Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीकाशीखंडोत्तरार्धं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । अगस्तिरुवाच । पार्वती हृदयानंद सर्वज्ञांगभव प्रभो । किंचित्प्रष्टुमनाः स्वामिंस्तद्भवान्वक्तुमर्हति

এতিয়া শ্ৰী কাশীখণ্ডৰ উত্তৰাৰ্ধ আৰম্ভ হয়। শ্ৰী গণেশায় নমঃ। অগস্তিয়ে ক’লে: হে প্ৰভো, পাৰ্বতীৰ হৃদয়ানন্দ, হে সৰ্বজ্ঞ, হে অঙ্গভৱ (স্কন্দ), মোৰ কিঞ্চিৎ প্ৰশ্ন আছে; কৃপা কৰি আপুনি তাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।

Verse 2

दक्ष प्रजापतेः पुत्री कश्यपस्य परिग्रहः । गरुत्मतः प्रसूः साध्वी कुतो दास्यमवाप सा

সা দাক্ষ প্ৰজাপতিৰ কন্যা, কশ্যপৰ ধৰ্মপত্নী, গৰুড়ৰ সাধ্বী জননী—তেন্তে সি কেনেকৈ দাসত্বত পৰিল?

Verse 3

स्कंद उवाच । हंजिकात्वं यथा प्राप्ता विनता सा तपस्विनी । तदप्यहं समाख्यामि निशामय महामते

স্কন্দ ক’লে: তপস্বিনী বিনতা কেনেকৈ হঞ্জিকা অৱস্থা লাভ কৰিলে—সেয়াও মই বৰ্ণনা কৰিম; হে মহামতে, মন দি শুনা।

Verse 4

कद्रूरजीजनत्पुत्राञ्शतं कश्यपतः पुरा । उलूकमरुणं तार्क्ष्यमसूत विनता त्रयम्

পূৰ্বে কদ্ৰূয়ে কশ্যপৰ পৰা শত পুত্ৰ জন্ম দিলে; আৰু বিনতাই তিনিজন—উলূক, অৰুণ আৰু তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)।

Verse 5

कौशिको राज्यमाप्यापि श्रेष्ठत्वात्पक्षिणां मुने । निर्गुणत्वाच्च तैः सर्वैः स राज्यादवरोपितः

হে মুনি, পক্ষীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হোৱাৰ বাবে কৌশিকে ৰাজ্য লাভ কৰিছিল; কিন্তু গুণহীনতাৰ কাৰণে সিহঁতে সকলোৱে তাক সিংহাসনৰ পৰা নামাই দিলে।

Verse 6

क्रूराक्षोयं दिवांधोयं सदा वक्रनखस्त्वसौ । अतीवोद्वेगजनकं सर्वेषामस्य भाषणम्

ইয়াৰ দৃষ্টি ক্ৰূৰ; ই দিনত অন্ধ; ইয়াৰ নখ সদায় বেঁকা। ইয়াৰ বাক্যই সকলোকে অতিশয় উদ্বিগ্ন কৰে।

Verse 7

इत्थं तस्य गुणग्रामान्विकथ्य बहुशः खगाः । नाद्यापि वृण्वते राज्ये कमपि स्वैरचारिणः

এইদৰে তেওঁৰ গুণসমূহৰ গুচ্ছ বাৰে বাৰে বৰ্ণনা কৰি, ৰাজ্যৰ পক্ষীগণে ক’লে—আজিও আমি কোনো স্বেচ্ছাচাৰী, কেৱল নিজৰ ইচ্ছামতে চলা লোকক ৰজা হিচাপে বাছি নলওঁ।

Verse 8

कौशिकेथ तथावृत्ते पुत्रवीक्षणलालसा । अंडं प्रस्फोटयामास मध्यमं विनता तदा

হে কৌশিক! ঘটনাবলী তেনেদৰে হোৱাত, পুত্ৰক দেখাৰ লালসাৰে বিনতাই তেতিয়া মধ্যৱৰ্তী ডিমটো ভাঙি পেলালে।

Verse 9

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रस्फोट्य घटसंभव । तदभेदितयौत्सुक्यादंडमष्टमके शते

হে ঘটসম্ভৱ! পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ পাৰ হোৱাৰ পাছত, এতিয়াও ভাঙি নোহোৱাৰ উৎকণ্ঠাত, অষ্টম শতকে (আঠশ বছৰত) তাই ডিমটো ফাটাই দিলে।

Verse 10

तावत्सर्वाणि गात्राणि तस्यातिमहसः शिशोः । ऊर्वोरुपरिसिद्धानि दंडांतर्निवासिनः

সেই সময়লৈকে সেই অতি তেজস্বী শিশুটোৰ সকলো অঙ্গ উৰুৰ ওপৰতহে গঠিত হৈছিল—যেন দণ্ডৰ ভিতৰত বাস কৰিবলৈ নিয়ত।

Verse 11

अंडान्निर्गतमात्रेण क्रोधारुणमुखश्रिया । अर्धनिष्पन्नदेहेन शिशुना शापिता प्रसूः

ডিমৰ পৰা ওলাই অহা মাত্ৰেই, ক্ৰোধে ৰঙা মুখমণ্ডলৰ দীপ্তিৰে, অর্ধেক গঠিত দেহধাৰী সেই শিশুৱে নিজৰ মাতৃক শাপ দিলে।

Verse 12

जनयित्रि त्वया दृष्ट्वा काद्रवेयान्स्वलीलया । खेलतो मातुरुत्संगे यदंडं व्याधित द्विधा

‘মাতৃ, কদ্ৰূৰ পুত্ৰসকলক দেখি কেৱল ক্ৰীড়াৰ ছলে—মই তোমাৰ কোলাত খেলি থাকোঁতে—তুমি মোৰ ডিমটো দুটা ভাগ কৰি ভাঙিলা।’

Verse 13

तदनिष्पन्न सर्वांगः शपामि त्वा विहंगमे । तेषामेवैधि दासी त्वं सपत्न्यंग भुवामिह

‘সেয়ে, মোৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ অসম্পূৰ্ণ ৰ’ল বুলিয়েই, হে পক্ষী-মাতৃ, মই তোমাক শাপ দিছোঁ: এই পৃথিৱীত তুমি সিহঁতৰেই দাসী হ’বা—হে সতীনীৰ অঙ্গ!’

