Adhyaya 20

Verse 1

अगस्त्य उवाच । कात्यायनेय कथय नंदिना विश्वनंदिना । यथा व्यापारिता देव्यो देवदेवनिदेशतः

অগস্ত্য ক’লে: হে কাত্যায়ন-পুত্ৰ, নন্দিন—বিশ্বনন্দিনে—দেৱদেৱৰ আদেশ অনুসাৰে দেৱীসকলক যিদৰে কাৰ্যত নিযুক্ত কৰিলে, সেয়া মোক কহা।

Verse 2

अविमुक्तस्य रक्षार्थं यत्र या देवताः स्थिताः । प्रसादं कुरु मे देव ताः समाचक्ष्व तत्त्वतः

অবিমুক্তৰ ৰক্ষাৰ্থে কোন দেৱতা ক’ত অৱস্থিত? হে দেৱ, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক; তত্ত্বৰূপে সত্যকৈ সিহঁতক মোক বিস্তাৰে কহা।

Verse 3

इत्यगस्त्युदितं श्रुत्वा महादेवतनूद्भवः । कथयामास या यत्र स्थिताऽनंदवने मुदा

অগস্ত্যৰ এই বাক্য শুনি, মহাদেৱৰ নিজ দেহৰ পৰা উদ্ভূত জনে আনন্দবনত হৰ্ষেৰে ক’লে—কোন দেৱতা ক’ত স্থাপিত আছে।

Verse 4

स्कंद उवाच । वाराणस्यां विशालाक्षी क्षेत्रस्य परमेष्टदा । विशालतीर्थं गंगायां कृत्वा पृष्ठे व्यवस्थिता

স্কন্দে ক’লে: বাৰাণসীত বিশালাক্ষী এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ পৰম অধিষ্ঠাত্রী দেৱী। গঙ্গাত বিশাল তীৰ্থ স্থাপন কৰি, তাতেই ৰক্ষক-সান্নিধ্য ৰূপে স্থিত থাকে।

Verse 5

स्नात्वा विशालतीर्थे वै विशालाक्षीं प्रणम्य च । विशालां लभते लक्ष्मीं परत्रेह च शर्मदाम्

নিশ্চয়, বিশাল তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু বিশালাক্ষীক প্ৰণাম কৰি, মানুহে বিস্তৃত লক্ষ্মী আৰু শান্তিদায়ক কল্যাণ—ইহলোকত আৰু পৰলোকত—লাভ কৰে।

Verse 6

भाद्रकृष्णतृतीयायामुपोषणपरैर्नृभिः । कृत्वा जागरणं रात्रौ विशालाक्षीसमीपतः

ভাদ্ৰপদ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ তৃতীয় তিথিত, উপবাসত নিবিষ্ট লোকসকলে বিশালাক্ষীৰ সান্নিধ্যত ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে।

Verse 7

प्रातर्भोज्याः प्रयत्नेन चतुर्दशकुमारिकाः । अलंकृता यथाशक्त्या स्रगंबरविभूषणैः

পুৱাতে যত্নসহ চৌদ্দজনী কুমাৰীক ভোজন কৰাব লাগে; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে মালা, বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে সজাব লাগে।

Verse 8

विधाय पारणं पश्चात्पुत्रभृत्यसमन्वितैः । सम्यग्वाराणसीवासफलं लभ्येत कुंभज

তাৰ পাছত পুত্ৰ আৰু ভৃত্যসহ বিধিমতে পাৰণ সম্পন্ন কৰিলে, হে কুম্ভজ (অগস্ত্য), নিশ্চয় বাৰাণসীত বাস কৰাৰ পূৰ্ণ ফল লাভ হয়।

Verse 9

तस्यां तिथौ महायात्रा कार्या क्षेत्रनिवासिभिः । उपसर्ग प्रशांत्यर्थं निर्वाणकमलाप्तये

সেই পবিত্ৰ তিথিত ক্ষেত্ৰ-নিবাসী কাশীবাসীয়ে মহাযাত্ৰা কৰিব লাগে, যাতে উপসৰ্গ শান্ত হয় আৰু নিৰ্বাণ-পদ্ম লাভ হয়।

Verse 10

वाराणस्यां विशालाक्षी पूजनीया प्रयत्नतः । धूपदीपैः शुभैर्माल्यैरुपहारैर्मनोहरैः

ৱাৰাণসীত বিশালাক্ষী দেৱীক যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে—শুভ ধূপ-দীপ, মালা আৰু মনোহৰ উপহাৰেৰে।

Verse 11

मणिमुक्ताद्यलंकारैर्विचित्रोल्लोच चामरैः । शुभैरनुपभुक्तैश्च दुकूलैर्गंधवासितैः

মণি-মুক্তা আদি অলংকাৰ, বিচিত্ৰ পাখা আৰু চামৰে, আৰু সুগন্ধে সুবাসিত শুভ, অনুপভুক্ত দুকূল বস্ত্ৰেৰে।

Verse 12

मोक्षलक्ष्मी समृद्ध्यर्थं यत्रकुत्र निवासिभिः । अप्यल्पमपि यद्दत्तं विशालाक्ष्यै नरोत्तमैः

মোক্ষ-লক্ষ্মীৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে, য’তে-ত’তে বাস কৰা নৰোত্তমসকলে বিশালাক্ষীক যি কিছুমান—অল্প হলেও—দান কৰে,

Verse 13

तदानंत्याय जायंत मुने लोकद्वयेपि हि । विशालाक्षी महापीठे दत्तं जप्तं हुतं स्तुतम्

হে মুনি, সেয়া দুয়োটা লোকতেই অনন্ত ফলদায়ক হয়। বিশালাক্ষীৰ মহাপীঠত যি দান, জপ, হোম বা স্তৱন কৰা হয়, সেয়া অক্ষয় ফল দিয়ে।

