Adhyaya 172

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তাৰ পাছত সকলো ঋষি আৰু ইন্দ্ৰ-অগ্ৰগণ্য দেৱসকল নৰ্মদাৰ তীৰত মাণ্ডব্যৰ পুণ্য আশ্ৰমত একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 2

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

শঙ্খ-দুন্দুভিৰ নাদে, দীপৰ জ্যোতি জ্বলি উঠিল; অপ্সৰাসকলৰ গীত-ধ্বনিত স্বৰ্গীয় নাৰীসকলে নৃত্য কৰিলে।

Verse 3

कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्

পবিত্ৰ কাহিনী-কথাৰে আন কিছুমানে ত্ৰিশূলৰ অগ্ৰ ধাৰণকাৰী তেঁওক স্তৱ কৰিলে। তাত স্নাতক তপস্বীসকলৰ অষ্টআশী হাজাৰ উপস্থিত আছিল।

Verse 4

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः

সেই পবিত্ৰ সমাৱেশত ত্ৰিদশ দেৱতাসকলৰ সৈতে তেওঁলোকো দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আহিল। আনন্দত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ (শিৱ) তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 5

मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः

মাতৃদেৱীসকল—মল্লিকা আদি—আহিল; ক্ষেত্ৰপাল, বিনায়কসকল, দিকপাল আৰু লোকপালসকলও; আৰু গঙ্গা আদি শ্ৰেষ্ঠ নদীসমূহো উপস্থিত হ’ল।

Verse 6

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह

ঋষি-দেৱতাৰ সেই সমাজত সদায় হর্ষ আৰু প্ৰমোদ আছিল। তাত ৰজা নগৰবাসী আৰু গ্ৰাম্য জনসাধাৰণৰ সৈতে আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 7

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

তাত সেই আশ্চৰ্য কৌতূহলময় হুলস্থুল দেখি সকলোৰে মন ব্যাকুল হ’ল; ভয়ত অন্তৰ কঁপি উঠি সকলোৱে তাতেই থমকি স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 8

तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह

সেই দিব্য সমাগমত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ঈশে ক’লে: “হে মাণ্ডব্য মহাসত্ত্ব! অমৰসকলৰ সৈতে আমি তোমাক বৰ দান কৰিবলৈ উপস্থিত।”

Verse 9

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते

বহু কষ্ট সহি কৰা তোমাৰ তপস্যাৰ দ্বাৰা তোমাৰ সিদ্ধি সম্পূৰ্ণ হ’ব। তোমাৰ মনত যি ভাল লাগে, ইচ্ছামতে সেই বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 10

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

“এই জগতক সূৰ্যহীন, পবিত্ৰ ‘বষট্’ ধ্বনি-বিহীন আৰু বিশৃঙ্খল বুলি জানিবা; ধৰ্ম লুপ্তপ্ৰায়—ইয়াক পুনৰ প্ৰকৃতি-স্থিতিত স্থাপন কৰা। আৰু হে দ্বিজোত্তম, শাণ্ডিল্যাৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।”

Verse 11

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

“এইজন সেই ৰজা, যিয়ে তোমাক কষ্ট দিছিল, এতিয়া তোমাৰ সন্মুখত আহি উপস্থিত। হে বিপ্ৰঋষি, এতিয়া এই সভাক সন্মান কৰা—দেৱ আৰু অসুৰ উভয় গণসহ।”

Verse 12

माण्डव्य उवाच । यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह

মাণ্ডব্যে ক’লে: “যদি দেৱতাসকল মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ সুৰসকলৰ সৈতে ইয়ালৈ আহিছে, তেন্তে এই তীৰ্থত ঋষিসকলৰ সৈতে একেলগে ত্ৰিকাল ধৰি অৱস্থান কৰক।”

Verse 13

भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव

“আপোনালোকৰ কৃপা-প্ৰসাদে মোৰ বেদনা সদায় শান্ত হওক।” দেৱতাৰ অধীশসকলে উত্তৰ দিলে, “তথাস্তূ,” হে পাণ্ডৱ, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে কথা কৈ থাকিল।

