Adhyaya 17

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं संस्तूयमानस्तु ब्रह्माद्यैर्मुनिपुंगवैः । ब्रह्मलोकगतैस्तत्र संजहार जगत्प्रभुः

শ্ৰী মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: ব্ৰহ্মা আদি আৰু ব্ৰহ্মলোকপ্ৰাপ্ত মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা এইদৰে স্তৱিত হোৱাত, জগতৰ প্ৰভুৱে তাতেই নিজৰ সেই প্ৰকাশিত ৰূপ সংহাৰ কৰিলে।

Verse 2

स तद्भीमं महारौद्रं दक्षिणं वक्त्रमव्ययम् । महादंष्ट्रोत्कटारावं पातालतलसंनिभम्

তাৰ পাছত সেই প্ৰভুৱে নিজৰ দক্ষিণ মুখ প্ৰকাশ কৰিলে—ভয়ংকৰ, মহাৰৌদ্ৰ, অব্যয়; বৃহৎ দন্তেৰে ভয়াল গর্জন কৰা, পাতালৰ তলভাগ সদৃশ।

Verse 3

विद्युज्ज्वलनपिङ्गाक्षं भैरवं लोमहर्षणम् । महाजिह्वं महादंष्ट्रं महासर्पशिरोधरम्

তাৰ পিঙল চকু বিদ্যুৎ আৰু অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠিছিল—ভৈৰৱ, দেখিলে ৰোমাঞ্চ জাগে। বৃহৎ জিহ্বা, বৃহৎ দন্ত, আৰু মূৰত মহাসৰ্প ধাৰণ কৰা।

Verse 4

महासुरशिरोमालं महाप्रलयकारणम् । ग्रसत्समुद्रनिहितवातवारिमयं हविः

মহাসুৰৰ মূৰৰ মালাৰে বিভূষিত, মহাপ্ৰলয়ৰ কাৰণস্বৰূপ, সাগৰত সঞ্চিত বায়ু আৰু জলক হৱি সদৃশ কৰি গিলি পেলালে।

Verse 5

वडवामुखसङ्काशं महादेवस्य तन्मुखम् । जिह्वाग्रेण जगत्सर्वं लेलिहानमपश्यत

তেওঁ মহাদেৱৰ সেই মুখমণ্ডল দেখিলে, যি বৰবাৰগ্নিৰ দৰে আছিল, আৰু জিভাৰ আগৰে সমগ্ৰ জগতখন চেলেকি আছিল।

Verse 6

योजनानां सहस्राणि सहस्राणां शतानि च । दिशो दश महाघोरा मांसमेदोवसोत्कटाः

হাজাৰ হাজাৰ আৰু লাখ লাখ যোজনলৈকে, দহ দিশ অত্যন্ত ভয়ংকৰ দেখা গৈছিল - মাংস, চৰ্বি আৰু মেদেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 7

तस्य दंष्ट्रा व्यवर्धत शतशोऽथ सहस्रशः । सासुरान्सुरगन्धर्वान् सयक्षोरगराक्षसान्

তেৰ দাঁতবোৰ শ শ আৰু হাজাৰ হাজাৰলৈ বৃদ্ধি পালে, যিয়ে অসুৰ, দেৱতা, গন্ধৰ্ব, যক্ষ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলক ত্ৰাসিত কৰি তুলিছিল।

Verse 8

तस्य दंष्ट्राग्रसंलग्नान्स ददर्श पितामहः । दन्तयन्त्रान्तसंविष्टं विचूर्णितशिरोधरम्

পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ই তেওঁলোকক সেই দাঁতৰ আগত লাগি থকা দেখিলে - দাঁতৰ যন্ত্ৰৰ মাজত পিষ্ট হৈ, তেওঁলোকৰ ডিঙি আৰু মূৰবোৰ টুকুৰা-টুকুৰ হৈ গৈছিল।

Verse 9

जगत्पश्यामि राजेन्द्र विशन्तं व्यादिते मुखे । नानातरङ्गभङ्गाङ्गा महाफेनौघसंकुलाः । यथा नद्यो लयं यान्ति समुद्रं प्राप्य सस्वनाः

হে ৰাজন, মই সমগ্ৰ জগতখনক সেই মেল খাই থকা মুখত প্ৰৱেশ কৰা দেখিছো - যেনেকৈ ঢৌ আৰু ফেনেৰে ভৰা নদীয়ে গৰজি গৈ সাগৰত বিলীন হৈ যায়।