Verse 14

मोक्षस्तस्य परीपाको नात्र कार्या विचाणा । विशालाक्षी समर्चातो रूपसंपत्तियुक्पतिः

সেই উপাসনাৰ পৰিপক্ব ফল মোক্ষ; ইয়াত সন্দেহ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। বিশালাক্ষীৰ বিধিপূৰ্বক অৰ্চনাত ৰূপ-সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধিও লাভ হয়।

Verse 15

प्राप्यतेत्र कुमारीभिर्गुणशीलाद्यलंकृतः । गुर्विणीभिः सुतनयो वंध्याभिगर्भसंभवः

ইয়াত কুমাৰীসকলে গুণ-শীল আৰু সদাচাৰে অলংকৃত যোগ্য স্বামী লাভ কৰে। গৰ্ভৱতীসকলে উত্তম পুত্ৰ পায়, আৰু বন্ধ্যাসকলেও গৰ্ভধাৰণৰ আশীৰ্বাদ লাভ কৰে।

Verse 16

असौभाग्यवतीभिश्च सौभाग्यं महदाप्यते । विधवाभिर्न वैधव्यं पुनर्जन्मांतरे क्वचित्

দুৰ্ভাগ্যপীড়িত নাৰীসকলেও মহা সৌভাগ্য লাভ কৰে। আৰু বিধৱাসকলে পৰৱৰ্তী কোনো জন্মতো পুনৰ বিধৱা-দশা নাপায়।

Verse 17

सीमंतिनीभिः पुंभिर्वा परं निर्वाणमिच्छुभिः । श्रुता दृष्टार्चिता काश्यां विशालाक्ष्यभिलाषदा

সীমন্তিনী নাৰী আৰু পুৰুষো—যিসকলে পৰম নিৰ্বাণ কামনা কৰে—কাশীত বিশালাক্ষীৰ কথা শুনি, দৰ্শন কৰি আৰু পূজা কৰি, ইষ্ট লক্ষ্য লাভ কৰে।

Verse 18

ततोन्यल्ललितातीर्थं गंगाकेशवसन्निधौ । तत्रास्ति ललिता देवी क्षेत्ररक्षाकरी परा

তাৰ পিছত গঙ্গা আৰু কেশৱৰ সন্নিধানত আন এটা তীৰ্থ আছে—ললিতা-তীৰ্থ। তাত ললিতা দেৱী অধিষ্ঠান কৰে, যি ক্ষেত্ৰ (কাশী) ৰ পৰম ৰক্ষাকৰী।

Verse 19

सा च पूज्या प्रयत्नेन सर्वसंपत्समृद्धये । ललितापूजकानां च जातु विघ्नो न जायते

সেই (দেৱী ললিতা)ক সৰ্বসমৃদ্ধিৰ পূৰ্ণ বিকাশৰ বাবে যত্নসহ পূজা কৰিব লাগে; আৰু ললিতাৰ উপাসকসকলৰ কেতিয়াও কোনো বিঘ্ন জন্মে নাহে।

Verse 20

इषे कृष्णद्वितीयायां ललितां परिपूज्य वै । नारी वा पुरुषो वापि लभते वांछितं पदम्

ঈষ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ দ্বিতীয় তিথি (দ্বিতীয়া)ত যিয়ে বিধিপূৰ্বক ললিতাক পূজা কৰে—নাৰী হওক বা পুৰুষ—সেইজন ইচ্ছিত পদ আৰু ফল লাভ কৰে।

Verse 21

स्नात्वा च ललिता तीर्थे ललितां प्रणिपत्य वै । लभेत्सर्वत्र लालित्यं यद्वा तद्वाऽनुलप्य च

ললিতা তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু ললিতাক প্ৰণাম কৰি, মানুহে সৰ্বত্ৰ লাৱণ্য আৰু কৃপা লাভ কৰে; আৰু ভক্তিভাৱে যি যি প্ৰাৰ্থনাৰ বাক্য মুখে উঠে, সেয়া উচ্চাৰণ কৰিলেও অধিক অনুগ্ৰহ পায়।

Verse 22

मुने विश्वभुजा गौरी विशालाक्षी पुरः स्थिता । संहरंती महाविघ्नं क्षेत्रभक्तिजुषां सदा

হে মুনি, বিশ্বভুজা গৌৰী—বিশালাক্ষী দেৱী—ভক্তসকলৰ সন্মুখত সদায় স্থিত থাকে আৰু কাশী ক্ষেত্ৰৰ ভক্তিত ৰত লোকসকলৰ মহাবিঘ্ন সদায় বিনাশ কৰে।

Verse 23

शारदं नवरात्रं च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । देव्या विश्वभुजाया वै सर्वकामसमृद्धये

শৰৎকালীন নৱৰাত্ৰত যত্নসহ যাত্ৰা কৰিব লাগে—দেৱী বিশ্বভুজাৰ দৰ্শনৰ বাবে—যাতে সকলো কামনা পূৰ্ণতা আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 24

यो न विश्वभुजां देवीं वाराणस्यां नमेन्नरः । कुतो महोपसर्गेभ्यस्तस्य शांतिर्दुरात्मनः

যি নৰ বাৰাণসীত বিশ্বভুজা দেৱীক নমস্কাৰ নকৰে, সেই ভ্ৰান্ত দুষ্টাত্মাই মহা উপসৰ্গ আৰু ক্লেশৰ পৰা শান্তি ক’ত পাবে?