Verse 14

तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम

তেতিয়াই ৰাক্ষসে কাম-ক্ৰীড়াত ৰমণ কৰা কন্যাক আগত ধৰি ধৰি ক’লে: “হে ভগৱন, উৰ্বশীয়ে বহু আগতে মোক এক শাপ দিছিল।”

Verse 15

यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना

“যেতিয়া ৰাক্ষসে কন্যাক হৰণ কৰিব, তেতিয়া তোমাৰ শাপৰ অন্ত হ’ব। সেই শাপৰ ফলত মোৰ বুদ্ধি বিকৃত হ’ল আৰু মই এই নিন্দনীয় কৰ্মত ঠেলি দিয়া হ’লোঁ।”

Verse 16

क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा

“ক্ষমা কৰিব,” বুলি কৈ সি পুনৰ অদৃশ্য হ’ল। আৰু সি গুচি যোৱাৰ পাছত, পদ্মদল-নয়না সেই কন্যাই এই ঘটনা দেখি…

Verse 17

मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः

সকলো দেৱতাৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি সেই বজ্ৰশূলিকা ধীমান মাণ্ডব্যক অৰ্পণ কৰা হ’ল। তাৰ পাছত নর্মদাৰ পবিত্ৰ জলেৰে তাক স্নান কৰাই শুদ্ধ কৰা হ’ল।

Verse 18

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

‘জয়’ ধ্বনি আদি মঙ্গলাচৰণেৰে মাণ্ডব্য মুনিক আগবঢ়াই নি, ঋষিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মাণ্ডব্যে সেই কন্যাক বিধিপূৰ্বক বিবাহ কৰিলে।

Verse 19

अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि

দান, সন্মান আৰু গৌৰৱৰ সৈতে তেওঁলোক সকলোকে প্ৰণাম কৰি; তাৰ পাছত ওচৰত থিয় হৈ থকা ৰজাইও নানাবিধ ৰত্নেৰে (তেওঁলোকক) সন্মান জনালে।

Verse 20

धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः

সেই লোকসকলৰ ‘ধিক্’ ধ্বনিৰে নিন্দিত হ’লেও, তেওঁ পুনৰ সন্মানিত হ’ল। আৰু ৰজাইও সকলো ব্ৰাহ্মণক অলংকাৰ, বস্ত্ৰ আৰু আহাৰেৰে সন্মান জনালে।

Verse 21

सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्

সুৱৰ্ণৰ কোটিদান কৰি তেওঁলোকক সন্তুষ্ট কৰি ক্ষমা লাভ কৰিলে। বিবাহ সম্পন্ন হোৱাৰ পাছত তেওঁ শাণ্ডিলীক আহ্বান কৰি তাৰ পাছত ক’লে।

Verse 22

मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते

এই ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰা; সূৰ্যদেৱক মুক্ত কৰা। যাৰ দ্বাৰা অন্ধকাৰ অপসাৰিত হয়, তেনে কৰুণাই তৎক্ষণাৎ প্ৰৱৰ্তিত হওক।

Verse 23

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः

ঋষিসকলৰ বাক্য শুনি শাণ্ডিলী দুঃখেৰে ক’লে— “হে দ্বিজসকল! সূৰ্য উদিত হ’লে মোৰ স্বামী নিশ্চয় মৃত্যুলৈ যাব।”

Verse 24

तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः

মই ইয়াত তেওঁক কেনেকৈ মুক্ত কৰোঁ, যাতে মোৰ বাবে অনিষ্ট ফল সিদ্ধ নহয়? আৰু যিহেতু ক্ৰিয়া-কর্মেৰে সকলো প্ৰৱৰ্তিত হয়—হে মহর্ষিসকল, এতিয়া মই কি কৰোঁ?

Verse 25

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्

স্বামী নষ্ট হ’লে মই অনাথা, আশ্ৰয়হীনা নাৰী হৈ পৰিম—এইয়াই তোমালোকৰ মত। সেয়ে অন্ধকাৰতেই থাকক; মই সূৰ্যোদয় বিচাৰোঁ নে।

Verse 26

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्

সেই বাক্য শুনি তেওঁলোক সকলোৱে—দেৱ, অসুৰ আৰু মহর্ষিসকল—মূৰ নাড়ি সন্মতি জনালে আৰু ক’লে, “সাধু! সাধু!”

