Adhyaya 31

Verse 1

श्रीराम उवाच । भगवन्यानि तीर्थानि सेवितानि त्वया विभो । एतेषां परमं तीर्थं तन्ममाचक्ष्व मानद

শ্ৰীৰামে ক’লে: হে ভগৱান, হে বিভো! আপুনি বহু তীৰ্থ সেৱা কৰি দৰ্শন কৰিছে; হে মানদ, সেইবোৰৰ ভিতৰত পৰম তীৰ্থ কোনটো, মোক কৃপা কৰি কওক।

Verse 2

मया तु सीताहरणे निहता ब्रह्मराक्षसाः । तत्पापस्य विशुदयर्थं वद तीर्थोत्तमोत्तमम्

কিন্তু সীতাহৰণৰ সময়ত মই ব্ৰহ্মৰাক্ষসসকলক বধ কৰিছিলোঁ। সেই পাপৰ শুদ্ধিৰ বাবে, মোক তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম তীৰ্থ কৃপা কৰি কওক।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । गंगा च नर्मदा तापी यमुना च सरस्वती । गंडकी गोमती पूर्णा एता नद्यः सुपावनाः

বসিষ্ঠে ক’লে: গঙ্গা, নর্মদা, তাপী, যমুনা আৰু সৰস্বতী; লগতে গণ্ডকী, গোমতী আৰু পূৰ্ণা—এই নদীবোৰ অতি পবিত্ৰ, পৰম শুদ্ধিদায়িনী।

Verse 4

एतासां नर्मदा श्रेष्ठा गंगा त्रिपथगामिनी । दहते किल्बिषं सर्वं दर्शनादेव राघव

এইবোৰৰ ভিতৰত নর্মদা শ্ৰেষ্ঠ, আৰু গঙ্গা ত্ৰিপথগামিনী। হে ৰাঘৱ, কেৱল দৰ্শনতেই তাই সকলো পাপ দগ্ধ কৰে।

Verse 5

दृष्ट्वा जन्मशतं पापं गत्वा जन्मशतत्रयम् । स्नात्वा जन्मसहस्रं च हंति रेवा कलौ युगे

কলিযুগত ৰেৱা (নর্মদা) দৰ্শন কৰিলে শত জন্মৰ পাপ, ওচৰলৈ গ’লে তিন শত জন্মৰ পাপ, আৰু স্নান কৰিলে সহস্ৰ জন্মৰ পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 6

नर्मदातीरमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटि भोजफलं लभेत

নর্মদাৰ তীৰ আশ্ৰয় কৰি, সৰল শাক-শাকনি, মূল আৰু ফলৰে হলেও; যদি কোনোবাই এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰায়, তেন্তে কোটিজনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 7

गंगा गंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

সৌ যোজন দূৰত থাকিলেও যি “গঙ্গা, গঙ্গা” বুলি উচ্চাৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 8

फाल्गुनांते कुहूं प्राप्य तथा प्रौष्ठपदेऽसिते । पक्षे गंगामधि प्राप्य स्नानं च पितृतर्पणम्

ফাল্গুনৰ অন্তত কুহূঁ (অমাৱস্যা) তিথিত, আৰু তদ্ৰূপে প্ৰৌষ্ঠপদ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত—গঙ্গালৈ গৈ স্নান কৰি পিতৃসকলৰ তৰ্পণ অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 9

कुरुते पिंडदानानि सोऽक्षयं फलमश्नुते । शुचौ मासे च संप्राप्ते स्नानं वाप्यां करोति यः

যি পিণ্ডদান কৰে, সি অক্ষয় ফল ভোগ কৰে। আৰু যি শুচি মাহ আহিলে পৱিত্ৰ বাপী (কুণ্ড) ত স্নান কৰে…

Verse 10

चतुरशीतिनरकान्न पश्यति नरो नृप । तपत्याः स्मरणे राम महापातकिनामपि

হে নৃপ—হে ৰাম—তপতীৰ স্মৰণে মানুহে চৌৰাশী নৰক নেদেখে, মহাপাতকী হলেও।

Verse 11

उद्धरेत्सप्तगोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । यमुनायां नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

যমুনাত স্নান কৰিলে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; সি সাত গোত্ৰৰ উদ্ধাৰ কৰে আৰু নিজৰ কুলৰ একশ এক শাখাকো তাৰে।

Verse 12

महापातकयुक्तोऽपि स गच्छेत्परमां गतिम् । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे सरस्वत्यां निमज्जयेत्

