Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

শ্ৰী গণেশায় নমঃ। আমি গাণসমূহৰ অধিপতি—মহেশানৰ প্ৰিয় সন্তান—সেই গণেশক ধ্যান কৰোঁ; যাঁৰ মুখ গজৰাজৰ ন্যায় আৰু যিনি দুঃখ-ব্যাধি নাশক।

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

পৃথিৱীত অৱস্থিত হ’লেও সি কেৱল পাৰ্থিৱ স্থান নহয়; স্বৰ্গতকৈও উচ্চ হ’লেও ইহাতে (ইয়াত) অধঃস্থাপিত—সুলভ কৰি ৰখা। সংসাৰবন্ধনত বাঁধা জীৱসকল তাত মুক্তিদাতা হয়; যিসকলে তাত মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকে অমৃতত্ব লাভ কৰে। ত্ৰিজগত পবিত্ৰকাৰিণী নদীৰ তীৰত দেৱতাসকলে নিত্য সেৱা কৰা, ত্ৰিপুৰাৰিৰ (শিৱৰ) ৰাজনগৰী কাশী জগতক আপদাৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

সেই মহেশক নমস্কাৰ, যাঁৰ ত্ৰিসন্ধ্যা-কৰ্মৰ ছলতে ত্ৰিজগতৰ অধিপতিসকলে অনিশে অহা-যোৱা কৰি সদা তেওঁৰ সেৱাত নিয়োজিত থাকে।

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

অষ্টাদশ পুৰাণৰ কৰ্তা সত্যৱতীৰ পুত্ৰ (ব্যাস)ে সূতৰ সম্মুখত পাপনাশিনী এই কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছিল।

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

শ্ৰী ব্যাসে ক’লে: এবাৰ শ্ৰীমান নাৰদে পৱিত্ৰ নর্মদাৰ জলে স্নান কৰি, সকলো দেহধাৰীলৈ সকলো বৰ দানকাৰী পূজনীয় ওঁকাৰৰ আৰাধনা কৰিলে।

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

আগবাঢ়ি যাত্ৰা কৰোঁতে তেওঁ সন্মুখত বিন্ধ্য পৰ্বতৰূপী ধৰাধৰ শ্ৰেণী দেখিলে—ৰেৱা (নর্মদা)ৰ জলে শোভিত আৰু সংসাৰৰ তাপ নাশ কৰাত খ্যাত।

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

তেওঁ এই সমৃদ্ধ ভূমিখনক যেন দ্বিৰূপে গঢ়া দেখিলে—স্থাৱৰ আৰু চৰ দুয়োটাৰে; আৰু নিজৰ খ্যাত নাম অনুসাৰে ই ‘বসুমতী’ ধনৱতী পৃথিৱীৰ দৰে উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

সেয়া আছিল আমবাগিচা—আমগছ আৰু শোকহাৰী অশোকগছেৰে পৰিপূৰ্ণ; সকলোফালে তাল, তমাল, হিংতাল আৰু শাল গছেৰে সুশোভিত।

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

খপুৰ ফলৰ বাবে ঠাইখন যেন ‘খপুৰ-আকাৰ’ দেখা গৈছিল; শ্ৰীফল গছত শ্ৰীফল প্ৰচুৰ আছিল; অগৰুৰ সুবাসে গম্ভীৰ শ্ৰী বৃদ্ধি কৰিছিল, আৰু কপিত্থ ফলে বান্দৰৰ দৰে পিঙ্গল-ভূৰাৰ আভা দিছিল।

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

বনৰ শোভাৰে মনোমোহক—লকুচ ফলৰ গোল স্তন-সদৃশ আকাৰৰে সুশোভিত; অমৃত-সদৃশ মধুৰ ফলৰে পৰিপূৰ্ণ ৰম্ভা (কদলী) কুঞ্জে চাৰিওফালে উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

সুগন্ধি নাৰংগী, নাৰংগ আদি ফলৰে পৰিপূৰ্ণ—যেন সৌন্দৰ্যৰ ৰঙ্গমণ্ডপ; আৰু লগতে বাণীৰ, জম্বীৰ (সিট্ৰাছ) আৰু বীজপূৰ গছৰে অতি প্ৰাচুৰ্য্যে ভৰপূৰ।

