Adhyaya 33

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र अग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र संनिहितो ह्यग्निर्गतः कामेन मोहितः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত, হে ৰাজেন্দ্ৰ, অনুত্তম অগ্নিতীৰ্থলৈ গমন কৰিবা; য’ত অগ্নিদেৱ স্বয়ং সন্নিহিত—কামৰ মোহত বিমূঢ় হৈ একদা তাত আগমন কৰিছিল।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं देवो जगद्धाता कामेन कलुषीकृतः । कथं च नित्यदा वास एकस्थानेषु जायते

যুধিষ্ঠিৰ ক’লে: জগতধাতা দেৱতা কেনেকৈ কামে কলুষিত হ’ব পাৰে? আৰু একেটা স্থানত নিত্য বাস কেনেকৈ স্থাপিত হয়?

Verse 3

एतत्त्वाश्चर्यमतुलं सर्वलोकेष्वनुत्तमम् । कथयस्व महाभाग परं कौतूहलं मम

এই কথা অতুল আশ্চৰ্য, সকলো লোকত অনুত্তম। হে মহাভাগ, মোৰ গভীৰ কৌতূহল; অনুগ্ৰহ কৰি কাহিনীটো ক’বা।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टः प्रश्नस्त्वयानघ । कथयामि यथापूर्वं श्रुतमेतन्महेश्वरात्

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: সাধু সাধু, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ আৰু অনঘ, তুমি যথোচিত প্ৰশ্ন কৰিলা। মই ইয়াক তেনেকৈয়ে ক’ম, যেনেকৈ পূৰ্বে মহেশ্বৰ (শিৱ)ৰ পৰা শুনিছিলোঁ।

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा नाम्ना दुर्योधनो महान् । हस्त्यश्वरथसम्पूर्णो मेदिनीपरिपालकः

কৃতযুগত দুৰ্যোধন নামে এজন মহান ৰজা আছিল; হাতী-ঘোঁৰা-ৰথে পৰিপূৰ্ণ সেনাবাহিনীসহ, পৃথিৱীৰ পালনকৰ্তা আৰু শাসক আছিল।

Verse 6

रूपयौवनसम्पन्नं दृष्ट्वा तं पृथिवीपतिम् । दिव्योपभोगसम्पन्नं प्रार्थयामास नर्मदा

ৰূপ-যৌৱনে সমৃদ্ধ আৰু দিব্য ভোগ-সম্পদে বিভূষিত সেই পৃথিৱীপতিক দেখি নর্মদাই তেওঁক বৰ ৰূপে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 7

स तु तां चकमे कन्यां त्यक्त्वाऽन्यं प्रमदाजनम् । मुदा परमया युक्तो माहिष्मत्याः पतिर्नृप

মাহিষ্মতীৰ অধিপতি সেই নৃপতিয়ে অন্য নাৰীসমূহ ত্যাগ কৰি সেই কন্যাকেই ভালপোৱা আৰম্ভ কৰিলে আৰু পৰম আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 8

रमते स तया सार्द्धं काले वै नृपसत्तम । नर्मदा जनयामास कन्यां पद्मदलेक्षणाम्

সময় বাগৰি যোৱাত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ তাইৰ সৈতে আনন্দেৰে ক্ৰীড়া কৰিলে; আৰু নর্মদাই পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়নযুক্ত এক কন্যা জন্ম দিলে।

Verse 9

अङ्गप्रत्यङ्गसम्पन्ना यस्माल्लोकेषु विश्रुता । तस्यां पिता च माता च चक्रतुः प्रेमबन्धनम्

অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত সম্পূৰ্ণতাৰে বিভূষিতা হোৱাৰ বাবে তাই জগতসমূহত খ্যাতি লাভ কৰিলে; আৰু তাইৰ পিতা-মাতাই তাইৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰেমৰ বন্ধন গঢ়িলে।

Verse 10

कालेनातिसुदीर्घेण यौवनस्था वराङ्गना । प्रार्थ्यमानापि राजन्वै नात्मानं दातुमिच्छति

