Adhyaya 12

Verse 1

शिवशर्मोवाच । नैरृतादीन् क्रमाल्लोकानाख्यातं पुरुषोत्तमौ । पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ

শিৱশৰ্মনে ক’লে: “হে পুৰুষোত্তমসকল, নৈঋত আদি লোকসমূহ তোমালোকে ক্ৰমে ক্ৰমে বৰ্ণনা কৰিলা; তোমালোকৰ কেশ যেন পৰম পুৰুষৰ পদ-পদ্মৰ পৰাগে ধূসৰিত।”

Verse 2

गणावूचतुः । आकर्णय महाभाग संयमिन्याः पुरीं पराम् । दिक्पतेर्निरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता

গণাসকলে ক’লে— “হে মহাভাগ! শুনা; দিশাপতি নিৰৃতৰ অধীন সেই পৰম নগৰী সংযমিনীৰ কথা, য’ত পুণ্যৱান আৰু পাপী—উভয়েই বাস কৰে।”

Verse 3

राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसि वृत्तैः पुण्यजना इमे

সেই নগৰীত ৰাক্ষসসকলে বাস কৰে, যিসকলে সদায় পৰদ্ৰোহৰ পৰা মুক্ত। জন্মমাত্ৰে ৰাক্ষস হ’লেও, আচৰণে তেওঁলোক সত্যই পুণ্যজন।

Verse 4

स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि । नाद्रियंतेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन

তেওঁলোকে শ্ৰুতি-স্মৃতিত কোৱা পথ অনুসৰণ কৰে, যদিও নীচ বৰ্ণ-জাতিত জন্ম। আৰু স্মৃতিবিধি-বহিৰ্ভূত অন্ন-পান কেতিয়াও গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 5

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । जाताजातौ निकृष्टायामपिपुण्यानुसारिणः

তেওঁলোকে পৰস্ত্ৰী, পৰধন আৰু পৰদ্ৰোহৰ পৰা মুখ ঘূৰাই থাকে। জন্ম-জাতি অতি নীচ হ’লেও, তৎসত্ত্বেও তেওঁলোকে পুণ্যপথ অনুসৰণ কৰে।

Verse 6

द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये । सदा संकुचितांगाश्च द्विजसंभाषणादिषु

যিসকলে দ্বিজভক্তিৰ পৰা লাভ হোৱা উপায়েৰে জীৱিকা চলায়, তেওঁলোকে সদায় লাজশীল আৰু সংযত থাকে—বিশেষকৈ দ্বিজসকলৰ সৈতে কথোপকথন আৰু ব্যৱহাৰত।

Verse 7

आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ । जयजीवभगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः

আহ্বান পালে তেওঁলোকে দ্বিজসন্নিধিত লাজ-আৱৃত মুখে নম্ৰভাৱে কথা কয় আৰু উচ্চাৰে—“জয়! হে জীৱন-ভাগ্যৰ নাথ, হে স্বামী!”—এইদৰে ভক্তিভাৱে সম্বোধন কৰে।

Verse 8

तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः । द्विजेषु नित्यं प्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम्

তেওঁলোকে সদায় তীৰ্থস্নানত নিবিষ্ট, সদায় দেৱতাত পৰায়ণ; আৰু দ্বিজসকলৰ আগত সদায় প্ৰণাম কৰে, আগতে বিধিমতে নিজৰ নাম ঘোষণা কৰি।

Verse 9

दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः । अस्तेय सत्याहिंसाश्च सर्वेषां धर्महेतवः

দম, দান, দয়া, ক্ষান্তি, শৌচ আৰু ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ; লগতে অস্তেয়, সত্য আৰু অহিংসা—এইসকলেই সকলোৰে ধৰ্ম স্থাপন কৰা হেতু।

Verse 10

आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् । सर्वभोगसमृद्धास्ते वसंत्यत्र पुरोत्तमे

যিসকল য’তেই জন্ম লভক, কিন্তু আৱশ্যক কৰ্মত সদায় উদ্যোগী থাকে—তেওঁলোকে সকলো ভোগে সমৃদ্ধ হয় আৰু ইয়াত এই পৰম উত্তম নগৰত বাস কৰে।

Verse 11

म्लेच्छा अपि सुतीर्थेषु ये मृतानात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाण विश्राणांतेऽत्र भोगिनः

ম্লেচ্ছ জাতিৰ লোকসকলেও, যদি উত্তম তীৰ্থত মৃত্যু বরণ কৰে আৰু আত্মঘাতক নহয়, তেন্তে কাশী ত্যাগ কৰি ইয়াত ভোগ ভোগাৰ পাছত তেওঁলোকে নিৰ্বাণৰ শ্ৰেষ্ঠ দান লাভ কৰে।

Verse 12

अंधं तमो विशेयुस्ते ये चैवात्महनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्रामसूकराः

কিন্তু যিসকল লোকে আত্মহত্যা কৰে, তেওঁলোকে অন্ধকাৰময় তমত প্ৰৱেশ কৰে; সহস্ৰ নৰক-যাতনা ভোগ কৰি পুনৰ গাঁৱৰ শুকৰ ৰূপে জন্ম লয়।

Verse 13

आत्मघातो न कर्तव्यस्तस्मात्क्वापि विपश्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मघातिनाम्

সেয়ে জ্ঞানী লোকে কেতিয়াও ক’তো আত্মঘাত নকৰিব; আত্মঘাতীৰ বাবে ইহলোকতো নহয়, পৰলোকতো নহয়—কোনো শুভ ফল নাই।

