Adhyaya 3

Verse 1

अगस्तिरुवाच । अपूवेंयं कथा ख्याता ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तम । किं चकार पुनः शंभुस्तत्र ब्रह्मण्यपि स्थिते

অগস্ত্য ক’লে: হে ব্ৰহ্মবিত্তম, ব্ৰহ্মা-বিষয়ক এই অপূৰ্ব কাহিনী কোৱা হ’ল। তেন্তে ব্ৰহ্মা তাত অৱস্থিত থাকোঁতে শম্ভুৱে পুনৰ কি কৰিলে?

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते । गिरिशश्चिंतयामास भृशमुद्विग्नमानसः

স্কন্দ ক’লে: হে মহাভাগ অগস্ত্য, শুনা। কাশীত ব্ৰহ্মা অৱস্থিত থাকিলেও, গিৰিশ (শিৱ) গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হ’ল; তেওঁৰ মন অতিশয় উদ্বিগ্ন আছিল।

Verse 3

पुरी सा यादृशी काशी वशीकरणभूमिका । न तादृशीदृशीहासीत्क्वचिन्मे प्रायशो ध्रुवम्

কাশী নগৰী তেনেকুৱা, যি বশীকৰণৰ ভূমি। ধ্ৰুৱ সত্য, প্ৰায় নিশ্চিতভাৱে মই ক’তো ইয়াৰ দৰে আন একো দেখা নাই।

Verse 4

यो यो याति पुरीं तां तु स स तत्रैव तिष्ठति । अभूवन्ननुयोगिन्योऽयोगिन्यः काशिसंगताः

যি যি সেই নগৰীত যায়, সি সি তাতেই স্থিৰ হৈ থাকে। কাশীৰ সঙ্গতিত, যিসকল যোগিনী নাছিল, সিহঁতো যোগিনী হৈ উঠিল।

Verse 5

अकिंचित्करतां प्राप्तः स सहस्रकरोप्यरम् । विधिर्विधानदक्षोपि न मे स सविधोभवत्

সহস্ৰ কিৰণধাৰী সূৰ্য্যও অসহায় অৱস্থালৈ পৰিল; আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা) বিধানত নিপুণ হ’লেও মোৰ বাবে কোনো ফলপ্ৰসূ সহায়ক নহ’ল।

Verse 6

चिंतयन्निति देवेशो गणानारहूय भूरिशः । प्रेषयामास भो यात क्षिप्रं वाराणसीं पुरीम्

এইদৰে চিন্তা কৰি দেবেশ্বৰ মহাবলীজনে নিজৰ গণসকলক আহ্বান কৰি পঠালে আৰু ক’লে, “যোৱা—শীঘ্ৰে—ৱাৰাণসী নগৰলৈ।”

Verse 7

किं कुर्वंति तु योगिन्यः किं करोति स भानुमान् । गत्वा वित्त त्वरायुक्ता विधिश्च विदधाति किम्

“যোগিনীবিলাকে কি কৰি আছে? সেই ভানুমান সূৰ্য্যই বা কি কৰি আছে? তৎক্ষণাৎ গৈ সত্য কথা জানি আহা; আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা) কি বিধান সাজি আছে?”

Verse 8

नामग्राहं ततःऽप्रैषीद्बहुमान पुरःसरम् । शंकुकर्ण महाकाल घटाकर्ण महोदर

তাৰ পাছত তেওঁ সন্মানসহ আগত ৰাখি নামধৰি গণসকলক পঠালে—শঙ্কুকৰ্ণ, মহাকাল, ঘটাকৰ্ণ আৰু মহোদৰ—

Verse 9

सोमनंदिन्नंदिषेण काल पिंगल कुक्कुट । कुंडोदर मयूराक्ष बाण गोकर्ण तारक

—সোমনন্দিন, নন্দিষেণ, কাল, পিঙ্গল, কুক্কুট, কুণ্ডোদৰ, ময়ূৰাক্ষ, বাণ, গোকৰ্ণ আৰু তাৰক—

Verse 10

तिलपर्ण स्मृलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

—তিলপৰ্ণ, স্মৃলকৰ্ণ, দ্ৰুমিচণ্ড, প্ৰভাময়, সুকেশ, ৱিন্দতে, ছাগ, কপাৰ্দিন আৰু পিঙ্গলাক্ষক—

Verse 11

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्षभारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमक लांगलिन्

—বীৰভদ্ৰ, কিৰাতাখ্য, চতুৰ্মুখ, নিকুম্ভক, পঞ্চাক্ষ, ভাৰভূতাখ্য, ত্ৰ্যক্ষ, ক্ষেমক আৰু লাঙ্গলিন—

Verse 12

विराध सुमुखाषाढे भवंतो मम सूनवः । यथेमौ स्कंदहेरंबौ नैगमेयो यथा त्वयम्

“বিৰাধ, সুমুখ, আষাঢ়—তোমালোক মোৰ পুত্ৰ; যেনেকৈ এই দুজন স্কন্দ আৰু হেৰম্ব, আৰু যেনেকৈ তুমি নাইগমেয়া।”

Verse 13

यथा शाखविशाखौ च यथेमौ नंदिभृंगिणौ । भवत्सु विद्यमानेषु महाविक्रमशालिषु

“যেনেকৈ শাখ আৰু বিশাখ আছে, আৰু যেনেকৈ এই দুজন নন্দী আৰু ভৃঙ্গিন—তোমালোক মহা পৰাক্ৰমশালী হৈ যেতিয়ালৈকে বিদ্যমান…”

Verse 14

काशीप्रवृत्तिं नो जाने दिवोदासनृपस्य च । योगिन्यर्कविधीनां च तद्द्वौ यातं भवत्स्वमू

