Adhyaya 9

Verse 1

शिवशर्मोवाच । का इमा रूपलावण्य सौभाग्यनिधयः स्त्रियः । दिव्यालंकारधारिण्यो दिव्यभोगसमन्विताः

শিৱশৰ্মাই ক’লে: “এই নাৰীসকল কোন—ৰূপ-লাবণ্য আৰু সৌভাগ্যৰ নিধি—দিব্য অলংকাৰধাৰী আৰু স্বৰ্গীয় ভোগে সমন্বিত?”

Verse 2

गणावूचतुः । एता वारविलासिन्यो यज्ञभाजां प्रियंकराः । गीतज्ञा नृत्यकुशला वाद्यविद्या विचक्षणाः

দুজন গণে ক’লে: “এতাসকল নগৰীৰ বাৰবিলাসিনী—যজ্ঞপুণ্য লাভ কৰা লোকৰ আনন্দদায়িনী; গীতত নিপুণ, নৃত্যত কুশল, আৰু বাদ্যবিদ্যাত বিচক্ষণ।”

Verse 3

कामकेलिकलाभिज्ञा द्यूतविद्याविशारदाः । रसज्ञा भाववेदिन्यश्चतुराश्चोचितोक्तिषु

সিহঁত কামকেলিৰ কলাত অভিজ্ঞ, দ্যূতবিদ্যাত বিশাৰদ, ৰসৰ পৰখকাৰী, ভাব-অনুভৱ বুজা, আৰু উপযুক্ত সুশোভিত বাক্যত চতুৰ।

Verse 4

नानादेश विशेषज्ञा नानाभाषा सुकोविदाः । संकेतोदंतनिपुणा नैकास्वैरचरा मुदा

সিহঁত বহু দেশৰ বিচিত্ৰ আচাৰত বিশেষজ্ঞ, বহু ভাষাত অতি কুশলী, গোপন সংকেত-ইঙ্গিতত নিপুণ, আৰু আনন্দে নানা উপায়ে মুক্তভাৱে বিচৰণ কৰে।

Verse 5

लीलानर्मसुसाभिज्ञाः सुप्रलापेषु पंडिताः । यूनां मनांसि सततं स्वैर्हावै रमयंत्यमूः

লীলা-কলা আৰু প্ৰেম-ৰসিকতাত নিপুণ, সুমধুৰ কথোপকথনত পণ্ডিত—এই অপ্সৰাসকল নিজৰ মনোহৰ হাৱ-ভাৱ আৰু চাতুৰ্যৰে যুৱকৰ মন সদায় আনন্দিত কৰে।

Verse 6

निर्मथ्यमानात्क्षीरोदात्पूर्वमप्सरसस्त्वमूः । निःसृतास्त्रिजगज्जेतुर्मोहनास्त्रमनोभुवः

যেতিয়া প্ৰথমে ক্ষীৰসাগৰ মন্থন কৰা হৈছিল, তেতিয়াই এই অপ্সৰাসকল উদ্ভৱ হৈছিল। ত্ৰিজগত্‌জয়ী মনোভৱ কামদেৱৰ ইহঁত মোহনৰ অস্ত্ৰ।

Verse 7

उर्वशी मेनका रंभा चंद्रलेखा तिलोत्तमा । वपुष्मतीकांतिमती लीलावत्युत्पलावती

উৰ্বশী, মেনকা, ৰম্ভা, চন্দ্ৰলেখা, তিলোত্তমা; লগতে বপুষ্মতী, কান্তিমতী, লীলাৱতী আৰু উৎপলাৱতী—এইসকল অপ্সৰা।

Verse 8

अलंबुषा गुणवती स्थूलकेशी कलावती । कलानिधिर्गुणनिधिः कर्पूरतिलकोर्वरा

অলম্বুষা, গুণৱতী, স্থূলকেশী, কলাৱতী; কলানিধি, গুণনিধি, কৰ্পূৰতিলকা আৰু ঔৰ্বৰা—এইসকলেও অপ্সৰা।

Verse 9

अनंगलतिका चापि तथा मदनमोहिनी । चकोराक्षी चंद्रकला तथा मुनिमनोहरा

অনঙ্গলতিকাও, লগতে মদনমোহিনী; চকোৰাক্ষী, চন্দ্ৰকলা, আৰু মুনিমনোহৰা—এইসকল অপ্সৰা।

Verse 10

ग्रावद्रावा तपोद्वेष्टी चारुनासा सुकर्णिका । दारुसंजीविनी सुश्रीः क्रतुशुल्का शुभानना

গ্ৰাৱদ্ৰাৱা, তপোদ্বেষ্ঠী, চাৰুনাসা, সুকৰ্ণিকা; দাৰুসঞ্জীৱিনী, সুশ্ৰী, ক্ৰতুশুল্কা আৰু শুভাননা—এইসকলিও অপ্সৰাসকলৰ অন্তৰ্গত।

Verse 11

तपःशुल्का तीर्थशुल्का दानशुल्का हिमावती । पंचाश्वमेधिका चैव राजसूयार्थिनी तथा

তপঃশুল্কা, তীৰ্থশুল্কা, দানশুল্কা, হিমাৱতী; আৰু পঞ্চাশ্বমেধিকা, তদুপৰি ৰাজসূয়াৰ্থিনী—এইসকল অপ্সৰা।

Verse 12

अष्टाग्निहोमिका तद्वद्वाजपेयशतोद्भवा । इत्याद्यप्सरसां श्रेष्ठं सहस्रं षष्टिसंमितम्

অষ্টাগ্নিহোমিকা, আৰু তদ্ৰূপে বাজপেয়শতোদ্ভৱা—ইত্যাদি। অপ্সৰাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠসকল মুঠ এক হাজাৰ ষাঠি সংখ্যাত।