Verse 14

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

কিছুমান লোকে, যিসকলে তত্ত্বৰ বোধ আছে বুলি কয়, ‘ইচ্ছামতে মৃত্যু’ৰ কথা কয়; আৰু প্ৰয়াগক দেখুৱায়—সৰ্ব তীৰ্থৰ ৰজা, সকলো কামনা পূৰণকাৰী।

Verse 15

अंत्यजा अपि ये केचिद्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसंत्यत्र तु सत्तमाः

অন্ত্যজ জন্মৰ লোকসকলৰ মাজতো যিসকলে দয়া-ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে আৰু পৰোপকাৰত অটল থাকে, তেওঁলোকে ইয়াত সৎজনৰ মাজত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ হৈ বাস কৰে।

Verse 17

पल्लीपतिरभूदुग्रः पिंगाक्ष इति विश्रुतः । निर्विंध्यायास्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः

নিৰ্বিন্ধ্যাৰ তীৰত এজন উগ্ৰ পল্লীপতি আছিল, পিঙ্গাক্ষ নামে খ্যাত; তেওঁ এজন শূৰ বীৰ আছিল আৰু ক্ৰূৰ কৰ্মৰ পৰা বিমুখ আছিল।

Verse 18

घातयेद्दूरसंस्थोपि यः पांथपरिपंथिनः । व्याघ्रादीन् दुष्टसत्त्वांश्च स हिनस्ति प्रयत्नतः

যি দূৰৰ পৰাও পথিকক বাধা দিয়া—বাঘ আদি দুষ্ট জন্তুসমূহ—নিধন কৰিবলৈ সচেষ্ট হয়, সি পথৰ ৰক্ষাৰ্থে প্ৰযত্নেৰে সিহঁতক বিনাশ কৰে।

Verse 19

जीवेन्मृगयु धर्मेण तत्रापि करुणापरः । न विश्वस्तान्पक्षिमृगान्न सुप्तान्न व्यवायिनः

মৃগয়ু (শিকাৰী) ধৰ্মমতে নিজৰ জীৱিকা চলাওক, তথাপি কৰুণাত নিবদ্ধ থাকক; বিশ্বাসী পখী-মৃগক, নিদ্ৰাৰতক, আৰু মিলনত ৰতক হত্যা নকৰিব।

Verse 20

न तोयगृध्नून्न शिशून्नांतर्वर्त्नित्वलक्षणान् । स घातयति धर्मज्ञो जातिधर्मपराङ्मुखः

ধৰ্মজ্ঞ জনে পানীৰ বাবে ব্যাকুলক, শিশুক, আৰু গৰ্ভধাৰণৰ লক্ষণযুক্তক হত্যা নকৰে; সি এনে নীচ, জাতিগত নিষ্ঠুৰতাৰ পৰা মুখ ঘূৰাই লয়।

Verse 21

श्रमातुरेभ्यः पांथेभ्यः स विश्रामं प्रयच्छति । हरेत्क्षुधा क्षुधार्तानामुपानद्दोऽनुपानहे

শ্ৰমে ক্লান্ত পথিকসকলক সি বিশ্ৰাম দিয়ে; ক্ষুধাতুৰৰ ক্ষুধা নিবারণ কৰে—আৰু জোতা নথকা লোকক পাদুকা দান কৰে।

Verse 22

मृगत्त्वचोतिमृदुला विवस्त्रेभ्यातिसर्जति । अनुव्रजति कांतारे प्रांतरे पथिकान्पथि

বস্ত্ৰহীনসকলক সি অতি কোমল হৰিণত্বচা দান কৰে; আৰু সি পথিকসকলৰ সৈতে পথত আগবাঢ়ে—ঘন অৰণ্য আৰু নিৰ্জন সীমান্তভূমিৰ মাজেদিও।

Verse 23

न जिघृक्षति तेभ्योर्थमभयं चेति यच्छति । आविंध्याटवि मे नाम ग्राह्यं दुष्टभयापहम्

সিহঁতৰ পৰা ধন ল’বলৈ তেওঁ ইচ্ছা নকৰে; বৰং অভয় দান কৰি কয়— ‘মোৰ নাম আৱিংধ্যাটৱী; ইয়াক স্মৰণ কৰা, ই দুষ্টজনৰ ভয় নাশ কৰে।’

Verse 24

नित्यं कार्पटिकान्सर्वान् स पुत्रेण प्रपश्यति । तेपि च प्रतितीर्थं हि तमाशीर्वादयं ति वै

তেওঁ নিতৌ পুত্ৰসহ সকলো দৰিদ্ৰ আৰু দুখীয়াক চোৱাচিতা কৰে; আৰু তেওঁলোকেও প্ৰতিটো তীৰ্থঘাটত নিশ্চয়কৈ তেওঁক আশীৰ্বাদ দিয়ে।

Verse 25

इति तिष्ठति पिंगाक्षे साटवी नगरायिता । अध्वनीने ऽध्वगान्कोपि न रुणद्धि ससाध्वसः

এইদৰে, হে পিঙ্গাক্ষ, সেই অটৱী অৰণ্য নগৰৰ দৰে হৈ উঠিল। সেই পথত কোনোবাই পথিকক বাধা নিদিলে, আৰু কোনোবাই ভয়ত নাথাকিল।

Verse 27

लुब्धकस्तद्धने लुब्धः क्षुद्रस्तन्निधनोद्यतः । स रुरोध तमध्वानमग्रे गत्वाऽतिगूढवत्

সেই ধনৰ লোভত লুব্ধ এক ক্ষুদ্ৰ শিকারী, তেওঁৰ বিনাশত উদ্যত হৈ, আগতে গৈ সেই পথ ৰোধ কৰিলে, যেন অতি গোপনে ঘাপটি ধৰা।

