? আৰু দেৱে যিদৰে কৈছে, সেইদৰে ই কেনেকৈ খ্যাতি লাভ কৰিব?”

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

দেৱদেৱে ক’লে: “হে চতুৰ্ভুজ! ভৱিষ্যতে ইয়াত মহানন্দ নামে এজন ব্ৰাহ্মণ উদ্ভৱ হ’ব—যি শ্ৰেষ্ঠ বৈদিক আচাৰ অনুসৰণ কৰে আৰু তীৰ্থ-সম্পৰ্কীয় দান গ্ৰহণ ত্যাগ কৰিছে।”

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

সেইজন দম্ভহীন, কোমলচিত্ত, আৰু সদায় অতিথি-সেৱাত প্ৰিয় আছিল। তাৰপিছত যেতিয়া সি যৌৱনত উপনীত হ’ল—পিতৃৰ দেহাৱসান হোৱাৰ পাছত—

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

বিপদৰ মাজত তীক্ষ্ণ শৰবিদ্ধ হৈ সি পদে পদে ভুলৰ পথে ঠেলি দিয়া হ’ল। তাৰ পিছত এজন লোকৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰি সেই লোকৰ পত্নীক হৰণ কৰিলে।

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

তাইৰ প্ৰেৰণা পাই সি যি পান কৰিব নালাগে তাকো পান কৰিলে, আৰু মোহগ্ৰস্ত হৈ সেয়া প্ৰকাশ্যতে কৰিলে। কামমোহে বিভ্ৰান্ত হৈ নিষিদ্ধ আহাৰ ভক্ষণৰ ৰুচি জাগিল।

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

ধনী বৈষ্ণৱসকলক দেখি সি ক্ষণেকৰ বাবে বৈষ্ণৱৰ বেশ ধাৰণ কৰিলে; কিন্তু সেই মূঢ় আত্মাই শৈৱসকলক নিন্দা কৰিলে—এইদৰে নৰককেই ‘উদ্ধাৰৰ উপায়’ বুলি ভাবিলে।

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

শিৱভক্তসকলক দেখি, যিসকলে অলপ সহায়ো বিচাৰিছিল, সি—শিৱলিঙ্গৰ সেৱাৰে জীৱিকা চলাইও—সকলো বৈষ্ণৱক গৰ্হণা কৰিছিল।

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

এইদৰে পাখণ্ডধৰ্মত নিপুণ হৈও সি সন্ধ্যা-বন্দনা আৰু পবিত্ৰ স্নানৰ কৰ্তব্যৰ পৰা মুখ ঘূৰালে। তথাপি কপালত ডাঙৰ তিলক, গলত মালা, আৰু ধোৱা নিৰ্মল বস্ত্ৰৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ থাকিল।

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

শিখীও সৰু-সুৰা লাভত জীৱন চলোৱা আৰু যিকোনো জনৰ পৰা অনুচিত দান গ্ৰহণ কৰা লোক আছিল। তাৰ দুটা সন্তান জন্মিল, যিসকলে উন্মত্ত আৰু বিভ্ৰান্ত পথ অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

এইদৰে সি ব্যস্ত থাকোঁতে, পৰ্বতদেশৰ পৰা এজন ধনী লোক আহি উপস্থিত হ’ব, যি তীৰ্থযাত্ৰাৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ আহে।

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

চক্রসৰসত স্নান কৰি সি নিশ্চয় ক’ব: ‘মোৰ ধন আছে আৰু মই দান দিব বিচাৰোঁ; কিন্তু জন্মত মই চাণ্ডাল।’

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

‘এনে কোনো প্ৰতিগ্ৰাহী আছে নে, যাক মই এই ধন দিম?’ তাৰ কথা শুনি কিছুমানে আঙুলিৰ ইশাৰাৰে (এজনক) দেখুৱালে।

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

‘সেইজন, যাক আমি দেখুৱালোঁ, তাত বহি ধ্যান-মুদ্ৰাৰে জপ কৰি আছে—সেইয়ে তোমাৰ পৰা দান গ্ৰহণ কৰিব, আন কোনো নহয়।’

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি সি সেই মানুহজনৰ ওচৰলৈ গ’ল; তাৰ পাছত দণ্ডৱৎ প্ৰণিপাত কৰি সেই অন্ত্যজে তেওঁক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

‘হে মহাবিপ্ৰ! মোক উদ্ধাৰ কৰক, মোৰ তীৰ্থযাত্ৰা সফল কৰক। মোৰ ওচৰত অলপ ধন আছে—গ্ৰহণ কৰি অনুগ্ৰহ কৰক।’

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

তেতিয়া তেওঁ অক্ষমালিকা কাণত লগাই ধ্যান ত্যাগ কৰিলে; তাৰ পাছত হাতৰ সংকেতৰে সুধিলে, ‘ইয়াত তোমাৰ কিমান ধন আছে?’