Verse 13

एतस्मिन्नप्सरोलोके वसंत्यन्या अपिस्त्रियः । सदा स्खलितलावण्याः सदास्खलितयौवनाः

এই অপ্সৰালোকত আন বহু নাৰীও বাস কৰে—সদায় লাৱণ্যত উচ্ছল, সদায় যৌৱনত পৰিপূৰ্ণ।

Verse 14

दिव्यांबरा दिव्यमाल्या दिव्यगंधानुलेपनाः । दिव्यभोगैः सुसंपन्नाः स्वेच्छाविधृतविग्रहाः

দিব্য বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা, দিব্য মালাৰে অলংকৃত, আৰু স্বৰ্গীয় সুগন্ধি লেপনে অনুলিপ্ত; দিব্য ভোগে সুসম্পন্ন, স্বইচ্ছামতে দেহ-ৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 15

कृत्वा मासोपवासानि स्खलंति ब्रह्मचर्यतः । सकृदेव द्विकृत्वो वा त्रिःकृत्वो दैवयोगतः

এমাহ ধৰি উপবাস কৰাৰ পিছতো, দৈৱৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোক এবাৰ, দুবাৰ বা আনকি তিনিবাৰো ব্ৰহ্মচৰ্যৰ পৰা বিচ্যুত হ’ব পাৰে।

Verse 16

ता इमा दिव्यभोगिन्यो रूपलावण्यसंपदः । निवसंत्यप्सरोलोके सर्वकामसमन्विताः

দিব্য সুখ ভোগ কৰা আৰু ৰূপ-লাৱণ্যৰে ভৰপূৰ এই নাৰীসকলে অপ্সৰা লোকত বাস কৰে, য’ত সকলো কামনা পূৰণ হয়।

Verse 17

कृत्वा व्रतानि सांगानि कामिकानि विधानतः । भवंति स्वैरचारिण्यो देवभोग्या इहागताः

কামনা পূৰণকাৰী ব্ৰতসমূহ বিধিগতভাৱে পালন কৰি, তেওঁলোক ইয়াত দেৱতাসকলৰ উপভোগ্য স্বৈৰচাৰিণী নাৰী হৈ পৰে।

Verse 18

पतिव्रतधृता नार्यो बलेन बलिना धृताः । भर्तबुद्ध्यारमंतेतं कदाचित्ता इमा द्विज

পতিব্ৰতা ধৰ্মত অটল নাৰীসকলক বলপূৰ্বক ধৰি ৰখা হয়; আৰু হে দ্বিজ, কেতিয়াবা তেওঁলোকে তেওঁক পতি বুলি ভাবি আনন্দ উপভোগ কৰে।

Verse 19

भर्तरि प्रोषिते याश्च ब्रह्मचर्यव्रताः सदा । विप्लवं ते सकृद्दैवात्ता एता वामलोचनाः

আৰু যিসকলৰ স্বামী দূৰত আছিল, যিসকলে সদায় ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰিছিল—দৈৱৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকৰ এবাৰ স্খলন ঘটিছিল; সেয়েহে তেওঁলোক এই সুন্দৰ চকুৰ নাৰী হৈ পৰিল।

Verse 20

कुसुमानि सुगंधीनि सुवासं चंदनं तथा । सुगौरं चापि कर्पूरं सुसूक्ष्माण्यंबराणि च

সুগন্ধি কুসুম, উত্তম সুগন্ধি-দ্ৰব্য আৰু চন্দনৰ সুবাস; উজ্জ্বল ধৱল কৰ্পূৰো, আৰু অতি সূক্ষ্ম বস্ত্ৰসমূহো—(অৰ্পণাৰ্থে সজোৱা হয়)।

Verse 21

पर्णानि ऋजुताराणि जीर्णानि कठिनानि च । साग्राणि स्वर्णवर्णानि स्थूलनीलशिराणि च

পাতসমূহ—সিধা আৰু দৃঢ়; জীৰ্ণ আৰু কঠিন; অগ্ৰভাগ তীক্ষ্ণ; স্বৰ্ণবৰ্ণ; আৰু স্থূল নীল শিৰাযুক্তো—(এদৰে নিৰ্বাচিত হয়)।

Verse 22

सुवासोपस्कराढ्यानि नागवल्ल्या द्विजोत्तम । शय्याविचित्राभरणा रतिशालोचितानि च

হে দ্বিজোত্তম! উত্তম বস্ত্ৰ আৰু বিলাস-উপস্কৰে সমৃদ্ধ, নাগৱল্লী (পানলতা) সহ; বিচিত্ৰ শয্যা-শোভা, অলংকাৰ-সজ্জা, আৰু ৰতি-শালাৰ (আনন্দ-কক্ষ) উপযোগী সামগ্ৰীও।

Verse 23

बहुकौतुकवस्तूनि समर्च्यद्विजदंपती । भोगदानमिदं काम्यं प्रतिसंक्रमणं रवेः

বহু মনোহৰ বস্তুৰে দ্বিজ-দম্পতীক বিধিমতে সমৰ্চনা কৰি, এই কাম্য ‘ভোগ-দান’ ৰৱিৰ সংক্রমণ-সময়ে সম্পাদনীয়।

Verse 24

किंवा प्रतिव्यतीपातमेकसंवत्सरावधि । कोदादिति च मंत्रेण या दद्याद्वरवर्णिनी

অথবা, এক সংৱৎসৰ পৰ্যন্ত প্ৰতিটো প্ৰতিব্যতীপাত-সময়ে, ‘কোদাদিতি’ মন্ত্রেৰে যি সুশোভিতা, উত্তমবৰ্ণিনী নাৰী দান কৰে, সি (উক্ত) পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 25