Verse 10

तथा ततं विश्वमिदं समस्तमनेकजीवार्णवदुर्विगाह्यम् । विवेश रुद्रस्य मुखं विशालं ज्वलत्तदुग्रं घननादघोरम्

তেনেদৰে এই সমগ্ৰ, সৰ্বব্যাপী বিশ্ব—অসংখ্য জীৱে ভৰা সাগৰৰ দৰে দুৰ্গম—ৰুদ্ৰৰ বিশাল মুখত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেই মুখ জ্বলন্ত, উগ্ৰ আৰু ঘন গর্জনত ভয়ংকৰ আছিল।

Verse 11

ज्वालास्ततस्तस्य मुखात्सुघोराः सविस्फुलिङ्गा बहुलाः सधूमाः । अनेकरूपा ज्वलनप्रकाशाः प्रदीपयन्तीव दिशोऽखिलाश्च

তেতিয়া তেওঁৰ মুখৰ পৰা অতি ভয়ংকৰ জ্বালা ফুটি ওলাল—চিঙাৰিৰে ভৰা, বহু, ধোঁৱাসহ—বহুৰূপী অগ্নিময় দীপ্তিৰে, যেন সকলো দিশাকেই আলোকিত কৰি তুলিছে।

Verse 12

ततो रविज्वालसहस्रमालि बभूव वक्त्रं चलजिह्वदंष्ट्रम् । महेश्वरस्याद्भुतरूपिणस्तदा स द्वादशात्मा प्रबभूव एकः

তাৰ পাছত অদ্ভুত-ৰূপী মহেশ্বৰৰ মুখ হ’ল হাজাৰ সূৰ্যসম জ্বালাৰ মালাৰে অলংকৃত, চলমান জিহ্বা আৰু দংশসহ; আৰু সেই সময়ত একেই প্ৰভু দ্বাদশাত্মা ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 13

ततस्ते द्वादशादित्या रुद्रवक्त्राद्विनिर्गताः । आश्रित्य दक्षिणामाशां निर्दहन्तो वसुंधराम्

তেতিয়া সেই দ্বাদশ আদিত্য ৰুদ্ৰৰ মুখৰ পৰা ওলাই আহিল; দক্ষিণ দিশ আশ্ৰয় কৰি তেওঁলোকে পৃথিৱী দহিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 14

भौमं यज्जीवनं किंचिन्नानावृक्षतृणालयम् । शुष्कं पूर्वमनावृष्ट्या सकलाकुलभूतलम्

পৃথিৱীত যি কিঞ্চিৎ জীৱন আছিল—নানাবিধ গছ-ঘাঁহৰ আশ্ৰয়স্থানসমূহ—সেয়া আগতেই অনাবৃষ্টিৰ বাবে শুকাই গৈছিল, আৰু সমগ্ৰ ভূ-পৃষ্ঠ ব্যাকুলতাৰে আচ্ছন্ন হৈছিল।

Verse 15

तद्दीप्यमानं सहसा सूर्यैस्तै रुद्रसम्भवैः । धूमाकुलमभूत्सर्वं प्रणष्टग्रहतारकम्

ৰুদ্ৰ-সম্ভৱ সেই সূৰ্যসমূহ হঠাতে দীপ্ত হৈ উঠিল; ধোঁৱাই সকলো আৱৰি ধৰিলে, গ্ৰহ-তৰা দৃষ্টিৰ পৰা লুপ্ত হ’ল।

Verse 16

जज्वाल सहसा दीप्तं भूमण्डलमशेषतः । ज्वालामालाकुलं सर्वमभूदेतच्चराचरम्

হঠাতে সমগ্ৰ ভূমণ্ডল সৰ্বত্ৰ জ্বলি উঠিল; এই চল-অচল সকলো জগত জ্বালাৰ মালাৰে আৱৃত হ’ল।

Verse 17

। अध्याय

অধ্যায়—ই অধ্যায়-শিৰোনামাৰ চিহ্ন।

Verse 18

विशालतेजसा दीप्ता महाज्वालासमाकुलाः । ददहुर्वै जगत्सर्वमादित्या रुद्रसम्भवाः

বিশাল তেজে দীপ্ত আৰু মহাজ্বালাৰে পৰিপূৰ্ণ ৰুদ্ৰ-সম্ভৱ আদিত্যসকলে নিশ্চয়েই সমগ্ৰ জগত দগ্ধ কৰিলে।

