Adhyaya 170

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: তেওঁ কামপ্ৰমোদিনীকে লৈ যোৱা দেখিয়েই, তাইৰ সকলো সখী জলৰ মাজৰ পৰা ওলাই আহি চিঞৰি উঠিল।

Verse 2

गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा

সকলোয়ে ৰাজগৃহলৈ গৈ অতি দুখে ক’লে: “হে ৰাজন! কামপ্ৰমোদিনীকে শ্যেন নামৰ পক্ষীয়ে উৰুৱাই লৈ গ’ল।”

Verse 3

क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता

“দেৱতাৰ সন্নিধানত থকা পুখুৰীৰ জলস্থানত তাই খেলি আছিল। হে ৰাজন! আপুনি পথসমূহ জানে, সেয়ে আপুনিয়েই তাইক বিচাৰিব লাগিব।”

Verse 4

तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्

তেওঁলোকৰ কথা শুনি, বিপদে আঘাতপ্ৰাপ্ত ৰজা অতি শোকাকুল হ’ল। “হায়! হায়!” বুলি কৈ, সি উঠি মহান আসনৰ পৰা কান্দি কান্দি নামিল।

Verse 5

मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च

মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে তেওঁ সেই পুখুৰীৰ জল-সন্নিধিত উপস্থিত হ’ল। কোনো চিহ্ন নেদেখি, কোনো পথ নাপাই, দুখত মূৰ্ছা গ’ল।

Verse 6

तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः

সেই ৰজাৰ শোকত নগৰৰ জনতাও শোকাকুল হ’ল। ক্ষণেকতে মন্ত্ৰীসকল আৰু পুৰোহিতসকলৰ দ্বাৰা ৰজা আশ্বস্ত হ’ল।

Verse 7

किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्

তেওঁ ক’লে, “আমি কি কৰোঁ? এই সময়ত যি বিধেয়, সেয়াই কৰা হওক।” তাৰ পাছত সকলোৰে সৈতে পৰামৰ্শ কৰি চতুৰঙ্গিণী বাহিনী সাজিলে।

Verse 8

प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले

“হাতী-ঘোড়া-ৰথেৰে ভৰপূৰ বাহিনী মই সকলো দিশলৈ প্ৰেৰণ কৰিম।” আৰু ব্যাকুল জনসমুদায়ৰ মাজত বাদ্য-বাদিত্ৰ ধ্বনিত হ’ল।

Verse 9

नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल

নাৰাচ, তোমৰ, ভল্ল, খড়্গ, পৰশ্বধ আদি অস্ত্ৰেৰে ৰজা সম্পূৰ্ণ সজ্জিত হ’ল; যেন শত্রুসেনাক গিলি পেলাব।

Verse 10

न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्

ন দেবতা, ন গন্ধৰ্ব, ন দৈত্য, ন ৰাক্ষস—আজি ৰজাৰ আগত কোনে কি কৰিব? তেওঁৰ ক্ৰোধৰ পৰিণাম মই বুজি নাপাওঁ।

Verse 11

नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्

তাত নগৰবাসীসকলেও সেই দৃশ্য দেখি বিস্মিতচিত্ত হ’ল—অঙ্কুশধাৰী চৌদহ হাজাৰ হাতী।

Verse 12

अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ

হাজাৰ হাজাৰ অশ্বাৰোহী আছিল, আৰু হাতে অস্ত্ৰ ধৰা আশীজন যোদ্ধা; আৰু ৰথ আছিল তিন হাজাৰ বিশ, হে ভাৰতশ্ৰেষ্ঠ!

Verse 13

सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि

যুদ্ধভেৰীৰ গম্ভীৰ নিনাদে, খুৰৰ ধূলি আকাশলৈ উঠিল। এই অন্তৰত, হে প্ৰিয়, নগৰৰ ৰক্ষক নিশ্চয়েই…

Verse 14

गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः

তেওঁ তাইৰ অলংকাৰসমূহো ল’লে—দেহ আৰু অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ ভূষণ: কুণ্ডল, অঙ্গদ, কেয়ূৰ, হাৰ, নূপুৰ আৰু ঝংকাৰময় ঝল্লৰী…