Verse 25

यैस्तु विश्वभुजा देवी वाराणस्यां स्तुतार्चिता । न हि तान्विघ्नसंघातो बाधते सुकृतात्मनः

কিন্তু যিসকলে বাৰাণসীত বিশ্বভুজা দেৱীক স্তৱ কৰি পূজা-অৰ্চনা কৰে, সেই সুকৃতাত্মাসকলক বাধাৰ সমষ্টি কেতিয়াও পীড়া নকৰে।

Verse 26

अन्यास्ति काश्यां वाराही क्रतुवाराहसन्निधौ । तां प्रणम्य नरो भक्त्या विपदब्धौ न मज्जति

কাশীত আন এক দেৱী আছে—ৱাৰাহী, ক্ৰতুৱাৰাহৰ সন্নিধানত। ভক্তিভাৱে তেঁওক প্ৰণাম কৰিলে নৰ বিপদৰ সাগৰত নুবুডে।

Verse 27

शिवदूती तु तत्रैव द्रष्टव्याऽपद्विनाशिनी । आनंदवनरक्षार्थमुद्यच्छूलारितर्जनी

তাতেই শিৱদূতীক দৰ্শন কৰিব লাগে—আপদবিনাশিনী—আনন্দবনৰ ৰক্ষাৰ্থে শূল উচলাই তৰ্জনী দেখুৱাই ভয় দেখুৱাই থকা।

Verse 28

वज्रहस्ता तथा चैंद्री गजराज रथास्थिता । इंद्रेशाद्दक्षिणेभागेऽर्चिता संपत्करी सदा

তদ্ৰূপে ঐন্দ্ৰী—হাতে বজ্ৰ ধৰি গজৰাজযুত ৰথত আৰূঢ়া—ইন্দ্ৰেশৰ দক্ষিণ ভাগত পূজিতা, সদায় সম্পদ দানকাৰিণী।

Verse 29

स्कंदेश्वर समीपे तु कौमारी बर्हियानगा । प्रेक्षणीया प्रयत्नेन महाफलसमृद्धये

স্কন্দেশ্বৰ সন্নিধানত ময়ূৰ-বাহিনী দেৱী কৌমাৰী বিৰাজমান। মহৎ আধ্যাত্মিক ফল লাভ আৰু বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰযত্নেৰে তেখেতৰ দৰ্শন কৰা উচিত।

Verse 30

महेश्वराद्दक्षिणतो देवी माहेश्वरी नरैः । वृषयानवती पूज्या महावृषसमृद्धिदा

মহেশ্বৰাৰ দক্ষিণফালে দেৱী মাহেশ্বৰী বিৰাজে। বৃষভ-বাহিনী তেখেতক লোকসকলে পূজা কৰা উচিত, কিয়নো তেখেতে গোধন আৰু মহাবৃষ-সমৃদ্ধি (বল-বৃদ্ধি) দান কৰে।

Verse 31

निर्वाणनरसिंहस्य समीपे मोक्षकांक्षिभिः । नारसिंही समर्च्या च समुद्यच्चक्र रम्यदोः

নিৰ্বাণ-নৰসিংহৰ সন্নিধানত মোক্ষকামনাৰে ভৰা সাধকসকলে নাৰসিংহীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত। তেখেতৰ সুন্দৰ হাতে উৰ্ধ্বত ধৰা চক্ৰ আছে; তেখেতে মোক্ষপথত সহায় কৰে।

Verse 32

हंसयानवती ब्राह्मी ब्रह्मेशात्पश्चिमे स्थिता । गलत्कमंडलुजल चुलका ताडिता हिता

ব্ৰহ্মেশ্বৰাৰ পশ্চিমফালে হংস-বাহিনী ব্ৰাহ্মী বিৰাজমান। মঙ্গলময়ী আৰু হিতকাৰিণী, তেখেতৰ কমণ্ডলুৰ পৰা টোপ টোপকৈ পানী ঝৰে—যেন জীৱকল্যাণৰ বাবে অঞ্জলিতে ছিটাই দিছে।

Verse 33

ब्रह्मविद्या प्रबोधार्थं काश्यां पूज्या दिनेदिने । ब्राह्मणैर्यतिभिर्नित्यं निजतत्त्वावबोधिभिः

ব্ৰহ্মবিদ্যাৰ প্ৰবোধৰ বাবে কাশীত ব্ৰহ্মবিদ্যাক দিনেদিনে পূজা কৰা উচিত—সদায় ব্ৰাহ্মণ আৰু যতি-সন্ন্যাসীসকলে, যিসকলে নিজৰ নিজ তত্ত্বৰ বোধত নিবিষ্ট।

Verse 34

शार्ङ्गचापविनिर्मुक्त महेषुभिरितस्ततः । उत्सादयंतीं प्रत्यूहान्काश्यां नारायणीं श्रयेत्

কাশীত নাৰায়ণীৰ শৰণ ল’ব লাগে; শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত মহাবাণে তেওঁ চৌদিশৰ সকলো বাধা-বিঘ্ন বিনাশ কৰে।

Verse 35

प्रतीच्यांगोपिगोविंदाद्भ्राम्यच्चक्रोच्च तर्जनीम् । नारायणीं यः प्रणमेत्तस्य काश्यां महोदयः

গোপীগোবিন্দৰ পশ্চিমে নাৰায়ণী আছেন—চক্ৰ ঘূৰি আছে, তৰ্জনী উত্থিত। যিয়ে তেওঁক প্ৰণাম কৰে, সি কাশীত মহোন্নতি আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 36

ततो गौरीं विरूपाक्ष देवयान्या उदग्दिशि । पूजयित्वा नरो भक्त्या वांछितां लभते श्रियम्

তাৰ পাছত উত্তৰ দিশত বিৰূপাক্ষ-দেৱযানীত গৌৰীক ভক্তিৰে পূজা কৰিব লাগে। যি নৰে ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, সি ইচ্ছিত শ্ৰী—সমৃদ্ধি আৰু মঙ্গল লাভ কৰে।