कामरूपधरो देवः प्रीयतामिति वादिनी । सा श्रेष्ठाऽप्सरसां मध्ये वसेत्कल्पमिहांगना

“ইচ্ছামতে ৰূপ ধৰা দেৱতা প্ৰসন্ন হওক”—এই বুলি ক’লে। অপ্সৰাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই নাৰী তাত এক সম্পূৰ্ণ কল্প বাস কৰিলে।

Verse 26

कन्यारूपधराकाचिद्याभुक्ता केनचित्क्वचित् । देवरूपेण तं कालमारभ्य ब्रह्मचारिणी

এগৰাকী অপ্সৰাই কন্যাৰূপ ধৰি ক’তবাত কোনো এজনৰ দ্বাৰা একবাৰ ভোগিত হৈছিল। সেই সময়ৰ পৰা—কাৰণ সেয়া দেৱৰূপত ঘটিছিল—সেয়ে ব্ৰহ্মচাৰিণী হৈ থাকিল।

Verse 27

तदेव वृत्तं ध्यायंती निधनं याति कालतः । दिव्यरूपधरा सेह जायते दिव्य भोगभाक्

সেই ঘটনাটোকেই মনত ধ্যান কৰি থাকোঁতে, সময়মতে সেয়ে দেহত্যাগ কৰিলে; আৰু তাৰ পাছত দিব্যৰূপ ধৰি ইয়াত জন্ম লৈ, দিব্য ভোগৰ ভাগী হ’ল।

Verse 28

निदानमप्सरोलोकस्येतिशृण्वन्द्विजाग्रणीः । सौरं लोकमथ प्राप्य क्षणेन स विमानगः

অপ্সৰালোক লাভৰ কাৰণ এইদৰে শুনি, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সেয়ে বিমানত আৰোহণ কৰি ক্ষণমাত্ৰতে সূৰ্যলোকত উপনীত হ’ল।

Verse 29

यथा कदंबकुसुमं किंजल्कैः सर्वतोवृतम् । देदीप्यमानं हि तथा समंताद्भानुभानुभिः

যেনেকৈ কদম্ব ফুলটি তাৰ কেশৰ-সূতাৰে চাৰিওফালে আৱৃত হৈ দীপ্তিময় হয়, তেনেকৈ সেয়াও চাৰিদিশে পোহৰৰ কিৰণৰ ওপৰত কিৰণ হৈ জ্বলি উঠিছিল।

Verse 30

दूराद्रविं स विज्ञाय धृततामरसद्वयम् । नवभिर्योजनानां च सहस्रैः संमितेन ह

দূৰৰ পৰা সূৰ্যক চিনাকি পাই তেওঁ দুটা পদ্ম ধাৰণ কৰিলে; আৰু কোৱা হয়, সেই সূৰ্যমণ্ডল নৱ সহস্ৰ যোজনাৰ পৰিমিত।

Verse 31

विचित्रेणैकचक्रेण सप्तसप्तियुतेन च । अनूरुणाधिष्ठितेन पुरतोधृतरश्मिना

বিচিত্ৰ একচক্ৰ ৰথেৰে, সাতটা অশ্বেৰে যুক্ত; অনূৰুণ সাৰথি হৈ, আগত ধৰা ৰশ্মিসমূহ মেলি—

Verse 32

अप्सरोमुनिगंधर्व सर्पग्रामणि नैरृतैः । स्यंदनेनातिजविना प्रणनाम कृतांजलिः

অপ্সৰা, মুনি, গন্ধৰ্ব, নাগ-নেতা আৰু নৈৰৃতসকলৰ মাজত বেষ্টিত হৈ, অতি দ্ৰুত ৰথে উঠি, তেওঁ কৰযোৰে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 33

तस्य प्रणामंदेवोपि भ्रूभंगेनानुमन्य च । अतिदूरं नभोवर्त्म व्यतिचक्राम सक्षणात्

তেওঁৰ প্ৰণাম দেৱতাই কেৱল ভ্ৰূ-চালনাৰে অনুমোদন কৰিলে; আৰু ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁ আকাশপথৰ সুদূৰ বিস্তৃত পথ অতিক্ৰম কৰিলে।

Verse 34

प्रक्रांते द्युमणौ दूरं शिवशर्मातिशर्मवान् । प्रोवाच भगवद्भक्तौ कथं लभ्यं रवेः पदम्

যেতিয়া দীপ্তিমান দ্যুমণি বহু দূৰ আগবাঢ়ি গ’ল, তেতিয়া মহা আনন্দে পূৰ্ণ শিৱশৰ্মাই ক’লে— “ভগৱানৰ ভক্তিৰে ৰবিৰ পদ কেনেকৈ লাভ হয়?”

Verse 35

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुमाचक्षाथां ममाग्रतः । सतां साप्तपदी मैत्री तन्मे मैत्र्या प्रणोदितौ

মই এই কথা শুনিব খোজোঁ—মোৰ আগত স্পষ্টকৈ কোৱা। সৎলোকৰ মাজত ‘সাত পদ’ৰ দ্বাৰাই মৈত্ৰী দৃঢ় হয়; সেয়ে মৈত্ৰীৰ প্ৰেৰণা লৈ মোক এই কথা কোৱা।

Verse 36

गणावूचतुः । शृणु द्विज महाप्राज्ञ त्वय्यकथ्यं न किंचन । सत्संगादेव साधूनां सत्कथा संप्रवर्तते

গণাসকলে ক’লে: শুনা, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ দ্বিজ! তোমাৰ পৰা লুকুৱাবলগীয়া একো নাই। সৎসঙ্গৰ পৰাই সাধুসকলৰ সৎকথা উদ্ভৱ হৈ আগবাঢ়ে।

