Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36
Devanagari script
धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति । जरातुरेंद्रियग्रामे स्त्रियोपि नयतः स्वसात्
Transliteration
dhigjarāṃprāṇināmatra yayā sarvo virajyati | jarātureṃdriyagrāme striyopi nayataḥ svasāt
Translation
ধিক এই জৰা, যাৰ দ্বাৰা সকলো প্ৰাণী বৈৰাগ্যপ্ৰাপ্ত হয়। যেতিয়া ইন্দ্ৰিয়সমূহ জৰাতুৰ হয়, তেতিয়া নাৰীসকলেও নিজ স্বভাৱবশে নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যায়।
Word by Word
धिक्fie!
धिक्:
Modifier (निन्दा)
TypeIndeclinable
Rootधिक् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-निपात (interjection of censure: fie!)
जराम्old age
जराम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राणिनाम्of living beings
प्राणिनाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
Desha/Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: here)
ययाby which
यया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; relative pronoun referring to जरा
सर्वःeveryone
सर्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विरज्यतिbecomes dispassionate
विरज्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + रञ्ज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; 'becomes dispassionate/loses color (attachment)'
जराold age
जरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आतुरafflicted
आतुर:
Modifier (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying इन्द्रियग्रामे)
इन्द्रियग्रामेin the group of senses
इन्द्रियग्रामे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणां ग्रामः = collection of senses)
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अपिeven, also
अपि:
Modifier (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
नयतः(the two) lead
नयतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपदम्; 'the two lead' (dual)
स्वसात्from (one's) own sister/kin
स्वसात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootस्वसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादानार्थे (from one's sister/own kin)
Speaker
Skanda (narrating; lament voiced in the episode’s reflection)
Characters & Entities
J
Jarā (old age)I
Indriyas (senses)FAQs
Old age exposes the fragility of embodied life and becomes a catalyst for vairāgya and renewed spiritual urgency.
Not a direct site-glorification verse; it supports the Kāśī Vṛddhāditya narrative by explaining the seeker’s motive.
None explicitly; the verse is reflective, emphasizing sense-decline and the need for discipline.