Verse 14

वेपमानाथ तच्छापादिदं प्रोवाच पक्षिणी । अनूरो ब्रूहि मे शापावसानं मातुरंगज

সেই শাপত কঁপিবলৈ ধৰিলে পক্ষী-মাতৃয়ে এইদৰে ক’লে: ‘হে অনূৰু, মোৰ দেহৰেই সন্তান, মোক ক’—এই শাপৰ অন্ত কেতিয়া হ’ব?’

Verse 15

अनूरुरुवाच । अंडं तृतीयं मा भिंधि ह्यनिष्पन्नं ममेव हि । अस्मिन्नंडे भविष्यो यः स ते दास्यं हरिष्यति

অনূৰু ক’লে: ‘তৃতীয় ডিমটো নাভাঙিবা; সেয়া মোৰেই, এতিয়াও অসম্পূৰ্ণ। এই ডিমৰ পৰা যি জন্মিব, সিয়েই তোমাৰ দাসত্ব হৰণ কৰিব।’

Verse 16

इत्युक्त्वा सोरुणोगच्छदुड्डीयानंदकाननम् । यत्र विश्वेश्वरो दद्यादपि पंगोः शुभां गतिम्

এইদৰে কৈ অনন্তৰ অৰুণ উৰি উৰি উড্ডীয়ানৰ মনোমোহা কাননলৈ গ’ল—য’ত বিশ্বেশ্বৰ লেঙেৰাকো শুভ গতি দান কৰে।

Verse 17

एतत्ते पृच्छतः ख्यातं विनता दास्यकारणम् । मुने प्रसंगतो वच्मि अरुणादित्यसंभवम्

হে মুনি, তুমি সুধিলে বুলি বিনতাৰ দাসত্বৰ সুপ্ৰসিদ্ধ কাৰণ মই ক’লোঁ। এতিয়া ক্ৰম অনুসৰি অৰুণ আৰু অৰুণাদিত্যৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰোঁ।

Verse 18

अनूरुत्वादनूरुर्योरुणः क्रोधारुणो यतः । वाराणस्यां तपस्तप्त्वा तेनाराधि दिवाकरः

‘অনূৰু’ (উৰুহীন) হোৱাৰ বাবে সি অৰুণ নামে খ্যাত হ’ল, ক্ৰোধে ৰঙা হৈ উঠিছিল। বাৰাণসীত তপস্যা কৰি সি দিৱাকৰ সূৰ্যদেৱক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 19

सोपि प्रसन्नो दत्त्वाथ वरांस्तस्मा अनूरवे । आदित्यस्तस्य नाम्नाभूदरुणादित्य इत्यपि

সূৰ্যদেৱ প্ৰসন্ন হৈ সেই অনূৰুক বৰ দান কৰিলে। আৰু আদিত্যও তাৰ নাম অনুসৰি ‘অৰুণাদিত্য’ বুলিও খ্যাত হ’ল।

Verse 20

अर्क उवाच । तिष्ठानूरो मम रथे सदैव विनतात्मज । जगतां च हितार्थाय ध्वांतं विध्वंसयन्पुरः

অৰ্ক (সূৰ্য) ক’লে: হে অৰুণ, বিনতাৰ পুত্ৰ, তুমি সদায় মোৰ ৰথত স্থিত থাকিবা; জগতৰ মঙ্গলৰ বাবে মোৰ আগত অন্ধকাৰ বিনাশ কৰি যাবা।

Verse 21

अत्र त्वत्स्थापितां मूर्तिं ये भजिष्यंति मानवाः । वाराणस्यां महादेवोत्तरे तेषां कुतो भयम्

যিসকল মানুহে ইয়াত তোমাৰ স্থাপন কৰা মূৰ্তিক ভজনা কৰিব—বাৰাণসীত মহাদেৱৰ উত্তৰ ফালে—তেওঁলোকৰ ক’ত ভয় থাকিব?

Verse 22

येर्चयिष्यंति सततमरुणादित्यसंज्ञकम् । मामत्र तेषां नो दुःखं न दारिद्र्यं न पातकम्

যিসকলে ইয়াত মোক সদায় ‘অৰুণাদিত্য’ নামে ভক্তিভাৱে পূজা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ন দুখ, ন দাৰিদ্ৰ্য, ন পাপ থাকে।

Verse 23

व्याधिभिर्नाभिभूयंते नो पसर्गैश्च कैश्चन । शोकाग्निना न दह्यंते ह्यरुणादित्यसेवनात्

অৰুণাদিত্যৰ সেৱা-ভক্তিৰ ফলে তেওঁলোক ৰোগে পৰাভূত নহয়, কোনো উপসৰ্গে আচ্ছন্ন নহয়; শোকৰ অগ্নিয়েও তেওঁলোকক দহিব নোৱাৰে।

Verse 24

अथ स्यंदनमारोप्य नीतवानरुणं रविः । अद्यापि स रथे सौरे प्रातरेव समुद्यति

তাৰ পাছত ৰবি (সূৰ্য) এ অৰুণক ৰথত আৰোহণ কৰাই লৈ গ’ল। আজিও তেওঁ সৌৰ ৰথত প্ৰভাতেই উদয় হয়।

Verse 25

यः कुर्यात्प्रातरुत्थाय नमस्कारं दिनेदिने । अरुणाय ससूर्याय तस्य दुःखभयं कुतः

যি মানুহে প্ৰভাতে উঠি দিনেদিনে অৰুণক সূৰ্যসহ নমস্কাৰ কৰে, তাৰ দুখ বা ভয় ক’ত থাকিব?