Verse 28

तदा युप्यस्यशेषेण पिंगाक्षो मृगयां गतः । तस्मिन्नरण्ये तन्मार्गं निकषाध्युषितो निशि

তেতিয়া পিঙ্গাক্ষ অতি সামান্য অৱশিষ্ট সামগ্ৰী লৈ মৃগয়ালৈ ওলাই গ’ল। সেই অৰণ্যত সেই পথ নিশা ঘাপটি ধৰা জনে অতি ওচৰত থাকি কড়া নজৰত ৰাখিছিল।

Verse 29

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

যিসকল পুৰুষে আনৰ প্ৰাণত দ্ৰোহ কৰে, তেওঁলোকৰ মনোৰথ সিদ্ধ নহয়। এই সমগ্ৰ বিশ্ব কুশলতাত স্থিত আৰু কাশীৰ বিশ্বেশ্বৰ প্ৰভুৰ দ্বাৰা পৰিৰক্ষিত।

Verse 30

न चिंतयेदनिष्टानि तस्मात्कृष्टिः कदाचन । विधिदृष्टं यतो भावि कलुषंभावि केवलम्

সেয়ে অনিষ্টৰ কথা লৈ মনত দুশ্চিন্তা নকৰিবা, কিয়নো তেনে চিন্তা কেতিয়াও ফলদায়ক নহয়। বিধিয়ে যি দেখা আছে সেয়াই ঘটিব—কলুষ হোক বা নিৰ্মল, সকলো অৱশ্যম্ভাৱী।

Verse 31

तस्मादात्मसुखंप्रेप्सु रिष्टानिष्टं न चिंतयेत् । चिंतयेच्चेत्तदाचिंत्यो मोक्षोपायो न चेतरः

সেয়ে আত্মসুখ কামনা কৰা জনে শুভ-অশুভৰ কথা লৈ চিন্তা নকৰক। যদি চিন্তা কৰিবই লাগে, তেন্তে অচিন্ত্য পৰমতত্ত্বৰ ধ্যান কৰক; মুক্তিৰ উপায় এইটোৱেই, আন একো নহয়।

Verse 32

व्युष्टायामथयामिन्यामभूत्कोलाहलो महान् । घातयध्वं पातयध्वं नग्नयध्वं द्रुतं भटाः

তাৰ পিছত ৰাতি শেষ হৈ প্ৰভাত হোৱাত এক মহা কোলাহল উঠিল—“মাৰা! পেলাই দিয়া! নগ্ন কৰা—দ্ৰুত, হে ভটসকল!”

Verse 33

मा मारयध्वं त्रायध्वं भटाः कार्पटिका वयम् । अनायासं लुंठयध्वं नयध्वं च यदस्ति नः

“আমাক নুমাৰিবা—ৰক্ষা কৰা, হে ভটসকল! আমি দৰিদ্ৰ কাৰ্পটিক ভিক্ষুক। আমাৰ যি আছে অনায়াসে লুন্ঠন কৰি লৈ যোৱা।”

Verse 34

वयं पांथा अनाथाः स्मो विश्वनाथपरायणाः । सनाथास्ते न दूरं सनाथतां पथिकोऽपरः

আমি সকলোৱে পথিক, অনাথ যদিও, তথাপি বিশ্বনাথৰ চৰণত পৰায়ণ। যাৰ আশ্ৰয় আছে সি কেতিয়াও নিৰাপত্তাৰ পৰা দূৰ নহয়; আন পথিকেও আশ্ৰয় লাভ কৰে।

Verse 35

वयं पिंगाक्षविश्वासादस्मिन्मार्गेऽकुतोभयाः । यातायातं सदा कुर्मः स च दूर इतो वनात्

পিঙ্গাক্ষৰ ওপৰত বিশ্বাসৰ বাবে এই পথত আমি নিৰ্ভয়। আমি সদায় যাতায়াত কৰোঁ, আৰু সি এই বনাঞ্চলৰ পৰা দূৰ নহয়।

Verse 36

इति श्रुत्वाऽथ पिंगाक्षो भटः कार्पटिकेरितम । दूरान्मा भैष्ट माभैष्ट ब्रुवन्निति समागतः

কাৰ্পটিকসকলৰ এই বাক্য শুনি সৈনিক পিঙ্গাক্ষ দূৰৰ পৰা আহিল আৰু ক’লে, “ভয় নকৰিবা, ভয় নকৰিবা।”

Verse 37

तत्कर्मसूत्रैराकृष्टो भिल्लःकार्पटिकप्रियः । तूर्णं तदायुष्यमिव तत्रोपस्थितवान् क्षणात्

নিজ কৰ্মৰ সূত্ৰে টানি অনা, কাৰ্পটিক-লুব্ধ ভিল্লা ক্ষণমাত্ৰতে তাত তুৰন্ত উপস্থিত হ’ল, যেন তাৰ আয়ুই তাক আহ্বান কৰিলে।

Verse 38

कोयंकोयं दुराचारः पिंगाक्षे मयि जीवति । उल्लुलुंठयिषुः पांथान्प्राणलिंगसमान्मम

“মই পিঙ্গাক্ষ জীয়াই থাকোঁতে এই কোন দুষ্কৰ্মী দুৰাচাৰী, যি পথিকসকলক সম্পূৰ্ণ লুটিবলৈ উদ্যত—যিসকল মোৰ বাবে প্ৰাণ আৰু লিঙ্গৰ সমান প্ৰিয়?”