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

বতাহে দোল খোৱা কংকোল লতা আৰু পাক খোৱা বেলিবোৰ যেন দুলে দুলে আলিঙ্গন কৰে; লৱলী আৰু খেলুৱা কুঁহিপাতৰ সৈতে ই সঁচাকৈ নৃত্য-লীলাৰ আলয় যেন দেখা যায়।

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

কদলীৰ পাতৰ পৰা কৰ্পূৰ-সদৃশ শীতলতা মৃদুভাৱে দুলিছিল; যেন ক্লান্ত পথিকক আহ্বান কৰি কয়—আহা, শ্ৰমৰ পৰা বিশ্ৰাম লোৱা।

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

যেন পুন্নাগ গছটি নিজৰ কোমল পল্লৱ-হাতৰে—অচঞ্চলভাৱে—মল্লিকা (জুঁই) ফুলৰ গুচ্ছ-স্তনক মৃদুভাৱে স্পৰ্শ কৰি আছে।

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

ফাটি যোৱা ডালিমৰ দৰে সি যেন নিজৰ অন্তৰৰ হৃদয় দেখুৱাই দিলে, ৰাগৰ লালিমাৰে ৰঞ্জিত; আৰু সেই কাননত ধৱ গছৰ ৰূপ ধৰি মাধৱী লতাক যেন আলিঙ্গন কৰি আছে।

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

উদুম্বৰ আৰু অম্বৰগা গছবোৰে অনন্ত ফলৰ মালা পিন্ধি থকা; সি সৰ্বদিশে অনন্ত স্বৰূপ যেন দেখা দিলে—অগণন কোটি ব্ৰহ্মাণ্ড বহন কৰি থকা যেন।

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

পনস গছ, বনাসা সদৃশ ঘন বৃদ্ধি, আৰু পলাশ গছৰে আৱৃত—এনে লাগিল যেন প্ৰিয়াৰ পৰা বিচ্ছিন্ন বিৰহিণীৰ পাত-ত্যাগ কৰা বস্ত্ৰেৰে ঢাকি থোৱা।

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

নীপ (কদম্ব) গছবোৰ দেখি যেন ৰোমাঞ্চিত হৈ উঠা; সি চাৰিওফালে দীপ্তিমান—কদম্ব ফুলৰ গুচ্ছৰ ওপৰত গুচ্ছেৰে অতি শোভিত।

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

মেৰু আৰু তাৰ উচ্চ শিখৰসম শিখৰেৰে সুশোভিত; আৰু ৰাজাদন আৰু মদন গছৰে—সি যেন কামিনীৰ সুখ-সদনসম প্ৰতীয়মান হ’ল।

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

প্ৰতি নদীতীৰে তীৰে উচ্চ, দৃঢ় বটবৃক্ষৰ বেষ্টনী আছিল; যেন তীৰভূমিয়ে পাতৰ কুটীৰ-মালাৰ আভৰণ পিন্ধিছে। কুটজ ফুলৰ গুচ্ছেৰে ই দীপ্ত হৈছিল, যেন বগলীৰ আসনে পাখীৰে উজ্জ্বল কৰা শুভ শ্বেত-নিবাস।

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

কৰমৰ্দ, কৰীৰ, কৰজ আৰু কৰংবক গছৰে অলংকৃত হৈ ই যেন সহস্ৰ-কৰযুক্ত; আশ্ৰয় আৰু আশীৰ্বাদ বিচাৰি অহা অৰ্থীৰ প্ৰতি স্বাগতমুখী হাতবোৰ আগবঢ়াই থকা যেন দেখা গৈছিল।

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

উজ্জ্বল দীপে নীৰাজিত হোৱা যেন লাগিছিল—ৰাজচম্পকৰ জ্বলন্ত কোৰকাই যেন দীপ। ফুলে ভৰা শাল্মলী গছবোৰে তাক এনে শোভা দিলে যে পদ্মসৰোবৰসমূহৰ শ্ৰীও পৰাভূত হ’ল।

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

ক’তাও কঁপা পাতযুক্ত উচ্চ গছে শোভিত; ক’তাও সোনালী কেতক। ক’তাও কৃতমালা আৰু সুগন্ধি নক্তমালাৰে দীপ্ত—সকলো দিশতে শোভাৰ বিস্তাৰ।