Verse 27

पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्

হে পতিব্ৰতা মহাভাগে, হে তপোধনে, আমাৰ বাক্য শুনা। যদি তুমি আমাক সকলোকে গ্ৰহণ কৰা, তেন্তে আমি যি কওঁ সেইমতে কৰাঁ।

Verse 28

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

শাণ্ডিল্যাই ক’লে: শীঘ্ৰে বিচাৰ কৰি সেই কাম কৰক, যাৰ দ্বাৰা মোৰ স্বামী নুমৰে আৰু মুনিৰ সত্য বাক্য সত্যই থাকে; যি সুখ-কল্যাণ বৃদ্ধি কৰে, সেইটো কৰক।

Verse 29

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

তাইৰ বাক্য শুনি ঋষি যেন স্বপ্নাৱস্থালৈ পৰি আনন্দিত হ’ল; আৰু এক মুহূৰ্তৰ বাবে অদৃশ্য হ’ল, শাণ্ডিল্যাই তাক চাই থাকিল।

Verse 30

पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে সকলোৱে তাক পুনৰ উঠাই, তাৰ দেহক ক্ষতবিহীন আৰু সুস্থ কৰি তুলিলে; নর্মদাৰ জলে স্নান কৰাই শাণ্ডিল্যাৰ হাতত সঁপিলে।

Verse 31

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

তাৰ পাছত তাই আনন্দিত মনে তেজস্বী স্বামীক দেখি, সেই ঋষি আৰু দেৱতাসকলক, আৰু জগতৰ কৰ্তা-ধৰ্তা নিৰ্মল সূৰ্যক প্ৰণাম কৰি বন্দনা কৰিলে।

Verse 32

क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्

ক্ৰিয়াৰ প্ৰবৃত্তিত সকলেই—দেৱ, গন্ধৰ্ব আৰু মানুহ—হৰ্ষিত আৰু তুষ্ট হৈ গ’ল, আৰু প্ৰত্যেকে নিজৰ মহৎ আশ্ৰম-ধামলৈ উভতি গ’ল।

Verse 33

पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्

সেই পতিব্ৰতা নাৰী নিজৰ স্বামীৰ সৈতে পূৰ্ণ এক মাহ আশ্ৰমত থাকিল। তাৰ পাছত মাণ্ডব্যৰ অনুমতি পাই, নতশিৰে প্ৰণাম কৰি নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 34

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्

সকলো গুচি যোৱাৰ পাছত তেওঁ তাত অচ্যুত প্ৰভুৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে—যি নাৰায়ণ বুলি স্মৃত আৰু মাণ্ডব্যেশ্বৰ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 35

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्

হে ভাৰত! তেওঁ তাত দিৱ্য এক হাজাৰ বছৰ পূজা কৰিলে। তাৰ পাছত ঋষিসঙ্ঘৰ সৈতে তেওঁ অমৰপৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 36

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्

হে ভাৰত! সেই দুজন ভ্ৰাতা তাত তপস্যা কৰি আজিও নাকি অৱস্থিত—সংযতচিত্ত, পৰম পদ ধ্যান কৰি থাকে।

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्

সেই তীৰ্থঘাটত যি স্নান কৰি পিতৃ-দেৱতাসকললৈ তৰ্পণ অৰ্পণ কৰে, তাৰ পিতৃলোক তৃপ্ত হয়—যেন দহ বছৰ ধৰি পিণ্ডদান কৰা হ’ল।

Verse 38

देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्

পক্ষৰ আৰম্ভণিতে যি দেৱগৃহত পবিত্ৰ লেপন কৰে, সি লখ গৰু দান কৰাৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 39

उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्

উপলেপনে পুণ্য দ্বিগুণ হয়, অৰ্চনত চতুৰ্গুণ; আৰু দীপ প্ৰজ্বলনে পুণ্য অষ্টগুণ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 40