“মই কাশীত কি চলিছে নাজানো, নে ৰজা দিবোদাসৰ অৱস্থা; নে যোগিনীবিলাকৰ, নে সূৰ্য আৰু বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰ। সেয়ে, মোৰ নিজৰ অনুচৰ দুজন, তোমালোক যোৱা।”

Verse 15

शंकुकर्णमहाकालौ कालस्यापि प्रकंपनौ । ज्ञातुं वाराणसीवार्तामायातं चत्वरान्वितौ

শঙ্কুকৰ্ণ আৰু মহাকাল—যিসকলে কালকো কঁপাই তুলিব পাৰে—বারাণসীৰ সত্য বৃত্তান্ত জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি, চতুৰ্মুখ চৌমুখীয়া পথযুক্ত নগৰীত একেলগে আহিল।

Verse 16

कृतप्रतिज्ञौ तो तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । शंकुकर्णमहाकालौ विस्मृत्य शांभवीं गिरम्

দৃঢ় প্ৰতিজ্ঞা কৰিলেও, শঙ্কুকৰ্ণ আৰু মহাকাল তৎক্ষণাৎ বারাণসী নগৰীত উপস্থিত হৈ, শম্ভু (শিৱ)ৰ বাণীও পাহৰি গ’ল।

Verse 17

यथैंद्रजालिकीं दृष्ट्वा मायामिह विचक्षणः । क्षणेन मोहमायाति काशीं वीक्ष्य तथैव तौ

যেনেকৈ বিচক্ষণ লোকেও জাদুকৰৰ মায়া দেখি ক্ষণতে মোহগ্ৰস্ত হয়, তেনেকৈ কাশী দেখিয়েই সেই দুয়ো তৎক্ষণাৎ বিভ্ৰমত পৰিল।

Verse 18

अहो मोहस्य माहात्म्यमहो भाग्यविपर्ययः । निर्वाणराशिं यत्काशीं प्राप्य यांत्यन्यतोऽबुधाः

আহা! মোহৰ মাহাত্ম্য কিমান প্ৰবল, আৰু ভাগ্যৰ কিমান উলট-পালট! মুক্তিৰ ভঁৰালস্বৰূপ কাশী পায়ো, মূৰ্খসকলে আন ঠাইলৈ গুচি যায়।

Verse 19

तत्यजे यैरियं काशी महाशीर्वादभूभिका । तेषां करतलान्मुक्तिः प्राप्तापि परितो गता

যিসকলে এই কাশী—মহা আশীৰ্বাদৰ ভূমি—ত্যাগ কৰিলে, তেওঁলোকৰ কৰতলৰ পৰা মুক্তি, লাভ কৰিলেও, চাৰিওফালে সৰি গ’ল।

Verse 20

यत्र सर्वावभृथतः स्नानमात्रं विशिष्यते । अप्युष्णीकृतपानीयैस्तां काशीं कः परित्यजेत्

য’ত কেৱল স্নান-মাত্ৰেই সকলো যজ্ঞৰ অন্তিম অৱভৃথ-স্নানতকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য হয়—যদিও তাত পানী উষ্ণ কৰা হয়, তেনে কাশীক কোনে ত্যাগ কৰিব?

Verse 21

यत्रैकपुष्पदानेन शिवलिंगस्य मूर्धनि । दशसौवर्णिकं पुण्यं कस्तां काशीं परित्यजेत्

য’ত শিৱলিঙ্গৰ মূৰ্ধ্নিত কেৱল এটা ফুল অৰ্পণ কৰিলেই দহটা সোণ-দানৰ সমান পুণ্য লাভ হয়—তেনে কাশীক কোনে ত্যাগ কৰিব?

Verse 22

यत्र दंडप्रणामेन अप्येकेन शिवाग्रतः । तुच्छमेंद्रपदंप्राहुस्तां काशीं को विमुंचति

য’ত শিৱৰ সন্মুখত কেৱল এটা দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰিলেই ইন্দ্ৰপদকো তুচ্ছ বুলি কোৱা হয়—তেনে কাশীক কোনে ত্যাগ কৰিব?

Verse 23

यत्रैकद्विजमात्रं तु भोजयित्वा यथेच्छया । वाजपेयाधिकं पुण्यं तां काशीं को विमुंचति

য’ত ইচ্ছামতে কেৱল এজন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক ভোজন কৰালেই ৱাজপেয় যজ্ঞতকৈও অধিক পুণ্য হয়—তেনে কাশীক কোনে ত্যাগ কৰিব?

Verse 24

एकां गां यत्र दत्त्वा वै विधिवद्ब्राह्मणाय वै । लभेदयुत गोपुण्यं कस्तां काशीं त्यजेत्सुधीः

য’ত বিধিমতে এজন ব্ৰাহ্মণক এটা গাই দান কৰিলেই দহ হাজাৰ গাইৰ সমান পুণ্য লাভ হয়—তেনে কাশীক কোনো সুবুদ্ধিমান কেনেকৈ ত্যাগ কৰিব?

Verse 25

एकलिंगं प्रतिष्ठाप्य यत्र संस्थापितं भवेत् । अपि त्रैलोक्यमखिलं तां काशीं कः समुज्झति

য’ত একেটি লিঙ্গো বিধিপূৰ্বক প্ৰতিষ্ঠা কৰি সুদৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰা হয়—সেই কাশীক, ত্ৰিলোকৰ সমগ্ৰতা লাভ কৰিলেও, কোনে ত্যাগ কৰিব পাৰে?