Verse 37

शैलेश्वरी समभ्यर्च्या शैलेश्वर समीपगा । तर्जयंती च तर्जन्या संसर्गमुपसर्गजम्

শৈলেশ্বৰৰ ওচৰত অৱস্থিত শৈলেশ্বৰীক শ্ৰদ্ধাৰে আৰ্চনা কৰিব লাগে। উত্থিত তৰ্জনীদ্বাৰা তেওঁ দুষ্ট প্ৰভাৱজাত সংস্পৰ্শ-ৰোগ আৰু উপসৰ্গ আঁতৰাই দিয়ে।

Verse 38

चित्रकूपे नरः स्नात्वा विचित्रफलदे नृणाम् । चित्रगुप्तेश्वरं वीक्ष्य चित्रघंटां प्रपूज्य च

চিত্ৰকূপত স্নান কৰি—যি মানুহক বিচিত্ৰ ফল প্ৰদান কৰে—চিত্ৰগুপ্তেশ্বৰক দৰ্শন কৰিব আৰু চিত্ৰঘণ্টাকো পূজা কৰিব।

Verse 39

बहुपातकयुक्तोपि त्यक्तधर्मपथोपि वा । न चित्रगुप्तलेख्यः स्याच्चित्रघंटार्चको नरः

যদিও কোনো মানুহ বহু পাপৰ ভাৰ বহন কৰে বা ধৰ্মপথ ত্যাগ কৰে, তথাপি যি ভক্তিভাৱে চিত্ৰঘণ্টা দেৱীৰ আৰাধনা কৰে, সি যমৰ লেখক চিত্ৰগুপ্তৰ লেখাত নপৰে।

Verse 40

योषिद्वा पुरुषो वापि चित्रघंटां न योर्चयेत् । काश्यां विघ्नसहस्राणि तं सेवंते पदेपदे

স্ত্ৰী হওক বা পুৰুষ, কাশীত যি চিত্ৰঘণ্টা দেৱীক আৰাধনা নকৰে, তাৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপতে হাজাৰ হাজাৰ বিঘ্ন আহি লগ ধৰে।

Verse 41

चैत्रशुक्लतृतीयायां कार्या यात्रा प्रयत्नतः । महामहोत्सवः कार्यो निशि जागरणं तथा

চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ তৃতীয় তিথিত যত্নসহ যাত্ৰা-শোভাযাত্ৰা কৰিব লাগে; মহামহোৎসৱ পালন কৰিব লাগে আৰু ৰাতিৰ জাগৰণো কৰিব লাগে।

Verse 42

महापूजोपकरणैश्चित्रघंटां समर्च्य च । शृणोति नांतकस्येह घंटां महिषकंठगाम्

মহাপূজাৰ সকলো উপকৰণেৰে চিত্ৰঘণ্টা দেৱীক বিধিপূৰ্বক সমৰ্চনা কৰিলে, কাশীত ইয়াত অন্তক (যম)ৰ সেই ঘণ্টাধ্বনি নুশুনে—যি মহিষৰ গলাত ঝুলে।

Verse 43

चित्रांगदेश्वरप्राच्यां चित्रग्रीवां प्रणम्य च । न जातु जंतुर्वीक्षेत विचित्रां यमयातनाम्

চিত্ৰাঙ্গদেশ্বৰ মন্দিৰৰ পূৰ্ব প্ৰাঙ্গণত চিত্ৰগ্ৰীৱাক প্ৰণাম কৰি, কোনো জীৱে কেতিয়াও যমৰ ভয়ংকৰ আৰু বিচিত্ৰ যাতনা নেদেখে।

Verse 44

भद्रकालीं नरो दृष्ट्वा नाभद्रं पश्यति क्वचित् । भद्रनागस्य पुरतो भद्रवाप्यां कृतोदकः

ভদ্ৰকালীক দৰ্শন কৰিলে মানুহে ক’তো অশুভ নেদেখে। ভদ্ৰনাগৰ সন্মুখত ভদ্ৰৱাপীত জলাৰ্ঘ্য/স্নান কৰি সি সদায় মঙ্গলময় হয়।

Verse 45

हरसिद्धिं प्रयत्नेन पूजयित्वा नरोत्तमः । महासिद्धिमवाप्नोति प्राच्यां सिद्धिविनायकात्

প্ৰযত্নেৰে হৰসিদ্ধিক পূজা কৰিলে নৰোত্তমে মহাসিদ্ধি লাভ কৰে—পূৰ্ব দিশাৰ সিদ্ধিবিনায়কৰ কৃপাৰে।

Verse 46

विधिं संपूज्य विधिवद्विविधैरुपहारकैः । विविधां लभते सिद्धिं विधीश्वरसमीपगाम्

বিধিক বিধিবৎ নানাবিধ উপহাৰেৰে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিলে, মানুহে বহুবিধ সিদ্ধি লাভ কৰে—যি বিধীশ্বৰ সান্নিধ্যলৈ লৈ যায়।

Verse 47

प्रयागतीर्थे सुस्नातो जनो निगडभंजनीम् । सभाजयित्वा नो जातु निगडैः परिबाध्यते

প্ৰয়াগ তীৰ্থত ভালদৰে স্নান কৰি যি জনে নিগডভঞ্জনী দেৱীক যথাবিধি সন্মান কৰে, সি কেতিয়াও শৃঙ্খলাৰ দুখত নপৰে।

Verse 48

भौमवारे सदा पूज्या देवीनिगडभंजनी । कृत्वैकभुक्तं भक्त्यात्र बंदीमोक्षणकाम्यया

মঙলবাৰে সদায় দেৱী নিগডভঞ্জনীক পূজা কৰিব লাগে। ইয়াত ভক্তিৰে একভুক্ত ব্ৰত কৰি, বন্দীমুক্তি তথা বন্ধনমোচনৰ কামনা কৰিব লাগে।

Verse 49

संसारबंधविच्छित्तिमपि यच्छति सार्चिता । गणना शृंखलादीनां का च तस्याः समर्चनात्

যথোচিত ভক্তি-সম্মানে আৰ্চনা কৰিলে তাই সংসাৰ-বন্ধনৰ বিচ্ছেদো দান কৰে। তেন্তে শৃংখলা আদি ক্ষুদ্ৰ ফল গণনা কিয়, যেতিয়া তাইক সম্যক পূজিত কৰা হয়?