Verse 37

नियंता सर्वभूतानां य एकःकारणं परम् । अनामा गोत्ररहितो रूपादि परिवर्जितः

সেই একেই পৰম কাৰণ, সকলো জীৱৰ নিয়ন্তা। তেওঁ নামহীন, গোত্ৰবিহীন, আৰু ৰূপ আদি সকলো লক্ষণৰ পৰা অতীত।

Verse 38

आविर्भाव तिरोभावौ यद्भूनर्तनवर्तिनौ । स एव वक्ति सततं सर्वात्मा वेदपूरुषः

যাঁৰ ভিতৰত প্ৰকাশ আৰু লয়, ভাৱসমূহৰ নৃত্যত চলি থাকে—সেই একেই সদায় কথা কয়; সকলোৰে অন্তৰাত্মা, বেদ-পুৰুষ।

Verse 39

योसावादित्यपुरुषः सोसावहमिति स्फुटम् । अंधतमः प्रविशंति ये चैवान्यमुपासते

সূৰ্যৰ ভিতৰত যি আদিত্য-পুৰুষ, সেয়াই স্পষ্টকৈ ‘মই’—এই কথা নিৰ্দ্বিধ। যিসকলে আন কাকো উপাসনা কৰে, তেওঁলোকে অন্ধকাৰতম তমসত প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 40

निश्चितार्थां श्रुतिमिमां ब्राह्मणासो द्विजोत्तम । तमेकमुपतिष्ठंते निश्चित्येति पुनःपुनः

হে দ্বিজোত্তম! ব্ৰাহ্মণসকলে এই শ্ৰুতিৰ নিশ্চিত অৰ্থ বুজি, পুনঃপুনঃ বিবেচনা কৰি, কেৱল সেই এক পৰম সত্তাকেই উপাসনা কৰে।

Verse 41

उपलभ्य च सावित्रीं नोपतिष्ठेत यः पराम् । काले त्रिकालं सप्ताहात्स पतेन्नात्र संशयः

যিজনে পৰম সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) লাভ কৰি, যথাসময়ত—দিনে তিনিবাৰ—তাৰ উপাসনা নকৰে, সি সাতদিনৰ ভিতৰত পতিত হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 42

तावत्प्रातर्जपंस्तिष्ठेद्यावदर्धोदयो रवेः । आसनस्थो जपेन्मौनी प्रत्यगातारकोदयात्

পুৱাতে জপ কৰি থাকিব লাগে যেতিয়ালৈকে সূৰ্য অর্ধেক উদয় নোহোৱে। উপযুক্ত আসনত বহি, মৌন ধৰি, প্ৰভাতৰ তাৰাৰ উদয় অতিক্ৰম নোহোৱালৈকে জপ চলাই যাব।

Verse 43

सादित्यां मध्यमां संध्यां जपेदादित्यसंमुखः । काललोपो न कर्तव्यस्ततः कालं प्रतीक्षयेत्

মধ্যাহ্নৰ সন্ধ্যাৰ সময়ত সূৰ্যৰ সন্মুখে মুখ কৰি জপ কৰিব লাগে। নিৰ্ধাৰিত সময় লোপ কৰিব নালাগে; সেয়ে সঠিক সময়ৰ অপেক্ষা কৰি তেতিয়াই কৰ্ম কৰিব।

Verse 44

काले फलंत्योषधयः काले पुष्पंति पादपाः । वर्षंति तोयदाः काले तस्मात्कालं न लंघयेत्

সময়মতে ঔষধি ফল ধৰে, সময়মতে গছ-গছনি ফুলে, সময়মতে মেঘ জল বৰষায়; সেয়ে নিৰ্ধাৰিত সময় অতিক্ৰম নকৰিব।

Verse 45

मंदेहदेहनाशार्थमुदयास्तमये रविः । समीहते द्विजोत्सृष्टं मंत्रतोयांजलित्रयम्

সূৰ্য উদয় আৰু অস্ত সময়ত মন্দেহাসকলৰ দেহ-নাশৰ বাবে প্ৰয়াস কৰে; সেয়ে দ্বিজে মন্ত্রে পবিত্ৰ কৰা তিনিঅঞ্জলি জলৰ আকাংক্ষা কৰে।

Verse 46

गायत्रीमंत्रतोयाढ्यं दत्तं येनांजलित्रयम् । काले सवित्रे किं न स्यात्तेन दत्तं जगत्त्रयम्

যি জনে যথাযথ সময়ত সৱিতৃক গায়ত্ৰী-মন্ত্রে সমৃদ্ধ তিনিঅঞ্জলি জল অৰ্পণ কৰে—তেওঁৰ বাবে কি অপ্রাপ্য থাকে? যেন তেওঁ ত্ৰিলোক দান কৰিলে।

Verse 47

किं किं न सविता सूते काले सम्यगुपासितः । आयुरारोग्यमैश्वर्यं वसूनि सपशूनि च

যথাযথ সময়ত সম্যক উপাসিত সৱিতা কি নেদে? তেওঁ আয়ু, আৰোগ্য, ঐশ্বৰ্য, ধন-সম্পদ আৰু পশুসহ বস্তুসমূহো দান কৰে।

Verse 48

मित्रपुत्र कलत्राणि क्षेत्राणि विविधानि च । भोगानष्टविधांश्चापि स्वर्गं चाप्यपवर्गकम्

তেওঁ বন্ধু, পুত্ৰ আৰু পত্নী/পতি, নানাবিধ ক্ষেত্ৰ-ভূমি, অষ্টবিধ ভোগ, আৰু স্বৰ্গৰ লগতে অপৱৰ্গ—চূড়ান্ত মুক্তিও দান কৰে।