Verse 26

परिनिश्चित्य तावित्थं लिंगे संस्थाप्य पुण्यदे । तत्रैव संस्थितिं प्राप्तौ काशीं नाद्यापि मुंचतः

এইদৰে দৃঢ় নिश्चয় কৰি, পুণ্যদাতা পবিত্ৰ লিঙ্গত নিজকে স্থাপন কৰিলে; তাতেই তেওঁলোকে স্থায়ী অৱস্থান লাভ কৰিলে—আজি পৰ্যন্তো কাশীক ত্যাগ নকৰে।

Verse 27

शंकुकर्णेश्वरं लिंगं शंकुकर्ण ग णार्चितम् । दृष्ट्वा न जायते जंतुर्जातु मातुर्महोदरे

শংকুকৰ্ণৰ গণসকলৰ দ্বাৰা আৰ্চিত শংকুকৰ্ণেশ্বৰ লিঙ্গ দর্শন কৰিলে, কোনো জীৱ পুনৰ কেতিয়াও মাতৃৰ গৰ্ভত জন্ম নলয়।

Verse 28

विश्वेशाद्वायुदिग्भागे शंकुकर्णेश्वरं नरः । संपूज्य न विशेदत्र घोरे संसारसागरे

বিশ্বেশৰ পৰা বায়ুদিশাত অৱস্থিত শংকুকৰ্ণেশ্বৰক যি নৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰে, সি পুনৰ এই ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰত প্ৰৱেশ নকৰে।

Verse 29

महाकालेश्वरं लिंगं महाकालगणार्चितम् । अर्चयित्वा च नत्वा च स्तुत्वा कालभयं कुतः

মহাকালৰ গণসকলৰ দ্বাৰা আৰাধিত মহাকালেশ্বৰ লিঙ্গক আৰ্চনা কৰি, নত হৈ, স্তৱ কৰি—তেতিয়া কাল (মৃত্যু)ৰ ভয় ক’ত থাকে?

Verse 30

स्कंद उवाच । शंकुकर्णे महाकाले चिरंतन विलंबिते । ज्ञात्वा सर्वज्ञनाथोथ प्राहैपीदपरौ गणौ

স্কন্দে ক’লে: শংকুকৰ্ণ আৰু মহাকাল বহুদিন ধৰি বিলম্বিত হোৱাত, সৰ্বজ্ঞ প্ৰভুৱে অৱস্থা বুজি সেই দুজন মহিমান্বিত গণক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 31

घंटाकर्ण त्वमागच्छ महोदर महामते । काशीं यातं युवां तूर्णं ज्ञातुं तत्रत्य चेष्टितम्

প্ৰভুৱে ক’লে: “হে ঘণ্টাকৰ্ণ, আহা; হে মহোদৰ, মহামতি—তোমালোক দুয়ো তৎক্ষণাৎ কাশীলৈ যোৱা আৰু তাত কি ঘটিছে সেয়া জানিবা।”

Verse 32

इत्यगस्ते गणौ तौ तु गत्वा काशीं महापुरीम् । व्यावृत्याद्यापि नो यातौ क्वापि तत्रैव संस्थितौ

এইদৰে, হে অগস্ত্য, সেই দুজন গণ কাশী মহাপুৰীলৈ গ’ল; কিন্তু উভতি অহাৰ পৰা ঘূৰি, আজিও ক’লৈও নাযায়—সেই ঠাইতেই স্থিত আছে।

Verse 33

घंटाकर्णेश्वरं लिंगं घंटाकर्ण गणोत्तमः । काश्यां संस्थाप्य विधिवत्स्वयं तत्रैव निर्वृतः

ঘণ্টাকৰ্ণ, গণসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, কাশীত বিধিমতে ঘণ্টাকৰ্ণেশ্বৰ লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে; আৰু তেওঁ নিজেও তাতেই তৃপ্তি আৰু শান্তি লাভ কৰিলে।

Verse 34

कुंडं तत्रैव संस्थाप्य लिंगस्नपनकर्मणे । नाद्यापि स त्यजेत्काशीं ध्यायंल्लिंगं तथैव हि

লিঙ্গস্নান কৰ্মৰ বাবে তাতেই এটা কুণ্ড স্থাপন কৰি, আজিও তেওঁ কাশী ত্যাগ নকৰে—সেই লিঙ্গকেই ধ্যান কৰি থাকে।

Verse 35

महोदरोपि तत्प्राच्यां शिवध्यानपरायणः । महोदरेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि कुंभज

হে কুম্ভজ অগস্ত্য! পূৰ্ব দিশাত শিৱধ্যানত একাগ্ৰ মহোদৰ আজিও ‘মহোদৰেশ্বৰ’ লিঙ্গৰ ধ্যান কৰে।

Verse 36

महोदरेश्वरं दृष्ट्वा वाराणस्यां द्विजोत्तम । कदाचिदपि वै मातुः प्रविशेन्नौदरीं दरीम्

হে দ্বিজোত্তম! বাৰাণসীত মহোদৰেশ্বৰ দৰ্শন কৰাৰ পাছত কোনো সময়তে মাতৃৰ গৰ্ভ-গুহালৈ পুনৰ প্ৰৱেশ নকৰে—অর্থাৎ পুনর্জন্ম নাপায়।

Verse 37

घंटाकर्ण ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं विभुम् । यत्र कुत्र विपन्नोपि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ঘণ্টাকৰ্ণ হ্ৰদত স্নান কৰি আৰু মহিমাময় ব্যাসেশ্বৰ বিভুক দৰ্শন কৰি, য’ত ক’ত বিপদত পৰিলেও, অন্তত বাৰাণসীত মৃত্যু লাভ হয় (ধন্য অন্ত)।

Verse 38

घंटाकर्णे महातीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । अपि दुर्गतिमापन्नानुद्धरेत्सप्तपूर्वजान्

ঘণ্টাকৰ্ণৰ মহাতীৰ্থত বিধিমতে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে, দুৰ্গতিত পতিত সাতজন পূৰ্বপুৰুষকো উদ্ধাৰ কৰিব পাৰি।

Verse 39

निमज्ज्याद्यापि तत्कुंडे क्षण योवहितो भवेत् । विश्वेश्वरमहापूजा घंटारावाञ्शृणोति सः