Verse 26

अरुणादित्यमाहात्म्यं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । न तस्य दुष्कृतं किंचिद्भविष्यति कदाचन

যি নৰোত্তমে অৰুণাদিত্যৰ মাহাত্ম্য শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ বাবে কেতিয়াও কোনো দুষ্কৃত্য উদ্ভৱ নহয়।

Verse 27

स्कंद उवाच । वृद्धादित्यस्य माहात्म्यं शृणु ते कथयाम्यहम् । यस्य श्रवणमात्रेण नरो नो दुष्कृतं भजेत्

স্কন্দে ক’লে: বৃদ্ধাদিত্যৰ মাহাত্ম্য শুনা; মই তোমাক ক’ম। ইয়াৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰে মানুহ পাপকর্মত নপৰে।

Verse 28

पुरात्र वृद्धहारीतो वाराणस्यां महातपाः । महातपः समृद्ध्यर्थं समाराधितवान्रविम्

পূৰ্বে বাৰাণসীত মহাতপস্বী বৃদ্ধহাৰীত মুনিয়ে নিজৰ মহাতপস্যাৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে ৰবি—সূৰ্যদেৱ—ক আৰাধনা কৰিছিল।

Verse 29

मूर्तिं संस्थाप्य शुभदां भास्वतः शुभलक्षणाम् । दक्षिणेन विशालाक्ष्या दृढभक्तिसमन्वितः

ভাস্বত—দীপ্ত সূৰ্যদেৱ—ৰ শুভলক্ষণযুক্ত, বৰদায়িনী মূৰ্তি স্থাপন কৰি, তেওঁ বিশালাক্ষীৰ দক্ষিণফালে দৃঢ় ভক্তিৰে অৱস্থিত হ’ল।

Verse 30

तुष्टस्तस्मै वरं प्रादाद्ब्रध्नो वृद्धतपस्विने । अलं विलंब्य याचस्व कस्ते देयो वरो मया

তেতিয়া ব্ৰধ্ন—সূৰ্যদেৱ—সন্তুষ্ট হৈ সেই বৃদ্ধ তপস্বীক বৰ দিলে: “এতিয়া বিলম্ব যথেষ্ট—মাগা! মই তোমাক কোন বৰ দিম?”

Verse 31

सोथ प्रसन्नाद्द्युमणेरवृणीत वरं मुनिः । यदि प्रसन्नो भगवान्युवत्वं देहि मे पुनः

তেতিয়া মুনিয়ে প্ৰসন্ন দ্যুমণী—সূৰ্যদেৱ—ৰ পৰা বৰ বাছিলে: “যদি ভগৱান সন্তুষ্ট, তেন্তে মোক পুনৰ যৌৱন দিয়া।”

Verse 32

तपःकरण सामर्थ्यं स्थविरस्य न मे यतः । पुनस्तारुण्यमाप्तोहं चरिष्याम्युत्तमं तपः

বৃদ্ধ অৱস্থাত তপস্যা কৰিবলৈ মোৰ শক্তি নাই। পুনৰ যৌৱন লাভ কৰি মই আকৌ উত্তম তপস্যা আচৰণ কৰিম।

Verse 33

तप एव परो धर्मस्तप एव परं वसु । तप एव परः कामो निर्वाणं तप एव हि

তপস্যাই পৰম ধৰ্ম, তপস্যাই পৰম ধন। তপস্যাই পৰম কামনা; নিশ্চয় মোক্ষো তপস্যাৰ দ্বাৰাই লাভ হয়।

Verse 34

ऋतेन तपसः क्वापि लभ्या ऐश्वर्यसंपदः । पदं ध्रुवादिभिः प्रापि केवलं तपसो बलात्

তপস্যা নোহোৱাকৈ ক’তো ঐশ্বৰ্য আৰু সমৃদ্ধিৰ সম্পদ লাভ নহয়। ধ্ৰুৱ আদি যি ধ্ৰুৱপদ লাভ কৰিলে, সেয়া কেৱল তপস্যাৰ বলতেই।

Verse 36

धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति । जरातुरेंद्रियग्रामे स्त्रियोपि नयतः स्वसात्

ধিক এই জৰা, যাৰ দ্বাৰা সকলো প্ৰাণী বৈৰাগ্যপ্ৰাপ্ত হয়। যেতিয়া ইন্দ্ৰিয়সমূহ জৰাতুৰ হয়, তেতিয়া নাৰীসকলেও নিজ স্বভাৱবশে নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যায়।

Verse 37

वरं मरणमेवास्तु मा जरास्त्वतिशोच्यकृत् । क्षणं दुःखं च मरणं जरा दुःखं क्षणेक्षणे

মৰণেই ভাল, জৰাই যেন অতিশয় শোক নকৰে। মৰণৰ দুখ ক্ষণিক, কিন্তু জৰাৰ দুখ ক্ষণে ক্ষণে।

Verse 38

कांक्षंति दीर्घतपसे चिरमायुर्जितेंद्रियाः । धनं दानाय पुत्राय कलत्रं मुक्तये धियम्

যিসকলে ইন্দ্ৰিয় জয় কৰিছে, তেওঁলোকে দীঘল তপস্যা আৰু দীৰ্ঘায়ু কামনা কৰে; দানৰ বাবে ধন, বংশৰ বাবে পুত্ৰ, ধৰ্মৰ বাবে পত্নী, আৰু মুক্তিৰ বাবে বিবেক-বুদ্ধি বিচাৰে।

Verse 39

वृद्धस्यवार्धकं ब्रध्नस्तत्क्षणादपहृत्य वै । ददौ च चारुता हेतुं तारुण्यं पुण्यसाधनम्

ব্ৰধ্নে তৎক্ষণাৎ বৃদ্ধজনৰ জৰাৰ দুর্বলতা হৰণ কৰিলে আৰু যৌৱনৰ বল দান কৰিলে; লগতে সৌন্দৰ্যও দিলে, যি পুণ্যকৰ্ম সাধনৰ হেতু।