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

ই কৰ্কন্ধু, বন্ধুজীৱ আৰু পুত্ৰজীৱ উদ্ভিদেৰে উজ্জ্বল আছিল; তিন্দুক আৰু ইঙ্গুদীৰেও। সঁচাকৈ ই ‘কৰুণালয়’—এনে কোমল প্ৰাচুৰ্যই তাক স্নিগ্ধ আৰু পবিত্ৰ কৰি তুলিছিল।

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

মধু ঝৰা ককু-ফুলেৰে, ধৰাই যেন দৃশ্য ৰূপ ধৰি অনিশে হৰ (শিৱ)ক পূজা কৰিছে, নিজৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হোৱা মুক্তা অৰ্পণ কৰি।

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

সাৰ্জা, অৰ্জুন আৰু অঞ্জন গছ আৰু সিহঁতৰ বীজেৰে, যেন চামৰেৰে বীজাই দিয়া হৈছে; আৰু নাৰিকেল-খৰ্জুৰ গছেৰে, যেন ওপৰৰ আকাশত ছত্ৰ ধৰি ৰখা হৈছে।

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

সেই স্থান অমন্দ আৰু পিচুমন্দ, মন্দাৰ আৰু কোবিদাৰ গছেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল; পাটলা, তিংতিণী, ঘোঁটা, শাখোট আৰু কৰহাটক গছৰ প্ৰাচুৰ্যই পবিত্ৰ ভূমিখনক অতি মঙ্গলময় কৰি তুলিছিল।

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

উদ্দণ্ড গছ-গছনি, শেহুণ্ড, এৰণ্ড (ৰেড়ি) আৰু গুড়পুষ্পক; লগতে বকুল আৰু তিলক গছেৰে—যেন সেই ভূমিৰ কপালত মঙ্গল তিলক আঁকা, ভূমিখন নিজেই অভিষিক্ত যেন লাগিছিল।

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

অক্ষ, প্লক্ষ আৰু শল্লকী, দেৱদাৰু আৰু আন মহৎ গছেৰে সুশোভিত; সদায় ফলধাৰী আৰু সদায় পুষ্পিত লতা-গছেৰে দীপ্ত—সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ চিৰমঙ্গলত স্থিত আছিল।

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

এই পবিত্ৰ বন এলাচ, লৱং, মৰিচ আৰু কুল (বৰই) গছৰ কুঞ্জেৰে আৱৃত আছিল; আৰু জাম্বু, আম্ৰাতক (বনৰ আম), ভল্লাতক, শেলু আৰু শ্ৰীপৰ্ণী গছেৰে সুসজ্জিত হৈ, সেই পবিত্ৰ অৰণ্যৰ প্ৰাচুৰ্য ঘোষণা কৰিছিল।

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

শাক আৰু শঙ্খ গছৰ মনোৰম কুঞ্জেৰে ই ৰমণীয় আছিল; চন্দন আৰু ৰক্তচন্দনেৰে শোভিত, আৰু হৰীতকী, কৰ্ণিকাৰ আৰু ধাত্ৰী বনৰে অলংকৃত—যেন মঙ্গলময় দীপ্তিত সজ্জিত এক পবিত্ৰ ধাম।

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

ই দ্ৰাক্ষা, নাগৱল্লী (পান) আৰু সুগন্ধি লতাৰ শত শত বেলিৰে আৱৃত আছিল; আৰু মল্লিকা, ইউথিকা, কুন্দ ফুল আৰু দয়ন্তীৰ সুবাসে মধুৰ সুগন্ধিত হৈ, সেই পবিত্ৰ ভূমিখনক মোহময় গন্ধে ভৰাই তুলিছিল।

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

ঘূৰ্ণায়মান ভ্ৰমৰদলৰ মাজত মালতী ফুলৰ মালাৰে ই অলংকৃত আছিল; আৰু যেন ভ্ৰমৰৰ অজুহাতে, গোপীসকলৰ আনন্দৰ বাবে কৃষ্ণক পুনঃপুনঃ তাত টানি আনিছিল।

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

ই নানাবিধ বনৰীয়া মৃগদলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল আৰু নানা পখীৰ কলৰৱেৰে মুখৰিত হৈছিল; চাৰিওফালে বিভিন্ন নদী, সৰোবৰ, স্ৰোত আৰু পল্বল (পদ্মকুণ্ড)েৰে বেষ্টিত আছিল।