অতি দীঘল সময় পাৰ হৈ যোৱাত, যেতিয়া সেই সুশ্ৰী কন্যা যৌৱনত উপনীত হ’ল, হে ৰাজন, বিবাহৰ বাবে অনুৰোধ কৰা হলেও তাই নিজকে দান কৰিবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে।

Verse 11

ततोऽन्यदिवसे वह्निर्द्विजरूपो महातपाः । राजानं प्रार्थयामास रहो गत्वा शनैः शनैः

তাৰ পিছদিনা অগ্নিদেৱ বহ্নি মহাতপস্বী, দ্বিজৰূপ ধৰি, ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ একান্তত ধীৰে ধীৰে নিজৰ প্ৰাৰ্থনা জনালে।

Verse 12

भोभो रघुकुलश्रेष्ठ द्विजोऽहं मन्दसन्ततिः । दरिद्रो ह्यसहायश्च भार्यार्थे वरयामि ताम्

“হে হে ৰঘুকুলশ্ৰেষ্ঠ! মই মন্দসন্ততিৰ এজন দ্বিজ; দৰিদ্ৰ আৰু অসহায়। পত্নীৰ অৰ্থে মই তাইৰ হাত প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।”

Verse 13

कन्या सुदर्शना नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । तां ददस्व महाभाग वर्धते तव मन्दिरे

সুদৰ্শনা নামৰ এগৰাকী কন্যা আছে, ৰূপত পৃথিৱীত অতুলনীয়। হে মহাভাগ ৰজান, তাইক মোক বিবাহত দিয়া—তাই তোমাৰ প্ৰাসাদতেই ডাঙৰ হৈছে।

Verse 14

ब्रह्मचर्येण निर्विण्ण एकाकी कामपीडितः । याचमानस्य मे तात प्रसादं कर्तुमर्हसि

ব্ৰহ্মচৰ্য্যত ক্লান্ত, একাকী আৰু কামপীড়িত হৈছোঁ। হে প্ৰিয়, মই যি ভিক্ষা মাগিছোঁ, তাতে মোক অনুগ্ৰহ কৰা তোমাৰ উচিত।

Verse 15

राजोवाच । नाहं द्रव्यविहीनस्य असवर्णस्य कर्हिचित् । दास्यामि स्वां सुतां शुभ्रां गम्यतां द्विजपुंगव

ৰজাই ক’লে: “ধনবিহীন আৰু অসৱৰ্ণ লোকক মই কেতিয়াও মোৰ শুভ্ৰ কন্যা নেদিম। যোৱা, হে দ্বিজপুঙ্গৱ!”

Verse 16

एवमुक्तस्तदा वह्निः परां पीडामुपागतः । न किंचिदुक्त्वा राजानं तत्रैवान्तरधीयत

এইদৰে কোৱা হ’তেই তেতিয়া বহ্নি (অগ্নি) পৰম যন্ত্ৰণাত পৰিল। ৰজাক একো নক’লে, সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 17

गते चादर्शनं विप्रे राजा मन्त्रिपुरोहितैः । मन्त्रयित्वाथ काले तु तुष्टो मखमुखे स्थितः

ব্ৰাহ্মণজন অদৃশ্য হোৱাৰ পাছত ৰজাই মন্ত্ৰী আৰু পুৰোহিতসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিলে। উপযুক্ত সময়ত সন্তুষ্ট হৈ তেওঁ যজ্ঞৰ মুখদ্বাৰত থিয় হ’ল।

Verse 18

यजतश्च मखे भक्त्या ब्राह्मणैः सह भारत । ततश्चादर्शनं वह्निः सर्वेषां पश्यतामगात्

যেতিয়া তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে ভক্তিভাৱে যজ্ঞ কৰি আছিল, হে ভাৰত! তেতিয়া বহ্নি (অগ্নি) সকলোৰে চকুৰ সন্মুখতে অদৃশ্য হ’ল।

Verse 19

विप्रा दुर्मनसो भूत्वा गता राज्ञो हि मन्दिरम् । वह्निनाशं विमनसो राजानमिदमब्रुवन्