Verse 49

अष्टादश सुविद्यासु मीमांसातिगरीयसी । ततोपि तर्कशास्त्राणि पुराणं तेभ्य एव च

অষ্টাদশ সুবিদ্যাৰ মাজত মীমাংসা সৰ্বাধিক গম্ভীৰ; তাতকৈও উচ্চ তর্কশাস্ত্ৰসমূহ, আৰু সেয়াতকৈও ওপৰত আছে পুৰাণ।

Verse 50

ततोपि धर्मशास्त्राणि तेभ्यो गुर्वी श्रुतिर्द्विज । ततोप्युपनिषच्छ्रेष्ठा गायत्री च ततोधिका

সেইবোৰতকৈও উচ্চ ধাৰ্মশাস্ত্ৰসমূহ; আৰু তাতকৈও গম্ভীৰ, হে দ্বিজ, শ্ৰুতি। তাতকৈও শ্ৰেষ্ঠ উপনিষদসমূহ—আৰু সিহঁতৰ ওপৰতো গায়ত্ৰী অধিক।

Verse 51

दुर्लभा सर्वमंत्रेषु गायत्री प्रणवान्विता । न गायत्र्याधिकं किंचित्त्रयीषु परिगीयते

সকল মন্ত্রৰ মাজত প্ৰণৱ-সংযুক্ত গায়ত্ৰী অতি দুৰ্লভ। ত্ৰয়ী বেদত গায়ত্ৰীতকৈ অধিক কিছুমানেই গীত নহয়।

Verse 52

न गायत्री समो मंत्रो न काशी सदृशी पुरी । न विश्वेश समं लिंगं सत्यंसत्यं पुनःपुनः

গায়ত্ৰীৰ সমান কোনো মন্ত্র নাই; কাশীৰ সদৃশ কোনো পুৰী নাই। বিশ্বেশৰ সমান কোনো লিঙ্গ নাই—ই সত্য, সত্য, পুনঃপুনঃ।

Verse 53

गायत्री वेदजननी गायत्री ब्राह्मणप्रसूः । गातारं त्रायते यस्माद्गायत्री तेन गीयते

গায়ত্ৰী বেদৰ জননী; গায়ত্ৰী ব্রাহ্মণৰ প্ৰসূতি। যিহেতু সি গাতা (জপকাৰী)ক ত্ৰাণ কৰে, সেয়েহে সি ‘গায়ত্ৰী’ বুলি গীত হয়।

Verse 54

वाच्यवाचकसंबंधो गायत्र्याः सवितुर्द्वयोः । वाच्योसौ सविता साक्षाद्गायत्रीवाचिकापरा

গায়ত্ৰী আৰু সৱিতৃৰ মাজত ‘বাচ্য’ আৰু ‘বাচক’ৰ সম্বন্ধ আছে। বাচ্য স্বয়ং সৱিতৃ সাক্ষাৎ; আৰু গায়ত্ৰী পৰম বাচিকা—সৰ্বোচ্চ প্ৰকাশ—।

Verse 55

प्रभावेणैव गायत्र्याः क्षत्रियः कौशिको वशी । राजर्षित्वं परित्यज्य ब्रह्मर्षिपदमीयिवान्

গায়ত্ৰীৰেই প্ৰভাৱত, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী কৌশিক—যদিও ক্ষত্ৰিয়—ৰাজর্ষিত্ব ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মর্ষি-পদ লাভ কৰিলে।

Verse 56

सामर्थ्यं प्राप चात्युच्चैरन्यद्भुवनसर्जने । किं किं न दद्याद्गायत्री सम्यगेवमुपासिता

তেওঁ অতি উচ্চ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে—আন আন ভুবন সৃষ্টিৰ পৰ্যন্ত। এইদৰে যথাবিধি উপাসনা কৰিলে গায়ত্ৰীয়ে কি নেদিব?

Verse 57

न ब्राह्मणो वेदपाठान्न शास्त्रपठनादपि । देव्यास्त्रिकालमभ्यासाद्बाह्मणः स्याद्धि नान्यथा

কেৱল বেদপাঠ বা শাস্ত্ৰপাঠে সত্য ব্ৰাহ্মণ হোৱা নাযায়। দেৱী (গায়ত্ৰী)ৰ ত্ৰিকাল অভ্যাস-সাধনাৰে ব্ৰাহ্মণ হয়—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়।

Verse 58

गायत्र्येव परं विष्णुर्गायत्र्येव परःशिवः । गायत्र्येव परोब्रह्मा गायत्र्येव त्रयी ततः

গায়ত্ৰীয়েই পৰম বিষ্ণু; গায়ত্ৰীয়েই পৰম শিৱ। গায়ত্ৰীয়েই পৰম ব্ৰহ্মা; সেয়ে গায়ত্ৰীয়েই ত্ৰিমূৰ্তি আৰু ত্ৰিবেদৰ স্বৰূপ।

Verse 59

देवत्रयं स भगवानंशुमाली दिवाकरः । सर्वेषां महसां राशिः कालकालप्रवर्तकः

সেই ভগৱান সূৰ্য—কিৰণ-মালাৰে বিভূষিত, দিন-কৰ্তা—দেৱত্ৰয় স্বয়ং। তেওঁ সকলো তেজৰ ভঁৰাল আৰু কাল তথা তাৰ চক্রসমূহৰ প্ৰৱৰ্তক।

Verse 60

अर्कमुद्दिश्य सततमस्मल्लोकनिवासिनः । श्रुतिं ह्युदाहरंतीमां सारासारविवेकिनः

সূৰ্যক সদায় লক্ষ্য কৰি, আমাৰ লোকত বাস কৰা সাৰ-অসাৰ বিচাৰ কৰিব পৰা বিবেকীসকলে এই বৈদিক উক্তি নিৰন্তৰ উচ্চাৰণ কৰে।