Verse 39

इति तद्वाक्यमाकर्ण्य ताराक्षस्तत्पितृव्यकः । धनलोभेन पिंगाक्षे पापं पापो व्यचिंतयत्

সেই কথা শুনি তেওঁৰ খুৰাক তাৰাক্ষই ধনৰ লোভত অন্ধ হৈ, হে পিংগাক্ষ, সেই পাপীজনে এক পাপ কাৰ্যৰ পৰিকল্পনা কৰিলে।

Verse 40

कुलधर्मं व्यपास्यैष वर्तते कुलपांसनः । चिरं चिंतितमद्यामुं घातयिष्याम्यसंशयम्

‘কুলধৰ্ম ত্যাগ কৰি, বংশৰ এই কলংকই নিজৰ ইচ্ছামতে আচৰণ কৰে। আজি নিঃসন্দেহে মই তাক বধ কৰিম—যিটো মই বহুদিন ধৰি ভাবি আছিলো।’

Verse 41

विचार्येति स दुष्टात्मा भृत्यानाज्ञापयत्क्रुधा । आदावेनं घातयंतु ततः कार्पटिकानिमान्

এনে সিদ্ধান্ত লৈ, সেই দুষ্টাত্মাই খঙত তেওঁৰ সেৱকসকলক আদেশ দিলে: ‘প্ৰথমে ইয়াক বধ কৰা; তাৰ পিছত এই তীৰ্থযাত্ৰীসকলকো বধ কৰা।’

Verse 42

ततो ऽयुध्यन्दुराचारास्तेनैकेन च तेऽखिलाः । यथाकथंचित्ताननयत्स च स्वावसथांतिकम्

তাৰ পিছত সেই দুৰাচাৰী লোকসকলে সেই এজন ব্যক্তিৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে; তথাপিও, যেনেবাকৈ হ’লেও, তেওঁ সিহঁতক নিজৰ বাসগৃহৰ ওচৰলৈ লৈ আনিলে।

Verse 43

आच्छिन्नं हि धनुर्वाणं छिन्नं सन्नहनं शरैः । असूदयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः

‘মোৰ ধনু আৰু শৰ কাঢ়ি লোৱা হৈছে; মোৰ কৱচ তেওঁলোকৰ শৰৰ দ্বাৰা টুকুৰা-টুকুৰ কৰা হৈছে। মই তেওঁলোকক বধ কৰিলোহেঁতেন—যদিহে ঈশ্বৰৰ ইচ্ছা বেলেগ হ’লহেঁতেন।’

Verse 44

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

এইদৰে কৈ তেওঁ পৰৰ হিতৰ বাবে নিজৰ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে। সেই কাৰ্পটিক ভিক্ষুকসকলেও সেই গাঁৱলৈ আহিল, তেওঁলোকৰ ভয় নাশ হ’ল।

Verse 45

या मतिस्त्वंतकाले स्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो निरृत्यां नैरृतेश्वरः

মৃত্যুৰ সময়ত যি ধৰণৰ ভাবনা হয়, গতিো তেনেদৰেই হয়। সেয়ে তেওঁ দিশাৰ অধিপতি পদ লাভ কৰিলে—নিৰৃতিৰ ৰাজ্যত নৈৰৃত দিশাৰ ঈশ্বৰ হ’ল।

Verse 46

इत्थमस्य स्वरूपं ते आवाभ्यां समुदीरितम् । एतस्योत्तरतो लोको वरुणस्यायमद्भुतः

এইদৰে তেওঁৰ সত্য স্বৰূপ আমি দুয়ো তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ। ইয়াৰ উত্তৰে বৰুণৰ আশ্চৰ্য লোক অৱস্থিত।

Verse 47

कूपवापीतडागानां कर्तारो निर्मलैर्धनैः । इह लोके महीयंते वारुणे वरुणप्रभाः

যিসকলে নিৰ্মল আৰু ধৰ্মসম্মত ধনেৰে কূপ, পুখুৰী আৰু জলাশয় নিৰ্মাণ কৰে, তেওঁলোক এই লোকতেই সন্মানিত হয় আৰু বৰুণ-লোকে বৰুণৰ প্ৰভাৰে দীপ্ত হয়।

Verse 48

निर्जले जलदातारः परसंतापहारिणः । अर्थिभ्यो ये प्रयच्छंति चित्रच्छत्रकमंडलून्

যিসকলে পানী নথকা ঠাইত পানী দান কৰে, পৰৰ দুখ-তাপ হৰণ কৰে, আৰু প্ৰাৰ্থীসকলক সুন্দৰ ছত্ৰ আৰু কমণ্ডলু (পানীৰ পাত্ৰ) দান কৰে,

Verse 49

पानीयशालिकाः कुर्युर्नानोपस्करसंयुताः । दद्युर्धर्मघटांश्चापि सुगंधोदकपूरितान्

তেওঁলোকে নানাবিধ উপকৰণেৰে সজ্জিত পানীয়-শালা স্থাপন কৰিব; আৰু ধৰ্মাৰ্থে সুগন্ধি জলেৰে পূৰ্ণ ‘ধৰ্ম-ঘট’ দান কৰিব।

Verse 50

अश्वत्थसेकं ये कुर्युः पथि पादपरोपकाः । विश्रामशालाकर्तारः श्रांतसंतापनोदकाः

যিসকলে পথচাৰীৰ হিতৰ বাবে পথৰ কাষত অশ্বত্থ গছত জল সিঞ্চন কৰে, যিসকলে বিশ্ৰাম-শালা নিৰ্মাণ কৰে, আৰু যিসকলে ক্লান্তজনৰ তাপ-শ্ৰম নাশক পানী যোগায়—তেওঁলোকেই সত্য উপকাৰ কৰে।

Verse 51

ग्रीष्मोष्प्रहंति मायूरपिच्छादि रचितान्यपि । चित्राणि तालवृंतानि वितरंति तपागमे

যেতিয়া গ্ৰীষ্মৰ তাপ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে গ্ৰীষ্মদাহ নাশক ৰঙীন তালপাতৰ পাখা বিতৰণ কৰে—কিছুমান ময়ূৰপিচ্ছা আদি লগাই সজোৱা হয়।