Verse 40

एवं स वृद्धहारीतो वाराणस्यां महामुनिः । संप्राप्य यौवनं ब्रध्नात्तप उग्रं चचार ह

এইদৰে বৃদ্ধতাৰে পীড়িত মহামুনি হাৰীতাই ব্ৰধ্নাৰ পৰা যৌৱন লাভ কৰি বাৰাণসীত উগ্ৰ তপস্যা আচৰণ কৰিলে।

Verse 41

वृद्धेनाराधितो यस्माद्धारीतेन तपस्विना । आदित्यो वार्धकहरो वृद्धादित्यस्ततः स्मृतः

যিহেতু তপস্বী হাৰীতাই বৃদ্ধাৱস্থাত আদিত্যক আৰাধনা কৰিছিল, সেয়েহে জৰা-হৰণকাৰী সেই আদিত্য ‘বৃদ্ধাদিত্য’ নামে স্মৃত।

Verse 42

वृद्धादित्यं समाराध्य वाराणस्यां घटोद्भव । जरा दुर्गति रोगघ्नं बहवः सिद्धिमागताः

হে ঘটোদ্ভৱ! বাৰাণসীত বিধিপূৰ্বক বৃদ্ধাদিত্যক আৰাধনা কৰি বহুতে সিদ্ধি লাভ কৰিছে; তেওঁ জৰা, দুৰ্গতি আৰু ৰোগ নাশ কৰে।

Verse 43

वृद्धादित्यं नमस्कृत्य वाराणस्या रवौ नरः । लभेदभीप्सितां सिद्धिं न क्वचिद्दुर्गतिं लभेत्

যি নৰ বাৰাণসীত সূৰ্যদেৱ বৃদ্ধাদিত্যক নমস্কাৰ কৰে, সি ইচ্ছিত সিদ্ধি লাভ কৰে আৰু কেতিয়াও ক’তো দুৰ্গতি নাপায়।

Verse 44

स्कंद उवाच । अतः परं शृणु मुने केशवादित्यमुत्तमम् । यथा तु केशवं प्राप्य सविता ज्ञानमाप्तवान्

স্কন্দে ক’লে: হে মুনি, এতিয়া আগলৈ শুনা—সৰ্বোত্তম কেশবাদিত্যৰ কথা; কেশৱক প্ৰাপ্ত কৰি সৱিতৃয়ে কেনেকৈ সত্য জ্ঞান লাভ কৰিলে।

Verse 45

व्योम्नि संचरमाणेन सप्ताश्वेनादिकेशवः । एकदा दर्शिभावेन पूजयंल्लिंगमैश्वरम्

সপ্তাশ্বযুক্ত ৰথে আকাশে বিচৰণ কৰা আদিকেশৱে, এবাৰ দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰ্যশালী লিঙ্গক পূজা কৰিলে।

Verse 46

कौतुकादिव उत्तीर्य हरे रविरुपाविशत् । निःशब्दो निश्चलः स्वस्थो महाश्चर्यसमन्वितः

কৌতুকবশত যেন উঠি ৰৱি হৰিৰ ওচৰত গৈ বহিল; নিঃশব্দ, নিশ্চল, সুস্থচিত্ত আৰু মহা আশ্চৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 47

प्रतीक्षमाणोवसरं किंचित्प्रष्टुमना हरिम् । हरिं विसर्जितार्चं च प्रणनाम कृतांजलिः

উপযুক্ত সময়ৰ অপেক্ষা কৰি, কিবা সুধিব খুজি, পূজা সমাপ্ত কৰি সি হৰিক বিদায় দিলে আৰু কৃতাঞ্জলিৰে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 48

स्वागतं ते हरिः प्राह बहुमानपुरःसरम् । स्वाभ्याशं आसयामास भास्वंतं नतकंधरम्

হৰিয়ে সন্মানভৰা বাক্যেৰে তেওঁক স্বাগতম জনালে; ওচৰলৈ আনি, নতগ্ৰীৱা তেজস্বী সূৰ্যক নিজৰ কাষতে আসন দিলে।

Verse 49

अथावसरमालोक्य लोकचक्षुरधोक्षजम् । नत्वा विज्ञापयामास कृतानुज्ञोऽसुरारिणा

তাৰ পিছত উপযুক্ত সময় দেখি, লোকচক্ষু সূৰ্যই অধোক্ষজ বিষ্ণুক নমস্কাৰ কৰিলে আৰু অসুৰাৰিৰ অনুমতি পাই নিজৰ নিবেদন জনালে।

Verse 50

रविरुवाच । अंतरात्मासि जगतां विश्वंभर जगत्पते । तवापि पूज्यः कोप्यस्ति जगत्पूज्यात्र माधव

ৰৱি (সূৰ্য) ক’লে: হে বিশ্বম্ভৰ, হে জগত্পতে! তুমি সৰ্বজীৱৰ অন্তৰাত্মা। তথাপি হে মাধৱ, যাক জগত পূজে, ইয়াত কি কোনো আছে যাক তুমিও পূজা কৰা?

Verse 51

त्वत्तश्चाविर्भवेदेतत्त्वयि सर्वं प्रलीयते । त्वमेव पाता सर्वस्य जगतो जगतांनिधे

তোমাৰ পৰাই এই জগত উদ্ভৱ হয় আৰু তোমাতেই সকলো লয় পায়। হে জগতসমূহৰ নিধি, তুমিয়েই সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৰক্ষক।

Verse 52

इत्याश्चर्यं समालोक्य प्राप्तोस्म्यत्र तवांतिकम् । किमिदं पूज्यते नाथ भवता भवतापहृत्

এই আশ্চৰ্য দেখি মই ইয়াত তোমাৰ সান্নিধ্যলৈ আহিছোঁ। হে নাথ, শৰণাগতসকলৰ দুখ হৰণ কৰা তুমি—কাক পূজা কৰা?