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

স্বৰ্গলোকৰ ঐশ্বৰ্যকো তুচ্ছ বুলি ভাবি যেন তাতৰ পৰা ওলাই আহিছে, তেনেদৰে নানা দেৱগণৰ সমূহ চাৰিওফালে পুণ্যময় ভোগৰ আকাঙ্ক্ষাত আকৃষ্ট হৈ তাত বাস কৰা যেন দেখা গ’ল।

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

ইফাল-সিফালৰ পৰা পাত-পুষ্পেৰে যেন অৰ্ঘ্যৰ সুৱাগতময় অৰ্পণ ঢালি দিয়া হৈছে; আৰু দূৰৰ পৰা ময়ূৰৰ ‘কেকি-কেকা’ ধ্বনিয়ে যেন সত্যই অভ্যর্থনাৰ ঘোষণা কৰিছে।

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

তাৰ পাছত পৰ্বতে নাৰদক দেখিলে—শত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, আকাশক আলোকিত কৰা—তেতিয়া সি দূৰৰ পৰা আগবাঢ়ি গৈ তেওঁৰ সুৱাগতম কৰিবলৈ ওলাই আহিল।

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰ সেই তেজে পৰ্বতৰ গুহাসমূহৰ অন্ধকাৰ দূৰ কৰিলে; আৰু তেওঁক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি পৰ্বতে নিজৰ মনৰ অন্ধকাৰো ত্যাগ কৰিলে।

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

ব্ৰহ্ম-তেজৰ পৰা উদ্ভূত ভয়-ভক্তি আৰু সাধুক সন্মান কৰাৰ ধৰ্ম—ইয়াৰ দ্বাৰা কঠোৰ বস্তুৱেও নিজৰ কঠোৰতা ত্যাগ কৰি সত্যই কোমলতা ধাৰণ কৰে।

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

তাঁৰ মৃদুতা দেখি—যদিও তেঁও দ্বিৰূপ স্বভাৱ ধাৰণ কৰিছিল—নাৰদ মুনি অতিশয় আনন্দিত হ’ল; কিয়নো সত্য সজ্জনৰ হৃদয় নম্ৰতা আৰু বিনয়-আচৰণে সহজে জয় কৰে।

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

ঘৰলৈ আহোঁতে গুৰুকেই হওক বা অগুৰুকেই হওক—যি ‘অগুৰু’ হয়েও নম্ৰতা ধাৰণ কৰে, সেয়াই সত্য গুৰুঃ; আৰু অহংকাৰী ‘গুৰু’ আচলতে গুৰুও নহয়।

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

সিও তেওঁৰ ফালে মূৰ উচাই চালে, কিন্তু গৰ্দান অধিক নম্ৰতাৰে নোৱাই দিলে; আৰু পৰ্বত—যাৰ শিখৰ আকাশ স্পৰ্শ কৰা যেন লাগিছিল—মহামুনিৰ আগত নতশিৰ হ’ল।

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

তেওঁক দুহাতে ধৰি উঠাই দিলে, আশীৰ্বাদেৰে অভিনন্দন কৰিলে; তাৰপিছত যি আসন তেওঁৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট আছিল, তাত বহিল—মনেও সন্মানত উচ্ছ্বসিত হ’ল।

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

তাৰপিছত তেওঁ অষ্টাঙ্গ অৰ্ঘ্যৰে পূজা কৰিলে: দধি, মধু, ঘৃত, জল, সেঁতসেঁতে অক্ষত আৰু দূৰ্বা; লগতে তিল, কুশ আৰু পুষ্প অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত, ক্লান্ত অতিথি পাদ-সংবাহন আদি সেৱাৰে সজীৱ হ’ল। তেওঁৰ শ্ৰম নাশ হোৱা দেখি, বিনীতভাৱে নত পৰ্বতে ভক্তিভাৱে কথা ক’লে।

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

আজি তৎক্ষণাৎ তোমাৰ চৰণ-ধূলিয়ে মোৰ অন্তৰৰ মল-ৰজ ধুই পেলালে; আৰু তোমাৰ দেহত লেগি থকা তেজোময় মহিমাই মোৰ ভিতৰৰ অন্ধকাৰ হঠাতে দূৰ কৰিলে।