আজিও যি কোনোবাই সেই কুণ্ডত নিমজ্জিত হৈ এক মুহূর্ত মনোযোগী থাকে, সি বিশ্বেশ্বৰৰ মহাপূজাৰ ঘণ্টাধ্বনি শুনে।

Verse 40

वदंति पितरः काश्यां घंटाकर्णेमलेजले । दाता तिलोदकस्यापि वंशे नः कोपि जायते

পিতৃগণে কয়: কাশীত ঘণ্টাকৰ্ণৰ নিৰ্মল জলে যি কোনোবাই তিলোদক অৰ্পণ কৰে, সিও আমাৰ বংশৰ সদস্য হৈ উঠে।

Verse 41

यद्वंश्या मुनयः काश्यां घंटाकर्णे महाह्रदे । कृतोदकक्रियाः प्राप्ताः परां सिद्धिं घटोद्भव

হে ঘটোদ্ভৱ (অগস্ত্য)! সেই বংশৰ মুনিসকল কাশীত ঘণ্টাকৰ্ণৰ মহাহ্ৰদত উদক-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 42

स्कंद उवाच । घंटाकर्णे गणे याते प्रयाते च महोदरे । विसिस्माय स्मरद्वेष्टा मौलिमांदोलयन्मुहुः

স্কন্দে ক’লে: ঘণ্টাকৰ্ণৰ গণ গুচি যোৱাৰ পিছত আৰু মহোদৰো প্ৰস্থান কৰাৰ পিছত, স্মৰদ্বেষ্টা (শিৱ) বিস্মিত হৈ বাৰে বাৰে মূৰ দোলাই থাকিল।

Verse 43

उवाच च मनस्येव हरः स्मित्वा पुनःपुनः । महामोहनविद्यासि काशि त्वां पर्यवैम्यहम्

তাৰ পিছত হৰে মনতে যেন বাৰে বাৰে হাঁহি মাৰি ক’লে: ‘হে কাশী! তুমি মহামোহন বিদ্যা; মই তোমাক সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পাইছোঁ।’

Verse 44

पुराविदः प्रशंसंति त्वां महामोहहारिणीम् । काशींत्विति न जानंति महामोहनभूरियम्

প্ৰাচীন বিদ্যাৰ জ্ঞানীসকলে তোমাক মহামোহ নাশকাৰিণী বুলি প্ৰশংসা কৰে; কিন্তু ‘কাশী’ বুলি তোমাক সঁচাকৈ নাজানে—কাৰণ এইয়েই মহামোহনৰ ভূমি।

Verse 46

तथापि प्रेषयिष्यामि यावान्मेस्ति परिच्छदः । नोद्यमाद्विरमंतीह ज्ञानिनः साध्यकर्मणि

তথাপিও মোৰ যিমান পৰিচ্ছদ-সামৰ্থ্য আছে, সিমানেই মই বাহিনী পঠাম; কিয়নো এই লোকত জ্ঞানীসকলে অসম্পূৰ্ণ কাৰ্যত উদ্যম ত্যাগ নকৰে।

Verse 47

नोद्यमाद्विरतिः कार्या क्वापि कार्ये विचक्षणैः । प्रतिकूलोपि खिद्येत विधिस्तत्सततोद्यमात्

বিচক্ষণসকলে কোনো কাৰ্যতেই উদ্যমৰ পৰা কেতিয়াও নিবৃত্ত হ’ব নালাগে; অবিৰত প্ৰচেষ্টাত প্ৰতিকূল বিধিও ক্ষয় পায়—এয়াই নিয়তি।

Verse 48

शीतोष्णभानू स्वर्भानु ग्रस्तावपि नभोंगणे । गतिं न त्यजतोद्यापि प्रक्रांतव्य कृतोद्यमौ

নভোমণ্ডলত স্বর্ভানুৱে গ্ৰাস কৰিলেও তাপৰ সূৰ্য আৰু শীতল চন্দ্ৰে নিজৰ গতি নত্যাগে; তেনেদৰে যিয়ে উদ্যম গ্ৰহণ কৰিছে, সি আৰম্ভ কৰা পথত আগবাঢ়ি যাব লাগে।

Verse 49

प्रेषयिष्याम्यहं सर्वान्भवती मोहयिष्यति । इति सम्यग्विजानामि काशि त्वां मोहनोषधिम्

মই সকলোকে পঠাম, আৰু তুমি তেওঁলোকক মোহিত কৰিবা—এই কথা মই সম্যক জানো; হে কাশী, তুমি মোহন-ঔষধি, যিয়ে সংসাৰিক শক্তিক বিভ্ৰান্ত কৰে।

Verse 50

दैवं पूर्वकृतं कर्म कथ्यते नेतरत्पुनः । तन्निराकरणे यत्नः स्वयं कार्यो विपश्चिता

‘দৈৱ’ বুলিলে পূৰ্বে কৃত কৰ্মকেই কোৱা হয়, আন একো নহয়; সেয়েহে তাক নিবারণ কৰিবলৈ বিপশ্চিতে নিজেই প্ৰচেষ্টা কৰিব লাগে।

Verse 51

भाजनोपस्थितं दैवाद्भोज्यं नास्यं स्वयं विशेत् । हस्तवक्त्रोद्यमात्तच्च प्रविशेदौदरीं दरीम्

দৈৱবশত পাত্ৰত থোৱা আহাৰ নিজে নিজে মুখত নোসোমায়। হাত আৰু মুখৰ প্ৰচেষ্টাৰে তেনেই উদৰৰ গুহালৈ প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 52

इत्युद्यमं समर्थ्येशो निश्चितं दैवजित्वरम् । पुनश्च प्रेषयांचक्रे गणान्पंचमहारयान्