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

তেওঁৰ সংকেত বুজি সি অতি প্ৰহৃষ্ট হৈ ক’লে, ‘আপোনাৰ যিমান তৃপ্তি হয়, সিমানেই দিম—তাৰ কম নহয়।’

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

এই বাক্য শুনি তেওঁ মৌন ভাঙি ক’লে, ‘মই আনন্দিত—সঁচাকৈ মহা আনন্দে পৰিপূৰ্ণ; দান গ্ৰহণৰ বিষয়ে মই নিঃস্পৃহ।’

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

কিন্তু কেৱল তোমাক অনুগ্ৰহ দেখুৱাবলৈ মই এই দান গ্ৰহণ কৰিম। আৰু যদি তুমি মোৰ বাক্য পালন কৰা, হে উত্তমসকলৰ উত্তম, তেনেহ’লে ই যথাযথ হ’ব।

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

যিমানলৈকে তোমাৰ ওচৰত যিকোনো ধন আছে, সেই সকলো এক ঠাইত একেলগে থোৱা। এক বিন্দুও আন ঠাইত দান নকৰিবা; তেতিয়াহে মই গ্ৰহণ কৰিম—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়।

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

চাণ্ডালে ক’লে: ‘বিশ্বেশৰ প্ৰীতিৰ বাবে মই যি ধন আনিছোঁ, সিমানেই তোমাক দিম; কিয়নো তুমি মোৰ বিশ্বেশ, মোৰ প্ৰভু স্বয়ং।’

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

হে দ্বিজোত্তম, যি কোনো এই বিশ্বেশৰ ৰাজধানীত বাস কৰে—নীচ হওক বা অনীচ, যিকোনো প্ৰাণী—তেওঁলোকৰ ৰক্ষক আৰু পথপ্ৰদৰ্শক বিশ্বেশেই হয়।

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

যিসকলৰ স্বভাৱ আনক উদ্ধাৰ কৰা, যিসকলে আনৰ ধৰ্মসঙ্গত ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰে, যিসকল পৰোপকাৰত নিবেদিত—তেওঁলোকৰ ওপৰত বিশ্বেশ স্বয়ং ৰক্ষক আৰু পথপ্ৰদৰ্শক হৈ থাকে।

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

সেই বাক্য শুনি তেওঁৰ ইন্দ্ৰিয়-মনৰ ভিতৰ আনন্দ উথলি উঠিল। তেতিয়া সেই মহৎ দ্বিজে পাৰ্বতীৰ সঙ্গ-সম্বন্ধীয় সেই অন্ত্যজক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

‘বিশ্বেশ্বৰ সন্তুষ্ট হওক’ বুলি কৈ তেওঁ যিদৰে আহিছিল তেনেদৰে গ’ল। কিন্তু সেই দ্বিজে আন দ্বিজসকলৰ ধিক্কাৰ সত্ত্বেও তাতেই বাস কৰি থাকিল।

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

কিন্তু বাহিৰলৈ ওলাই মাত্ৰেই বহুতে তেওঁক অপমান-অবমাননা কৰিলে— ‘এইজন চাণ্ডাল-ব্ৰাহ্মণ! আৰু সেইজন চাণ্ডালৰ দ্বাৰাই ধনী হৈ উঠিছে!’

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

‘এইজনেই চাণ্ডাল, সকলো লোকে বহিষ্কৃত!’ এইদৰে কৈ, হে হৰি, তেওঁলোকে চাৰিওফালে থু থু কৰি তাক খেদি ফুৰিল।

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

তেওঁলোকৰ ভয়ত তেওঁ ঘৰৰ পৰা কেতিয়াও ওলাই নাহিল—কাকক ভয় কৰা অন্ধ মানুহৰ দৰে। লাজত মুখ নত কৰি থাকিল।