Verse 53

इति श्रुत्वा हृषीकेशः सहस्रांशोरुदीरितम् । उच्चैर्माशंस सप्ताश्वं वारयन्करसंज्ञया

সহস্ৰ-কিৰণধাৰী সূৰ্যই উচ্চাৰিত বাক্য শুনি হৃষীকেশ (বিষ্ণু) উচ্চস্বৰে তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰিলে আৰু হাতৰ সংকেতে সপ্তাশ্বধাৰীজনক কোমলভাৱে নিবাৰণ কৰিলে।

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । देवदेवो महादेवो नीलकंठ उमापतिः । एक एव हि पूज्योत्र सर्वकारणकारणम्

শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে: ‘দেৱদেৱ মহাদেৱ, নীলকণ্ঠ, উমাপতি—ইয়াত কেৱল তেঁৱেই পূজ্য, সকলো কাৰণৰো কাৰণস্বৰূপ।’

Verse 55

अत्र त्रिलोचनादन्यं समर्चयतियोल्पधीः । सलोचनोपि विज्ञेयो लोचनाभ्यां विवर्जितः

‘ইয়াত যি কোনো অল্পবুদ্ধিৰ মানুহে ত্ৰিলোচনৰ বাহিৰে আন কাকো সমৰ্চনা কৰে, সি চকু থাকিলেও সত্য দৃষ্টিৰ পৰা বঞ্চিত বুলি জানিব লাগে।’

Verse 56

एको मृत्युंजयः पूज्यो जन्ममृत्युजराहरः । मृत्युंजयं किलाभ्यर्च्य श्वेतो मृत्युंजयोभवत्

‘একমাত্ৰ মৃত্যুঞ্জয়েই পূজ্য—যি জন্ম, মৃত্যু আৰু জৰাৰ হৰণকাৰী। নিশ্চয় মৃত্যুঞ্জয়ক আৰ্চনা কৰি শ্বেত মৃত্যুজয়ী হৈছিল।’

Verse 57

कालकालं समाराध्य भृंगी कालं जिगायवै । शैलादिमपि तत्याज मृत्युर्मृत्युंजयार्चकम्

‘কালকাল (কালৰ সংহাৰক)ক সমাৰাধনা কৰি ভৃঙ্গীয়ে সঁচাকৈ কালক জয় কৰিলে। মৃত্যুঞ্জয়ৰ আৰ্চক শৈলাদীক ত মৃত্যুয়েও ত্যাগ কৰিলে।’

Verse 58

विजिग्ये त्रिपुरं यस्तु हेलयैकेषु मोक्षणात् । तं समभ्यर्च्य भूतेशं को न पूज्यतमो भवेत्

ভূতেশ (শিৱ)ক সমভক্তিৰে পূজা কৰি কোনে সৰ্বাধিক পূজাৰী নহ’ব? যিজনে ত্ৰিপুৰ জয় কৰিলে আৰু যিয়ে কিছুমানক কেৱল অলপ কৃপা-মাত্ৰে মোক্ষ দান কৰে।

Verse 59

त्रिजगज्जयिनो हेतोस्त्र्यक्षस्याराधनं परम् । को नाराधयति ब्रध्नसारस्य स्मरविद्विषः

তিনিওঁ লোক জয় কৰাৰ হেতু ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুৰ আৰাধনাই পৰম। কামদেৱৰ বৈৰী, দীপ্ত-সাৰস্বত সেই প্ৰভুক কোনে নাৰাধে?

Verse 60

यस्याक्षिपक्ष्मसंकोचाज्जगत्संकोचमेत्यदः । विकस्वरं विकासाच्च कस्य पूज्यतमो न सः

যাৰ চকুৰ পাপৰি সঙ্কুচিত হ’লে এই জগত সঙ্কুচিত হয়, আৰু মেলি দিলে বিস্তাৰিত হৈ বিকশিত হয়—সেইজন কোনে সৰ্বাধিক পূজ্য নহ’ব?

Verse 61

शंभोर्लिंगं समभ्यर्च्य पुरुषार्थचतुष्टयम् । प्राप्नोत्यत्र पुमान्सद्यो नात्र कार्या विचारणा

ইয়াত শম্ভুৰ লিঙ্গ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে মানুহে তৎক্ষণাৎ চাৰিও পুৰুষাৰ্থ—ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ—লাভ কৰে; ইয়াত সন্দেহৰ স্থান নাই।

Verse 62

समर्च्य शांभवं लिंगमपिजन्मशतार्जितम् । पापपुंजं जहात्येव पुमानत्र क्षणाद्ध्रुवम्

ইয়াত শাঁভৱ লিঙ্গ পূজা কৰিলে মানুহে শত জন্মত সঞ্চিত পাপৰাশিো নিশ্চিতভাৱে এক ক্ষণতে ত্যাগ কৰে।

Verse 63

किंकिं न संभवेदत्र शिवलिंगसमर्चनात् । पुत्राः कलत्र क्षेत्राणि स्वर्गो मोक्षोप्यसंशयम्

ইয়াত শিৱলিঙ্গৰ সমৰ্চনাৰ দ্বাৰা কোনটো কথা অসম্ভৱ হ’ব পাৰে? পুত্ৰ, পত্নী, ক্ষেত্ৰ-ভূমি, স্বৰ্গ—আৰু নিঃসন্দেহে মোক্ষো।

Verse 64

त्रैलोक्यैश्वर्यसंपत्तिर्मया प्राप्ता सहस्रगो । शिवलिंगार्चनादेकात्सत्यंसत्यं पुनःपुनः

শিৱলিঙ্গৰ একবাৰ অর্চনাৰ দ্বাৰাই মই ত্ৰিলোকৰ ঐশ্বৰ্য আৰু সম্পত্তি সহস্ৰগুণে লাভ কৰিলোঁ—সত্য, সত্য, মই পুনঃপুনঃ কওঁ।

Verse 65

अयमेव परोयोगस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं ज्ञानं स्थाणुलिंगं यदर्च्यते

এইয়েই পৰম যোগ; এইয়েই পৰম তপস্যা; এইয়েই পৰম জ্ঞান—অৰ্থাৎ স্থাণুৰ লিঙ্গৰ অর্চনা।

Verse 66

यैर्लिंगं सकृदप्यत्र पूजितं पार्वतीपतेः । कुतो दुःखभयं तेषां संसारे दुःखभाजने

যিসকলে ইয়াত পাৰ্বতীপতিৰ লিঙ্গ একবাৰো পূজা কৰিছে, দুখৰ পাত্ৰ এই সংসাৰত তেওঁলোকৰ দুখ-ভয় কেনেকৈ হ’ব?