Verse 50

दूरस्थोपि हि यो बंधुः सोपि क्षिप्रं समेष्यति । बंदी पदजुषां पुंसां श्रद्धया नात्र संशयः

দূৰত থকা যি আত্মীয়-বন্ধু, সিও শীঘ্ৰে আহি মিলিব। পবিত্ৰ চৰণত আশ্ৰয় লোৱা লোকৰ বাবে ‘বন্দী’ সহায়/ভাগ্য শ্ৰদ্ধাৰে নিশ্চিত—ইয়াত কোনো সংশয় নাই।

Verse 51

किंचिन्नियममालंब्य यदि सा परिषेविता । कामान्पूरयति क्षिप्रं काशी संदेहहारिणी

অল্প নিয়ম-অনুশাসন আশ্ৰয় কৰি যদি তাইক পৰিসেৱা কৰা হয়, তেন্তে সন্দেহ-হাৰিণী কাশী শীঘ্ৰে ন্যায়সঙ্গত কামনা পূৰ্ণ কৰে।

Verse 52

घनटंककरा देवी भक्तबंधनभेदिनी । कं कं न पूरयेत्कामं तीर्थराजसमीपगा

ঘন টঙ্ক (কুঠাৰ) ধৰা হাতেৰে দেবী, ভক্তৰ বন্ধন ভাঙনী, তীৰ্থৰাজৰ সন্নিধানত অৱস্থিত—তাই কাৰ কাৰ কামনা পূৰ্ণ নকৰিব?

Verse 53

देवी पशुऽपतेः पश्चादमृतेश्वर सन्निधौ । स्नात्वा चैवामृते कूपे नमनीया प्रयत्नतः

পশুপতি-শ্ৰাইনৰ পশ্চাতে, অমৃতেশ্বৰ সন্নিধানত, অমৃত-কূপত স্নান কৰি, তাৰ পাছত যত্নসহ দেবীক নমস্কাৰ কৰা উচিত।

Verse 54

पूजयित्वा नरो भक्त्या देवताममृतेश्वरीम् । अमृतत्वं भजेदेव तत्पादांबुज सेवनात्

ভক্তিৰে অমৃতেশ্বৰী দেৱীক পূজা কৰি নৰ নিশ্চয়েই অমৰত্ব লাভ কৰে, কিয়নো তেঁও তাইৰ পদ্মচৰণ-সেৱাৰ দ্বাৰাই সিদ্ধি পায়।

Verse 55

धारयंतीं महामायाममृतस्य कमंडलुम् । दक्षिणेऽभयदां वामे ध्यात्वा को नाऽमृतत्वभाक्

অমৃতৰ কমণ্ডলু ধাৰণ কৰা মহামায়াক ধ্যান কৰা—দক্ষিণ হাতে অভয় দান কৰে আৰু বাম হাতে তাক ধৰে; তেন্তে কোনে অমৰত্বৰ ভাগ নাপাব?

Verse 56

सिद्धलक्ष्मी जगद्धात्री प्रतीच्याममृतेश्वरात् । प्रपितामह लिंगस्य पुरतः सिद्धिदार्चिता

সিদ্ধলক্ষ্মী, জগতধাত্রী, অমৃতেশ্বৰৰ পশ্চিমে অৱস্থিত। প্ৰপিতামহ-লিঙ্গৰ সন্মুখত তেওঁ সিদ্ধিদায়িনী ৰূপে পূজিতা।

Verse 57

प्रासादं सिद्धलक्ष्म्याश्च विलोक्य कमलाकृतिम् । लक्ष्मीविलाससंज्ञं च को न लक्ष्मीं समाप्नुयात्

সিদ্ধলক্ষ্মীৰ পদ্মাকৃতি প্ৰাসাদ, ‘লক্ষ্মীবিলাস’ নামে খ্যাত, তাক দৰ্শন কৰিলে কোনে লক্ষ্মী লাভ নকৰিব?

Verse 58

ततः कुब्जा जगन्माता नलकूवरलिंगतः । पूजनीया पुरोभागे प्रपितामहपश्चिमे

তাৰ পাছত কুব্জা, জগন্মাতা, নলকূৱৰ-লিঙ্গৰ সাপেক্ষে আগফালে পূজনীয়া, আৰু প্ৰপিতামহ ক্ষেত্ৰৰ পশ্চিম ভাগত।

Verse 59

उपसर्गा न शेषांश्च कुब्जा हरति पूजिता । तस्मात्कुब्जा प्रयत्नेन पूज्या काश्यां शुभार्थिभिः

যথাবিধি পূজিতা কুব্জাই উপসৰ্গ আৰু অৱশিষ্ট দুখ-ক্লেশ হৰণ কৰে। সেয়ে কাশীত মঙ্গল কামনা কৰা ভক্তসকলে যত্নসহ কুব্জাৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 60

कुब्जांबरेश्वरं लिंगं नलकूबर पश्चिमे । त्रिलोकसुंदरी गौरी तत्रार्च्याभीष्टदायिनी

নলকূবৰৰ পশ্চিমে ‘কুব্জাম্বৰেশ্বৰ’ নামৰ লিঙ্গ অৱস্থিত। তাত ত্ৰিলোকসুন্দৰী ৰূপে গৌৰীক আৰ্চনা কৰিব লাগে, কিয়নো তেঁৱেই ইষ্ট বৰ দান কৰে।

Verse 61

त्रिलोकसुंदरी सिद्धिं दद्यात्त्रैलोक्यसुंदरीम् । वैधव्यं नाप्यते क्वापि तस्या देव्याः समर्चनात्