Verse 61

एषो ह देवः प्रदिशोनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्भे अंतः । स एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ्जानास्तिष्ठति सर्वतोमुखः

এই দেৱতাই সকলো দিশাত ব্যাপ্ত; সৰ্বপ্ৰথম জন্ম লোৱা, তেওঁ গৰ্ভৰ ভিতৰতো আছে। তেওঁৱেই জন্ম লয়, তেওঁৱেই জন্ম ল’বলগীয়া; অন্তৰ্মুখ হৈ, সকলোফালে মুখ থকা ৰূপে স্থিত।

Verse 62

सदैवमुपतिष्ठेरन्सौरसूक्तैरतंद्रिताः । ये नमंत्यत्र ते विप्रा विप्रा भास्करसन्निभाः

সৌৰসূক্তেৰে অলসতা নকৰাকৈ সদায় সূৰ্যদেৱক উপাসনা কৰক। যিসকল বিপ্ৰ ইয়াত নমস্কাৰ কৰে, তেওঁলোক ভাস্কৰৰ দৰে দীপ্তিমান বিপ্ৰ হয়।

Verse 63

पुष्यार्केप्यथ हस्तार्के मूलार्केप्यथवा द्विज । उत्तरार्केऽथ यत्कार्यं तत्फलत्येव नान्यथा

হে দ্বিজ, পুষ্য-অৰ্ক, হস্ত-অৰ্ক, মূল-অৰ্ক বা উত্তৰ-অৰ্ক দিনত যি কৰ্ম কৰা হয়, সেয়া নিশ্চয় ফল দিয়ে, অন্যথা নহয়।

Verse 64

पौषे मास्यर्कदिवसे यः स्नात्वा भास्करोदये । दानहोमंजपंकुर्यादर्चामर्कस्य सुव्रत

হে সুৱ্ৰত, পৌষ মাসৰ অৰ্ক-দিবসত যি ভাস্কৰৰ উদয়ত স্নান কৰি দান, হোম আৰু জপ কৰে, আৰু সূৰ্যদেৱৰ অৰ্চনা কৰে, সি নিশ্চিত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 65

श्रद्धावानेकभक्तश्च कामक्रोधविवर्जितः । सहाप्सरोभिर्द्युतिमान्स वसेदत्र भोगवान्

যি শ্ৰদ্ধাৱান, একাগ্ৰ ভক্তিসম্পন্ন আৰু কাম-ক্রোধবর্জিত—সেইজন ইয়াত অপ্সৰাসকলৰ সৈতে দ্যুতিময় হৈ বাস কৰে, দিৱ্য ভোগ-সুখ উপভোগ কৰে।

Verse 66

अयने विषुवे चापि षडशीतिमुखेषु वा । विष्णुपद्यां च ये दद्युर्महादानानि सुव्रताः

যিসকল সুব্ৰতধাৰী সাধকে অয়ন আৰু বিষুৱত, ছিয়াশি পৱিত্ৰ সন্ধিক্ষণৰ মুখত, আৰু বিষ্ণুপদীত মহাদান দান কৰে—তেওঁলোকক মহৎ ব্ৰতৰ পালনকাৰী বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 67

तिलाञ्जुह्वति साज्यांश्च ब्राह्मणान्भोजयंति च । पितॄनुद्दिश्य च श्राद्धं ये कुर्वंति विपश्चितः

যিসকল বিপশ্চিত তিল ঘিউসহ অগ্নিত হোম কৰে, ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰায়, আৰু পিতৃলোকক উদ্দেশ্য কৰি শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰে—এই কৰ্মসমূহ পুণ্যসমৃদ্ধ ধৰ্ম বুলি মান্য।

Verse 68

महापूजां च ये कुर्युर्महामंत्राञ्जपंति च । तेऽत्र वैकर्तने लोके विकर्तनसमप्रभा

যিসকলে মহাপূজা কৰে আৰু মহামন্ত্ৰ জপ কৰে—তেওঁলোক ইয়াত বৈকর্তন লোকত বিকর্তন (সূৰ্য) সদৃশ প্ৰভাৰে দীপ্তিমান হয়।

Verse 69

न दरिद्रा न च दुःखार्ता न व्याधि परिपीडिताः । संक्रमेष्वर्कभक्ता ये न विरूपा न दुर्भगाः

সংক্রান্তিৰ সময়ত অৰ্ক (সূৰ্য) ভক্ত যিসকল—তেওঁলোক দৰিদ্ৰ নহয়, দুখে পীড়িত নহয়, ব্যাধিয়ে কষ্ট নিদিয়ে; তেওঁলোক কুৰুপো নহয়, দুভাগ্যবানও নহয়।

Verse 70

संक्रमेषु न यैर्दत्तं न स्नातं तीर्थवारिषु । विशेषहोमो न कृतः कपिलाज्याप्लुतैस्तिलैः

যিসকলে সংক্রান্তিত ন দান কৰে, ন তীৰ্থজলত স্নান কৰে, আৰু কপিলা গাইৰ ঘিউত ভিজোৱা তিলৰে বিশেষ হোম নকৰে—

Verse 71

ते दृश्यंते प्रतिद्वारं विहीन नयनाननाः । देहिदेहीति जल्पंतो देहिनः सपटच्चराः

তেওঁলোকক প্ৰতিটো দুৱাৰত দেখা যায়—চকু-মুখবিহীন—‘দে, দে’ বুলি বকবকাই, চিথৰা-পথৰা লৈ ঘূৰি ফুৰা দেহধাৰী প্ৰাণী।

Verse 72

समं कृष्णलकेनापि यो दद्यात्कांचनं कृती । सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे स वसेदत्र पुण्यभाक्