বিপ্ৰসকল মন বিষণ্ণ কৰি ৰজাৰ প্ৰাসাদলৈ গ’ল। পবিত্ৰ অগ্নিৰ লোপত ব্যাকুল হৈ তেওঁলোকে ৰজাক এই কথা ক’লে।

Verse 20

ब्राह्मणा ऊचुः । दुर्योधन महाराज श्रूयतां महदद्भुतम् । न श्रुतं न च दृष्टं वा कौतुकं नृपपुंगव

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে— “হে মহাৰাজ দুর্যোধন, এক মহা আশ্চৰ্য শুনক। হে নৃপপুঙ্গৱ! এনে কৌতুক ন কেতিয়াও শুনা, ন দেখা।”

Verse 21

अग्निकार्यप्रवृत्तानां सर्वेषां विधिवन्नृप । केनापि हेतुना वह्निर्दृश्यते न ज्वलत्युत

হে নৃপ, সকলোৱে বিধিমতে অগ্নিকাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হৈছে; তথাপি কোনো কাৰণত অগ্নিদেৱ দেখা যায়, কিন্তু জ্বলি উঠা নাই।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं राजा विप्रमुखाच्च्युतम् । आसनात्पतितो भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

ব্ৰাহ্মণৰ মুখৰ পৰা উচ্চাৰিত সেই ভয়ংকৰ আৰু অপ্ৰিয় সংবাদ শুনি ৰজা আসনৰ পৰা খসি মাটিত পৰিল, যেন শিকড় কাটা গছ।

Verse 23

आश्वस्य च मुहूर्तेन उन्मत्त इव संस्तदा । निरीक्ष्य च दिशः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

তাৰ পাছত এক মুহূৰ্ত থমকি তেওঁ উন্মত্ত যেন উঠি দাঁড়াল; সকলো দিশলৈ চাই তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।

Verse 24

किमेतदाश्चर्यपरमिति भोभो द्विजोत्तमाः । कथ्यतां कारणं सर्वं शास्त्रदृष्ट्या विभाव्य च

“এয়া কি পৰম আশ্চৰ্য? হে দ্বিজোত্তমসকল, শাস্ত্ৰদৃষ্টিৰে বিচাৰ কৰি সমগ্ৰ কাৰণ কওক।”

Verse 25

मम वा दुष्कृतं किंचिदुताहो भवतामिह । येन नष्टोऽग्निशालायां हुतभुक्केन हेतुना

“মোৰ কোনো দুষ্কৃত নে তোমালোকৰ ইয়াত কোনো দোষ? যাৰ ফলত অগ্নিশালাত হুতভুক অগ্নিদেৱ লুপ্ত হ’ল—কোন কাৰণে?”

Verse 26

मन्त्रच्छिद्रमथान्यद्वा नैव किंचिददक्षिणम् । क्रियाहीनं कृतं वाथ केन वह्निर्न दृश्यते

মন্ত্ৰত কোনো ছিদ্ৰ আছিল নে, নতুবা আন কোনো দোষ? যথোচিত দক্ষিণা নেদি কিবা কিছুমান কৰা হৈছিল নে, অথবা বিধি-ক্রিয়া বিহীন কৰ্ম হৈছিল? কোন কাৰণে হোমাগ্নি দেখা নাযায়?

Verse 27

अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । दातारं दक्षिणाहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

অন্নবিহীন যজ্ঞে ৰাজ্য দগ্ধ হ’ব পাৰে; মন্ত্ৰবিহীন ঋত্বিজে যজ্ঞ নষ্ট কৰে; আৰু দক্ষিণাবিহীন হলে দাতাকেই ক্ষতি কৰে। দোষযুক্ত যজ্ঞৰ সমান শত্রু নাই।

Verse 28

ब्राह्मणा ऊचुः । न मन्त्रहीना हि वयं न च राजन्व्रतैस्तथा । द्रव्येण च न हीनस्त्वमन्यत्पापं विचिन्त्यताम्

ব্ৰাহ্মণাসকলে ক’লে: হে ৰাজন, আমি মন্ত্ৰত হীন নহয়, নতুবা ব্ৰত-নিয়মতো তেনেকুৱা নহয়। আৰু আপুনিও দ্ৰব্য-সম্পদত হীন নহয়। সেয়ে অন্য কোনো পাপ-দোষক কাৰণ বুলি বিচাৰ কৰা হওক।

Verse 29

राजोवाच । तथापि यूयं सहिता उपायं चिन्तयन्त्विति । येन श्रेयो भवेन्नित्यमिह लोके परत्र च

ৰাজাই ক’লে: “তথাপি তোমালোক সকলোৱে একেলগে উপায় চিন্তা কৰা, যাৰ দ্বাৰা এই লোকত আৰু পৰলোকতো সদায় মঙ্গল হয়।”

Verse 30

एवमुक्तास्ततः सर्वे ब्राह्मणाः कृतनिश्चयाः । निराहाराः स्थिताः शर्वे यत्र नष्टो हुताशनः

এনেদৰে কোৱা হ’লে, সকলো ব্ৰাহ্মণ দৃঢ় সিদ্ধান্ত কৰি, য’ত হুতাশন (যজ্ঞাগ্নি) নষ্ট হৈছিল, সেই ঠাইতে উপবাসে স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 31

ततः स्वप्ने महातेजा हुतभुग्ब्राह्मणांस्तदा । उवाच श्रूयतां सर्वैर्मम नाशस्य कारणम्

তেতিয়া স্বপ্নত মহাতেজস্বী হুতভুক (অগ্নি) ব্ৰাহ্মণসকলক ক’লে: “সকলোয়ে শুনা, মোৰ অন্তৰ্হানৰ কাৰণ।”

Verse 32

प्रार्थितोऽयं मया राजा सुतां दातुं न चेच्छति । तेन नष्टोऽग्निशरणादहं भो द्विजसत्तमाः

“মই এই ৰজাক কন্যা দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলোঁ, কিন্তু সি সন্মতি নিদিলে। সেয়ে, হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, অগ্নিশৰণ ত্যাগ কৰি মই অন্তৰ্হিত হ’লোঁ।”

Verse 33

। अध्याय

অধ্যায় — পাঠৰ অধ্যায়-চিহ্ন।

Verse 34

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा वैश्वानरमुखोद्गतम् । विस्मयोत्फुल्लनयना राजानमिदमब्रुवन्

বৈশ্বানৰ (অগ্নি)ৰ মুখৰ পৰা ওলোৱা সেই বাক্য শুনি, বিস্ময়ে চকু ফুলি উঠা বিপ্ৰসকলে ৰজাক এইদৰে ক’লে।

Verse 35

भवतो मतमाज्ञाय सर्वे गत्वाग्निमन्दिरम् । निराहाराः स्थिता रात्रौ पश्यामो जातवेदसम्

আপোনাৰ অভিপ্ৰায় জানি আমি সকলোৱে অগ্নিমন্দিৰলৈ যাম; উপবাসে ৰাতিটো তাত থৈ জাতৱেদস (অগ্নিদেৱ)ক দৰ্শন কৰিম।

Verse 36

तेनोक्ताः स्वसुतां चेत्तु राजा मे दातुमिच्छति । ततोऽस्य भूयोऽपि गृहे ज्वलेऽहं नान्यथा द्विजाः

তেওঁ তেওঁলোকক ক’লে: ‘যদি ৰজাই সঁচাকৈ নিজৰ কন্যাক মোক দিব বিচাৰে, তেন্তে মই তেওঁৰ গৃহত পুনৰ জ্বলি উঠিম; নতুবা নহয়, হে দ্বিজসকল।’

Verse 37

एवं ज्ञात्वा महाराज स्वसुतां दातुमर्हसि

এইদৰে জানি, হে মহাৰাজ, আপুনি নিজৰ কন্যাক (বিবাহত) দান কৰা উচিত।

Verse 38

राजोवाच । भवतां तस्य वा कार्यं देवस्य वचनं हृदि । समयं कर्तुमिच्छामि कन्यादाने ह्यनुत्तमम्