ত্ৰিলোকসুন্দৰী ‘ত্ৰৈলোক্য-সুন্দৰতা’ নামৰ সিদ্ধি দান কৰে। সেই দেৱীৰ ভক্তিভাৱে সমাৰ্চনা কৰিলে ক’তো বৈধব্য লাভ নহয়।

Verse 62

दीप्ता नाम महाशक्तिः सांबादित्यसमीपगा । देदीप्यमान लक्ष्मीका जायंते तत्समर्चनात्

সাম্বাদিত্যৰ সন্নিধানে ‘দীপ্তা’ নামৰ মহাশক্তি অৱস্থিত। তেঁৱে যথাবিধি সমাৰ্চনা কৰিলে দীপ্তিময় লক্ষ্মী আৰু ঐশ্বৰ্য উদ্ভৱ হয়।

Verse 63

श्रीकंठ सन्निधौ देवी महालक्ष्मीर्जगज्जनिः । स्नात्वा श्रीकुंड तीर्थे तु समर्च्या जगदंबिका

শ্ৰীকণ্ঠৰ সন্নিধৌ জগতজননী দেৱী মহালক্ষ্মী অৱস্থিত। শ্ৰীকুণ্ড তীৰ্থত স্নান কৰি সেই জগদম্বিকাৰ সমাৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 64

पितॄन्संतर्प्य विधिवत्तीर्थे श्रीकुंडसंज्ञिते । दत्त्वा दानानि विधिवन्न लक्ष्म्या परिमुच्यते

শ্ৰীকুণ্ড নামে তীৰ্থত বিধিমতে পিতৃসন্তৰ্পণ কৰি আৰু নিয়মমতে দান দিয়া হলে, মানুহ লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি)ৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়।

Verse 65

लक्ष्मीक्षेत्रं महापीठं साधकस्यैव सिद्धिदम् । साधकस्तत्र मंत्रांश्च नरः सिद्धिमवाप्नुयात्

এই ‘লক্ষ্মীক্ষেত্ৰ’ এক মহাপীঠ, বিশেষকৈ সাধকৰ বাবে সিদ্ধিদায়ক; তাত সাধক মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 66

संति पीठन्यनेकानि काश्यां सिद्धिकराण्यपि । महालक्ष्मीपीठसमं नान्यल्लक्ष्मीकरं परम्

কাশীত সিদ্ধিদায়ক বহু পীঠ আছে বুলিয়েই সত্য; তথাপি মহালক্ষ্মীপীঠৰ সমান লক্ষ্মী দানকাৰী পৰম স্থান আন নাই।

Verse 67

महालक्ष्म्यष्टमीं प्राप्य तत्र यात्रा कृतां नृणाम् । संपूजितेह विधिवत्पद्मा सद्म न मुंचति

মহালক্ষ্মী অষ্টমীত তাত যাত্ৰা কৰি বিধিমতে পূজা কৰা লোকসকলৰ গৃহ পদ্মা (লক্ষ্মী) এৰি নাযায়।

Verse 68

उत्तरे तु महालक्ष्म्या हयकंठीकुठारधृक् । काशीविघ्रमहावृक्षांश्छिनत्ति प्रतिवासरम्

মহালক্ষ্মীৰ উত্তৰে হযকণ্ঠী আছে, কুঠাৰ ধাৰণ কৰি; সি প্ৰতিদিন কাশী-যাত্ৰা আৰু মঙ্গল বাধা দিয়া বিঘ্নৰ মহাবৃক্ষসমূহ ছেদন কৰে।

Verse 69

कौर्मी शक्तिर्महालक्ष्मी दक्षिणे पाशपाणिका । बध्नाति विघ्नसंघातं क्षेत्रस्यास्य प्रतिक्षणम्

দক্ষিণ দিশত কৌৰ্মী শক্তি মহালক্ষ্মী পাশ হাতে ধৰি অৱস্থিত; এই কাশীৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহি পৰা বিঘ্নসমূহক সি প্ৰতিক্ষণে বান্ধি সংযত কৰে।

Verse 70

सा पूजितास्तुता मर्त्यैः क्षेत्रसिद्धिं प्रयच्छति । वायव्यां च शिखी चंडी क्षेत्ररक्षाकरी परा

মর্ত্যসকলে পূজা আৰু স্তৱ কৰিলেই সি কাশীৰ ক্ষেত্ৰসিদ্ধি দান কৰে। আৰু বায়ব্য দিশত শিখী চণ্ডী আছে, যি ক্ষেত্ৰৰ পৰম ৰক্ষাকাৰী।

Verse 71

खादंती विघ्नसंघातं शिखी शब्दं करोति च । तस्याः संदर्शनात्पुंसां नश्यंति व्याधयोखिलाः

বিঘ্নসমূহৰ গুচ্ছ ভক্ষণ কৰি শিখী গর্জনধ্বনি তোলে। তেঁওৰ দৰ্শন মাত্ৰতেই মানুহৰ সকলো ব্যাধি বিনাশ হয়।

Verse 72

भीमचंड्युत्तरद्वारं सदा रक्षेदतंद्रिता । भीमेश्वरस्य पुरतः पाशमुद्गरधारिणीम्

ভীম-চণ্ডী সদা অচেতনাহীন হৈ উত্তৰ দ্বাৰ ৰক্ষা কৰে। ভীমেশ্বৰৰ সম্মুখত সি পাশ আৰু মুদ্গৰ ধাৰণ কৰি অৱস্থিত।

Verse 73

भीमचंडीं नरो दृष्ट्वा भीमकुंडे कृतोदकः । भीमाकृतीन्न वै पश्येद्याम्यान्दूतान्क्वचित्कृती

ভীম-চণ্ডীক দৰ্শন কৰি আৰু ভীম-কুণ্ডত জলক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, পুণ্যৱান ব্যক্তি কেতিয়াও যমৰ ভয়ংকৰ দূতসকলক নেদেখে।