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

আজি মোৰ সমৃদ্ধি সাৰ্থক হ’ল, আৰু এই দিন মোৰ বাবে সত্যই শুভ, হে মুনি। কিয়নো পূৰ্বে কৰা, বহুদিন ধৰি সঞ্চিত পুণ্যকৰ্মৰ ফল আজি পক্ব হৈ উঠিল।

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

‘মোৰ পৰ্বত-সত্তা—বজ্ৰসম কঠোৰ—আজি সাৰ্থক আৰু যোগ্য হ’ব।’ এই কথা শুনি মুনিয়ে অলপক্ষণ থমকি মৃদু নিশ্বাস এৰি স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

তাৰ পাছত পৰ্বতসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠজন, বিস্ময়-সম্ভ্ৰমে ভৰা মনেৰে, পুনৰ ক’লে—‘হে ব্ৰাহ্মণ-মুনি, সকলো অৰ্থৰ কুশলী, আপোনাৰ এই নিশ্বাসৰ কাৰণ কওক।’

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

তোমাৰ বাবে একোৱেই অদৃশ্য নহয়, তোমাৰ পৰা একোৱেই অজানা নাথাকে। যদি কৰুণাৰে প্ৰেৰিত হৈ মোৰ দৰে এজনৰ আগত ক’বলগীয়া কোনো ইচ্ছা থাকে, তেন্তে কোৱা; মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

তোমাৰ আগমনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আনন্দৰ ঢৌৱে মোৰ কণ্ঠ স্থিৰ নহয়। মই বাৰে বাৰে অন্ত নোহোৱাকৈ ক’ব পাৰোঁ—তথাপি মই এটা কথাই ক’ম।

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

পৃথিৱী ধাৰণ কৰাৰ সামৰ্থ্য মেরু আদি পৰ্বতৰ পৰা পুৰাতন পুৰুষসকলে সমষ্টিগত গৌৰৱ বুলি বৰ্ণনা কৰে—কিন্তু পৃথিৱী মই একেলাই ধাৰণ কৰোঁ।

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

গৌৰীৰ পিতা হোৱাৰ বাবে, ভূভৃতসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য হোৱাৰ বাবে, আৰু পশুপতি (শিৱ)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হোৱাৰ বাবে—হিমৱানেই পৰ্বতসমূহৰ মাজত একেলাই সৎজনৰ দ্বাৰা মান্য।

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

মোৰ মতে মেরু কেৱল স্বৰ্ণেৰে পূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে, বা ৰত্নময় ঢাল থকাৰ বাবে, বা দেৱতাসকলৰ নিবাসস্থান হোৱাৰ বাবেও—কোনো ঠাইতে বিশেষ মান্য নহয়।

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

কেৱল এশখনেই নহয়, নানা নাম-ভেদে বিভক্ত বহু পৰ্বত আছে। ইয়াত সজ্জনসকলে সিহঁতক মান্য কৰে, তথাপি প্ৰতিটো নিজ নিজ দেশতেই বিশেষ মান পায়।

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

মন্দেহাসকলৰ দেহ-সন্দেহৰ ছাঁয়াত নিসধ, মহা ঔষধি বহন কৰিলেও, তাৰ দীপ্তি ক্ষীণ হয়; উদীয়মান সূৰ্যৰ একমাত্ৰ দয়াতেই সি আশ্ৰিত।

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

নীল পৰ্বত নীলৈৰ নিবাসমাত্ৰ; মন্দৰ তাৰ মৃদু সৌন্দৰ্যৰ বাবে খ্যাত; ৰৈৱত সৰ্পৰ আলয় আৰু মিলনৰ স্থান—তথাপি সিহঁতৰ কোনোটোৱেই সত্য সাৰ্বভৌম মহিমা লাভ নকৰে।

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

হে স্তুতিযোগ্য! হেমকূট, ত্ৰিকূট আদি উচ্চ শিখৰখ্যাত পৰ্বতসমূহ—কিষ্কিন্ধা, ক্ৰৌঞ্চ, সহ্য আদি—তোমাৰ দৰে এই ভাৰ বহন কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

বিন্ধ্যৰ এই বাক্য শুনি নাৰদে হৃদয়ত চিন্তা কৰিলে: “অটল অহংকাৰৰ সঙ্গ সত্য মহত্ত্বৰ বাবে উপযুক্ত নহয়।”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