Verse 52

रसवंति सुगंधीनि हिमवंति तपर्तुषु । विश्राणयंति वा तृप्ति पानकानि प्रयत्नतः

তাপৰ ঋতুত তেওঁলোকে যত্নসহ তৃপ্তিদায়ক পানক (শৰবত) বিতৰণ কৰে—ৰসাল, সুগন্ধি আৰু শীতল—যিয়ে সন্তোষ আৰু স্নিগ্ধতা আনে।

Verse 53

इक्षुक्षेत्राणि संकल्प्य ब्राह्मणेभ्यो ददत्यपि । तथा नानाप्रकारांश्च विकारानैक्षवान्बहून्

তেওঁলোকে বিধিপূৰ্বক সংকল্প কৰি ইক্ষুক্ষেত্ৰো ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰে; আৰু তদুপৰি গঁড়ৰ পৰা প্ৰস্তুত নানাবিধ বহু বিকাৰ (মিঠাই/পানীয় আদি)ও প্ৰদান কৰে।

Verse 54

गोरसानां प्रदातारस्तथा गोमहिषीप्रदाः । धारामंडपकर्तारश्छायामंडपकारिणः

যিসকলে গোৰস দান কৰে, গাই-মহিষ দান কৰে, জলধাৰা-মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ছাঁ-মণ্ডপ স্থাপন কৰে—সেই ধাৰ্মিক দাতাসকল পুণ্যকৰ্মৰ বাবে প্ৰশংসিত।

Verse 55

देवालयेषु ये दद्युर्बहुधारागलंतिकाः । तीर्थे वा करहर्तारस्तीर्थमार्गावनेजका

যিসকলে দেৱালয়ত বহুধাৰাৰে পানী ঢলোৱা পাত্ৰ দান কৰে, আৰু যিসকলে তীৰ্থত আবর্জনা আঁতৰাই তীৰ্থপথ ধুই পৰিষ্কাৰ কৰে—তেওঁলোকো ধৰ্মৰ সেৱক ৰূপে সন্মানিত।

Verse 56

अभयं ये प्रयच्छंति भयार्तोद्यत पाणयः । निर्भया वारुणे लोके ते वसंति लसंति च

যিসকলে ভয়াতুৰ দুখীয়ালোকলৈ হাত আগবঢ়াই অভয় দান কৰে—তেওঁলোক বৰুণৰ লোকত নিৰ্ভয়ে বাস কৰে আৰু তাত গৌৰৱে দীপ্ত হয়।

Verse 57

विपाशयंति ये पुण्या दुर्वृतैः कंठपाशितान् । ते पाशपाणे लोकेस्मिन्निवसंत्यकुतोभयाः

যিসকল পুণ্যৱানে দুষ্টলোকৰ দ্বাৰা কণ্ঠত পাশে বাঁধা লোকৰ ফাঁস ঢিলা কৰে—তেওঁলোক পাশপাণীৰ লোকত সকলোফালৰ ভয়ৰ পৰা মুক্ত হৈ বাস কৰে।

Verse 58

नौकाद्युपायैर्न द्यादौ पांथान्ये तारयंत्यपि । तारयंत्यपि दुःखाब्धेस्तत्र नागरिका द्विज

হে দ্বিজ! যিসকল নগৰবাসীয়ে নাও আদি উপায়ে নদী আদি পাৰ কৰাই পথিকক তাৰে—সঁচাকৈ তেওঁলোকে জীৱক দুখ-সমুদ্ৰ পাৰ হ’বলৈও সহায় কৰে।

Verse 59

घट्टान्पुण्यतटिन्यादेर्बंधयंति शिलादिभिः । तोयार्थिसुखसिद्ध्यर्थं ये नरास्तेत्र भोगिनः

যিসকল মানুহে পুণ্য নদী আৰু আন পবিত্ৰ জলাশয়ৰ তীৰত শিলা আদি দি ঘাট নিৰ্মাণ কৰে, জল-প্ৰাৰ্থীৰ সুখ আৰু মনোৰথ-সিদ্ধিৰ বাবে—সেইসকল তাত পুণ্যলোকে সমৃদ্ধিৰ ভোগী হয়।

Verse 60

वितर्पयंति ये पुण्यास्तृषिताञ्शीतलैर्जलैः । तेऽत्र वै वारुणे लोके सुखसंततिभागिनः

যিসকল পুণ্যবান লোকে তৃষ্ণাতুৰক শীতল জলে তৃপ্ত কৰে, তেওঁলোক নিশ্চয়েই ইয়াত বৰুণৰ লোকত অবিচ্ছিন্ন সুখ-সন্ততিৰ ভাগী হয়।

Verse 61

जलाशयानां सर्वेषामयमेकतमः पतिः । प्रचेता यादसांनाथः साक्षी सर्वेषुकर्मसु

সকলো জলাশয়ৰ মাজত তেওঁ এক পৰম অধিপতি—প্ৰচেতা বৰুণ, জলচৰ প্ৰাণীৰ নাথ, আৰু সকলো কৰ্মৰ সাক্ষী।

Verse 62

अस्योत्पत्तिं शृणु पतेर्वरुणस्यमहात्मनः । आसीन्मुनिरमेयात्मा कर्दमस्य प्रजापतेः

সেই মহাত্মা প্ৰভু বৰুণৰ উৎপত্তি শুনা। কদম প্ৰজাপতিৰ পৰা জন্ম লোৱা, অমেয় আত্মাবিশিষ্ট এজন মুনি আছিল।