এটা যদি কেৱল এটা ক’লা বীজৰ মাপ সমানেও হয়, সক্ষম ব্যক্তি যিয়ে সূৰ্যগ্ৰহণত কুৰুক্ষেত্ৰত সোণ দান কৰে—সেইজন ইয়াত মহাপুণ্যৰ ভাগীদাৰ হৈ বাস কৰে।

Verse 73

सर्वं गंगासमं तोयं सर्वे ब्रह्मसमा द्विजाः । सर्वं देयं स्वर्णसमं राहुग्रस्ते दिवाकरे

যেতিয়া ৰাহুৱে দিবাকৰ সূৰ্যক গ্ৰাস কৰে, তেতিয়া সকলো পানী গঙ্গাসমান হয়, সকলো ব্ৰাহ্মণ ব্ৰহ্মাসমান, আৰু সকলো দান সোণ দানৰ সমান হয়।

Verse 74

दत्तं जप्तं हुतं स्नातं यत्किंचित्सदनुष्ठितम् । भानूपरागे श्राद्धादि तद्धेतुर्ब्रध्न संनिधे

সূৰ্যগ্ৰহণত যি কিছুমান শাস্ত্ৰমতে সঠিকভাৱে কৰা হয়—দান, জপ, হোম, স্নান, আৰু শ্রাদ্ধ আদি কৰ্ম—সেই সকলো ব্ৰধ্ন (সূৰ্য)ৰ সান্নিধ্যত পৰম ফলদায়ক হয়।

Verse 75

रविवारे संक्रमश्चेदुपरागोऽथवाभवेत् । तदा यदर्जितं पुण्यं तदिहाक्षयमाप्यते

যদি ৰবিবাৰে সংক্ৰান্তি বা গ্ৰহণ ঘটে, তেন্তে সেই সময়ত অৰ্জিত পুণ্য এই জীৱনতেই অক্ষয় হৈ থাকে।

Verse 76

भानुवारो यदा षष्ठ्यां सप्तम्यामथ जायते । तदा यत्सुकृतं कर्म कृतं तदिह भुज्यते

যেতিয়া ৰবিবাৰ ষষ্ঠী বা সপ্তমী তিথিত পৰে, তেতিয়া সেই সময়ত কৰা সুকৃত কৰ্মৰ ফল এই লোকতেই ভোগ কৰা যায়।

Verse 77

हंसो भानुः सहस्रांशुस्तपनस्तापनो रवि । विकर्तनो विवस्वांश्च विश्वकर्मा विभावसुः

হংস, ভানু, সহস্ৰাংশু, তপন, তাপন, ৰবি; বিকৰ্তন, বিবস্বান, বিশ্বকৰ্মা আৰু বিভাৱসু—এইসকল সূৰ্যদেৱৰ নাম।

Verse 78

विश्वरूपो विश्वकर्ता मार्तंडो मिहिरोंऽशुमान् । आदित्यश्चोष्णगुः सूर्योऽर्यमा ब्रध्नो दिवाकरः

বিশ্বৰূপ, বিশ্বকৰ্তা, মাৰ্তণ্ড, মিহিৰ, অংশুমান; আদিত্য, উষ্ণগু, সূৰ্য, অৰ্য্যমা, ব্ৰধ্ন আৰু দিবাকৰ—এইসকল সূৰ্যৰ নাম।

Verse 79

द्वादशात्मा सप्तहयो भास्करो हस्करः खगः । सुरः प्रभाकरः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः

দ্বাদশাত্মা, সপ্তহয়, ভাস্কৰ, হস্কৰ, খগ; সুৰ, প্ৰভাকৰ, শ্ৰীমান, লোকচক্ষু আৰু গ্ৰহেশ্বৰ—এইসকল সূৰ্যৰ নাম।

Verse 80

त्रिलोकेशो लोकसाक्षीतमोरिः शाश्वतः शुचिः । गभस्तिहस्तस्तीव्रांशुस्तरणिः सुमहोरणिः

ত্ৰিলোকেশ, লোকসাক্ষী, তমোৰি, শাশ্বত, শুচি; গভস্তিহস্ত, তীব্ৰাংশু, তৰণি আৰু সুমহোৰণি—এইবোৰ সূৰ্যদেৱৰ পবিত্ৰ নাম।

Verse 81

द्युमणिर्हरिदश्वोर्को भानुमान्भयनाशनः । छन्दोश्वो वेदवेद्यश्च भास्वान्पूषा वृषाकपिः

দ্যুমণি, হৰিদশ্ব, অৰ্ক, ভানুমান, ভয়নাশন; ছন্দোশ্ব, বেদবেদ্য, ভাস্বান, পূষা আৰু বৃষাকপি—এইবোৰ সূৰ্যদেৱৰ নাম।

Verse 82

एकचक्ररथो मित्रो मंदेहारिस्तमिस्रहा । दैत्यहा पापहर्ता च धर्मोधर्म प्रकाशकः

একচক্ৰৰথ, মিত্ৰ, মন্দেহাসংহাৰী, তমিস্ৰহা; দৈত্যহা, পাপহৰ্তা আৰু ধৰ্ম-অধৰ্ম প্ৰকাশক—এইবোৰ সূৰ্যদেৱৰ নাম।

Verse 83

हेलिकश्चित्रभानुश्च कलिघ्नस्तार्क्ष्यवाहनः । दिक्पतिः पद्मिनीनाथः कुशेशयकरो हरिः

হেলিক, চিত্ৰভানু, কলিঘ্ন, তাৰ্ক্ষ্যবাহন; দিক্পতি, পদ্মিনীনাথ, কুশেশয়কৰ আৰু হৰি—এইবোৰ সূৰ্যদেৱৰ নাম।