মহাপাতকেৰে দুষ্ট হলেও সি পৰম গতি লাভ কৰিব পাৰে—কাৰ্ত্তিক মাহত শুভ কৃত্তিকা-যোগত সৰস্বতীত নিমজ্জন কৰিলে।

Verse 13

गच्छेत्स गरुडारूढः स्तूयमानः सुरोत्तमैः । स्नात्वा यः कार्तिके मासि यत्र प्राची सरस्वती

কাৰ্ত্তিক মাহত য’ত পূবমুখী (প্ৰাচী) সৰস্বতী আছে তাত স্নান কৰা জনে গৰুড়াৰূঢ় যেন গমন কৰে আৰু দেবশ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা স্তূত হয়।

Verse 14

प्राचीं माधवमास्तूय स गच्छेत्परमां गतिम् । गंडकीपुण्यतीर्थे हि स्नानं यः कुरुते नरः

প্ৰাচীত মাধৱৰ স্তৱ কৰি সি পৰম গতি লাভ কৰে। নিশ্চয়, গণ্ডকীৰ পুণ্য তীৰ্থত যি মানুহে পবিত্ৰ স্নান কৰে, সি এই পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 15

शालग्रामशिलामर्च्य न भूयः स्तनपो भवेत् । गोमतीजलकल्लोलैर्मज्जयेत्कृष्णसन्निधौ

শালগ্ৰাম শিলাৰ অৰ্চনা কৰিলে মানুহ পুনৰ স্তনপানকাৰী (অৰ্থাৎ পুনর্জন্মী) নহয়। কৃষ্ণৰ সন্নিধানত গোমতীৰ জলতৰংগত নিমজ্জন কৰা উচিত।

Verse 16

चतुर्भुजो नरो भूत्वा वैकुण्ठे मोदते चिरम् । चर्मण्वतीं नमस्कृत्य अपः स्पृशति यो नरः

চতুৰ্ভুজ নৰ হৈ সি বৈকুণ্ঠত দীৰ্ঘকাল আনন্দ কৰে। যি মানুহে চর্মণৱতীক নমস্কাৰ কৰি তাৰ জল স্পৰ্শ কৰে, সি এই ফল লাভ কৰে।

Verse 17

स तारयति पूर्वजान्दश पूर्वान्दशापरान् । द्वयोश्च संगमं दृष्ट्वा श्रुत्वा वा सागरध्वनिम्

সি দহ পুৰুষ পিতৃলোকক আৰু দহ পুৰুষ আগন্তুক বংশধৰকো তাৰে। দুয়ো জলের সঙ্গম দেখা বা সাগৰৰ গর্জন শুনিলেও এই পুণ্য উদয় হয়।

Verse 18

ब्रह्महत्यायुतो वापि पूतो गच्छेत्परां गतिम् । माघमासे प्रयागे तु मज्जनं कुरुते नरः

ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে দুষ্ট হলেও সি শুদ্ধ হৈ পৰম গতি লাভ কৰে। যি নৰে মাঘমাহত প্ৰয়াগত ডুব-স্নান কৰে, তাৰ এই ফল হয়।

Verse 19

इह लोके सुखं भुक्त्वा अन्ते विष्णुपदं व्रजेत् । प्रभासे ये नरा राम त्रिरात्रं ब्रह्मचारिणः

এই লোকত সুখ ভোগ কৰি শেষত বিষ্ণুৰ পদলৈ যায়। হে ৰাম! প্ৰভাসত যিসকল নৰে তিনিৰাতি ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰে, সিহঁতে এই ফল লাভ কৰে।

Verse 20

यमलोकं न पश्येयुः कुंभीपाकादिकं तथा । नैमिषारण्यवासी यो नरो देवत्वमाप्नुयात्

সিহঁতে যমলোক নেদেখে, কুম্ভীপাক আদি যাতনাও নেদেখে। যি নৰে নৈমিষাৰণ্যত বাস কৰে, সি দেবত্ব লাভ কৰে।

Verse 21

देवानामालयं यस्मात्तदेव भुवि दुर्लभम् । कुरुक्षेत्रे नरो राम ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः

হে ৰাম! যিহেতু এই স্থান দেৱতাসকলৰ আলয়, সেয়ে পৃথিৱীত এনে পবিত্ৰ তীৰ্থ অতি দুষ্প্ৰাপ্য। কুৰুক্ষেত্ৰত, বিশেষকৈ চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়ত, নৰৰ মহাপুণ্য লাভ হয়।

Verse 22

हेमदानाच्च राजेंद्र न भूयः स्तनपो भवेत् । श्रीस्थले दर्शनं कृत्वा नरः पापात्प्रमुच्यते