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः

দিব্য দৃষ্টি লাভ কৰি, ত্ৰিলোকৰ চল-অচল সকলোত, দধি-মধু-ঘৃত, পয়স আৰু নর্মদাৰ জলেৰে দেৱতাক স্নাপন (অভিষেক) কৰে।

Verse 41

स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्

যিসকলে পুষ্পমালা আৰু পবিত্ৰ লেপনেৰে প্ৰভুৰ স্নাপন কৰে, আৰু যিসকলে দেৱতা—বিৰূপাক্ষ, নাৰায়ণ, হৰি—ক অৰ্চনা কৰে,

Verse 42

तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्

তেওঁলোকেও দিব্য বিমানে কল্পসংখ্যা পৰ্যন্ত ক্ৰীড়া কৰে। আৰু যিয়ে অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত অষ্ট দীপ অৰ্পণ কৰে—

Verse 43

एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्

কৃষ্ণৰ একাদশীত তেওঁলোকে যমক নেদেখে। আৰু যিয়ে নানা প্ৰকাৰ শুভ্ৰ শুদ্ধ ফলৰে লিঙ্গ-পূৰণ (সম্পূৰ্ণ অৰ্পণ) কৰে—

Verse 44

तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका

তেওঁলোকেও বিমানে গমন কৰে, যাক সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সেৱা কৰে। সেই বিমানে ঘণ্টা, পতাকা আৰু পুষ্পমালিকা থাকে—

Verse 45

वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्

যথোচিত বাদ্য-সংগীতসহ, জীৱনৰ অন্তত মানুহ শিৱৰ ওচৰলৈ যায়। আৰু যিয়ে মাণ্ডৱেশ্বৰত বৈষ্ণৱ দেৱালয় স্থাপন কৰে—

Verse 46

स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः

সেই ধৰ্মাত্মা আভূত-সম্প্লৱ (মহাপ্ৰলয়) পৰ্যন্ত স্বৰ্গত বাস কৰে। মাণ্ডব্য-নাৰায়ণ নামে তীৰ্থত তেওঁ আগতীয়াকৈ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়—

Verse 47

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰালেই যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱা হয় তেনে মহাফল লাভ হয়। আশ্বিন মাহ আহিলে শুক্লপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথি—এই সময়ক এই পুণ্যৰ বাবে অতি মহাশক্তিশালী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 48

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः

উপবাসৰ নিয়ম গ্ৰহণ কৰি আৰু ৰাতি জাগৰণ কৰি, চাৰিও দিশে দীপমালা সজাব লাগে। তাৰ পাছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে পূজা সম্পন্ন কৰিব লাগে—এইদৰে ভক্তিসংযমে প্ৰভু আৰু পবিত্ৰ তীৰ্থস্থানক সন্মান কৰা হয়।

Verse 49

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप

নাৰী হওক বা পুৰুষ, নৃত্য-গীত আৰু বাদ্যধ্বনিৰে (ভজন-কীৰ্তনে) ৰাতি অতিবাহিত কৰিব। তাৰ পাছত প্ৰভাতে, সূৰ্য নিৰ্মল আৰু উজ্জ্বল হ’লে, স্নান আদি বিধি আৰম্ভ কৰিব, হে নৃপ।

Verse 50

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

মৌন অৱলম্বন কৰি ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰিলে, তেনে দেৱতাৰ দৰ্শন লাভ হয়। সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ, ৰুদ্ৰলোকত সন্মানিত হয়—তীৰ্থপূজা আৰু ব্ৰতৰ অনুগ্ৰহে মহিমান্বিত হয়।

Verse 51

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च

অথবা মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত, তদুপৰি চৈত্ৰ আৰু বৈশাখতো; বা শ্ৰাৱণত, হে মহাৰাজ—অথবা যিকোনো সময়তে এই পবিত্ৰ ব্ৰত পালন কৰিব পাৰি, কিয়নো এই তীৰ্থৰ মহিমা কেতিয়াও ক্ষয় নহয়।