Verse 15

निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति

নিবেদন কৰি তেওঁ ৰজাক ক’লে—মই নিজে দৃষ্টিৰে যি দেখিলোঁ: তপস্বীসকলৰ আশ্ৰমত, য’ত মাণ্ডব্য ঋষি বাস কৰে।

Verse 16

तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्

তাঁৰ সন্নিধানতেই মই তেওঁক তপস্বীসকলে ঘেৰাও কৰি থকা দেখিলোঁ। দণ্ডধাৰী প্ৰহৰীৰ বাক্য শুনি, দেহৰ অঙ্গ-ভূষণ যেন প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 17

स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम

ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু হৈ তেওঁ মন্ত্ৰীসকল আৰু নগৰবাসীক চাই ক’লে—“মোৰ নগৰত এনে আচৰণৰ ব্ৰাহ্মণ কেনেকৈ থাকিব পাৰে?”

Verse 18

चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा

ব্ৰতৰ ছদ্মবেশে চৌৰ্য্য কৰা, পৰধন অপহৰণকাৰী—সেই পাপকর্মী তপস্বীয়ে আজি মোৰ কন্যাক হৰণ কৰিলে।

Verse 19

शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्

শকুন্তৰূপ ধৰি, জলত থাকিও তেওঁ আকাশলৈ উৰি গ’ল। এনে পাখণ্ডী—নিষিদ্ধ কৰ্মত লিপ্ত—বিডাল-ব্ৰতধাৰী কপটী আৰু ছলনাবাজ…

Verse 20

चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः

এনেকুৱা তোষামোদকাৰী চোৰক বধ কৰিলে কোনো পাপ নহয়। এই পাপী—চোৰ আৰু কন্যা অপহৰণকাৰীক—মই দৰ্শন কৰাও উচিত নহয়।

Verse 21

शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः

ইযাক এতিয়াই শূলত দিয়া হওক—ইয়াৰ বিষয়ে কোনো বিচাৰ-বিবেচনাৰ প্ৰয়োজন নাই। সেই দুষ্টটো, যি কেৱল দেখাতহে ‘তপস্বী’, প্ৰকৃততে ৰাক্ষসৰ দৰে; তাক মই বধ কৰিবই লাগিব।

Verse 22

एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्

এইদৰে কৈ, আৰু ক্ৰোধত কঁপি কঁপি, ৰজাই দণ্ডাধিকাৰীক আদেশ দিলে; কি কৰা উচিত আৰু কি অনুচিত সেয়া বিচাৰ নকৰি, তেওঁ ব্ৰাহ্মণক শূলত দিলে।

Verse 23

पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्

তেতিয়া নগৰ আৰু গাঁৱৰ সকলো মানুহে, চকুৰ পানীৰে ভৰা মুখেৰে, ‘হায় হায়’ বুলি চিঞৰিলে—কিছুমানে কান্দিলে, আনহাতে আনসকলে বিভিন্ন ধৰণে ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 24

कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः

চণ্ডালৰ দৰে আচৰণ কৰা ৰজাই এটা অতি ঘৃণনীয় কাম কৰিলে; কিয়নো ব্ৰাহ্মণক কেতিয়াও বধ কৰা উচিত নহয়, বিশেষকৈ যিজন তপস্যা আৰু ব্ৰতত নিমগ্ন।

Verse 25

यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्

যদি ক্ৰোধে শাসিত আচৰণ হয়, তেন্তে তাক নগৰৰ বাহিৰলৈ নিৰ্বাসিত কৰা উচিত; কিন্তু ব্ৰাহ্মণক কেতিয়াও হত্যা নকৰিবা, সি সকলো পাপত আবদ্ধ থাকিলেও।

Verse 26

राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः

তাক ৰাজ্যৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা উচিত, কিন্তু তাৰ সকলো ধন সম্পূৰ্ণ আৰু অক্ষত থাকিব। হে ৰাজন, নগৰবাসীৰ ঘৰত পবিত্ৰ অগ্নিয়ে আহুতি গ্ৰহণ নকৰে; সকলোৱে উদ্বিগ্নচিত্ত, গৃহস্থজীৱনৰ স্থিৰ পূৰ্ণতা হেৰুৱাই থাকে।

Verse 170

। अध्याय

অধ্যায় — পাঠৰ অধ্যায়-চিহ্ন।