হে ৰাজেন্দ্ৰ! হেমদান কৰিলে মানুহে পুনৰ স্তনপায়ী শিশুৰ দৰে নিৰ্ভৰ জন্ম নলয়। আৰু শ্ৰীস্থলত দৰ্শন কৰি নৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

सर्वदुःखविनाशे च विष्णुलोके महीयते । काश्यपीं स्पर्शयेद्यो गां मानवो भुवि राघव

হে ৰাঘৱ! পৃথিৱীত যি মানুহে কাশ্যপী নামৰ গাইক স্পৰ্শ কৰে, সি সকলো দুখ বিনাশ কৰে আৰু বিষ্ণুলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 24

सर्वकामदुघावासमृषिलोकं स गच्छति । उज्जयिन्यां तु वैशाखे शिप्रायां स्नानमाचरेत्

সি ঋষিলোক লাভ কৰে—যি ধাম সকলো কামনা পূৰণ কৰে। আৰু বৈশাখ মাহত উজ্জয়িনীত শিপ্ৰা নদীত স্নান কৰা উচিত।

Verse 25

मोचयेद्रौरवाद्घोरात्पूर्वजांश्च सहस्रशः । सिंधुस्नानं नरो राम प्रकरोति दिनत्रयम्

হে ৰাম! যি নৰে তিনিদিন ধৰি সিন্ধু নদীত স্নান কৰে, সি ভয়ংকৰ ৰৌৰৱ নৰকৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ পূৰ্বজকো মুক্ত কৰে।

Verse 26

सर्वपापविशुद्धात्मा कैलासे मोदते नरः । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं शिवम्

সকলো পাপৰ পৰা বিশুদ্ধ আত্মা হোৱা নৰে কৈলাসত আনন্দ কৰে। কোটিতীৰ্থত স্নান কৰি আৰু কোটীশ্বৰ শিৱক দৰ্শন কৰি সি সেই অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 27

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्लिप्यते न च स क्वचित् । अज्ञानामपि जंतूनां महाऽमेध्ये तु गच्छताम्

ব্ৰাহ্মণ-হত্যা আদি পাপেও সি ক’তাও কেতিয়াও লিপ্ত নহয়। অজ্ঞ জীৱসমূহো, যেতিয়া এই মহা-শুদ্ধিকাৰক তীৰ্থলৈ যায়, তেতিয়া শুদ্ধ হয়।

Verse 28

पादोद्भूतं पयः पीत्वा सर्वपापं प्रणश्यति । वेदवत्यां नरो यस्तु स्नाति सूर्योदये शुभे

পদ-প্ৰক্ষালনৰ পৰা উদ্ভূত জল পান কৰিলে সকলো পাপ নাশ হয়। আৰু যি নৰে শুভ সূৰ্যোদয়ত বেদৱতী নদীত স্নান কৰে, সিও পবিত্ৰতা লাভ কৰে।

Verse 29

सर्वरोगात्प्रमुच्येत परं सुखमवाप्नुयात् । तीर्थानि राम सर्वत्र स्नानपानावगाहनैः

হে ৰাম! নৰে সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম সুখ লাভ কৰে; কিয়নো তীৰ্থসমূহে সৰ্বত্ৰ স্নান, পান আৰু অৱগাহন (ডুব) দ্বাৰা এনে ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 30

नाशयंति मनुष्याणां सर्वपापानि लीलया । तीर्थानां परमं तीर्थं धर्मारण्यं प्रचक्षते

সেই তীৰ্থসমূহে মানুহৰ সকলো পাপ লীলামাত্ৰে নাশ কৰে। সকলো তীৰ্থৰ মাজত ধৰ্মাৰণ্যক পৰম তীৰ্থ বুলি প্ৰচাৰ কৰা হয়।

Verse 31

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैर्यदादौ संस्थापितं पुरा । अरण्यानां च सर्वेषां तीर्थानां च विशेषतः

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আদি দেৱতাই আদিকালত যি পবিত্ৰ স্থান স্থাপন কৰিছিল—সেই ধৰ্মাৰণ্য সকলো অৰণ্যৰ ভিতৰত, আৰু বিশেষকৈ সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 32

धर्मारण्यात्परं नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः

ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাই দান কৰা স্থল হিচাপে ধৰ্মাৰণ্যতকৈ শ্ৰেষ্ঠ একো নাই। স্বৰ্গতো দেৱতাই ধৰ্মাৰণ্য-নিবাসীসকলক প্ৰশংসা কৰে।

Verse 33

ते पुण्यास्ते पुण्यकृतो ये वसंति कलौ नराः । धर्मारण्ये रामदेव सर्वकिल्बिषनाशने

ধন্য, পুণ্যকৰ্মী সেই মানুহসকল, যিসকলে কলিযুগত ধৰ্মাৰণ্যত বাস কৰে; হে ৰামদেৱ, সকলো পাপ বিনাশক!