Verse 63

शुचिष्मानिति विख्यातस्तनयो विनयोचितः । स्थैर्य माधुर्य धैर्याद्यैर्गुणैरुपचितोहितः

তেওঁৰ পুত্ৰ ‘শুচিষ্মান’ নামে খ্যাত হ’ল—বিনয় আৰু সদাচাৰৰ উপযুক্ত—স্থৈৰ্য, মাধুৰ্য, ধৈৰ্য আদি গুণে পুষ্ট, আৰু সদায় হিতকৰ কৰ্মত অনুৰক্ত।

Verse 64

अच्छोदे सरसि स्नातुं स गतो बालकैः सह । जलक्रीडनसंसक्तं शिशुमारो हरच्च तम्

সেই বালকসকলৰ সৈতে তেওঁ অচ্ছোদ সৰোবৰলৈ স্নান কৰিবলৈ গ’ল। পানীত ক্ৰীড়াত মগ্ন থাকোঁতেই এটা শিশুমাৰ (জলজ জন্তু)য়ে তাক ধৰি টানি লৈ গ’ল।

Verse 65

ततस्तस्मिन्मुनिसुते हृतेऽत्याहितशंसिभिः । तैः समागत्य शिशुभिः कथितं तत्पितुः पुरः

তাৰ পাছত, সেই মুনিপুত্ৰ হৰণ হোৱাত—অতি ভয়ংকৰ বিপদ—সেই বালকসকল একেলগে আহি পিতাৰ সন্মুখত সকলো কথা জনালে।

Verse 66

हरार्चनोपविष्टस्य समाधौ निश्चलात्मनः । श्रुतबालविपत्तेश्च चचाल न मनोहरात्

হৰাৰ্চনাত উপবিষ্ট, সমাধিত অচলচিত্ত; বালকৰ বিপদৰ সংবাদ শুনিলেও তেওঁৰ মন সেই মনোহৰ প্ৰভুৰ পৰা নচলিল।

Verse 67

अधिकं शीलयामास स सर्वज्ञं त्रिलोचनम् । पश्यञ्शंभोः समीपे स भुवनानि चतुर्दश

তেওঁ সৰ্বজ্ঞ ত্ৰিলোচন প্ৰভুক অধিকতৰে আৰাধনা কৰিলে। আৰু শম্ভুৰ সান্নিধ্যত তেওঁ চৌদ্দ ভুৱন দৰ্শন কৰিলে।

Verse 68

नाना भूतानि भूतानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च । चंद्रसूर्यर्क्षताराश्च पर्वतान्सरितो द्रुमान्

তেওঁ নানা প্ৰকাৰৰ ভূত-প্ৰাণী, ব্ৰহ্মাণ্ডৰ ভিতৰত থকা সকলো সত্তা; লগতে চন্দ্ৰ-সূৰ্য, নক্ষত্ৰ-তৰা, পৰ্বত, নদী আৰু বৃক্ষসমূহো দেখিলে।

Verse 69

समुद्रानंतरीयाणि ह्यरण्यानीस्सरांसि च । नाना देवनिकायांश्च बह्वीर्दिविषदां पुरीः

সাগৰৰ বিস্তাৰৰ মাজে মাজে থকা বহু অৰণ্য আৰু সৰোবৰ তেওঁ দেখিলে; লগতে দেৱগণৰ নানা সমাৱেশ আৰু দেৱলোকৰ বহু দিৱ্য নগৰীও দেখিলে।

Verse 70

वापीकूपतडागानि कुल्याः पुष्करिणीर्बहु । एकस्मिन्क्वापि सरसि जलक्रीडापरायणान्

তেওঁ বাওঁলী, কূপ, পুখুৰী, নালা আৰু বহু পদ্ম-পুষ্কৰিণী দেখিলে; আৰু কোনো এক সৰোবৰত জলক্ৰীড়াত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন সত্তাসকলক লক্ষ্য কৰিলে।

Verse 71

बहून्मुनिकुमारांश्च मज्जनोन्मज्जनादिभिः । करयंत्रविनिर्मुक्ततोयधाराभिषेचनैः

তেওঁ বহু মুনিকুমাৰক দেখিলে, যিসকলে ডুব-মাৰা আৰু পুনৰ উভতি উঠা আদি কৰ্মত ৰত আছিল; আৰু হাতচালিত যন্ত্ৰৰ পৰা নিৰ্গত জলধাৰাৰ ছিটাত অভিষিক্ত হৈছিল।

Verse 72

करताडितपानीयशब्ददिङ्मुखनादिभिः । जलखेलनकैरित्थं संसक्तान्बहुबालकान्

হাতে পানী চপেটা মৰাৰ ছলছল শব্দ দিশে দিশে প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল; এইদৰে তেওঁ জলখেলাত আসক্ত বহু বালকক পানীত ৰমি থকা দেখিলে।

Verse 73

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

তাৰ মাজতে সমাধিস্থ কৰ্দমে নিজৰেই শিশুক দেখিলে—এটা মকৰৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হৈছে, আৰু সি অতিশয় ব্যাকুল।

Verse 74

कयाचिज्जलदेव्याथ तस्माच्चक्रूरयादसः । प्रसह्य नीत्वोदधये दृष्टवांस्तं समर्पितम्

তেওঁ দেখিলে যে নিষ্ঠুৰ জলচৰে বলপূৰ্বক কঢ়িয়াই নিয়া শিশুটোক কোনো এক জল-দেৱীয়ে সাগৰৰ হাতত সমৰ্পণ কৰি দিছে।

Verse 75

निर्भर्त्स्य सरितांनाथं केनचिद्रुद्ररूपिणा । त्रिशूलपाणिनेत्युक्तं क्रोधताम्राननेनच

তাৰ পাছত ৰুদ্ৰ-ৰূপ ধাৰণ কৰা কোনো এজনে নদীনাথক কঠোৰভাৱে ধমক দিলে; ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা মুখেৰে ক’লে—“হে ত্ৰিশূলধাৰী!”