Verse 67

सर्वं परित्यज्य रवे यो लिंगं शरणं गतः । न तं पापानि बाधंते महांत्यपि दिवाकर

হে ৰবি! যিজনে সকলো ত্যাগ কৰি লিঙ্গক শৰণ লৈছে, তাক পাপসমূহে—মহান পাপো—কেতিয়াও বাধা দিব নোৱাৰে, হে দিবাকৰ।

Verse 68

लिंगार्चने भवेद्वृद्धिस्तेषामेवात्र भास्कर । येषां पुनर्भवच्छेदं चिकीर्षति महेश्वरः

হে ভাস্কৰ (সূৰ্য), এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত লিঙ্গ-অৰ্চনাই বিশেষকৈ তেওঁলোকৰ আধ্যাত্মিক বৃদ্ধি ঘটায়, যিসকলৰ পুনৰ্ভৱ-চক্ৰ মহেশ্বৰে ছেদন কৰিব বিচাৰে।

Verse 69

न लिंगाराधनात्पुण्यं त्रिषुलोकेषु चापरम् । सर्वतीर्थाभिषेकः स्याल्लिंगस्नानांबु सेवनात्

ত্ৰিলোকত লিঙ্গ-আৰাধনাতকৈ শ্ৰেষ্ঠ পুণ্য আন নাই; লিঙ্গ-স্নানৰ জল সেৱন কৰিলে সকলো তীৰ্থৰ অভিষেকৰ ফল লাভ হয়।

Verse 70

तस्माल्लिंगं त्वमप्यर्क समर्चय महेशितुः । संप्राप्तं परमां लक्ष्मीं महातेजोभि जृंभणीम्

সেয়ে হে অৰ্ক (সূৰ্য), তুমিও মহেশিতাৰ লিঙ্গ সমৰ্চনা কৰা; তাতে তুমি পৰম লক্ষ্মী—মহাতেজে বিস্তাৰিত উত্তম শ্ৰী—লাভ কৰিবা।

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं तदारभ्य सहस्रगुः । विधाय स्फाटिकं लिंगं मुनेद्यापि समर्चयेत्

হৰিৰ বাক্য শুনি, সহস্ৰগু (সূৰ্য) তেতিয়াৰ পৰা স্ফটিকৰ লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰিলে; আৰু হে মুনি, আজিও সি তাক সমৰ্চনা কৰে।

Verse 72

गुरुत्वेन तदाकल्य विवस्वानादिकेशवम् । तत्रोपतिष्ठतेद्यापि उत्तरेणादिकेशवात्

তাঁক গুৰুৰূপে জ্ঞান কৰি, বিবস্বান (সূৰ্য) আদিকেশৱক সন্মানে সেৱা কৰে; আজিও সি তাত আদিকেশৱৰ উত্তৰে অৱস্থান কৰে।

Verse 73

अतः स केशवादित्यः काश्यां भक्ततमोनुदः । समर्चितः सदा देयान्मनसो वांछितं फलम्

সেয়ে কাশীত অৱস্থিত সেই কেশবাদিত্য—ভক্তসকলৰ ওপৰত পৰি থকা অন্ধকাৰ নাশক—যদি ভক্তিভাৱে সদা সমাৰ্চিত হয়, তেন্তে মনৰ কামনা কৰা ফল সদায় দান কৰে।

Verse 74

केशवादित्यमाराध्य वाराणस्यां नरोत्तमः । परमं ज्ञानमाप्नोति येन निर्वाणभाग्भवेत्

ৱাৰাণসীত কেশবাদিত্যক আৰাধনা কৰি নৰোত্তমে পৰম জ্ঞান লাভ কৰে; সেই জ্ঞানৰ দ্বাৰাই সি নিৰ্বাণৰ অংশীদাৰ হয়।

Verse 75

तत्र पादोदके तीर्थेकृतसर्वोदकक्रियः । विलोक्य केशवादित्यं मुच्यते जन्मपातकैः

তাত পাদোদক তীৰ্থত, যিজনে পৱিত্ৰ জল-সম্পৰ্কীয় সকলো ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিছে, সি কেশবাদিত্যক কেৱল দৰ্শন কৰিয়েই জন্ম-জন্মান্তৰৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 76

अगस्ते रथसप्तम्यां रविवारो यदाप्यते । तदा पादोदके तीर्थे आदिकेशव सन्निधौ

যেতিয়া আগস্ত (ভাদ্ৰপদ) মাহত ৰথ-সপ্তমী ৰবিবাৰে পৰে, তেতিয়া পাদোদক তীৰ্থত, আদিকেশৱৰ সান্নিধ্যত, এক বিশেষ পৱিত্ৰ ক্ষণ উদ্ভৱ হয়।

Verse 77

स्नात्वोषसि नरो मौनी केशवादित्यपूजनात् । सप्तजन्मार्जितात्पापान्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

উষাৰ সময়ত স্নান কৰি আৰু মৌন ব্ৰত ধৰি, যি নৰে কেশবাদিত্যৰ পূজা কৰে, সি সাত জন্মত অৰ্জিত পাপৰ পৰা তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়।