Verse 34

ब्रह्महत्यादिपापानि सर्वस्तेयकृतानि च । परदारप्रसंगादि अभक्ष्यभक्षणादि वै

ব্ৰাহ্মণ-হত্যা আদি পাপসমূহ, আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ চৌৰ্যকৰ্ম; পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে অনুচিত সংসৰ্গ আদি, আৰু অভক্ষ্য ভক্ষণ আদি—এই সকলো…

Verse 35

अगम्यागमना यानि अस्पर्शस्पर्शनादि च । भस्मीभवंति लोकानां धर्मारण्यावगाहनात्

অগম্যত গমন কৰা পাপ, আৰু অস্পৰ্শ স্পৰ্শ কৰা আদি—ধৰ্মাৰণ্যত অৱগাহন (স্নান/ডুব) কৰাত লোকৰ এই সকলো ভস্মীভূত হয়।

Verse 36

ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च बालघ्नोऽनृतभाषणः । स्त्रीगोघ्नश्चैव ग्रामघ्रो धर्मारण्ये विमुच्यते

ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, কৃতঘ্ন, শিশু-হন্তা, মিছা-বক্তা; নাৰী বা গোহন্তা, আৰু গাঁও ধ্বংসকাৰীও—ধৰ্মাৰণ্যত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 37

नातः परं पावनं हि पापिनां प्राणिनां भुवि । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वांछितार्थप्रदं शुभम्

পৃথিৱীত পাপী প্ৰাণীৰ বাবে ইয়াতকৈ অধিক পাৱন একো নাই। ই স্বৰ্গ, যশ, দীঘল আয়ু, ইচ্ছিত অৰ্থসিদ্ধি আৰু শুভতা প্ৰদান কৰে।

Verse 38

कामिनां कामदं क्षेत्रं यतीनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं युगेयुगे

কামনাপৰায়ণসকলৰ বাবে ই কামদায়ক ক্ষেত্ৰ, যতি-সন্ন্যাসীৰ বাবে মুক্তিদায়ক। সিদ্ধসকলৰ বাবে ই সিদ্ধিদায়ক বুলি কোৱা হয়—ধৰ্মাৰণ্য যুগে যুগে।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो धर्मभृतां वरः । परं हर्षमनुप्राप्य हृदयानंदकारकम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: বশিষ্ঠৰ বাক্য শুনি, ধৰ্মধাৰকসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামৰ হৃদয় আনন্দদায়ক পৰম হর্ষে পূৰ্ণ হ’ল।

Verse 40

प्रोत्फुल्लहृदयो रामो रोमाचिंततनूरुहः । गमनाय मतिं चक्रे धर्मारण्ये शुभव्रतः

ৰামৰ হৃদয় প্ৰফুল্লিত হ’ল, আনন্দত দেহৰ ৰোম খাড়া হ’ল। শুভব্ৰতধাৰী ৰামে ধৰ্মাৰণ্যলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।

Verse 41

यस्मिन्कीटपतंगादिमानुषाः पशवस्तथा । त्रिरात्रसेवनेनैव मुच्यन्ते सर्वपातकैः

সেই পবিত্ৰ তীৰ্থত কীট-পতঙ্গ আৰু পক্ষী, মানুহ আৰু পশুও কেৱল ত্ৰিৰাত্ৰি-সেৱা-ব্ৰত পালন কৰিলেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 42

कुशस्थली यथा काशी शूलपाणिश्च भैरवः । यथा वै मुक्तिदो राम धर्मारण्यं तथोत्तमम्

যেনেকৈ কুশস্থলী কাশীৰ সমান, আৰু শূলপাণি ভৈৰৱৰূপে তাত বিদ্যমান; আৰু যেনেকৈ সেই ধাম সত্যই মুক্তিদাতা—তেনেকৈ, হে ৰাম, ধৰ্মাৰণ্যো সৰ্বোত্তম।

Verse 43

ततो रामो महेष्वासो मुदा परमया युतः । प्रस्थितस्तीर्थयात्रायां सीतया भ्रातृभिः सह

তেতিয়া মহাধনুৰ্ধাৰী ৰাম পৰম আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, সীতা আৰু ভাতৃসকলৰ সৈতে তীৰ্থযাত্ৰালৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 44