Verse 52

शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा

‘শিৱৰাত্ৰিৰ সমান পুণ্য’—এইদৰে শিৱে ঘোষণা কৰিলে। ইয়াৰ ফল বাজপেয় আৰু অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফলৰ তুল্য; নিশ্চয় তেনেকুৱাই, অন্যথা নহয়।

Verse 53

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्

যি নাৰী অভাগিনী, দুখিতা, বন্ধ্যা, দৰিদ্ৰ, বা যাৰ সন্তান মৃত্যু হৈছে—সেই নাৰী যদি ৰুদ্ৰ-ঘটাৰে স্নান কৰে, তেন্তে সি সকলো কামনা লাভ কৰে।

Verse 54

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप

হে নৃপ, সেই তীৰ্থত যি কৃমি, কীট আৰু পতংগো মৰে, তেওঁলোক সকলোৱে স্বৰ্গলৈ যায় আৰু দিৱ্য দীপ্তিময় ৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 55

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्

ৰোগে পীড়িত যিসকল তাত অনাহাৰে, পানীত বা অগ্নিত মৰে—তেওঁলোকৰ গতি অনিবর্তনীয়; নিঃসন্দেহে তেওঁলোকে ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰে।

Verse 56

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः

হে নৃপ, যি নিত্য শিৱ আৰু নাৰায়ণ—উভয়কে নমস্কাৰ কৰে, সি সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত গোধনৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 57

देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा

হে ৰাজেন্দ্ৰ, যি কোনো ব্যক্তি দেৱালয়ত প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি যেন সাগৰসমেত সমগ্ৰ পৃথিৱীকেই প্ৰদক্ষিণা কৰিলে।

Verse 58

सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम

হে ৰাজসত্তম, মল্লিকা-ভৱনৰ বাহিৰত দেড়শত তীৰ্থ আছে; এতিয়া সেই তীৰ্থৰ বিস্তাৰ আৰু পৰিমাণ বিস্তৃতভাৱে শুনা।

Verse 59

सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु

যদি কোনোবাই সূতাৰে ক্ষেত্ৰক, অথবা শিৱ-মন্দিৰক, অথবা শিৱলিঙ্গকো বেষ্টন কৰে, তেন্তে সেই কৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পুণ্যফল শুনা।

Verse 60

जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा

জম্বূদ্বীপ আৰু কৃতস্ন, শাল্মলী, কুশ আৰু ক্রৌঞ্চ; লগতে শাক, পুষ্কৰ আৰু গোমেদ—এইদৰে বসুন্ধৰা সাত দ্বীপে গঠিত।

Verse 61

भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः

হে ৰাজেন্দ্ৰ, এইদৰে পৰ্বত, বন আৰু কাননৰে ভূষিতা পৃথিৱী ৰেৱাৰ দক্ষিণ ভাগত, শিৱক্ষেত্ৰৰ সন্নিকটে অৱস্থিত।

Verse 62

देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः

দেৱখাত নামৰ মহাপুণ্য তীৰ্থ, যাক ত্ৰিদশ দেৱতাসকলেও নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাত যি স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 63

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

পূৰ্ণিমা, অমাৱস্যা, ব্যতীপাত আৰু সূৰ্য-সংক্রান্তিৰ সময়ত, সেই পবিত্ৰ সংগমস্থলত শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; তেনে কৰিলে সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 64

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह

দেৱখাতত ত্ৰিদেৱ—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ—ঋষিসকলৰ সৈতে আৰু পিতৃদেৱগণ তথা দেৱগণৰ সঙ্গত অৱস্থান কৰে।

Verse 65

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह

সেই তীৰ্থত, বিশেষকৈ আশ্বিন মাহৰ চতুৰ্দশী তিথিত, বায়ুমাৰ্গত (মধ্যলোকত) অৱস্থিত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) অন্য দেৱতাসকলৰ সৈতে তাত স্থিত থাকে।

Verse 66

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्

পৃথিৱীত যিমান তীৰ্থ আছে—নদী আৰু সাগৰসমূহো—সেই সকলো, মুঠ বিশটা তীৰ্থ যেন, দেৱখাতত দুদিনৰ বাবে একেলগে উপস্থিত হয়।