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

এবাৰ, লোক-নিন্দাৰ দ্বাৰা কলংকিত সেই মানুহজনে তেওঁৰ পত্নীৰ সৈতে আলোচনা কৰি বাৰাণসী পুৰী ত্যাগ কৰিলে আৰু কীকট দেশলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

বাটত গৈ থাকোঁতে, তেওঁক সোণ লৈ যোৱা বুলি লক্ষ্য কৰা হ’ল; আৰু যদিও তেওঁ এজন দৰিদ্ৰ ভিক্ষাৰীৰ দৰে আছিল, বাটৰুৱা ডকাইতে তেওঁক আগভেটি ধৰিলে।

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

চোৰবোৰে তেওঁক তেওঁৰ সামগ্ৰীসহ অৰণ্যলৈ লৈ গ’ল; তেওঁক লুণ্ঠন কৰি আৰু তেওঁৰ ধন কাঢ়ি লোৱাৰ পিছত, সিহঁতে নিজৰ মাজতে আলোচনা কৰিলে।

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

সিহঁতে ক’লে, “এইয়া প্ৰচুৰ ধন; যদি এই মানুহজন জীয়াই থাকে, তেন্তে আমাৰ বাবে ই অথলে যাব। এই ধনী মানুহজন আৰু তেওঁৰ সেৱকক অৱশ্যেই হত্যা কৰিব লাগিব।”

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

সিহঁতে ক’লে, “হে পথিক, যি স্মৰণীয় তাক স্মৰণ কৰা। আমি তোমাক তোমাৰ সকলো সামগ্ৰীৰ সৈতে নিশ্চিতভাৱে হত্যা কৰিম।”

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

এই কথা শুনি সেই দ্বিজে মনতে ক’লে: “হায়! কিহৰ বাবে মই ইমান প্ৰচুৰ ধন গ্ৰহণ কৰিলোঁ?”

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

“মোৰ কুটুম্বো নষ্ট হ’ল; মই গ্ৰহণ কৰা দান-প্ৰতিগ্ৰহো হেৰাল; মোৰ জীৱনো নষ্ট—আৰু কাশীপুৰীত মোৰ বাসো নষ্ট হ’ল।”

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

“একে সময়তে মোৰ মূৰ্খ কৰ্মৰ ফলত সকলো শীঘ্ৰে নষ্ট হ’ল; আৰু সেই দুষ্ট দান-গ্ৰহণৰ বাবে মই কাশীত মৰণ লাভ নকৰিলোঁ।”

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

শেষত কুটুম্বৰ স্মৰণ আৰু কাশীৰ স্মৰণ কৰি, চোৰে মাৰিলেও, সি তেতিয়া কীকট দেশত কুকুৰা (মোৰগ) হৈ পুনর্জন্ম ল’লে।

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

সেই পত্নী কুকুৰী হ’ল, আৰু সেই দুজন পুত্ৰ তাম্ৰচূড় (ক্ৰেষ্টধাৰী) কুকুৰা হ’ল; আৰু শেষত কাশীৰ স্মৰণে অতীত জন্মৰ এক অদ্ভুত জাতিস্মৃতি জাগিল।

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

এইদৰে বহু দিন অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত, সেই উত্তম কাৰ্পটিক তপস্বীসকল সেই একে পথতে আহি উপস্থিত হ’ল—য’ত চাৰিটা কুকুৰা আছিল।

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

তেওঁলোকে পৰস্পৰে উচ্চস্বৰে বাৰাণসীৰ কথা কৈ আছিল; কাশীৰ কাহিনী শুনি সেই ‘চৰণ-আয়ুধ’ কুকুৰাবোৰ তেতিয়া অন্তৰত জাগি উঠিল।

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

পূৰ্বজন্ম-স্মৃতিৰ প্ৰভাৱত আৰু সেই সঙ্গৰ ফলত তেওঁলোকে বাহিৰলৈ ওলাই আহিল; আৰু দয়ালু কুকুৰাবোৰে পথত কাৰ্পটিক-শ্ৰেষ্ঠক দেখি কৃপাৰে সঁহাৰি দিলে।

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

চাউল আদি দানা ছটিয়াই তেওঁলোকক সেই উত্তম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ পথ দেখুওৱা হ’ল। ক্ষেত্ৰত উপস্থিত হৈ সেই চাৰিও ‘চৰণ-আয়ুধ’ তাত আহি পালেগৈ।