अनुजग्मुस्तदा रामं हनुमांश्च कपीश्वरः । कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी च मुदान्विता

সেই সময় ৰামৰ পিছে পিছে হনুমান—বানৰেশ্বৰ—আৰু কৌশল্যা, সুমিত্ৰা, কৈকেয়ীও আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ আগবাঢ়িল।

Verse 45

लक्ष्मणो लक्षणोपेतो भरतश्च महामतिः । शत्रुघ्नः सैन्यसहितोप्ययोध्यावासिनस्तथा

শুভ লক্ষণে বিভূষিত লক্ষ্মণ; মহামতি ভৰত; আৰু শত্রুঘ্ন সেনাসহ—আৰু অযোধ্যাবাসীসকলেও (সকলো) সংগে গ’ল।

Verse 46

प्रकृतयो नरव्याघ्र धर्मारण्ये विनिर्ययुः । अनुजग्मुस्तदा रामं मुदा परमया युताः

হে নৰব্যাঘ্ৰ! প্ৰজাসকল ধৰ্মাৰণ্যলৈ ওলাই গ’ল; তাৰ পাছত পৰম আনন্দেৰে যুক্ত হৈ ৰামৰ পিছত পিছত অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 47

तीर्थयात्राविधिं कर्तुं गृहात्प्रचलितो नृपः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यमिदमाह महीपते

তীৰ্থযাত্ৰাৰ বিধি সম্পাদন কৰিবলৈ নৃপতি গৃহৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে; হে মহীপতে, তেওঁ নিজৰ কুলাচাৰ্য বসিষ্ঠক এইদৰে ক’লে।

Verse 48

श्रीराम उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं किमादि द्वारकाभवत् । कियत्कालसमुत्पन्ना वसिष्ठेदं वदस्व मे

শ্ৰী ৰামে ক’লে: এই অতুল আশ্চৰ্য—দ্বাৰকাৰ আৰম্ভণি কেনেকৈ হ’ল, কোন মূলৰ পৰা? কিমান সময়ৰ পাছত ই উদ্ভৱ হ’ল? হে বসিষ্ঠ, মোক এই কথা কোৱা।

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । न जानामि महाराज कियत्कालादभूदिदम् । लोमशो जांबवांश्चैव जानातीति च कारणम्

বসিষ্ঠে ক’লে: হে মহাৰাজ, কিমান সময়ৰ পাছত এইটো হ’ল মই নাজানো। কিন্তু লোমশ আৰু জাম্বৱানেই ইয়াৰ কাৰণসহ জানে।

Verse 50

शरीरे यत्कृतं पापं नानाजन्मांतरेष्वपि । प्रायश्चितं हि सर्वेषामेतत्क्षेत्र परं स्मृतम्

শৰীৰৰ দ্বাৰা কৰা যি পাপ—বহু জন্মান্তৰতো—সেই সকলোৰ বাবে এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰক পৰম প্ৰায়শ্চিত্ত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 51

श्रुत्वेति वचनं तस्य रामं ज्ञानवतां वरः । गन्तुं कृतमतिस्तीर्थं यात्राविधिमथाचरत्

তেওঁৰ বাক্য শুনি, জ্ঞানৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামে সেই পবিত্ৰ তীৰ্থলৈ যোৱাৰ সংকল্প কৰিলে আৰু তাৰ পাছত তীৰ্থযাত্ৰাৰ বিধি অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত আচাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 52

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा महामांडलिकैर्नृपैः । पुनश्चरविधिं कृत्वा प्रस्थितश्चोत्तरां दिशम्

বসিষ্ঠক আগত ৰাখি, মহামাণ্ডলিক নৃপসকলৰ সৈতে, পুনশ্চৰণৰ বিধি সম্পন্ন কৰি তেওঁ উত্তৰ দিশলৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 53

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा प्रतस्थे पश्चिमां दिशम् । ग्रामाद्ग्राममतिक्रम्य देशाद्देशं वनाद्वनम्

বসিষ্ঠক আগত ৰাখি তেওঁ পশ্চিম দিশলৈ আগবাঢ়িল; গাঁওৰ পৰা গাঁও, দেশৰ পৰা দেশ, আৰু বনৰ পৰা বন অতিক্ৰম কৰি গ’ল।