এইদৰে উদ্যোগৰ শক্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰি আৰু দैৱক জয় কৰিব পাৰি বুলি নিশ্চিত হৈ, ঈশ্বৰে পুনৰ নিজৰ গণসকলক—পাঁচজন মহাৰথীক—প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 53

सोमनंदी नंदिषेणः कालपिंगलकुक्कुटाः । तेद्यापि न निवर्तंते काश्यां जीवामृता यथा

সোমনন্দী, নন্দিষেণ আৰু কালপিঙ্গল-কুক্কুট—সেই গণসকল আজিও কাশীৰ পৰা নাযায়, যেন সিহঁত জীৱন্ত অমৃত, অমৰতাৰ দৰে।

Verse 54

तेपि स्वनाम्ना लिंगानि शंभुसंतुष्टि काम्यया । प्रतिष्ठाप्य स्थिताः काश्यां विश्वनिर्वाणजन्मनि

তেওঁলোকেও শম্ভুক সন্তুষ্ট কৰাৰ কামনাৰে নিজৰ নিজৰ নামত লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি কাশীত অৱস্থান কৰিলে—যি বিশ্বৰ বাবে নিৰ্বাণৰ জন্মস্থান।

Verse 55

सोमनंदीश्वरं दृष्ट्वा लिंगं नंदवने परम् । सोमलोके परानंदं प्राप्नुयाद्भक्तिमान्नरः

নন্দবনত সোমনন্দীশ্বৰ নামৰ পৰম লিঙ্গ দর্শন কৰিলে, ভক্তিমান নৰে সোমলোকত পৰমানন্দ লাভ কৰে।

Verse 56

तदुत्तरे विलोक्याथ नंदिषेणेश्वरं नरः । आनंदसेनां संप्राप्य जयेन्मृत्युमपि क्षणात्

তাৰ পাছত অলপ আগলৈ চাই যি নৰ নন্দিষেণেশ্বৰক দৰ্শন কৰে, সি আনন্দসেনা লাভ কৰে আৰু এক ক্ষণতে মৃত্যুকো জয় কৰে।

Verse 57

कालेश्वरं महालिंगं गंगायाः पश्चिमोत्तरे । प्रणम्य कालपाशेन नो बध्येत कदाचन

গঙ্গাৰ পশ্চিমোত্তৰত অৱস্থিত মহালিঙ্গ কালেশ্বৰক প্ৰণাম কৰিলে, কোনো সময়তে কালে (মৃত্যুয়ে) পাতো ফাঁসত বদ্ধ নকৰে।

Verse 58

पिंगलेश्वरमभ्यर्च्य कालेशात्किंचिदुत्तरे । लभते पिंगलज्ञानं येन तन्मयतां व्रजेत्

কালেশৰ পৰা অলপ উত্তৰে পিংগলেশ্বৰক অৰ্চনা কৰিলে, পিংগল জ্ঞান লাভ হয়; যাৰ দ্বাৰা সি সেই পৰম তত্ত্বত সম্পূৰ্ণ লীন হয়।

Verse 59

कुक्कुटेश्वर लिंगस्य येत्र भक्तिं वितन्वते । कुक्कुटांडाकृतेस्तस्य न ते गर्भमवाप्नुयुः

যিসকলে তাত কুক্কুটেশ্বৰ লিঙ্গত ভক্তি বিস্তাৰ কৰে—যি মুৰ্গীৰ ডিমৰ দৰে আকৃতিযুক্ত—তেওঁলোকে পুনৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ নকৰে।

Verse 60

स्कंद उवाच । सोमनंदि प्रभृतिषु मुने पंचगणेष्वपि । आनंदकाननं प्राप्य स्थितेषु स्थाणुरब्रवीत्

স্কন্দে ক’লে: হে মুনি! সোমানন্দি আদি পাঁচ গণ আনন্দকাননত উপস্থিত হৈ তাত থিয় হোৱাত, স্থাণু (শিৱ) বচন ক’লে।

Verse 61

कार्यमस्माकमेवैतद्यदि सम्यग्विमृश्यते । अनेनोपाधिनाप्येते तत्र तिष्ठंतु मामकाः

যদি সম্যক বিচাৰ কৰা যায়, তেন্তে এই কাৰ্য নিশ্চয় আমাৰেই; এই ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰাও, মোৰ নিজৰ পৰিচৰসকল তাতেই স্থিত থাকক।

Verse 62

प्रमथेषु प्रविष्टेषु मायावीर्यमहत्स्वपि । अहमेव प्रविष्टोस्मि वाराणस्यां न संशयः

প্ৰমথসকল মহা মায়াবল আৰু বীৰ্যসহ প্ৰৱেশ কৰিলেও, বাৰাণসীত প্ৰৱেশ কৰা মই নিজেই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 63

क्रमेण प्रेषयिष्यामि योस्ति मे स्वपरिच्छदः । तत्र सर्वेषु यातेषु ततो यास्याम्यहं पुनः

মই ক্ৰমে ক্ৰমে মোৰ নিজৰ পৰিচ্ছদ, অৰ্থাৎ নিজ অনুচৰসকলক প্ৰেৰণ কৰিম; তেওঁলোক সকলো তাত গ’লে, তাৰ পাছত মইও পুনৰ যাম।

Verse 64

संप्रधार्येति हृदये देवदेवेन शूलिना । प्रैषिष्ट प्रमथानां तु ततो गणचतुष्टयम्

এইদৰে হৃদয়ত স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি, দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰীজনে তেতিয়া প্ৰমথসকলৰ মাজৰ পৰা চাৰিজন গণৰ দল প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 65

कुंडोदरो मयूराख्यो बाणो गोकर्ण एव च । मायाबलं समाश्रित्य काशीं प्रविविशुर्गणाः

কুণ্ডোদৰ, ময়ূৰাখ্য, বাণ আৰু গোকৰ্ণ—এই গণসকলে মায়াবলৰ আশ্ৰয় লৈ কাশীত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 66

कृत्वोपायशतं तैस्तु दिवोदासस्य संभ्रमे । यदैकोपि समर्थो न तदा तत्रैव संस्थितम्

দিবোদাসৰ উত্তেজনাত তেওঁলোকে শত শত উপায় কৰিলে; কিন্তু এটাও সফল নোহোৱাত, তেওঁলোকে সেই ঠাইতেই অচলভাৱে স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 67

अपराधशतेष्वीशः केन तुष्यति कर्मणा । संप्रधार्येति ते चक्रुर्लिंगाराधनमुत्तमम्

“শত শত অপৰাধৰ পাছত প্ৰভু কোন কৰ্মে তুষ্ট হ’ব?”—এনেদৰে চিন্তা কৰি তেওঁলোকে লিঙ্গৰ উত্তম আৰাধনা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 68

एकस्मिञ्शांभवे लिंगे विधिनात्र समर्चिते । क्षमेत्त्र्यक्षोपराधानां शतं मोक्षं च यच्छति

ইয়াত যদি বিধি অনুসাৰে এটা শাম্ভৱ লিঙ্গৰ পূজা কৰা হয়, তেন্তে ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভু শত অপৰাধ ক্ষমা কৰে আৰু মোক্ষো দান কৰে।

Verse 69

न तुष्यति तथा शंभुर्यज्ञदानतपोव्रतैः । यथा तुष्येत्सकृल्लिंगे विधिनाभ्यर्चिते सति

যজ্ঞ, দান, তপস্যা আৰু ব্ৰতে শম্ভু তেনেকৈ তুষ্ট নহয়, যেনেকৈ বিধি অনুসাৰে একবাৰ লিঙ্গ পূজা কৰিলে তুষ্ট হয়।

Verse 70

लिंगार्चनविधानज्ञो लिंगार्चनरतः सदा । त्र्यक्ष एव स विज्ञेयः साक्षाद्द्व्यक्षोपि मानवः

যি লিঙ্গাৰ্চনৰ বিধি জানে আৰু সদায় লিঙ্গ পূজাত ৰত থাকে, তাকেই সত্যতে ত্ৰিনেত্ৰ বুলি জানিব লাগে—যদিও বাহিৰে দু’চকুৰ মানুহ।

Verse 71

न गोशतप्रदानेन न स्वर्णशतदानतः । तत्फलं लभ्यते पुंभिर्यत्सकृल्लिंगपूजनात्

শ গৰু দান কৰিলেও নহয়, শ পৰিমাণ সোণ দান কৰিলেও নহয়; মানুহে একেবাৰো লিঙ্গ-পূজা কৰিলে যি পুণ্যফল পায়, সেই ফল তেনে দানত নালভে।

Verse 72

अश्वमेधादिभिर्यागैर्न तत्फलमवाप्यते । यत्फलं लभ्यते मर्त्यैर्नित्यं लिंगप्रपूजनात्

অশ্বমেধ আদি যাগ-যজ্ঞ কৰিলেও সেই ফল নালভে; যি ফল মর্ত্যলোকে মানুহে নিত্য আৰু ভক্তিভাৱে লিঙ্গৰ প্ৰপূজাৰে লাভ কৰে।

Verse 73

स्नापयित्वा विधानेन यो लिंगस्नपनोदकम् । त्रिः पिबेत्त्रिविधं पापं तस्येहाशु प्रणश्यति

বিধি অনুসাৰে লিঙ্গক স্নান কৰাই, যিয়ে লিঙ্গ-স্নানৰ জল তিনিবাৰ পান কৰে—তাৰ ত্ৰিবিধ পাপ এই লোকতেই শীঘ্ৰ নাশ হয়।

Verse 74

लिंग स्नपनवार्भिर्यः कुर्यान्मूर्ध्न्यभिषेचनम् । गंगास्नानफलं तस्य जायतेत्र विपाप्मनः

যিয়ে লিঙ্গ-স্নানৰ জলেৰে নিজৰ মূৰ্ধাত অভিষেক কৰে, সি পাপমুক্ত হৈ এই লোকতেই গঙ্গাস্নানৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 75

लिंगं समर्चितं दृष्ट्वा यः कुर्यात्प्रणतिं सकृत् । संदेहो जायते तस्य पुनर्देहनिबंधने

সম্যক পূজিত লিঙ্গ দর্শন কৰি যিয়ে একেবাৰো প্ৰণাম কৰে, তাৰ পুনৰ দেহবন্ধনত পৰাৰ বিষয়ে সন্দেহ জন্মে—অর্থাৎ পুনর্জন্ম অনিশ্চিত হয়।

Verse 76

लिंगं यः स्थापयेद्भक्त्या सप्तजन्मकृतादघात् । मुच्यते नात्र संदेहो विशुद्धः स्वर्गभाग्भवेत्

যি ভক্তিৰে শিৱ-লিঙ্গ স্থাপন কৰে, সি সাত জন্মত সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। বিশুদ্ধ হৈ সি স্বৰ্গৰ ভাগীদাৰ হয়।

Verse 77

विचार्येति गणैः काश्यां स्वामिद्रोहोपशांतये । प्रतिष्ठितानि लिंगानि महापातकभिंद्यपि

বিচাৰ কৰি গণসকলে কাশীত স্বামীৰ প্ৰতি দ্ৰোহৰ দোষ শান্ত কৰিবলৈ লিঙ্গসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; সেই প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গসমূহে মহাপাতকৰ বলো ভাঙি পেলায়।

Verse 78

कुंडोदरेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा लोलार्कसन्निधौ । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

লোলাৰ্কৰ সন্নিধিত কুণ্ডোদৰেশ্বৰ লিঙ্গ দর্শন কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয় আৰু শিৱলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 79

कुंडोदरेश्वराल्लिंगात्प्रतीच्यामसिरोधसि । मयूरेश्वरमभ्यर्च्य न गर्भं प्रतिपद्यते

কুণ্ডোদৰেশ্বৰ-লিঙ্গৰ পশ্চিমে, অসিৰোধস নামৰ শিৰোভূমিত, ময়ূৰেশ্বৰক আৰ্চনা কৰিলে মানুহ পুনৰ গৰ্ভত নপৰে (অৰ্থাৎ পুনর্জন্ম নাহে)।

Verse 80

मयूरेशप्रतीच्यां च लिंगं बाणेश्वरं महत् । तस्य दर्शनमात्रेण सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

আৰু ময়ূৰেশ্বৰাৰ পশ্চিমে বাণেশ্বৰ নামৰ মহৎ লিঙ্গ আছে। তাৰ কেৱল দর্শনমাত্ৰেই মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 81

गोकर्णेशं महालिंगमंतर्गेहस्य पश्चिमे । द्वारे समर्च्य वै काश्यां न विघ्नैरभिभूयते

কাশীত অন্তৰ্গৃহৰ পশ্চিম দুৱাৰত অৱস্থিত মহালিঙ্গ গোকৰ্ণেশক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে ভক্ত কেতিয়াও বিঘ্নে পৰাভূত নহয়।

Verse 82

गोकर्णेश्वर भक्तस्य पंचत्व समये सति । ज्ञानभ्रंशो न जायेत क्वचिदप्यंतमृच्छतः

গোকৰ্ণেশ্বৰ ভক্তৰ বাবে, পঞ্চত্ব লাভৰ সময় (মৃত্যু) উপস্থিত হ’লে, অন্তৰ দিশে আগবাঢ়িলেও কেতিয়াও জ্ঞান-চেতনা লোপ নঘটে।

Verse 83

स्कंद उवाच । चिरयत्सुगणेष्वेषु चतुर्ष्वपिगणेश्वरः । महिमानं महत्त्वं तु तत्काश्याः पर्यवर्णयत्

স্কন্দ ক’লে: এই চাৰিটা উৎকৃষ্ট গণৰ মাজত, গণেশ্বৰ (তেওঁলোকৰ অধিপতি)য়ে সেই কাশীৰ মহিমা আৰু মহত্ত্ব সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 84

वैष्णव्या मायया विश्वं भ्राम्येतात्र ययाखिलम् । ध्रुवं मूर्तिमती सैषा काशी विश्वैकमोहिनी

বৈষ্ণৱী মায়াৰ দ্বাৰা—যাৰ বশে সমগ্ৰ বিশ্ব ভ্ৰমে—ইয়াত এই জগত মোহিত হয়। নিশ্চয় সেই মায়াই মূৰ্তিমতী হৈ কাশী ৰূপে অৱস্থিত, বিশ্বৰ একমাত্ৰ মোহিনী।

Verse 85

अपास्य सोदरान्दारान्पुत्रं क्षेत्रं गृहं वसु । अप्यंगीकृत्य निधनं सर्वे काशीमुपासते

ভাই-ভনী, পত্নী, পুত্ৰ, ভূমি, ঘৰ আৰু ধন ত্যাগ কৰি—এমনকি মৃত্যুকো গ্ৰহণ কৰি—লোকসকলে তথাপি কাশীক উপাসনা কৰে।

Verse 86

मरणादपि नो काश्यां भयं यत्र मनागपि । गणास्तत्र तु तिष्ठंतः कुतो मत्तोपि बिभ्यति

কাশীত মৃত্যুৰো সামান্য ভয়ো নাই। য’ত দিৱ্য গণাসকল নিজে অৱস্থিত, তাত তেওঁলোকে মোৰ পৰাও কেনেকৈ ভয় কৰিব?

Verse 87

मरणं मंगलं यत्र विभूतिर्यत्र भूषणम् । कौपीनं यत्र कौशेयं काशी कुत्रोपमीयते

য’ত মৃত্যু নিজেই মঙ্গলময়; য’ত বিভূতি (ভস্ম) অলংকাৰ; য’ত কৌপীনো কৌশেয়ৰ দৰে—সেই কাশীক কোন ঠাইৰ সৈতে তুলনা কৰিব?

Verse 88

निर्वाणरमणी यत्र रंकं वाऽरंकमेव वा । ब्राह्मणं वा श्वपाकं वा वृणीते प्रांत्यभूषणम्

তাত নিৰ্বাণ—কৃপাময়ী বধূৰ দৰে—যাক ইচ্ছা বাছি লয়: দৰিদ্ৰ হওক বা নহওক, ব্ৰাহ্মণ হওক বা শ্বপাক; তেওঁলোকক নিজৰ ক্ষেত্ৰৰ শিৰোভূষণ কৰি গ্ৰহণ কৰে।

Verse 89

मृतानां यत्र जंतूनां निर्वाणपदमृच्छताम् । कोट्यंशेनापि न समा अपि शक्रादयः सुराः

য’ত মৃত জীৱসমূহে নিৰ্বাণপদ লাভ কৰে—তাত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাসকলেও তেওঁলোকৰ সমান নহয়, কোট্যংশ পৰ্যন্তো নহয়।

Verse 90

यत्र काश्यां मृतो जंतुर्ब्रह्मनारायणादिभिः । प्रबद्ध मूर्धांजलिभिर्नमस्येतातियत्नतः

য’ত কাশীত মৃত জীৱক ব্ৰহ্মা, নাৰায়ণ আদি দেৱতাসকলে অতি যত্নে নমস্কাৰ কৰে—মূৰত অঞ্জলি বদ্ধ কৰি।