ৰাজাই ক’লে: ‘ই তোমালোকৰ হওক বা তেওঁৰ, দেৱতাৰ বচন হৃদয়ত ধাৰণ কৰিব লাগে। এই অনুত্তম কন্যাদান সম্পৰ্কে মই এক পবিত্ৰ সময়-চুক্তি স্থাপন কৰিব বিচাৰোঁ।’

Verse 39

मम संनिहितो नित्यं गृहे तिष्ठतु पावकः । ददामि रुचिरापाङ्गीं नान्यथा करवाणि वै

‘পাৱক (অগ্নি) মোৰ গৃহত সদায় সন্নিহিত হৈ থাকক। মই সুন্দৰ আপাঙ্গযুক্ত কন্যাক দান কৰোঁ; ইয়াৰ বাহিৰে মই আন কোনোভাবে নকৰোঁ।’

Verse 40

एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा तथाग्निं प्राप्य सत्वरम् । कथयित्वा विवाहेन योजयामासुराशु वै

এই কথা শুনি সেই ব্ৰাহ্মণসকলে তৎক্ষণাৎ অগ্নিৰ ওচৰলৈ গ’ল; বিষয়টো জনাই তেওঁলোকে শীঘ্ৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰালে।

Verse 41

सुदर्शनाया लाभेन परितुष्टो हुताशनः । ज्वलते सन्निधौ नित्यं माहिष्मत्यां युधिष्ठिर

সুদৰ্শনা লাভ কৰি সন্তুষ্ট হৈ হুতাশন অগ্নি, হে যুধিষ্ঠিৰ, মাহিষ্মতীত সদায় সন্নিধানত জ্বলন্ত হৈ থাকে।

Verse 42

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

সেই সময়ৰ পৰা সেই তীৰ্থক ‘অগ্নিতীৰ্থ’ বুলি কোৱা হয়। যিসকলে তিথিৰ পক্ষসন্ধিত স্নান আৰু দান কৰে, তেওঁলোক সেই কৰ্মে শুদ্ধ আৰু মহিমান্বিত হয়।

Verse 43

तर्पयन्ति पितॄन् देवांस्तेऽश्वमेधफलैर्युताः । सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

হে নৰাধিপ, যিসকলে সেই তীৰ্থত পিতৃ আৰু দেৱতাক তৰ্পণ-অৰ্ঘ্য দি সন্তুষ্ট কৰে—আৰু যিসকলে তাত সুৱৰ্ণ দান কৰে—তেওঁলোক অশ্বমেধ যজ্ঞসম ফল লাভ কৰে।

Verse 44

पृथ्वीदानफलं तत्र जायते नात्र संशयः । अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

হে নৰাধিপ, তাত পৃথিৱীদানৰ ফল নিশ্চয়েই জন্মে; ইয়াত সন্দেহ নাই। আৰু যিজনে সেই তীৰ্থত অনাশক-ব্ৰত (কঠোৰ উপবাস) পালন কৰে, সিও মহাপুণ্য লাভ কৰে।

Verse 45

स मृतो ह्यग्निलोके तु क्रीडते सुरपूजितः । एष ते ह्यग्नितीर्थस्य सम्भवः कथितो मया

সেই ব্যক্তি মৃত্যুৰ পিছত অগ্নিলোকত দেৱতাসকলৰ পূজিত হৈ আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে। হে নৰাধিপ, অগ্নিতীৰ্থৰ উৎপত্তি আৰু বৃত্তান্ত মই তোমাক ক’লোঁ।

Verse 46

सर्वपापहरः पुण्यः श्रुतमात्रो नरोत्तम । धन्यः पापहरो नित्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ই সকলো পাপ হৰণকাৰী, পবিত্ৰ আৰু পুণ্যময়; হে নৰোত্তম, কেৱল শুনিলেই পাপ নাশ হয়। ধন্য ই, সদায় পাপ বিনাশ কৰে—এইদৰে শংকৰ (শিৱ) ক’লে।