Verse 54

विमुच्य निर्ययौ रामः ससैन्यः सपरिच्छदः । गजवाजिसहस्रौघै रथैर्यानैश्च कोटिभिः

তাৰ পাছত ৰাম সসৈন্য সপৰিচ্ছদেৰে মুক্তচিত্তে প্ৰস্থান কৰিলে; হাজাৰ হাজাৰ হাতী-ঘোঁৰাৰ সোঁত আৰু কোটি কোটি ৰথ-যানসহ।

Verse 55

शिबिकाभिश्चासंख्याभिः प्रययौ राघवस्तदा । गजारूढः प्रपश्यंश्च देशान्विविधसौहृदान्

তেতিয়া ৰাঘৱ অসংখ্য শিবিকাসহ আগবাঢ়িল; হাতীৰ ওপৰত আৰূঢ় হৈ, নানাবিধ সৌহৃদ-বন্ধনে চিহ্নিত বহু দেশ তেওঁ দৰ্শন কৰি গ’ল।

Verse 56

श्वेतातपत्रं विधृत्य चामरेण शुभेन च । वीजितश्च जनौघेन रामस्तत्र समभ्यगात्

শ্বেত ৰাজছত্ৰ ধৰি আৰু শুভ চামৰ লৈ, জনসমূহে পাখা মাৰি সেবা কৰি থাকোঁতে, ৰাম তাত যথাসময়ে উপস্থিত হ’ল।

Verse 57

वादित्राणां स्वनैघोरैर्नृत्यगीतपुरःसरैः । स्तूयमानोपि सूतैश्च ययौ रामो मुदान्वितः

বাদ্যযন্ত্ৰৰ ঘোৰ ধ্বনিৰ মাজত, নৃত্য-গীত আগুৱাই গৈ, আৰু সূত-ভাটসকলে স্তৱ কৰি থাকোঁতে, আনন্দেৰে ৰাম আগবাঢ়িল।

Verse 58

दशमेऽहनि संप्राप्तं धर्मारण्यमनुत्तमम् । अदूरे हि ततो रामो दृष्ट्वा मांडलिकं पुरम्

দশম দিনত তেওঁ অনুত্তম ধৰ্মাৰণ্যত উপস্থিত হ’ল; তাৰ পাছত ওচৰত থকা মাণ্ডলিক নগৰ দেখি ৰাম সেইফালে আগবাঢ়িল।

Verse 59

तत्र स्थित्वा ससैन्यस्तु उवास निशि तां पुरीम् । श्रुत्वा तु निर्जनं क्षेत्रमुद्वसं च भयानकम्

তাত সৈন্যসহ স্থিত হৈ তেওঁ সেই ৰাতি নগৰত বাস কৰিলে; কিন্তু শুনিলে যে সেই পুণ্যক্ষেত্ৰ জনশূন্য, নিৰ্বাস আৰু ভয়ংকৰ।

Verse 60

व्याघ्रसिंहाकुलं तत्र यक्षराक्षससेवितम् । श्रुत्वा जनमुखाद्रामो धर्मारण्यमरण्यकम् । तच्छ्रुत्वा रामदेवस्तु न चिंता क्रियतामिति

লোকমুখে শুনিলে যে ধৰ্মাৰণ্য সঁচাকৈ অৰণ্য—ব্যাঘ্ৰ-সিংহে ভৰি আছে আৰু যক্ষ-ৰাক্ষসে তাত বিচৰণ কৰে। এই কথা শুনি ৰামদেৱ ক’লে, “চিন্তা নকৰিবা।”

Verse 61

तत्रस्थान्वणिजः शूरान्दक्षान्स्वव्यवसायके

তাত উপস্থিত বণিকসকলক—বীৰ, দক্ষ আৰু নিজৰ ব্যৱসায়ত নিপুণ—শ্ৰী ৰামে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 62

समर्थान्हि महाकायान्महाबलपराक्रमान् । समाहूय तदा काले वाक्यमेतदथाब्रवीत्

সেই সময়ত সক্ষম, বৃহৎ দেহধাৰী, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে বিভূষিত পুৰুষসকলক আহ্বান কৰি তেওঁ এই বাক্য ক’লে।

Verse 63

शिबिकां सुसुवणां मे शीघ्रं वाहयताचिरम् । यथा क्षणेन चैकेन धर्मरण्यं व्रजाम्यहम्

“মোৰ সুৱৰ্ণে সুসজ্জিত শিবিকা শীঘ্ৰে, বিনা বিলম্বে বহন কৰা; যেন এক ক্ষণতে মই ধৰ্মাৰণ্যত উপস্থিত হওঁ।”