শ্ৰীশৈল আদি কৰি—ইয়াত আৰু কোন কোন পৰ্বত আছে, যিসকল নিৰ্মল মহিমাৰে দীপ্ত? যিসকলৰ কেৱল শিখৰৰ দৰ্শনেই সৎলোকৰ মুক্তিৰ কাৰণ হয়।

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

“আজি মই তেওঁৰ শক্তি চাম,” এইদৰে ধ্যান কৰি মুনিয়ে ক’লে—“আপুনি যি কৈছে সেয়া নিশ্চয় সত্য; কিয়নো আপুনি পৰ্বতৰ সাৰ-তত্ত্ব উন্মোচন কৰিছে।”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

কিন্তু পৰ্বতসমূহৰ মাজত শিখৰ-ৰাজা মেৰু তোমাক অৱজ্ঞা কৰে। এই কথাই যেন মোৰ নিশ্বাস; আৰু মই ইয়াক তোমাৰ আগত নিবেদন কৰিলোঁ।

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

অথবা মোৰ দৰে মহাত্মাৰ এই চিন্তা কিয়? “তোমাৰ মঙ্গল হওক,” বুলি কৈ সি আকাশ-পথে গমন কৰিলে।

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

মুনি গ’লত বিন্ধ্যৰ মন অতিশয় উদ্বিগ্ন হ’ল; সি নিজকে নিন্দা কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু মহা চিন্তাই তাক আৱৰি ধৰিলে—তাৰ কামনা-আকাঙ্ক্ষা নিষ্ফল ৰ’ল।

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

বিন্ধ্য ক’লে: ধিক সেই জীৱন, যি পবিত্ৰ শাস্ত্ৰবিদ্যাৰ কলাৰ পৰা বিচ্যুত; ধিক সেই জীৱন, যি মহৎ উদ্যোগৰ পৰা বঞ্চিত; ধিক সেই জীৱন, যি নিজৰ জ্ঞাতিৰ হাতত পৰাজিত; ধিক সেই জীৱন, যাৰ মনোৰথ আহত আৰু ব্যৰ্থ।

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

এনে মানুহে দিনত কেনেকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, আৰু ৰাতি কেনেকৈ শোৱে? যাক শত্রুৱে দমন কৰি পেলাইছে, তাৰ গোপনে কেনেকৈ শান্তি থাকে?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

হায়, বনজুইৰ দহন-জ্বৰেও মোক ইমান নাবাধে; মোক বাধে মাথোঁ মনৰ ভিতৰত চিন্তা আৰু অন্তৰ্দাহৰ অবিৰত ধাৰা।

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

পুৰাতন জ্ঞানীসকলে যি কৈ গৈছে, সেয়া সত্য: চিন্তা এক অতি ভয়ংকৰ মূৰ্তিমান শক্তি। ই ঔষধেৰে নহয়, উপবাসেৰে নহয়, আন উপায়েৰেো শান্ত নহয়।

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

চিন্তাৰ জ্বৰে মানুহৰ ক্ষুধা, নিদ্ৰা আৰু বল হৰণ কৰে। ই ৰূপ, উৎসাহ, বুদ্ধি, শ্ৰী-সমৃদ্ধি—আৰু নিঃসন্দেহে জীৱনো কেঢ়ি লয়।

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

ছয় দিন পাৰ হৈও জ্বৰ ননমিলে তাক ‘জীৰ্ণ জ্বৰ’ বোলা হয়। কিন্তু এই তীব্ৰ ‘চিন্তা-জ্বৰ’ প্ৰতিদিনে নৱীন হৈ অধিক প্ৰবল হয়।

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

ধন্য ধন্বন্তৰি—তথাপি ইয়াত তেওঁও সহায় নহয়; নচৰকো ইয়াত বিচৰণ নকৰে। সঁচাকৈ, এই চিন্তা-জ্বৰত অশ্বিনী কুমাৰদ্বয়েও ঠিককৈ সুধাৰিব নোৱাৰে।

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

“মই কি কৰোঁ? ক’লৈ যাওঁ? মই কেনেকৈ মেৰু জয় কৰিম? জঁপিয়াই তাৰ শিৰত পৰিলে—মই পৰিম নে নপৰিম?”