Verse 76

कुतो जलानामधिप शिवभक्तस्य बालकः । प्रजापतेः कर्दमस्य महाभागस्य धीमतः

“হে জলৰ অধিপতি! শিৱভক্ত, মহাভাগ্যৱান আৰু ধীমান প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ সেই শিশুটোক কেনেকৈ অনিষ্ট হ’ব পাৰে?”

Verse 77

अज्ञात्वा शिवसामर्थ्यं भवताचिरमासितः । भयत्रस्तेन तद्वाक्यश्रवणात्तमुदन्वता

“শিৱৰ সামৰ্থ্য নাজানি তুমি বহুদিন ধৰি এনেদৰে আচৰণ কৰি আহিছা।” সেই বাক্য শুনি ভয়ত কঁপি উঠা সাগৰ বিচলিত হ’ল।

Verse 78

बालं रत्नैरलंकृत्य बद्ध्वा तं शिशुमारकम् । समर्पितं समानीय शंभुपादाब्जसंनिधौ

শিশুটোক ৰত্নেৰে অলংকৃত কৰি আৰু সেই কুমিৰটোক বান্ধি, তেওঁলোকে তাক উভতাই আনি শম্ভুৰ পদ্মচৰণৰ সন্নিধিত সমৰ্পণ কৰিলে।

Verse 79

नत्वा विज्ञापयत्तं च नापराध्याम्यहं विभो । अनाथनाथविश्वेश भक्तापत्तिविनाशन

নমস্কাৰ কৰি তেওঁ নিবেদন কৰিলে: “হে প্ৰভু, মই কোনো অপৰাধ কৰা নাই। হে বিশ্বেশ্বৰ, অনাথৰ নাথ, ভক্তৰ আপদ-বিপদ বিনাশক!”

Verse 80

भक्तकल्पतरो शंभोऽनेनायं दुष्टयादसा । अनायिन मया नाथ भवद्भक्तजनार्भकः

“হে শম্ভু, ভক্তসকলৰ কল্পতৰু! এই দুষ্ট জলজ জন্তুৱে, হে নাথ, তোমাৰ ভক্তৰ এই নিৰ্দোষ সৰু শিশুটিক লৈ গ’ল।”

Verse 81

गणेन तेन विज्ञाय शंभोरथ मनोगतम् । पाशेन बद्ध्वा तद्यादः शिशुहस्ते समर्पितम्

তেতিয়া সেই গণে শম্ভুৰ মনোগত অভিপ্ৰায় বুজি, পাষেৰে সেই জলজ জন্তুটোক বান্ধি শিশুটোৰ হাতত সঁপিলে।

Verse 82

गृहाणेमं स्वतनयं पार्षदे शंकराज्ञया । याहि स्वभवनं वत्स ब्रुवतीति स कर्दमः

“হে পাৰ্ষদ, শংকৰৰ আজ্ঞাৰে এই তোমাৰ নিজ পুত্ৰক লৈ লোৱা। বৎস, নিজৰ ঘৰলৈ যোৱা”—এইদৰে কৰ্দমে ক’লে।

Verse 83

समाधिसमये सर्वमिति शृण्वन्नुदारधीः । उन्मील्य नयने यावत्प्रणिधानं विसृज्य च

সমাধিৰ সময়ত এই সকলো কথা শুনি সেই উদাৰধী ব্যক্তিয়ে চকু মেলিলে আৰু ক্ষণেকৰ বাবে নিজৰ একাগ্ৰ প্ৰণিধান শিথিল কৰিলে।

Verse 84

संपश्यते शिशुं तावत्पुरतः समवैक्षत । गृहीतशिशुमारं च पार्श्वेऽलंकृतकर्णिकम्

তেওঁ সন্মুখতে শিশুটিক দেখিলে; আৰু কাষতে ধৰা পৰোৱা মকৰ-সদৃশ জন্তুটো আছিল, যাৰ কৰ্ণাভৰণ সুসজ্জিত আছিল।

Verse 85

तोयार्द्रकाकपक्षाग्रं कषायनयनांचलम् । किंचिद्विरूक्षं त्वक्क्षोभं संभ्रमापन्नमानसम्

তাঁৰ চুলিৰ আগভাগ কাকৰ পাখিৰ দৰে পানীত ভিজা আছিল; চকুৰ কোণ ক’লা পৰিছিল। তেওঁ অলপ অগোছাল, দেহত্বক কঁপা, আৰু ভয়ত মন বিচলিত হৈ আছিল।

Verse 86

कृतप्रणाममालिंग्य जिघ्रंस्तन्मुखपंकजम् । पुनर्जातमिवामंस्त पश्यंश्चापि मुहुर्मुहुः

শিশুটিয়ে প্ৰণাম কৰিলে; তেওঁ তাক আলিঙ্গন কৰি তাৰ পদ্ম-সদৃশ মুখ সুগন্ধি লৈ শুঁকিলে, যেন পুনৰ জন্ম পোৱা বুলি ভাবি, বাৰে বাৰে তাক চাই থাকিল।

Verse 87

शतानिपंचवर्षाणि प्रणिधानस्थितस्य हि । कर्दमस्य व्यतीतानि शंभुमर्चयतस्तदा

অচল ধ্যানত নিমগ্ন কৰ্দমৰ বাবে, তেতিয়া শম্ভুক আৰাধনা কৰোঁতে পাঁচশ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।