Verse 74

छागवक्त्रेश्वरी देवी दक्षिणे वृषभध्वजात् । अहर्निशं भक्षयति विघ्नौघतरुपल्लवान्

বৃষভধ্বজ (শিৱ)ৰ দক্ষিণে ছাগৱক্ত্ৰেশ্বৰী দেৱী অৱস্থিত; তেওঁ অহৰ্নিশে বিঘ্নৰ অৰণ্যৰ কোমল কুঁহিপাত ভক্ষণ কৰে।

Verse 75

तस्या देव्याः प्रसादेन काशीवासः प्रलभ्यते । अतश्छागेश्वरीं देवीं महाष्टम्यां प्रपूजयेत्

সেই দেৱীৰ প্ৰসাদে কাশীত বাস লাভ হয়; সেয়ে মহাষ্টমীত ছাগেশ্বৰী দেৱীক ভক্তিভাৱে পূজা কৰা উচিত।

Verse 76

तालजंघेश्वरी देवी तालवृक्षकृतायुधा । उत्सादयति विघ्नौघानानंदवन मध्यगान्

তালজঙ্ঘেশ্বৰী দেৱী, যাঁৰ অস্ত্ৰ তালগছৰ পৰা গঢ়া, আনন্দবনৰ মাজত উঠা বিঘ্নৰ বান ধ্বংস কৰে।

Verse 77

संगमेश्वर लिंगस्य दक्षिणे विकटाननाम् । तालजंघेश्वरीं नत्वा न विघ्नैरभिभूयते

সঙ্গমেশ্বৰ লিঙ্গৰ দক্ষিণে ভয়ংকৰ-মুখী তালজঙ্ঘেশ্বৰী আছে; তেওঁক নমস্কাৰ কৰিলে বিঘ্নে কেতিয়াও পৰাভূত নকৰে।

Verse 78

उद्दालकेश्वराल्लिंगात्तीर्थं उद्दालकाभिधे । याम्यां च यमदंष्ट्राख्या चर्वयेद्विघ्नसंहतिम्

উদ্দালকেশ্বৰ লিঙ্গৰ পৰা ‘উদ্দালক’ নামে তীৰ্থ আছে; আৰু দক্ষিণ দিশত ‘যমদংশ্ট্ৰা’ নামে দেৱী বিঘ্নৰ সঞ্চিত গুচ্ছ চিবাই নিঃশেষ কৰে।

Verse 79

प्रणता यमदंष्ट्रायैस्तीर्थेचोद्दालकाभिधे । कृत्वापि पापसंघातं न यमाद्बिभ्यतीहते

উদ্দালক নামে পবিত্ৰ তীৰ্থত যি যমদংষ্ট্ৰাৰ আগত প্ৰণাম কৰে, সি পাপৰ গোট থাকিলেও ইয়াত যমক ভয় নকৰে।

Verse 80

दारुकेश्वर तीर्थे तु दारुकेशसमीपतः । पातालतालुवदनामाकाशोष्ठीं धराधराम्

দাৰুকেশ্বৰ তীৰ্থত, ভগৱান দাৰুকেশৰ সন্নিধানত, এক দেৱী আছে—যাৰ মুখ পাতালৰ তালুৰ দৰে, ওঁঠ আকাশলৈকে, আৰু যি ধৰাধৰ (পৰ্বত) সদৃশ দৃঢ়।

Verse 81

कपालकर्त्रीं हस्तां च ब्रह्मांडकवलप्रियाम् । शुष्कोदरीं स्नायुबद्धां चर्ममुंडेति विश्रुताम्

তাইৰ হাতে কপাল-কৰ্ত্ৰী (খুলি-কাটনী) আছে; সি ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড গিলিবলৈ প্ৰিয়; শুকান উদৰ, স্নায়ুবদ্ধ, আৰু ‘চৰ্মমুণ্ডা’ নামে খ্যাত।

Verse 82

क्षेत्रस्य पूर्वदिग्भागं रक्षंती विघ्नसंघतः । लसत्सहस्रदोर्दंडां ज्वलत्केकरवीक्षणाम्

ক্ষেত্ৰৰ পূৰ্ব দিশভাগ ৰক্ষা কৰি, বিঘ্নসমূহ চূৰ্ণ কৰা সেই দেৱী—যাৰ সহস্ৰ বাহু দীপ্তিময়, আৰু যাৰ দৃষ্টি জ্বলা অগ্নিৰ দৰে প্ৰখৰ।

Verse 83

पारावारप्रसृमर हस्त न्यस्तारि मोदकाम् । द्वीपि कृत्तिपरीधानां कटुकाट्टाट्टहासिनीम्

তাইৰ হাত পাৰাৱাৰলৈকে প্ৰসাৰিত; সেই হাতে শত্রুৰ ‘মোদক’ (মিঠা নিবালা) স্থাপিত। দ্বীপিৰ ছাল পিন্ধা, সি কটু-কাট্টাট্ট হাসে, ফাটনি ধ্বনিৰে গর্জে।

Verse 84

मृणालनालवत्तीव्रं चर्वंतीमस्थि पापिनः । शूलाग्रप्रोत दुर्वृत्त क्षेत्रद्रोहिकलेवराम्

পদ্মনালৰ দৰে তীক্ষ্ণতাৰে পাপীৰ অস্থি চোবাই, তাই ত্ৰিশূলৰ আগত দুৰ্বৃত্ত—ক্ষেত্ৰদ্ৰোহীৰ দেহ খুঁচি তোলে।

Verse 85

कपालमालाभरणां महाभीषणरूपिणीम् । चर्ममुंडां नरो नत्वा क्षेत्रविघ्नैर्न बाध्यते

কপালমালাৰে ভূষিতা, অতি ভীষণ ৰূপিণী চর্মমুণ্ডাক নৰ নমস্কাৰ কৰিলে, পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰৰ বিঘ্নে তাক ন বাধে।