Verse 78

यद्यज्जन्मकृतं पापं मया सप्तसु जन्मसु । तन्मे रोगं च शोकं च माकरी हंतु सप्तमी

মোৰ সাতটা জন্মত যি যি পাপ মই কৰিছোঁ, মাকৰী সপ্তমীয়ে সেয়া মোৰ পৰা নাশ কৰক; লগতে মোৰ ৰোগ আৰু শোকো বিনাশ কৰক।

Verse 79

एतज्जन्मकृतं पापं यच्च जन्मांतरार्जितम् । मनोवाक्कायजं यच्च ज्ञाताज्ञाते च ये पुनः

এই জন্মত কৰা পাপ আৰু অন্য জন্মত সঞ্চিত পাপ; আৰু মন, বাক্য আৰু দেহৰ পৰা উৎপন্ন যি পাপ—জানিও বা অজানিও কৰা—

Verse 80

इति सप्तविधं पापं स्नानान्मे सप्तसप्तिके । सप्तव्याधिसमायुक्तं हर माकरि सप्तमि

এইদৰে সাতবিধ পাপ মোৰ ‘সাত-সাত’ বিধিৰ স্নানৰ দ্বাৰা দূৰ হওক; হে মাকৰী সপ্তমী, সেয়া হৰণ কৰা, আৰু তাৰ সৈতে যুক্ত সাতটা ব্যাধিৰ গুচ্ছো আঁতৰাই দিয়া।

Verse 81

एतन्मंत्रत्रयं जप्त्वा स्नात्वा पादोदके नरः । केशवादित्यमालोक्य क्षणान्निष्कलुषो भवेत्

এই তিন মন্ত্র জপ কৰি আৰু পাদোদকত (চৰণ ধোৱা জলত) স্নান কৰি, নৰে কেশবাদিত্যৰ দৰ্শন কৰিলে ক্ষণতে কলুষমুক্ত হয়।

Verse 82

केशवादित्यमाहात्म्यं शृण्वञ्श्रद्धासमन्वितः । नरो न लिप्यते पापैः शिवभक्तिं च विंदति

শ্ৰদ্ধাসহ কেশবাদিত্যৰ মাহাত্ম্য শুনা নৰে পাপত লিপ্ত নহয়, আৰু শিৱভক্তিও লাভ কৰে।

Verse 83

स्कंद उवाच । अतः परं शृणु मुने विमलादित्यमुत्तमम् । हरिकेशवने रम्ये वाराणस्यां व्यवस्थितम्

স্কন্দে ক’লে: এতিয়া পৰ, হে মুনি, শ্ৰৱণ কৰা—উত্তম বিমলাদিত্য, যি বাৰাণসীৰ মনোৰম হৰি-কেশৱ বনত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 84

उच्चदेशेभवत्पूर्वं विमलो नाम बाहुजः । स प्राक्तनात्कर्मयोगाद्विमले पथ्यपि स्थितः

পূৰ্বে এক উচ্চ দেশত বাহুজ বংশৰ ‘বিমল’ নামৰ এজন পুৰুষ আছিল। পূৰ্বকৃত কৰ্মযোগৰ বলত তেওঁ ‘বিমল’ নামে থাকিও কল্যাণ-বিৰোধী অৱস্থাত স্থিত হ’ল।

Verse 85

कुष्ठरोगमवाप्योच्चैस्त्यक्त्वा दारान्गृहं वसु । वाराणसीं समासाद्य ब्रध्नमाराधयत्सुधीः

কুষ্ঠৰোগে তীব্ৰভাৱে পীড়িত হৈ তেওঁ পত্নী, ঘৰ আৰু ধন ত্যাগ কৰিলে। তাৰ পাছত বাৰাণসীত উপস্থিত হৈ সেই সুধীজনে ব্ৰধ্ন—সূৰ্যদেৱ—ক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 86

करवीरैर्जपाभिश्च गंधकैः किंशुकैः शुभैः । रक्तोत्पलैरशोकैश्च स समानर्च भास्करम्

কৰবীৰ, জপা, সুগন্ধি পুষ্প, শুভ কিঞ্চুক, ৰক্ত উৎপল আৰু অশোক ফুলেৰে তেওঁ বিধিপূৰ্বক ভাস্কৰ—সূৰ্য—ক পূজা কৰিলে।

Verse 87

विचित्ररचनैर्माल्यैः पाटलाचंपकोद्भवैः । कुंकुमागुरुकर्पूरमिश्रितैः शोणचंदनैः

বিচিত্ৰ ৰচনাৰ মাল্যৰে—পাটলা আৰু চম্পক ফুলে গাঁথা—আৰু কুঙ্কুম, আগৰু, কৰ্পূৰ মিশ্ৰিত ৰক্তচন্দনেৰে—

Verse 88

देवमोहनधूपैश्च बह्वामोदततांबरैः । कर्पूरवर्तिदीपैश्च नैवेद्यैर्घृतपायसैः

তেওঁ মোহনীয় ধূপেৰে, বহুত সুগন্ধি বস্ত্ৰেৰে, কৰ্পূৰৰ বতিযুক্ত দীপেৰে আৰু ঘী-খীৰ নৈবেদ্যৰে সূৰ্যদেৱক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 89

अर्घदानैश्च विधिवत्सौरेः स्तोत्रजपैरपि । एवं समाराधयतस्तस्यार्को वरदोभवत्

বিধিমতে সাউৰিৰ অৰ্ঘ্য দান কৰি, লগতে স্তোত্ৰ জপ আৰু সূৰ্য-মন্ত্ৰ জপেৰে তেওঁ আৰাধনা কৰিলে; তেনে কৰাত অৰ্ক (সূৰ্য) তেওঁৰ প্ৰতি বৰদাতা হৈ উঠিল।

Verse 90

उवाच च वरं ब्रूहि विमलामलचेष्टित । कुष्ठश्च ते प्रयात्वेष प्रार्थयान्यं वरं पुनः

তেতিয়া সূৰ্যদেৱে ক’লে— “হে বিমল, নিৰ্মল আৰু নিষ্কলংক আচৰণৱান, তোমাৰ বৰ কোৱা। তোমাৰ এই কুষ্ঠ ৰোগ আঁতৰি যাব; এতিয়া পুনৰ আন এটা বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 91