Verse 64

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापात्प्रमुच्यते । एवं ते वणिजः सर्वै रामेण प्रेरितास्तदा

“তাত স্নান কৰি আৰু সেই পবিত্ৰ জল পান কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।” এইদৰে সেই সময়ত শ্ৰী ৰামে সকলো বণিকক প্ৰেৰণা দিলে।

Verse 65

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे ऊहुस्तच्छिबिकां तदा । क्षेत्रमध्ये यदा रामः प्रविष्टः सहसैनिकः

“তথাস্তु” বুলি কৈ তেওঁলোকে তেতিয়াই সেই শিবিকা বহন কৰিলে। যেতিয়া শ্ৰী ৰাম সৈন্যসহ ক্ষেত্ৰৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিলে…

Verse 66

तद्यानस्य गतिर्मंदा संजाता किल भारत । मंदशब्दानि वाद्यानि मातंगा मंदगामिनः

হে ভাৰত, সেই যানৰ গতি নিশ্চয়েই মন্দ হৈ পৰিল; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনি মৃদু হ’ল, আৰু মাতঙ্গ হাতীসকলেও ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়িল।

Verse 67

हयाश्च तादृशा जाता रामो विस्मय मागतः । गुरुं पप्रच्छ विनयाद्वशिष्ठं मुनिपुंगवम्

ঘোঁৰাসকলেও তেনেকৈ মন্দ আৰু শান্ত হৈ পৰিল। বিস্ময়ে ভৰপূৰ ৰামে বিনয়েৰে নিজৰ গুৰু—মুনিপুঙ্গৱ বশিষ্ঠক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 68

किमेतन्मंदगतयश्चित्रं हृदि मुनीश्वर । त्रिकालज्ञो मुनिः प्राह धर्मक्षेत्रमुपागतम्

(ৰামে ক’লে:) হে মুনীশ্বৰ, মোৰ হৃদয়ত এই আশ্চৰ্য কিয়—সকলোৱে কিয় মন্দগতিত চলিছে? ত্ৰিকালজ্ঞ মুনিয়ে ক’লে: তুমি ধৰ্মক্ষেত্ৰ, ধৰ্মৰ পবিত্ৰ ভূমিত উপনীত হ’লা।

Verse 69

तीर्थे पुरातने राम पादचारेण गम्यते । एवं कृते ततः पश्चात्सैन्यसौख्यं भविष्यति

হে ৰাম, এই প্ৰাচীন তীৰ্থলৈ পাদচাৰেই যোৱা উচিত। এইদৰে কৰিলে, তাৰ পাছত সেনাৰ সুখ আৰু কল্যাণ হ’ব।

Verse 70

पादचारी ततौ रामः सैन्येन सह संयुतः । मधुवासनके ग्रामे प्राप्तः परमभावनः

তেতিয়া ৰাম সেনাৰ সৈতে পাদচাৰেই আগবাঢ়িল। সেই পৰম ভাবনীয় জন মধুবাসনক নামৰ গাঁৱত উপস্থিত হ’ল।

Verse 72

ततो रामो हरिक्षेत्रं सुवर्णादक्षिणे तटे । निरीक्ष्य यज्ञयोग्याश्च भूमीर्वै बहुशस्तथा

তাৰ পাছত ৰামে সুৱৰ্ণা নদীৰ দক্ষিণ তীৰত হৰিক্ষেত্ৰ দৰ্শন কৰিলে আৰু যজ্ঞ-যোগ্য বহু ভূমিখণ্ড সাৱধানে পৰীক্ষা কৰিলে।

Verse 73

गुरुणा चोक्तमार्गेण मातॄणां पूजनं कृतम् । नानोपहारैर्विविधैः प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

গুৰুয়ে কোৱা পথ অনুসৰি মাতৃকাসকলৰ পূজন কৰা হ’ল; নানা প্ৰকাৰৰ বিভিন্ন উপহাৰেৰে, প্ৰতিষ্ঠা-বিধি অনুসাৰে।

Verse 74

सैन्यसंघं समुत्तीर्य्य बभ्राम क्षेत्रमध्यतः । तत्र तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च

সেনাদলক পাৰ কৰাই ৰামে ক্ষেত্ৰৰ মাজভাগত বিচৰণ কৰিলে; তাত থকা সকলো তীৰ্থ আৰু দেৱতালয়সমূহতো গ’ল।

Verse 75

यथोक्तानि च कर्माणि रामश्चक्रे विधानतः । श्राद्धानि विधिवच्चक्रे श्रद्धया परया युतः