Verse 91

यत्र काश्यां शवत्वेपि जंतुर्नाशुचितां व्रजेत् । अतस्तत्कर्णसंस्पर्शं करोम्यहमपि स्वयम्

য’ত কাশীত শৱত্বতোপিও জীৱ অশুচিতালৈ নাযায়; সেয়ে মই নিজেই তাৰ কৰ্ণ-স্পৰ্শৰ বিধি সম্পাদন কৰোঁ।

Verse 92

यस्तु काशीति काशीति द्विस्त्रिर्जपति पुण्यवान् । अपि सर्वपवित्रेभ्यः स पवित्रतरो महान्

কিন্তু যি পুণ্যৱান ‘কাশী, কাশী’ বুলি দুবাৰ-তিনিবাৰ জপে, সি মহামহিমাই অতি পৱিত্ৰ হয়—সকলো পৱিত্ৰকৰতকৈও অধিক পৱিত্ৰ।

Verse 93

येन काशी हृदि ध्याता येन काशीह सेविता । तेनाहं हृदि संध्यातस्तेनाहं सेवितः सदा

যিজনে হৃদয়ত কাশীক ধ্যান কৰে আৰু যিজনে ইয়াত কাশীৰ সেৱা কৰে—তেওঁৱেই মোক হৃদয়ত স্মৰণ কৰে; তেওঁৱেই মোক সদায় ভক্তিভাৱে সেৱা কৰে।

Verse 94

काशीं यः सेवते जंतुर्निर्विकल्पेन चेतसा । तमहं हृदये नित्यं धारयामि प्रयत्नतः

যি জীৱে নিৰ্বিকল্প চিত্তে, অচঞ্চল মনে কাশীৰ সেৱা কৰে—তাক মই নিত্য প্ৰযত্নে হৃদয়ত ধৰি ৰাখোঁ।

Verse 95

स्वयं वस्तुमशक्तोपि वासयेत्तीर्थवासिनम् । अप्येकमपि मूल्येन स वस्तुःफलभाग्ध्रुवम्

নিজে তাত বাস কৰিব নোৱাৰিলেও, তীৰ্থবাসী যাত্ৰীক আশ্ৰয় দিব লাগে; একেটা সম্পত্তিৰ মূল্য দিলেও, সি নিশ্চয় সেই পৱিত্ৰ বাসৰ ফলৰ ভাগী হয়।

Verse 96

काश्यां वसंति ये धीरा आपंचत्व विनिश्चयाः । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेया वंद्याः पूज्यास्त एव हि

যিসকল ধীৰ স্থিতপ্ৰজ্ঞ সাধু কাশীত বাস কৰে আৰু পঞ্চত্বৰ অতীত অৱস্থাৰ নিশ্চিত সিদ্ধান্ত লাভ কৰিছে, তেওঁলোকক জীৱন্মুক্ত বুলি জানিব লাগে; সঁচাকৈ তেওঁলোকেই বন্দনীয় আৰু পূজনীয়।

Verse 97

इत्थं विमृश्य बहुशः स्थाणुर्वाराणसीगुणान् । गणानन्यान्समाहूय प्राहिणोत्प्रीतिपूर्वकम्

এইদৰে বাৰাণসীৰ গুণসমূহ বহুবার চিন্তা-বিমৰ্শ কৰি, স্থাণু (শিৱ) অন্য গাণসকলক মাতি আনন্দ-প্ৰীতিসহ তেওঁলোকক প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 98

तारकत्वं समागच्छ गच्छाति स्वच्छमानस । दिवोदासो वृषावासो यामधीष्टे वरां पुरीम्

“তাৰক (উদ্ধাৰক-পথপ্ৰদৰ্শক) অৱস্থা লাভ কৰা; নিৰ্মল মন লৈ আগবাঢ়া। সেই শ্ৰেষ্ঠ নগৰী, যাক দিৱোদাস—বৃষাৱাস—অধিষ্ঠান কৰে...”

Verse 99

तिलपर्ण स्धूलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

তিলপৰ্ণ, স্থূলকৰ্ণ, দ্ৰুমিচণ্ড, প্ৰভাময়; সুকেশ, বিন্দতে, ছাগ, কপাৰ্দিন আৰু পিঙ্গলাক্ষক—এইসকল গাণৰ নাম।

Verse 100

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्ष भारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमकलांगलिन्

বীৰভদ্ৰ, কিৰাতাখ্য, চতুৰ্মুখ, নিকুম্ভক; পঞ্চাক্ষ, ভাৰভূতাখ্য, ত্ৰ্যক্ষ আৰু ক্ষেমকলাঙ্গলিন—এইসকলকো গাণসকলৰ মাজত গণ্য কৰা হয়।

Verse 110

नाद्रीणां न समुद्राणां न द्रुमाणां महीयसाम् । भूतधात्र्यास्तथा भारो यथा स्वामिद्रुहां महान्

পৰ্বত, সাগৰ, মহাবৃক্ষ—এইবোৰৰ কোনো বোজাই ভূতধাত্ৰী ধৰিত্ৰীৰ ওপৰত তেনেকৈ গধুৰ নহয়, যেনেকৈ নিজৰ স্বামীৰ প্ৰতি দ্ৰোহ কৰা লোকসকলৰ মহা-বোজা।

Verse 120

तारकेशं महालिंगं तारकाख्यो गणोत्तमः । तारकज्ञानदं पुंसां मुनेऽद्यापि समर्चयेत्

হে মুনি, আজিও বিধিপূৰ্বক ‘তাৰকেশ’ নামৰ মহালিঙ্গ আৰু ‘তাৰক’ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ গণক একেলগে সমৰ্চনা কৰা উচিত; কিয়নো ই পুৰুষসকলক ত্ৰাণদায়ক ‘তাৰক-জ্ঞান’ প্ৰদান কৰে।