Verse 86

यथैव चर्ममुंडैषा महारुंडापि तादृशी । एतावानेव भेदोस्या रुंडस्रग्भूषणात्वियम्

যেনেকৈ এইগৰাকী চর্মমুণ্ডা, তেনেকৈ একে ধৰণৰ মহাৰুণ্ডাও; কেৱল এইটোৱেই ভেদ—তাই ছিন্নমুণ্ডমালাৰে ভূষিতা।

Verse 87

क्षेत्ररक्षां प्रकुरुत उभेदेव्यौ महाबले । हसंत्यौ करतालीभिरन्योन्यं दोः प्रसारणात्

সেই দুয়ো গৰাকী মহাবলী দেৱীয়ে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ৰক্ষা কৰে; হাঁহি হাঁহি কৰতাল ধ্বনি তোলে আৰু পৰস্পৰৰ ফালে বাহু প্ৰসাৰিত কৰে।

Verse 88

हयग्रीवेश्वरे तीर्थे लोलार्कादुत्तरे सदा । महारुंडा प्रचंडास्या तिष्ठते भक्तविघ्नहृत्

হয়গ্ৰীৱেশ্বৰ তীৰ্থত, লোলাৰ্কাৰ সদায় উত্তৰে, প্ৰচণ্ড মুখমণ্ডলধাৰী মহাৰুণ্ডা স্থিত থাকে—ভক্তৰ বিঘ্ন হৰণকাৰিণী।

Verse 89

चर्ममुंडा महारुंडा कथिते ये तु देवते । तयोरंतरतस्तिष्ठेच्चामुंडा मुंडरूपिणी

চৰ্মমুণ্ডা আৰু মহাৰুণ্ডা নামে যি দুগৰাকী দেৱী বৰ্ণিত হৈছে। সেই দুয়োৰ মাজত চামুণ্ডা নিজে অৱস্থিত, কটা মূৰৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি।

Verse 90

एतास्तिस्रः प्रयत्नेन पूज्याः क्षेत्रनिवासिभिः । धनधान्यप्रदाश्चैताः पुत्रपौत्रप्रदा इमाः

এই তিনগৰাকী দেৱীক কাশীৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাস কৰা লোকসকলে আন্তৰিক প্ৰচেষ্টাৰে পূজা কৰিব লাগে। ইহঁতে ধন-ধান্য দান কৰে আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰও প্ৰদান কৰে।

Verse 91

उपसर्गानमूर्घ्नंति दद्युर्नैःश्रेयसीं श्रियम् । स्मृता दृष्टा न ताः स्पृष्टाः पूजिताः श्रद्धया नरैः

ইহঁতে বিপদ-আপদ নাশ কৰে আৰু পৰম কল্যাণলৈ লৈ যোৱা মঙ্গলময় সমৃদ্ধি দান কৰে। মানুহে শ্ৰদ্ধাৰে স্মৰণ কৰি, দৰ্শন কৰি, স্পৰ্শ নকৰিলেও পূজা কৰিলে—ইহঁতে অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰে।

Verse 92

महारुंडा प्रतीच्यां च देवी स्वप्नेश्वरी शुभा । भविष्यं कथयेत्स्वप्ने भक्तस्याग्रे शुभाशुभम्

পশ্চিম দিশাত মহাৰুণ্ডা—শুভা দেৱী স্বপ্নেশ্বৰী অৱস্থিত। ভক্তৰ আগত সপোনত ভৱিষ্যৰ শুভ-অশুভ কথা কৈ দিয়ে।

Verse 93

तत्र स्वप्नेश्वरं लिंगं देवीं स्वप्नेश्वरीं तथा । स्नात्वासिसंगमे पुण्ये यस्मिन्कस्मिंस्तिथावपि

তাত স্বপ্নেশ্বৰ লিঙ্গ আৰু দেৱী স্বপ্নেশ্বৰীকো সন্মানসহ পূজা কৰিব লাগে। পবিত্ৰ অসি-সঙ্গমত স্নান কৰি, যিকোনো তিথিতেই, সেই পূজাৰ যোগ্যতা লাভ হয়।

Verse 94

उपोषणपरो धीमान्नारीवा पुरुषोपि वा । संपूज्य स्थंडिलशयः स्वप्ने भावि विलोकयेत्

উপবাসত নিবিষ্ট বুদ্ধিমানী নাৰী হওক বা পুৰুষ—সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি খালি মাটিৰ শয্যাত শুই পৰে; তেতিয়া স্বপ্নত আগন্তুক ঘটনাৰ দৰ্শন লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 95

अद्यापि प्रत्ययस्तत्र कार्य एष विजानता । भूतं भावि भवत्सर्वं वदेत्स्वप्नेश्वरी निशि

আজিো যি বুজি পায়, সি তাত এই প্ৰত্যয়-সাধনা কৰিব লাগে। নিশাত স্বপ্নেশ্বৰী ক’ব—যি অতীত, যি ভবিষ্যৎ, আৰু বৰ্তমান অৱস্থাৰ সৈতে জড়িত সকলো কথা।

Verse 96

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां निशि वा दिवा । प्रयत्नतः समर्च्या सा काश्यां ज्ञानार्थिभिर्नरैः

অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু নবমী তিথিত—ৰাতি হওক বা দিন—কাশীত জ্ঞান-অন্বেষী লোকসকলে প্ৰচেষ্টাৰে সেই দেবীক সমৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 97

स्वप्नेश्वर्याश्च वारुण्यां दुर्गादेवी व्यवस्थिता । क्षेत्रस्य दक्षिणं भागं सा सदैवाभिरक्षति

স্বপ্নেশ্বৰীৰ বাৰুণা ভাগত দুৰ্গাদেৱী স্থাপিতা। সেয়ে ক্ষেত্ৰৰ দক্ষিণ অংশ সদায় ৰক্ষা কৰে।