যেনেকৈ বিধান দিয়া হৈছিল, ৰামে সকলো কৰ্ম বিধিমতে সম্পন্ন কৰিলে; আৰু পৰম শ্ৰদ্ধাৰে বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধো কৰিলে।

Verse 76

स्थापयामास रामेशं तथा कामेश्वरं पुनः । स्थानाद्वायुप्रदेशे तु सुवर्णो भयतस्तटे

ৰামে ৰামেশক স্থাপন কৰিলে আৰু পুনৰ কামেশ্বৰকো স্থাপন কৰিলে—বায়ুপ্ৰদেশৰ সেই স্থানত, সুৱৰ্ণা নদীৰ ভয়ত নামেৰে পৰিচিত তীৰত।

Verse 77

कृत्वैवं कृतकृत्योऽभूद्रामो दशरथात्मजः । कृत्वा सर्वविधिं चैव सभायां समुपाविशत्

এইদৰে কৰি দাশৰথি ৰাম কৃতকৃত্য হ’ল। সকলো বিধি সম্পন্ন কৰি তেওঁ সভামণ্ডপত উপবিষ্ট হ’ল।

Verse 78

तां निशां स नदीतीरे सुष्वाप रघुनंदनः । ततोऽर्द्धरात्रे संजाते रामो राजीवलोचनः

সেই নিশা ৰঘুবংশৰ আনন্দ ৰামে নদীৰ তীৰত শুই থাকিল। তাৰ পিছত অর্ধৰাত্ৰি হোৱাত কমলনয়ন ৰাম—

Verse 79

जागृतस्तु तदा काल एकाकी धर्मवत्सलः । अश्रौषीच्च क्षणे तस्मिन्रामो नारीविरोदनम्

সেই সময়ত জাগি উঠা, একাকী আৰু ধৰ্মপ্ৰিয় ৰামে ঠিক সেই ক্ষণতে এগৰাকী নাৰীৰ বিলাপধ্বনি শুনিলে।

Verse 80

निशायां करुणैर्वाक्यै रुदंतीं कुररीमिव । चारैर्विलोकयामास रामस्तामतिसंभ्रमात्

নিশাত কৰুণ বাক্যৰে কুৰৰী পাখিৰ দৰে কন্দা সেই নাৰীক শুনি, ৰামে অতিশয় উদ্বিগ্ন হৈ নিজৰ গুপ্তচৰসকলক চাৰিওফালে চাবলৈ পঠালে।

Verse 81

दृष्ट्वातिविह्वलां नारीं क्रंदन्तीं करुणैः स्वरैः । पृष्टा सा दुःखिता नारी रामदूतैस्तदानघ

অতিশয় ব্যাকুল নাৰীক কৰুণ স্বৰে কন্দা দেখা পাই, হে নিষ্পাপ, ৰামৰ দূতসকলে সেই দুখিতা নাৰীক তেতিয়া তাইৰ বিপদৰ কথা সুধিলে।

Verse 82

दूता ऊचुः । कासि त्वं सुभगे नारि देवी वा दानवी नु किम् । केन वा त्रासितासि त्वं मुष्टं केन धनं तव

দূতসকলে ক’লে: “হে সুভাগিনী নাৰী, তুমি কোন? তুমি দেৱী নে দানৱী? কোনে তোমাক ভয় দেখালে, আৰু কোনে তোমাৰ ধন বলপূৰ্বক কেঢ়ি নিলে?”

Verse 83

विकला दारुणाञ्छब्दानुद्गिरंती मुहुर्मुहुः । कथयस्व यथातथ्यं रामो राजाभिपृच्छति

“তুমি কঁপনি ধৰা অৱস্থাত, বাৰে বাৰে কঠোৰ শব্দে চিঞৰি উঠিছা; যি দৰে সত্য, সেইদৰে ক’—কাৰণ ৰজা ৰামে তোমাক সোধিছে।”

Verse 84

तयोक्तं स्वामिनं दूताः प्रेषयध्वं ममांतिकम् । यथाहं मानसं दुःखं शांत्यै तस्मै निवेदये

তাই তেওঁ দূতসকলক ক’লে: “মোৰ ওচৰলৈ তোমালোকৰ স্বামীক পঠিয়াওক, যাতে মই হৃদয়ৰ দুখ তেওঁক নিবেদন কৰি তাৰ শান্তিৰ উপায় পাওঁ।”

Verse 85

तथेत्युक्त्वा ततो दूता राममागत्य चाब्रुवन्

“তথাস্তु,” বুলি ক’লে দূতসকলে তেতিয়া ৰামৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁক ক’লে।