आकर्ण्य विमलश्चेत्थमालापं रश्मिमालिनः । प्रणतो दंडवद्भूमौ संप्रहष्टतनूरुहः

ৰশ্মিমালিনৰ এই বাক্য শুনি বিমলে দণ্ডৱৎ ভাৱে ভূমিত প্ৰণাম কৰিলে; আনন্দৰ ৰোমাঞ্চে তেওঁৰ দেহৰ লোম খাড়া হৈ উঠিল।

Verse 92

शनैर्विज्ञापयांचक्र एकचक्ररथं रविम् । जगच्चक्षुरमेयात्मन्महाध्वांतविधूनन

তাৰ পাছত তেওঁ নম্ৰভাৱে একচক্ৰ ৰথধাৰী ৰবিক নিবেদন কৰিলে— “হে জগতচক্ষু, হে অমেয় আত্মা, হে মহাধ্বান্ত বিধূনন!”

Verse 93

यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । तदा त्वद्भक्तिनिष्ठा ये कुष्ठं मास्तु तदन्वये

যদি আপুনি প্ৰসন্ন, হে ভগৱান, আৰু মোক বৰ দান কৰিব খোজে, তেন্তে আপোনাৰ ভক্তিত নিষ্ঠাৱান যিসকল, তেওঁলোকৰ কেতিয়াও কুষ্ঠ নোহওক—আৰু তেওঁলোকৰ বংশতো সেয়া উদ্ভৱ নকৰক।

Verse 94

अन्येपि रोगा मा संतु मास्तु तेषां दरिद्रता । मास्तु कश्चन संतापस्त्वद्भक्तानां सहस्रगो

আন আন ৰোগো তেওঁলোকৰ নোহওক; তেওঁলোকৰ দৰিদ্ৰতাও নোহওক। আপোনাৰ ভক্তসকলৰ ওপৰত সহস্ৰ প্ৰকাৰৰ কোনো দুঃখ-সন্তাপ কেতিয়াও নপৰক।

Verse 95

।श्रीसूर्य उवाच । तथास्त्विति महाप्राज्ञ शृण्वन्यं वरमुत्तमम् । त्वयेयं पूजिता मूर्तिरेवं काश्यां महामते

শ্ৰী সূৰ্য ক’লে: “তথাস্তূ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! এতিয়া আন এক উত্তম বৰ শুনা। হে মহামতে, কাশীত এই মূৰ্তি এইদৰে তোমাৰ দ্বাৰাই পূজিত হৈছে।”

Verse 96

अस्याः सान्निध्यमत्राहं न त्यक्ष्यामि कदाचन । प्रथिता तव नाम्ना च प्रतिमैषा भविष्यति

এই (মূৰ্তি)ৰ ওচৰত মই ইয়াত মোৰ সান্নিধ্য কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিম। আৰু এই প্ৰতিমা তোমাৰ নামেই প্ৰথিত হ’ব।

Verse 97

विमलादित्य इत्याख्या भक्तानां वरदा सदा । सर्वव्याधि निहंत्री च सर्वपापक्षयंकरी

‘বিমলাদিত্য’ নামে প্ৰথিত হৈ, ই সদায় ভক্তসকলক বৰ দান কৰিব; সকলো ব্যাধি নাশ কৰিব আৰু সকলো পাপ ক্ষয় কৰিব।

Verse 98

इति दत्त्वा वरान्सूर्यस्तत्रैवांतरधीयत । विमलो निर्मलतनुः सोपि स्वभवनं ययौ

এইদৰে বৰদান দি সূৰ্য্য তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। বিমলা, নিৰ্মল দেহ আৰু কলংকৰহিত হৈ, সিও নিজৰ ধামলৈ গ’ল।

Verse 99

इत्थं स विमलादित्यो वाराणस्यां शुभप्रदः । तस्य दर्शनमात्रेण कुष्ठरोगः प्रणश्यति

এইদৰে বাৰাণসীত বিমলাদিত্য শুভফল দান কৰে; তেওঁৰ কেৱল দর্শনমাত্ৰেই কুষ্ঠৰোগ নাশ হয়।

Verse 100

यश्चैतां विमलादित्यकथां वै शृणुयान्नरः । प्राप्नोति निर्मलां शुद्धिं त्यज्यते च मनोमलैः

যি নৰ বিমলাদিত্যৰ এই পবিত্ৰ কথা শুনে, সি কলংকৰহিত শুদ্ধি লাভ কৰে আৰু মনৰ মলিনতা ত্যাগ হয়।

Verse 110

यमेशं च यमादित्यं यमेन स्थापितं नमन् । यमतीर्थे कृतस्नानो यमलोकं न पश्यति

যি জনে যমেশ আৰু যমাদিত্যক—যমে স্থাপন কৰা—ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ কৰে, আৰু যমতীৰ্থত স্নান কৰে, সি যমলোক নেদেখে।

Verse 118

श्रुत्वाध्यायानिमान्पुण्यान्द्वादशादित्यसूचकान् । श्रावयित्वापि नो मर्त्यो दुर्गतिं याति कुत्रचित्

দ্বাদশ আদিত্যক সূচোৱা এই পুণ্য অধ্যায়সমূহ শুনি, আৰু আনকো শুনুৱাই, কোনো মর্ত্য কেতিয়াও দুৰ্গতিলৈ নাযায়।

Verse 383

ततस्तपश्चरिष्यामि लोकद्वयमहत्त्वदम् । प्राप्य त्वद्वरदानेन यौवनं सर्वसंमतम्

তাৰ পাছত মই দুয়ো লোকত মহিমা দান কৰা তপস্যা আচৰণ কৰিম; তোমাৰ বৰদানৰ বলত মই সকলোৰে স্বীকৃত যৌৱন লাভ কৰিলোঁ।