Verse 88

कर्दमोपि च तत्कालमज्ञासीत्क्षणसंगतम् । यतो न प्रभवेत्कालो महाकालस्य संनिधौ

আৰু কৰ্দমে সেই সময়খিনিও নাজানিলে; সেয়া যেন ক্ষণমাত্ৰ লাগিল, কিয়নো মহাকালৰ সান্নিধ্যত কালৰ কোনো প্ৰভাৱ নাথাকে।

Verse 89

ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम्

তেতিয়া পুত্ৰে পিতৃক প্ৰশ্ন কৰি আৰু প্ৰণিপাত কৰি, তপস্যাৰ বাবে শ্ৰীমৎ বাৰাণসী নগৰলৈ শীঘ্ৰে গমন কৰিলে।

Verse 90

तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिंगं संस्थाप्य शांभवम् । पंचवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः

তাত তেওঁ ঘোৰ তপস্যা কৰিলে, আৰু শাম্ভৱ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি, পাঁচ হাজাৰ বছৰ পাথৰৰ দৰে অচল হৈ স্থিত থাকিল।

Verse 91

आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तपसा ततः । उवाच कार्दमे ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम्

তাৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ তেতিয়া মহাদেৱ প্ৰকাশিত হ’ল আৰু কাৰ্দমক ক’লে: “কোৱা—সৰ্বোত্তম বৰ ক’নটো তোমাক দিম?”

Verse 92

कार्दमिरुवाच । यदि नाथ प्रसन्नोसि भक्तानामनुकंपक । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि

কাৰ্দমে ক’লে: “হে নাথ, যদি আপুনি প্ৰসন্ন, ভক্তসকলৰ প্ৰতি অনুকম্পাশীল, তেন্তে মোক সকলো পানীৰ ওপৰত আৰু জলচৰ প্ৰাণীৰ ওপৰতও আধিপত্য দিয়া।”

Verse 93

इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिंतितदः प्रभुः । अभ्यषिंचत तं तत्र वारुणे परमे पदे

এই কথা শুনি মহেশান—সকলো কামনা পূৰণকাৰী প্ৰভু—তাতেই তেওঁক অভিষেক কৰি পৰম বাৰুণ পদত অধিষ্ঠিত কৰিলে।

Verse 94

रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि । सरसां पल्वलानां च वाप्यंबु स्रोतसा पुनः

সাগৰত জন্মা ৰত্নসমূহৰ ওপৰত, সাগৰ আৰু নদীসমূহৰ ওপৰতেও; সৰোবৰ, পল্বল, বাপী আৰু পুনৰ বোৱা জলধাৰাসমূহৰ ওপৰতেও—

Verse 95

जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चापि वैदिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः

“সকলো জলাশয়ৰ অধীশ্বৰ হোৱা; আৰু পশ্চিম দিশাৰো ৰক্ষক হোৱা—হাতে পাশ ধাৰণ কৰা, সকলো দেৱতাৰ প্ৰিয় ভৱ।”

Verse 96

ददामि वरमन्यं च सर्वेषां हितकारकम् । त्वयैतत्स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति

“মই আন এটা বৰো দিছোঁ, যি সকলোৰে হিতকাৰী: তোমাৰ দ্বাৰা স্থাপিত এই লিঙ্গ তোমাৰ নামেই পৰিচিত হ’ব।”

Verse 97

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

ই ই বাৰাণসীত “বৰুণেশ” নামে খ্যাত হ’ব, যি উত্তম সিদ্ধি দান কৰে। ই মণিকৰ্ণেশ লিঙ্গৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত।

Verse 98

आराधितं सदा पुंसां सर्वजाड्यविनाशकृत् । वरुणेशस्य ये भक्ता न तेषामब्भयं क्वचित्

ই সদায় লোকসকলে আৰাধনা কৰে আৰু সকলো জড়তা-মন্দতা বিনাশ কৰে। যিসকল বৰুণেশৰ ভক্ত, তেওঁলোকৰ কেতিয়াও পানীৰ পৰা ভয় নাথাকে।

Verse 99

न संतापभयं तेषां नापायमरणं क्वचित् । जलोदरभयं नैव न भयं वै तृषः क्वचित्

তেওঁলোকৰ কেতিয়াও দাহজনিত সন্তাপৰ ভয় নাই, আৰু কোনো সময়তে অকাল-মৃত্যুৰ আশংকা নাই। জলোদৰৰ ভয়ো নাই, তৃষ্ণাৰ ভয়ো কেতিয়াও নহয়।

Verse 100

नीरसान्यन्नपानानि वरुणेश्वर संस्मृतेः । सरसानि भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

বৰুণেশ্বৰক স্মৰণ কৰিলে নীৰস অন্ন-পানীয়ো ৰসাল হৈ উঠে; ইয়াত সন্দেহ বা অধিক বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 102

इदं वरुणलोकस्य स्वरूपं ते निरूपितम् । यच्छ्रुत्वा न नरः क्वापि दुरपायैः प्रबाध्यते

এইদৰে তোমাক বৰুণলোকৰ স্বৰূপ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। ইয়াক শুনিলে মানুহ ক’তো ভয়ংকৰ বিপদ-আপদে পীড়িত নহয়।

Verse 205

कदाचित्तत्पितृव्येण समीप ग्रामवासिना । श्रुतः कार्पटिकानां हि सार्थः सार्थो महास्वनः

এবাৰ ওচৰৰ গাঁৱত বাস কৰা তেওঁৰ পিতৃব্যই কাৰ্পটিক—ভিক্ষুক তপস্বীসকলৰ—এটা বৃহৎ দলেৰে গঠিত, মহাশব্দময় কাফেলা শুনিলে।