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

তেওঁলোকে ইয়াত চাৰিওফালে, উত্তম মুক্তিমণ্ডপৰ চৌহদত বাস কৰি বিচৰণ কৰিলে—আহাৰত সংযমী, নিয়ম-আচাৰত দৃঢ়, আৰু কাম-ক্ৰোধৰ পৰা বিমুখ।

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

তেওঁলোকক দেখি—যিসকল মোৰ নাম উচ্চাৰণত নিবিষ্ট, মোৰ পবিত্ৰ কথা শ্ৰৱণত মনোনিবেশী, আৰু সদাচাৰী, মন মোক অৰ্পিত—ক্ষেত্ৰ-নিবাসীসকলে তেওঁলোকক চিনিলে।

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

তাৰ পাছত সৎপথত স্থিত সেই কুক্কুটসকলক তেওঁলোকে সন্মান কৰিলে। পূৰ্বসংস্কাৰৰ যোগত পৰস্পৰক বুজি, ক্ৰমে আহাৰ কমাই, নিশ্চয়েই ইয়াতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰিব।

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

হে বিষ্ণু! সকলো লোকৰ দৃষ্টিৰ আগত, মোৰ অনুগ্ৰহত, তেওঁলোকে শীঘ্ৰে বিমানত আৰোহণ কৰি কৈলাসলৈ গৈ মোৰেই পদ/ধাম লাভ কৰিব।

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

দীৰ্ঘকাল অতুলনীয় দিব্য ভোগ উপভোগ কৰি, তাৰ পাছত ইয়াতেই জ্ঞানী হৈ তেওঁলোকে শাশ্বত মুক্তি লাভ কৰিব।

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

তাৰ পাছত সেই সময়ৰ পৰা লোকসকলে সকলো ঠাইতে ক’ব: ‘এই স্থানৰ নাম মুক্তিমণ্ডপ—এইয়েই কুক্কুটমণ্ডপ।’

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

সেই ভক্তসকলৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ যিসকলে কেৱল স্মৰণ কৰে, সেই মানুহসকলেও মুক্তিমণ্ডপত উপনীত হৈ নিশ্চয় পৰম শ্ৰেয় আৰু আধ্যাত্মিক উৎকৰ্ষ লাভ কৰে।

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

এইদৰে হৰিৰ সন্মুখত শম্ভুৱে কাহিনী বৰ্ণনা কৰি থাকোঁতেই, সেই মুহূৰ্ততে ঘণ্টাসকলৰ এক তুমুল ধ্বনি উঠিল।

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

তেতিয়া দেৱদেৱ, উমাৰ নাথজনে নন্দীক মাতি ক’লে— “নন্দী, গৈ জানি আহা; ক’চোন, এই ৰৱ ক’ৰ পৰা উঠিছে?”

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

তাৰ পাছত নন্দী আহি বৃষভধ্বজ প্ৰভুক ক’লে। নমস্কাৰ কৰি, আনন্দিত মুখে আৰু জোৰা হাতৰ অঞ্জলি বেঁধি তেওঁ নিবেদন কৰিলে।

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

“তেওঁলোক হাঁহি-আনন্দে আছে, মোৰ কথা-বাৰ্তাত নিমগ্ন, লাভ আৰু মোহৰ পৰা মুক্ত; স্বৰ্গধুনীত স্নান কৰি ভিজা তেওঁলোকৰ কেশ অতি নিৰ্মল আৰু পবিত্ৰ হৈ উঠিছে।”

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

তেতিয়া শম্ভুৱে মৃদু হাঁহি মাৰি ক’লে—“আমাৰ অভীষ্ট কাৰ্য সিদ্ধ হওক।” তাৰ পাছত দেবদেৱেশ্বৰ, অতি মঙ্গলময় প্ৰভু, দেবীৰ সৈতে উঠি আগবাঢ়িল।

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

তাৰ পাছত তেওঁ ব্ৰহ্মা আৰু হৰিৰ সৈতে ৰংগমণ্ডপলৈ গ’ল। স্কন্দে ক’লে: “এই পুণ্যময় অধ্যায়, যি পৰমানন্দৰ কাৰণ, শুনিলে মানুহে মহা আনন্দ লাভ কৰে আৰু নিশ্চয়কৈ কৈলাস প্ৰাপ্ত হয়।”

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতি-সাহস্ৰী সংহিতাৰ চতুৰ্থ ভাগত কাশীখণ্ডৰ উত্তৰাৰ্ধৰ “মুক্তিমণ্ডপগমন” নাম অষ্টনৱতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।