Verse 84

घर्मरश्मिर्दुर्निरीक्ष्यश्चंडांशुः कश्यपात्मजः । एभिः सप्ततिसंख्याकैः पुण्यैः सूर्यस्य नामभिः

ঘৰ্মৰশ্মি, দুৰ্নিৰীক্ষ্য, চণ্ডাংশু আৰু কশ্যপাত্মজ—এই সত্তৰসংখ্যক পুণ্য সূৰ্যনামসমূহে (তাঁক) স্তৱ কৰা হয়।

Verse 85

प्रणवादि चतुर्थ्यंतैर्नमस्कार समन्वितैः । प्रत्येकमुच्चरन्नाम दृष्ट्वादृष्ट्वा दिवाकरम्

ওঁ-কাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আৰু চতুৰ্থী-অন্ত (—আয়) লৈ, নমস্কাৰ-সহিতে, প্ৰতিটো নাম ক্ৰমে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে—দিবাকৰ সূৰ্যক বাৰে বাৰে দৰ্শন কৰি।

Verse 86

विगृह्य पाणियुग्मेन ताम्रपात्रं सुनिर्मलम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा परिपूर्य जलेन च

দুয়োখন হাতে অতি পৰিষ্কাৰ তাম্ৰপাত্ৰ ধৰি, হাঁটুয়ে মাটিত নামি, তাক জলেৰে সম্পূৰ্ণকৈ ভৰিব লাগে।

Verse 87

करवीरादि कुसुमै रक्तचंदनमिश्रितैः । दूर्वांकुरैरक्षतैश्च निक्षिप्तैः पात्रमध्यतः

কৰবীৰ আদি কুসুম, ৰক্তচন্দন মিশ্ৰিত কৰি, আৰু দূৰ্বা অংকুৰ আৰু অক্ষত ধান্য পাত্ৰৰ মাজত স্থাপন কৰি—

Verse 88

दद्यादर्घ्यमनर्घ्याय सवित्रे ध्यानपूर्वकम् । उपमौलि समानीय तत्पात्रं नान्यदृङ्मनाः

ধ্যানপূৰ্বক সৱিতৃলৈ অনৰ্ঘ্য অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব লাগে; সেই পাত্ৰ মূৰ মুকুটলৈ তুলি, দৃষ্টি আৰু মন অন্য ক’তাও নলগাব।

Verse 89

प्रतिमंत्रं नमस्कुर्यादुदयास्तमये रविम् । अनया नामसप्तत्या महामंत्ररहस्यया

প্ৰতিটো মন্ত্রৰ সৈতে, সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্তত ৰৱিলৈ নমস্কাৰ কৰিব লাগে—এই সত্তৰ নামৰ সমষ্টিৰ দ্বাৰা, যি মহামন্ত্রৰ গোপন ৰহস্য।

Verse 90

एवं कुर्वन्नरो जातु न दरिद्रो न दुःखभाक् । व्याधिभिर्मुच्यते घोरैरपिजन्मांतरार्जितैः

যি নৰ এইদৰে আচৰণ কৰে, সি কেতিয়াও দৰিদ্ৰ নহয়, দুখৰ ভাগীও নহয়; সি ভয়ংকৰ ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত হয়, যদিও সেয়া পূৰ্বজন্মত অৰ্জিত।

Verse 91

विनौषधैर्विना वैद्यैर्विनापथ्यपरिग्रहैः । कालेन निधनं प्राप्तः सूर्यलोके महीयते

ঔষধ নোহোৱাকৈ, বৈদ্য নোহোৱাকৈ, আৰু পথ্য-নিয়ম গ্ৰহণ নকৰাকৈ, সময়মতে মৃত্যু প্ৰাপ্ত হলে সি সূৰ্যলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 92

इत्येकदेशः कथितो भानुलोकस्य सत्तम । महातेजोनिधेरस्य कोविशेषमवैत्यहो

হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ! সূৰ্যলোকৰ কেৱল এক সৰু অংশহে বৰ্ণনা কৰা হ’ল; এই মহাতেজৰ নিধিৰ মহিমা সম্পূৰ্ণকৈ কোনে বুজিব পাৰে?

Verse 93

स्वकर्णविषयीकुर्वन्नितिपुण्यकथामिमाम् । क्षणादालोकयांचक्रे महेंद्रस्य महापुरीम्

এই পুণ্যকথাখন নিজ কাণে গ্ৰহণ কৰি, সি ক্ষণমাত্ৰতে মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ মহাপুৰী দৰ্শন কৰিলে।

Verse 94

अगस्तिरुवाच । श्रुत्वा सौरीं कथमेतामप्सरोलोकसंयुताम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि नाधर्मेषु प्रवर्तते

অগস্ত্য ক’লে: অপ্সৰালোক-সংযুক্ত এই সৌৰী কথা শুনিলে, মানুহ ক’তো দৰিদ্ৰ নহয় আৰু অধৰ্মৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত নহয়।

Verse 95

ब्राह्मणैः सततं श्राव्यमिदमाख्यानमुत्तमम् । वेदपाठेन यत्पुण्यं तत्पुण्यफलदायकम्

ব্ৰাহ্মণসকলে এই উত্তম আখ্যানো সদায় পাঠ কৰি শুনা উচিত; বেদ-পাঠে যি পুণ্য জন্মে, সেই একে পুণ্যফল ই দান কৰে।

Verse 96

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शृण्वंतोऽध्यायमुत्तमम् । पातकानि विसृज्येह गतिं यास्यंत्यनुत्तमाम्

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যসকলে এই উত্তম অধ্যায় শুনিলে, ইহলোকে পাপ ত্যাগ কৰি অনুত্তম গতি লাভ কৰে।