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

“পূৰ্বতে আমাৰেই গোত্ৰৰ কোনোবাই শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক ক্ৰুদ্ধ কৰিছিল; আৰু তাতেই তেওঁক পক্ষহীন কৰা হৈছিল। পক্ষহীনৰ চেষ্টাক ধিক্!”

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

“নচেৎ, সেই মেৰু ইমান উচ্চ হৈ মোৰ সৈতে কেনেকৈ স্পৰ্ধা কৰিব? যিসকলে পৃথিৱীৰ ভাৰ বহন কৰে, তেওঁলোক অধিকাংশে ভ্ৰম-মোহৰ কাৰণ হয়।”

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

হে নাৰদ! তোমাৰ বিষয়ে মিছা বাক্যৰ সন্দেহ কেনেকৈ হ’ব পাৰে? তুমি ব্ৰহ্মচাৰী, বেদজ্ঞ আৰু সত্যলোক-নিবাসী।

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

সেয়ে, যোগ্য-অযোগ্যৰ বিচাৰ মোৰ দৰে মানুহেই আশ্ৰয় লয়; যিসকল পৰাক্ৰমে অক্ষম, তেওঁলোকৰ মন অনন্ত চিন্তাত ডুব যায়।

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

নচেৎ—এই নিষ্ফল চিন্তাবোৰে কি লাভ? বিশ্ব-স্ৰষ্টা বিশ্বেশ্বৰক শৰণ লওঁ; তেওঁ মোক সম্যক বুদ্ধি দান কৰিব।

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

কাৰণ তেওঁকেই বিশ্বনাথ—সকলৰ প্ৰভু, অনাথৰ নাথ—বুলি গোৱা হয়। এই সত্য মনত এক মুহূৰ্তো সঞ্চয় কৰিলে, নিঃসন্দেহে তেনেকুৱাই হয়।

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

এইটোৱেই মই কৰিম; সময় নষ্ট কৰি বিলম্ব কৰা ভাল নহয়। বিচক্ষণসকলে বাঢ়ি অহা ব্যাধি-দুঃখক অৱহেলা নকৰে, কিয়নো সেয়া মহা বিপদ হয়।

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

নিশ্চয় সূৰ্য, গ্ৰহ আৰু নক্ষত্ৰগণৰ সৈতে, প্ৰতিদিন মেরু পৰ্বতৰ প্ৰদক্ষিণা কৰে—মেরুক বলত অধিক বুলি মানি।

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

এইদৰে স্থিৰ কৰি, ভয়ংকৰ দৃষ্টিৰ বিন্ধ্য পৰ্বত বাঢ়িবলৈ ধৰিলে, যেন তাৰ শিখৰসমূহে অনন্ত আকাশৰ অন্ত কৰি পেলাইছে।

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

কিছুমান লোকৰ সৈতে কেতিয়াও, কোনোবাই, কোনো ঠাইত বিবাদ কৰা উচিত নহয়। আৰু যদি কৰিবই লাগে, তেন্তে অতি যত্নে কৰিব লাগে, যাতে লোকে উপহাস নকৰে।

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

সূৰ্যৰ পথ ৰোধ কৰি, পৰ্বতৰাজে নিজকে কৃতকৃত্য যেন ভাবিলে আৰু সন্তুষ্ট হ’ল; কিন্তু প্ৰাণীৰ ভবিষ্যৎ তো ভৱ (শিৱ)ৰ অধীন।

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

আজি যি যমকো নিয়ন্তা হ’ব, সি দক্ষিণ দিশলৈ যাত্ৰা কৰিব; সি কুলীন, শ্ৰীমান, মহান আৰু সন্মানিতো।

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

যিমানলৈকে সক্ষম জনে উচিত সময়ত নিজৰ শক্তি প্ৰকাশ নকৰে, সিমানলৈকে সকলোয়ে তাক অৱজ্ঞা কৰে—কাঠৰ ভিতৰত লুকাই থকা অগ্নিৰ দৰে।

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

এইদৰে চিন্তাৰ মহাভাৰ ত্যাগ কৰি তেওঁ দৃঢ় উদ্যোগেৰে থিয় হৈ ৰ’ল—যেনেকৈ এজন ব্ৰাহ্মণে অন্তৰত সূৰ্য পাৰ হোৱাৰ অপেক্ষা কৰি পথ চলিবলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰে।