Adhyaya 54

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततश्चानन्तरं राजा जगामोद्वेगमुत्तमम् । कथं यामि गृहं त्वद्य वाराणस्यामहं पुनः

ঈশ্বৰে ক’লে: তাৰ পাছতেই ৰজা গভীৰ উদ্বেগত পৰিল। ‘আজি মই ঘৰলৈ কেনেকৈ যাম? মই পুনৰ বাৰাণসীলৈ কেনেকৈ উভতি আহিম?’

Verse 2

ब्रह्महत्यासमाविष्टो जुहोम्यग्नौ कलेवरम् । अथवा तस्य वाक्येन तं गच्छाम्याश्रमं प्रति

‘ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে আৱিষ্ট হৈ, মই কি অগ্নিত নিজৰ দেহ হোম কৰিম? নতুবা তেওঁৰ বাক্য মানি, সেই আশ্ৰমলৈ যাম নেকি?’

Verse 3

कथयामि यथावृत्तं गत्वा तस्य महामुनेः । एवं संचिन्त्य राजासौ जगामाश्रमसन्निधौ

‘সেই মহামুনিৰ ওচৰলৈ গৈ যি ঘটিল সেয়া যথাৰ্থভাৱে ক’ম।’ এইদৰে চিন্তা কৰি ৰজাই আশ্ৰমৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 4

ऋक्षशृङ्गस्य चास्थीनि गृहीत्वा स नृपोत्तमः । दृष्टिमार्गे स्थितस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः

ঋক্ষশৃঙ্গৰ অস্থি লগত লৈ সেই উত্তম ৰজা, আত্মা শুদ্ধ-সংযমী মহর্ষিৰ দৃষ্টিপথত থিয় হ’ল।

Verse 5

दीर्घतपा उवाच । आगच्छ स्वागतं तेऽस्तु आसनेऽत्रोपविश्यताम् । अर्घं ददाम्यहं येन मधुपर्कं सविष्टरम्

দীৰ্ঘতপা ক’লে: ‘আহাঁ, আপোনাক স্বাগতম। ইয়াত এই আসনত বহক। মই আপোনালৈ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিম, আৰু বিধিপূৰ্বক আতিথ্যৰ সৈতে মধুপৰ্কো দিম।’

Verse 6

चित्रसेन उवाच । अर्घस्यास्य न योग्योऽहं महर्षे नास्मि भाषणे । मृगमध्यस्थितो विप्रस्तव पुत्रो मया हतः

চিত্ৰসেনে ক’লে: “হে মহৰ্ষি, মই এই অৰ্ঘ্যৰ যোগ্য নহয়; মই কথা কোৱাৰো যোগ্য নহয়। হে ব্ৰাহ্মণ, হৰিণৰ মাজত থকা আপোনাৰ পুত্ৰক মই বধ কৰিলোঁ।”

Verse 7

पुत्रघ्नं विद्धि मां विप्र तीव्रदण्डेन दण्डय । मृगभ्रान्त्या हतो विप्र ऋक्षशृङ्गो महातपाः

“হে ব্ৰাহ্মণ, মোক পুত্ৰহন্তা বুলি জানিব; মোক কঠোৰ দণ্ড দিয়ক। হে ব্ৰাহ্মণ, হৰিণ বুলি ভুল কৰি মই মহাতপস্বী ঋক্ষশৃঙ্গক বধ কৰিলোঁ।”

Verse 8

इति मत्वा मुनिश्रेष्ठ कुरु मे त्वं यथोचितम् । माता तद्वचनं श्रुत्वा गृहान्निष्क्रम्य विह्वला

“সেয়েহে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ বাবে যি উচিত তাকে কৰক।” সেই কথা শুনি, মাক ব্যাকুল হৈ ঘৰৰ পৰা ওলাই আহিল।

Verse 9

हा हतास्मीत्युवाचेदं पपात धरणीतले । विललाप सुदुःखार्ता पुत्रशोकेन पीडिता

“হায়, মই মৰিলোঁ!” এইবুলি কৈ তেওঁ মাটিত ঢলি পৰিল। পুত্ৰশোকত জৰ্জৰিত হৈ তেওঁ অতিশয় বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 10

हा हता पुत्र पुत्रेति करुणं कुररी यथा । विललापातुरा माता क्व गतो मां विहाय वै । मुखं दर्शय चात्मीयं मातरं मां हि मानय

“হায় মোৰ পুত্ৰ, মোৰ পুত্ৰ!” তাই কুৰৰী চৰাইৰ দৰে কৰুণভাৱে কান্দিলে। ব্যাকুল মাতৃয়ে বিলাপ কৰিলে: “মোক এৰি তুমি ক’লৈ গ’লা? মোক তোমাৰ মুখখন দেখুওৱা—মোক সন্মান কৰা, কাৰণ মই তোমাৰ মা।”

Verse 11

श्रुताध्ययनसम्पन्नं जपहोमपरायणम् । आगतं त्वां गृहद्वारे कदा द्रक्ष्यामि पुत्रक

হে পুত্ৰক! শ্ৰুতি-অধ্যয়নে সম্পন্ন, জপ-হোমত পৰায়ণ—তোমাক গৃহদ্বাৰত আহি উপস্থিত হোৱা কেতিয়া পুনৰ দৰ্শন কৰিম?

Verse 12

लोकोक्त्या श्रूयते चैतच्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

লোকোক্তিত শুনা যায়—চন্দন নাকি শীতল; কিন্তু পুত্ৰৰ দেহ-আলিঙ্গন চন্দনতকৈও অধিক শীতল।

Verse 13

किं चन्दनेन पीयूपबिन्दुना किं किमिन्दुना

এতিয়া চন্দনেৰে কি লাভ? অমৃতৰ এটা বিন্দুৰে কি? আৰু চন্দ্ৰও—মোৰ বাবে এতিয়া কি অৰ্থ?

Verse 14

पुत्रगात्रपरिष्वङ्गपात्रं गात्रं भवेद्यदि

যদি এই দেহ পুত্ৰৰ অঙ্গ-আলিঙ্গনৰ যোগ্য পাত্ৰ হৈ উঠিলেহেঁতেন!

Verse 15

परिष्वजितुमिच्छामि त्वामहं पुत्र सुप्रिय । पञ्चत्वमनुयास्यामि त्वद्विहीनाद्य दुःखिता

হে পুত্ৰ, হে অতি সুপ্ৰিয়! মই তোমাক আলিঙ্গন কৰিব বিচাৰোঁ। আজি তোমাৰ বিহনে দুঃখিতা হৈ, মই পঞ্চত্বৰ পথ অনুসৰণ কৰিম।

Verse 16

एवं विलपती दीना पुत्रशोकेन पीडिता । मूर्छिता विह्वला दीना निपपात महीतले

এইদৰে বিলাপ কৰি, পুত্ৰ-শোকত পীড়িতা দীনাভাৱে, মূৰ্ছিত হৈ বিভ্ৰান্ত আৰু অসহায় হৈ মাটিত লুটি পৰিল।

Verse 17

भार्यां च पतितां दृष्ट्वा पुत्रशोकेन पीडिताम् । चुकोप स मुनिस्तत्र चित्रसेनाय भूभृते

পুত্ৰ-শোকত পীড়িতা পত্নীক মাটিত পৰি থকা দেখি, সেই মুনি তাতেই দেশাধিপতি ৰজা চিত্ৰসেনৰ ওপৰত ক্ৰোধিত হ’ল।

Verse 18

दीर्घतपा उवाच । याहि याहि महापाप मा मुखं दर्शयस्व मे । किं त्वया घातितो विप्रो ह्यकामाच्च सुतो मम

দীৰ্ঘতপা ক’লে— “যা, যা, মহাপাপী! মোৰ মুখ দেখুৱাব নালাগে। তোৰে সৈতে বৈৰ নথকা মোৰ ব্ৰাহ্মণ পুত্ৰক কিয় বধ কৰিলি?”

Verse 19

ब्रह्महत्या भविष्यन्ति बह्व्यस्ते वसुधाधिप । सकुटुम्बस्य मे त्वं हि मृत्युरेष उपस्थितः

হে বসুধাধিপ! তোৰ ওপৰত বহু ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ পৰিব; মোৰ সমগ্ৰ কুটুম্বৰ বাবে তই সঁচাকৈয়ে ইয়াত মৃত্যুৰূপে উপস্থিত হ’লি।

Verse 20

एवमुक्त्वा ततो विप्रो विचिन्त्य च पुनःपुनः । परित्यज्य तदा क्रोधं मुनिभावाज्जगाद ह

এইদৰে কৈ সেই ব্ৰাহ্মণে বাৰে বাৰে চিন্তা কৰিলে; তাৰ পাছত ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি, মুনিভাৱত পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 21

दीर्घतपा उवाच । उद्वेगं त्यज भो वत्स दुरुक्तं गदितो मया । पुत्रशोकाभिभूतेन दुःखतप्तेन मानद

দীৰ্ঘতপা ক’লে: “হে বৎস, তোমাৰ উদ্বেগ ত্যাগ কৰা। পুত্ৰ-শোকত অভিভূত আৰু দুখে দগ্ধ হৈ মই কঠোৰ বাক্য কৈ পেলালোঁ, হে মানদ।”

Verse 22

किं करोति नरः प्राज्ञः प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः । प्रागेव हि मनुष्याणां बुद्धिः कर्मानुसारिणी

নিজ কৰ্মৰ প্ৰেৰণাে আগবঢ়োৱা হলে, প্ৰাজ্ঞ মানুহেও কি কৰিব পাৰে? কিয়নো মানুহৰ মন আৰু বুদ্ধি নিশ্চয়েই কৰ্মৰ অনুগামী।

Verse 23

अनेनैव विधानेन पञ्चत्वं विहितं मम । हत्यास्तव भविष्यन्ति पूर्वमुक्ता न संशयः

এই একে বিধানেই মোৰ পঞ্চত্ব-প্ৰাপ্তি নিৰ্ধাৰিত হৈছে। আৰু তোমাৰ ক্ষেত্ৰত, মই আগতে কোৱা হত্যাসমূহ নিশ্চয়েই ঘটিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 24

ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये शूद्रचण्डालजातिषु । कस्त्वं कथय सत्यं मे कस्माच्च निहतो द्विजः

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্যৰ মাজত—আৰু শূদ্ৰ আৰু চণ্ডাল জাতিসকলৰ ভিতৰত—তুমি কোন? মোক সত্য কোৱা; এই দ্বিজ কিয় নিহত হ’ল?

Verse 25

चित्रसेन उवाच । विज्ञापयामि विप्रर्षे क्षन्तव्यं ते ममोपरि । नाहं विप्रोऽस्मि वै तात न वैश्यो न च शूद्रजः

চিত্ৰসেন ক’লে: “হে বিপ্ৰঋষি, মই নিবেদন কৰোঁ—মোৰ ওপৰত ক্ষমা কৰিব। হে তাত, মই নিশ্চয়েই ব্ৰাহ্মণ নহয়, বৈশ্যও নহয়, আৰু শূদ্ৰজাতও নহয়।”

Verse 26

न व्याधश्चान्त्यजातो वा क्षत्रियोऽहं महामुने । काशीराजो मृगान् हन्तुमागतो वनमुत्तमम्

হে মহামুনে, মই ন শিকারী, ন অন্ত্যজাত। মই ক্ষত্ৰিয়—কাশীৰাজ—এই উত্তম বনলৈ হৰিণ বধ কৰিবলৈ আহিছোঁ।

Verse 27

भ्रान्त्या निपातितो ह्येष मृगरूपधरो मुनिः । इदानीं तव पादान्ते संश्रितः पातकान्वितः

ভ্ৰান্তিৰ বশত মই মৃগৰূপ ধাৰণ কৰা এই মুনিক পতিত কৰিলোঁ। এতিয়া পাপভাৰে আৱৃত হৈ, তোমাৰ পদতলত আশ্ৰয় লৈছোঁ।

Verse 28

किं कर्तव्यं मया विप्र उपायं कथयस्व मे

হে বিপ্ৰ, মই কি কৰ্তব্য? মোৰ বাবে কোনো উপায় (প্ৰায়শ্চিত্ত) কহা।

Verse 29

दीर्घतपा उवाच । ब्रह्महत्या न शक्येताप्येका निस्तरितुं प्रभो । दशैका च कथं शक्यास्ताः शृणुष्व नरेश्वर

দীৰ্ঘতপা ক’লে: হে প্ৰভু, একেটা ব্ৰহ্মহত্যাও অতিক্ৰম কৰা অতি দুৰ্লভ। তেন্তে দহটা কেনেকৈ পাৰ হ’ব? হে নৰেশ্বৰ, শুনা।

Verse 30

चत्वारो मे सुता राजन् सभार्या मातृपूर्वकाः । मया सह न जीवन्ति ऋक्षशृङ्गस्य कारणे

হে ৰাজন, মোৰ চাৰিজন পুত্ৰ—তেওঁলোকৰ পত্নীসকলসহ, আৰু তেওঁলোকৰ মাতৃসহ—ঋক্ষশৃঙ্গৰ কাৰণে মোৰ সৈতে নাথাকে।

Verse 31

उपायं शोभनं तात कथयिष्ये शृणुष्व तम् । शक्रोऽपि यदि तं कर्तुं सुखोपायं नरेश्वर

তাত, মই তোমাক এক অতি শোভন উপায় ক’ম—সেয়া শুনা। হে নৰেশ্বৰ, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ো যদি তাক কৰিবলৈ লয়, তেন্তে সেয়া তেওঁৰো বাবে সহজ উপায় হ’ব।

Verse 32

सकुटुम्बं समस्तं मां दाहयित्वानले नृप । अस्थीनि नर्मदातोये शूलभेदे विनिक्षिप

হে নৃপ, মোৰ সমগ্ৰ কুটুম্বসহ মোক অগ্নিত দাহ কৰা। তাৰ পাছত মোৰ অস্থিসমূহ নর্মদাৰ জলত, শূলভেদ তীৰ্থত, নিক্ষেপ কৰা।

Verse 33

नर्मदादक्षिणे कूले शूलभेदं हि विश्रुतम् । सर्वपापहरं तीर्थं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

নর্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত শূলভেদ নামে এক বিশ্ৰুত তীৰ্থ আছে। সেই উত্তম তীৰ্থে সকলো পাপ হৰণ কৰে আৰু সকলো দুখ নাশ কৰে।

Verse 34

शुचिर्भूत्वा ममास्थीनि तत्र तीर्थे विनिक्षिप । मोक्ष्यसे सर्वपापैस्त्वं मम वाक्यान्न संशयः

শুচি হৈ, মোৰ অস্থিসমূহ সেই তীৰ্থত নিক্ষেপ কৰা। মোৰ বাক্য অনুসাৰে, তুমি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হ’বা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 35

राजोवाच । आदेशो दीयतां तात करिष्यामि न संशयः । समस्तं मेऽस्ति यत्किंचिद्राज्यं कोशः सुहृत्सुताः

ৰাজাই ক’লে: তাত, আদেশ দিয়ক; মই নিশ্চয়েই কৰিম। মোৰ যি কিছুমান আছে—মোৰ ৰাজ্য, কোষ, সুহৃদ আৰু পুত্ৰসকল—সকলো আপোনাৰ অধীন।

Verse 36

तवाधीनं महाविप्र प्रयच्छामि प्रसीद मे । परस्परं विवदतोर्विप्र राज्ञोस्तदा नृप

হে মহাবিপ্ৰ! মই নিজকে তোমাৰ অধীনত অৰ্পণ কৰিলোঁ—মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওঁক। তেতিয়া, হে নৃপ, বিপ্ৰ আৰু ৰজাই পৰস্পৰে বিতৰ্কত লিপ্ত হ’ল।

Verse 37

स्फुटित्वा हृदयं शीघ्रं मुनिभार्या मृता तदा । पुत्रशोकसमाविष्टा निर्जीवा पतिता क्षितौ

তেতিয়া মুনিৰ পত্নী, পুত্ৰশোকে আচ্ছন্ন হৈ, হৃদয় ফাটি সোনকালে মৃত্যুবৰণ কৰিলে আৰু নিৰ্জীৱ হৈ ভূমিত লুটাই পৰিল।

Verse 38

पुत्राश्च मातृशोकेन सर्वे पञ्चत्वमागताः । स्नुषाश्चैव तदा सर्वा मृताश्च सह भर्तृभिः

মাতৃশোকে পুত্ৰসকলেও সকলোৱে মৃত্যু লাভ কৰিলে। তদুপৰি সেই সময়ত সকলো বোৱাৰীয়েও নিজৰ স্বামীসকলৰ সৈতে একেলগে মৃত্যুবৰণ কৰিলে।

Verse 39

पञ्चत्वं च गताः सर्वे मुनिमुख्या नृपोत्तम । विप्रानाह्वापयामास ये तत्राश्रमवासिनः

হে নৃপোত্তম! যেতিয়া সকলোৱে পঞ্চত্ব লাভ কৰিলে, তেতিয়া মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে তাত আশ্ৰমবাসী ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰিলে।

Verse 40

तेभ्यो निवेदयामास यथावृत्तं नृपोत्तमः । स तैस्तदाभ्यनुज्ञातः काष्ठान्यादाय यत्नतः

হে নৃপোত্তম! ৰজাই যি দৰে সকলো ঘটিছিল, সেই সকলো তেওঁলোকক জনালে। তেওঁলোকৰ অনুমতি পাই, তেওঁ তেতিয়া যত্নসহ কাষ্ঠ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 41

दाहं संचयनं चक्रे चित्रसेनो महीपतिः । ऋक्षशृङ्गादिसर्वेषां गृहीत्वास्थीनि यत्नतः

মহীপতি চিত্ৰসেন ৰজাই দাহ-সংস্কাৰ আৰু অস্থি-সঞ্চয় কৰিলে; আৰু ঋক্ষশৃঙ্গ আদি সকলোৰে অস্থি যত্নেৰে সংগ্ৰহ কৰি ল’লে।

Verse 42

याम्याशां प्रस्थितो राजा पादचारी महीपते । न शक्नोति यदा गन्तुं छायामाश्रित्य तिष्ठति

হে ধৰিত্ৰীৰ অধিপতি, ৰজাই দক্ষিণ দিশালৈ পায়ে হেঁটে যাত্ৰা কৰিলে; যেতিয়া আগবঢ়িব নোৱাৰিলে, তেতিয়া ছাঁৰ আশ্ৰয় লৈ থিয় হৈ বিশ্ৰাম কৰিলে।

Verse 43

विश्रम्य च पुनर्गच्छेद्भाराक्रान्तो महीपतिः । सचैलं कुरुते स्नानं मुक्त्वास्थीनि पदे पदे

ভাৰাক্ৰান্ত মহীপতি ৰজাই বিশ্ৰাম লৈ পুনৰ আগবাঢ়িছিল; বস্ত্ৰসহ স্নান-কৰ্ম কৰিছিল, আৰু চলাৰ পথে পথে অস্থি এৰি গৈছিল।

Verse 44

पिबेज्जलं निराहारः स गच्छन् दक्षिणामुखः । अचिरेणैव कालेन संगतो नर्मदातटम्

নিৰাহাৰ হৈ তেওঁ কেৱল জল পান কৰিছিল, আৰু দক্ষিণমুখে গতি কৰিছিল; অল্প সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁ নর্মদাৰ তটত উপনীত হ’ল।

Verse 45

आश्रमस्थान् द्विजान् दृष्ट्वा पप्रच्छ पृथिवीपतिः

আশ্ৰমত বাস কৰা দ্বিজ মুনিসকলক দেখি পৃথিৱীপতি ৰজাই তেওঁলোকক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 46

चित्रसेन उवाच । कथ्यतां शूलभेदस्य मार्गं मे द्विजसत्तमाः । येन यामि महाभागाः स्वकार्यार्थस्य सिद्धये

চিত্ৰসেন ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, মোক শূলভেদলৈ যোৱাৰ পথ কওক। হে মহাভাগসকল, কোন পথে গ’লে মোৰ নিজ কাৰ্য সিদ্ধ হ’ব?”

Verse 47

मुनय ऊचुः । इतः क्रोशान्तरादर्वाक्तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले ततो द्रक्ष्यसि नान्यथा

মুনিসকলে ক’লে: “ইয়াৰ পৰা এক ক্ৰোশৰ ভিতৰত অতি শোভন অৰ্বাক-তীৰ্থ আছে। নৰ্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত তুমি তাক নিশ্চয় দেখিবা; অন্যথা নহয়।”

Verse 48

ऋषिवाक्येन राजासौ शीघ्रं गत्वा नरेश्वरः । स ददर्श ततः शीघ्रं बहुद्विजसमाकुलम्

ঋষিসকলৰ বাক্য অনুসৰি সেই নৰেশ্বৰ ৰজা শীঘ্ৰে গ’ল। তাৰ পাছত সোনকালেই তেওঁ বহু দ্বিজেৰে ভৰপূৰ এক স্থান দেখিলে।

Verse 49

बहुद्रुमलताकीर्णं बहुपुष्पोपशोभितम् । ऋक्षसिंहसमाकीर्णं नानाव्रतधरैः शुभैः

সেই স্থান বহু গছ-লতাৰে আৱৃত, বহু ফুলেৰে শোভিত আছিল। তাত ভালুক আৰু সিংহৰ আনাগোনা আছিল, আৰু নানা ব্ৰতধাৰী শুভ তপস্বীসকলেও আছিল।

Verse 50

एकपादास्थिताः केचिदपरे सूर्यदृष्टयः । एकाङ्गुष्ठ स्थिताः केचिदूर्ध्वबाहुस्थिताः परे

কিছুমান এক ভৰিত থিয় আছিল, আন কিছুমানে সূৰ্যলৈ দৃষ্টি স্থিৰ কৰি ৰাখিছিল। কিছুমান এক আঙুঠাত ভাৰ ধৰি আছিল, আন কিছুমান উৰ্ধ্ববাহু হৈ থিয় আছিল।

Verse 51

दिनैकभोजनाः केचित्केचित्कन्दफलाशनाः । त्रिरात्रभोजनाः केचित्पराकव्रतिनोऽपरे

কিছুমানে দিনে এবাৰেই আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল; কিছুমানে কন্দ-মূল আৰু ফল খাই জীৱন ধাৰণ কৰিছিল। কিছুমানে তিনিৰাতিৰ পাছত আহাৰ কৰিছিল, আৰু আন কিছুমানে পৰাক-ব্ৰত পালন কৰিছিল।

Verse 52

चान्द्रायणरताः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः । मासोपवासिनः केचित्केचिदृत्वन्तपारणाः

কিছুমানে চান্দ্ৰায়ণ অনুশীলনত ৰত আছিল; কিছুমানে পক্ষ-উপবাস পালন কৰিছিল। কিছুমানে সম্পূৰ্ণ মাহজুৰি উপবাস কৰিছিল, আৰু কিছুমানে ঋতুৰ অন্ততেহে পাৰণা কৰিছিল।

Verse 53

योगाभ्यासरताः केचित्केचिद्ध्यायन्ति तत्पदम् । शीर्णपर्णाशिनः केचित्केचिच्च कटुकाशनाः

কিছুমানে যোগাভ্যাসত নিমগ্ন আছিল; কিছুমানে সেই পৰম পদ ধ্যান কৰিছিল। কিছুমানে শুকান পাত খাইছিল, আৰু কিছুমানে তিতা আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল—এইদৰে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত নিয়মিত তপস্যাৰে বাস কৰিছিল।

Verse 54

। अध्याय

«অধ্যায়»—ই এক অধ্যায়-চিহ্ন, পাণ্ডুলিপিত অন্ত বা সংক্রমণ সূচায়।

Verse 55

एवंविधान् द्विजान् दृष्ट्वा जानुभ्यामवनिं गतः । प्रणम्य शिरसा राजन्राजा वचनमब्रवीत्

এনেধৰণৰ দ্বিজসকলক দেখি ৰজাই হাঁটু গাঁঠি মাটিত নামিল। মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি, হে ৰাজন, ৰজাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 56

चित्रसेन उवाच । कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं सत्यं कथयत द्विजाः । येनाभिवाञ्छिता सिद्धिः सफला मे भविष्यति

চিত্ৰসেন ক’লে: “সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ কোন দেশত আছে? হে দ্বিজসকল, সত্যকৈ কওক—যাৰ দ্বাৰা মোৰ আকাঙ্ক্ষিত সিদ্ধি সফল হ’ব।”

Verse 57

ऋषय ऊचुः । धन्वन्तरशतं गच्छ भृगुतुङ्गस्य मूर्धनि । कुण्डं द्रक्ष्यसि तत्पूर्णं विस्तीर्णं पयसा शिवम्

ঋষিসকলে ক’লে: “ভৃগুতুঙ্গৰ শিখৰলৈ শত ধন্বন্তৰ গৈ যোৱা। তাত তুমি এটা কুণ্ড দেখিবা—পয়সাৰে পূৰ্ণ, বিস্তৃত, আৰু শিৱ-মঙ্গল; পবিত্ৰ জলে উপচি থকা।”

Verse 58

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा गतः कुण्डस्य सन्निधौ । दृष्ट्वा चैव तु तत्तीर्थं भ्रान्तिर्जाता नृपस्य वै

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি তেওঁ কুণ্ডৰ ওচৰলৈ গ’ল। কিন্তু সেই পবিত্ৰ তীৰ্থ দেখিমাত্ৰেই ৰজাৰ মনত নিশ্চয়েই বিভ্ৰান্তি জন্মিল।

Verse 59

ततो विस्मयमापन्नश्चिन्तयन्वै मुहुर्मुहुः । आकाशस्थं ददर्शासौ सामिषं कुररं नृपः

তাৰ পাছত তেওঁ বিস্ময়ত পৰি বাৰে বাৰে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে। তেতিয়া ৰজাই আকাশত এটা কুৰৰ পাখি দেখিলে, যাৰ ঠোঁটত মাংস আছিল।

Verse 60

भ्रममाणं गृहीताहिं वध्यमानं निरामिषैः । परस्परं च युयुधुः सर्वेऽप्यामिषकाङ्क्षया

সেই কুৰৰ ঘূৰি ফুৰি এটা সাপ ধৰি আছিল, আৰু যিসকলৰ ওচৰত মাংস নাছিল সিহঁতে তাক আঘাত কৰিছিল। মাংসৰ লোভত সকলোৱে পৰস্পৰে যুঁজিছিল।

Verse 61

हतश्चञ्चुप्रहारेण स ततः पतितोऽंभसि । शूलेन शूलिना यत्र भूभागो भेदितः पुरा

চঞ্চুৰ আঘাতত সি নিহত হৈ তৎক্ষণাৎ জলত পৰিল—সেই একে স্থানতে, য’ত প্ৰাচীন কালত ত্ৰিশূলধাৰী মহাদেৱে ত্ৰিশূলৰে ভূমিখণ্ড বিদীৰ্ণ কৰি ফাল কৰিছিল।

Verse 62

तत्तीर्थस्य प्रभावेण स सद्यः पुरुषोऽभवत् । विमानस्थं ददर्शासौ पुमांसं दिव्यरूपिणम्

সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত সি তৎক্ষণাৎ মানুহ হৈ উঠিল। আৰু ৰজাই দেখিলে—বিমানত আৰূঢ়, দিৱ্য আৰু দীপ্তিময় ৰূপধাৰী এজন পুৰুষ।

Verse 63

गन्धर्वाप्सरसो यक्षास्तं यान्तं तुष्टुवुर्दिवि । अप्सरोगीयमाने तु गते सूर्यस्य मूर्धनि । चित्रसेनस्ततस्तस्मिन्नाश्चर्यं परमं गतः

সি যেতেই গন্ধৰ্ব, অপ্সৰা আৰু যক্ষসকলে আকাশত তাক প্ৰশংসা কৰিলে। অপ্সৰাসকলৰ গীত চলি থাকোঁতে আৰু সূৰ্য মূৰ্ধ্নিত অৱস্থাত থাকোঁতে, ৰজা চিত্ৰসেন দেখা আশ্চৰ্যত পৰম বিস্মিত হ’ল।

Verse 64

ऋषिणा कथितं यद्वत्तद्वत्तीर्थं न संशयः । हृष्टरोमाभवद्दृष्ट्वा प्रभावं तीर्थसम्भवम्

‘ঋষিয়ে যিদৰে কৈছিল, তেনেদৰেই এই তীৰ্থ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।’ তীৰ্থ-সম্ভূত মহাপ্ৰভাৱ দেখি তেওঁৰ দেহত ৰোমাঞ্চ জাগিল।

Verse 65

ममाद्य दिवसो धन्यो यस्मादत्र समागतः । अस्थीनि भूमौ निक्षिप्य स्नानं कृत्वा यथाविधि

‘আজি মোৰ দিন ধন্য, কিয়নো মই ইয়াত আহি উপস্থিত হ’লোঁ।’ অস্থিসমূহ ভূমিত থৈ, সি বিধিমতে স্নান-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 66

तिलमिश्रेण तोयेनातर्पयत्पितृदेवताः । गृह्यास्थीनि ततो राजा चिक्षेपान्तर्जले तदा

তিল-মিশ্ৰিত জলে তৰ্পণ কৰি তেওঁ পিতৃ-দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰিলে। তাৰ পাছত ৰজাই অস্থিসমূহ উঠাই সেই সময়তে জলে প্ৰৱাহ কৰিলে।

Verse 67

क्षणमेकं ततो वीक्ष्य राजोर्द्ध्ववदनः स्थितः । तान् ददर्श पुनः सर्वान् दिव्यरूपधराञ्छुभान्

এক্ষণমাত্ৰ চাই ৰজা উৰ্ধ্বমুখে থিয় হৈ ৰ’ল। পুনৰ তেওঁ সকলোকে দেখিলে—শুভ, দীপ্তিমান, দিৱ্য ৰূপ ধাৰণ কৰা।

Verse 68

दिव्यवस्त्रैश्च संवीतान् दिव्याभरणभूषितान् । विमानैर्विविधैर्दिव्यैरप्सरोगणसेवितैः

তেওঁলোক দিৱ্য বস্ত্ৰে আৱৃত আৰু স্বৰ্গীয় অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল। নানাবিধ দিৱ্য বিমানত আসীন, য’ত অপ্সৰাগণৰ দল সেৱা কৰি আছিল।

Verse 69

पृथग्भूतांश्च तान् सर्वान् विमानेषु व्यवस्थितान् । उत्पत्तिवत्समालोक्य राजा संहर्षी सोऽभवत्

সকলোকে পৃথক পৃথককৈ নিজ নিজ বিমানত স্থিত দেখিলে। যেন নতুনকৈ উদ্ভৱ হোৱা, তেনে দৰ্শন কৰি ৰজা পৰম হর্ষে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 70

ऋषिर्विमानमारूढश्चित्रसेनमथाब्रवीत् । भोभोः साधो महाराज चित्रसेन महीपते

তেতিয়া ঋষিয়ে বিমানত আৰূঢ় হৈ চিত্ৰসেনক ক’লে—‘হে হে সাধু! হে মহাৰাজ চিত্ৰসেন, হে পৃথিৱীৰ পতি!’

Verse 71

त्वत्प्रसादान्नृपश्रेष्ठ गतिर्दिव्या ममेदृषी । जातेयं यत्त्वया कार्यं कृतं परमशोभनम्

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ প্ৰসাদত মোৰ বাবে এনে দিৱ্য গতি লাভ হ’ল। তুমি যি কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলা, সেয়া পৰম শোভন আৰু অতি যোগ্য।

Verse 72

स्वसुतोऽपि न शक्नोति पित्ःणां कर्तुमीदृशम् । मदीयवचनात्तात निष्पापस्त्वं भविष्यसि

নিজ পুত্ৰেও পিতৃলোকৰ বাবে এনে সেৱা কৰিব নোৱাৰে। কিন্তু হে তাত, মোৰ বাক্যৰ বলত তুমি নিষ্পাপ হ’বা।

Verse 73

फलं प्राप्स्यसि राजेन्द्र कामिकं मनसेप्सितम् । आशीर्वादांस्ततो दत्त्वा चित्रसेनाय धीमते । स्वर्गं जगाम ससुतस्ततो दीर्घतपा मुनिः

হে ৰাজেন্দ্ৰ! তুমি মনত যি কামনা কৰিছা, সেই ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিবা। এইদৰে ধীমন্ত চিত্ৰসেনক আশীৰ্বাদ দি, দীঘল তপস্যাৱান মুনি পুত্ৰসহ স্বৰ্গলৈ গ’ল।