Verse 67

गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

গয়াশিৰত যি পুণ্য, আৰু প্ৰয়াগৰ মকৰকণ্টকত, লগতে প্ৰয়াগৰ সোমতীৰ্থত যি পুণ্য—সেই একেই পুণ্য মাণ্ডৱেশ্বৰত লাভ হয়।

Verse 68

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

মাত্ৰাৰ লকুলীশ্বৰত পট্টবন্ধ বিধিৰে যি পুণ্য হয়, আৰু আশ্বিন মাহত অশ্বিনী-যোগ প্ৰবল থাকোঁতে যি পুণ্য লাভ হয়—সেই একেই পুণ্য মাণ্ডৱেশ্বৰত পোৱা যায়।

Verse 69

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्

উজ্জয়িনীত মহাকালৰ ধাম, বাৰাণসীত ত্ৰিপুষ্কৰ, সন্নিহত্যা আৰু ৰৱিগ্ৰস্ত; আৰু মাণ্ডৱ্য নামে চিৰন্তন ক্ষেত্ৰ—এই পবিত্ৰ মহিমা ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 70

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः

এইদৰে জানি, হে মহাৰাজ, যে ই সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত উত্তম, তাত স্নান, দান আদি পূজন-ক্ৰিয়াৰে পিতৃদেৱতা আৰু দেৱগণক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰিব লাগে।

Verse 71

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्

চতুৰ্দশী তিথিত নিৰাহাৰ হৈ, স্থিৰচিত্তে শুচিব্ৰত পালন কৰি; ৰাতি জাগৰণ কৰি পৰম ভক্তিৰে শিৱক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 72

स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः

বিভিন্ন প্ৰকাৰ পবিত্ৰ স্নান, ফুল আৰু সুগন্ধি আগৰু-লেপনেৰে দেৱক সন্মান কৰিব লাগে; আৰু পূৰ্ণিমাৰ দিনা প্ৰভাতবেলাত স্নান কৰি বিধিমতে তৰ্পণো কৰিব লাগে।

Verse 73

श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः

হব্য-কব্যসহ শ্ৰাদ্ধ, শিৱৰ পূজা আৰু অৰ্চনা, আৰু অগ্নিষ্টোম আদি যজ্ঞসমূহ বিধিমতে সম্পন্ন কৰি যথোচিত দক্ষিণা প্ৰদান কৰিলে—ইচ্ছিত পুণ্য লাভ হয়।

Verse 74

धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत

পাপ ধুই পেলাই আৰু অন্তৰাত্মা বিশুদ্ধ কৰি মানুহে উত্তম ফল লাভ কৰে; হে ভাৰত, ই যেন সহস্ৰ গৰু দান কৰাৰ সমান হয়।

Verse 75

स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्

তাত বিধিমতে স্নান আদি সম্পন্ন কৰি, সেই দিনাই শিৱৰ সান্নিধ্যত সোণ, বৃষভ, ধেনু, ভূমি, গোমিথুন আৰু ঘোঁৰা দান কৰিব লাগে।

Verse 76

शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी

শিৱক উদ্দেশ্য কৰি, সুন্দৰ দেহ-ধাৰী যোগ্য পাত্ৰক বস্ত্ৰযুগল দান কৰিব লাগে; লগতে পাদুকা-জোতা, ছত্ৰ, পাত্ৰ আৰু ৰক্তবস্ত্ৰো দিব লাগে।

Verse 77

होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा

হোম, জপ আৰু দান—এই সকলো একেবাৰে অক্ষয় হৈ পৰে। ঋগ্বেদৰ পৰা এটা ঋচা মন্ত্র পাঠ কৰিব লাগে, আৰু যজুৰ্বেদৰ পৰা এটা যজুস মন্ত্রো তেনেদৰে উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 78

सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

সামবেদৰ পৰা এটা সামন জপ কৰিব লাগে, দেৱসকলৰ অগ্ৰগণ্যৰ সন্মুখত স্থিৰভাৱে অৱস্থিত হৈ। তেনে জনে বেদৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 79

गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्

কেৱল গায়ত্ৰী জপ কৰিলেই মানুহে ত্ৰিবেদৰ ফল লাভ কৰে। আৰু শিৱৰ অৰ্চনাৰ দ্বাৰা নিজৰ কুল-পরম্পৰাৰ সাগ্ৰে শত কোটি জনক পূৰ্ণৰূপে উপকাৰ আৰু উদ্ধাৰ লাভ কৰায়।

Verse 80

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन

স্নান, দান, শ্রাদ্ধ, ৰাত্ৰিজাগৰণ, আৰু বাদ্যসহ ভক্তিগীত গাইলে—তাৰ আগবঢ়া গতি অনিবর্ত্য হয়; সি কেতিয়াও শিৱলোকৰ পৰা উভতি নাহে।

Verse 81

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः

দীৰ্ঘ সময় পাৰ হৈ গ’লে, যদি সি পুনৰ মর্ত্যলোকে প্ৰৱেশ কৰে, তেন্তে সি ৰজা হয়—মেধাবী আৰু সকলো ব্যাধিৰ পৰা মুক্ত।

Verse 82

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

সন্তান-নাতি আৰু ধন-সম্পদেৰে সমৃদ্ধ হৈ তেওঁ পূৰ্ণ শতবৰ্ষতকৈও অধিক জীৱে; আৰু সেই তীৰ্থ পুনৰ স্মৰণ কৰি মহেশ্বৰত লীন হয়।

Verse 83

उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्

কিন্তু যি জনে সেই তীৰ্থত পৰ্বণৰ পবিত্ৰ দিনত সন্ধ্যা-উপাসনা কৰে, তেওঁ উত্তমতম ফল লাভ কৰে—অঙ্গ-উপাঙ্গসহ চাৰিও বেদ আয়ত্ত কৰাৰ সমান।

Verse 84

तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप

হে নৰাধিপ! তাত শিৱক্ষেত্ৰৰ চাৰিওফালে ধনুৰ্বাণৰ উৰণ-দূৰত ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ ভয়ত কঁপনি ধৰি একো নাচৰে।

Verse 85

यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

য’তেই তেওঁ থিয় হৈ তীৰ্থতৎপৰ যাত্ৰী তাতৰ গছবোৰ দৰ্শন কৰে, তেওঁ নানাবিধ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত একো সংশয় নাই।

Verse 86

श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्

হে মহাৰাজ! তাত পানীৰ মাজত ‘শ্বভ্ৰী’ নামৰ এক জল-কূপ দেখা যায়। পুৰাণে কোৱা এক কাহিনী আছে—এগৰাকী বানৰী তীৰ্থসেৱাৰে শুদ্ধি লাভ কৰিছিল।

Verse 87

तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्

তাত, হে মহাৰাজ, দেৱতাসকলৰ নিৰ্মিত এটা কুঁৱা অৱস্থিত। শিৱৰ পশ্চিম ভাগত অনুত্তম শিৱ-ক্ষেত্ৰ আছে।

Verse 88

वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया

কিন্তু যি জনে সেই তীৰ্থত, হে নৰাধিপ, বৃষোৎসৰ্গ কৰে—তাৰ পিতৃসকল স্বৰ্গলোকত ইচ্ছামতে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 89

अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै

নিষিদ্ধৰ ওচৰলৈ যোৱাত, অযোগ্যৰ বাবে যজ্ঞ কৰাত, আৰু চৌৰ্য, ব্ৰাহ্মণ বা গৰু হত্যাৰ লগতে গুৰু-ঘাতৰ পৰা যি পাপ জন্মে—সেই সকলো পাপ বৃষোৎসৰ্গ কৰিলে নিশ্চয় নাশ হয়।

Verse 90

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

যি জনে সমাধিস্থ মনেৰে মাণ্ডব্য-তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; ইয়াত সন্দেহ-বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 172

अध्याय

অধ্যায় — পাণ্ডুলিপিত অধ্যায়-চিহ্ন, সমাপ্তি বা পৰিৱর্তনৰ সূচক।