Verse 19

आदित्यानां रश्मयश्च संस्पृष्टा वै परस्परम् । एवं ददाह भगवांस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

আদিত্যসকলৰ ৰশ্মিসমূহ পৰস্পৰে স্পৰ্শ কৰি একত্ৰ হ’ল; তেনেকৈ ভগৱানে চল-অচলসহ ত্ৰৈলোক্য দগ্ধ কৰিলে।

Verse 20

सप्तद्वीपप्रमाणस्तु सोऽग्निर्भूत्वा महेश्वरः । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां निर्ददाह वसुंधराम्

অগ্নিৰূপ ধৰি মহেশ্বৰে সপ্তদ্বীপৰ পৰিমাণলৈ বিস্তাৰ হৈ, সপ্তদ্বীপৰ সাগৰে সীমাবদ্ধ এই বসুধাক দগ্ধ কৰিলে।

Verse 21

सुमेरुमन्दरान्तां च निर्दहुर्वसुधां तदा । भित्त्वा तु सप्तपातालं नागलोकं ततोऽदहत्

তেতিয়া সুমেৰু আৰু মন্দৰ পৰ্বতলৈকে বসুধা দগ্ধ কৰিলে; আৰু সপ্তপাতাল ভেদ কৰি তাৰ পাছত নাগলোককো দহিলে।

Verse 22

भूम्यधः सप्तपातालान्निर्दहंस्तारकैः सह । चचाराग्निः समन्तात्तु निर्दहन्वै युधिष्ठिर

ভূমিৰ তলত সপ্তপাতালক তৰকাসকলৰ সৈতে দগ্ধ কৰি, সেই অগ্নি চাৰিওফালে বিচৰণ কৰিলে—হে যুধিষ্ঠিৰ—সকলোকে ভস্ম কৰি।

Verse 23

धम्यमान इवाङ्गारैर्लोहरात्रिरिव ज्वलन् । तथा तत्प्राज्वलत्सर्वं संवर्ताग्निप्रदीपितम्

অঙ্গাৰেৰে যেন ফুঁ দি জ্বলাই তোলা, লোহাৰ দৰে অন্ধকাৰ ৰাতিৰ ন্যায় দহি উঠা; তেনেদৰে প্ৰলয়াগ্নিয়ে প্ৰদীপিত কৰি সকলো জ্বলি উঠিল।

Verse 24

निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिर्निर्निर्झरसरः सरित् । विशीर्णशैलशृङ्गौघा कूर्मपृष्ठोपमाभवत्

ভূমি গছবিহীন, তৃণবিহীন হ’ল; ঝৰ্ণা, সৰোবৰ আৰু নদীসমূহ লুপ্ত হ’ল। ভাঙি পৰা পৰ্বতশৃঙ্গৰ ঢেৰ ৰ’ল, আৰু ই কচ্ছপৰ পিঠিৰ দৰে দেখাল।

Verse 25

ज्वालामालाकुलं कृत्वा जगत्सर्वं चिदामकम् । महारूपधरो रुद्रो व्यतिष्ठत महेश्वरः

জ্বালাৰ মালাৰে সমগ্ৰ জগত আৱৰি, সকলো বিশ্বক দগ্ধ ছাইসদৃশ কৰি দিলে। তেতিয়া বিশাল ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী ৰুদ্ৰ মহেশ্বৰ ৰূপে স্থিৰ হৈ প্ৰকট হ’ল।

Verse 26

समातृगणभूयिष्ठा सयक्षोरगराक्षसा । ततो देवी महादेवं विवेश हरिलोचना

তাৰ পাছত দেবী—মাতৃগণৰ দলেৰে ঘেৰাও হৈ, যক্ষ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ সৈতে—পদ্মনয়না হৈ মহাদেৱত প্ৰৱেশ কৰি লীন হ’ল।

Verse 27

निर्वाणं परमापन्ना शान्तेव शिखिनः शिखा । जगत्सर्वं हि निर्दग्धं त्रिभिर्लोकैः सहानघ

তেওঁ পৰম নিৰ্বাণত উপনীত হ’ল—যেন জুইৰ শিখা নিভি শান্ত হয়। হে নিৰ্দোষ! ত্ৰিলোকসহ সমগ্ৰ জগত যেতিয়া দগ্ধ হৈ ভস্ম হ’ল।

Verse 28

रुद्रप्रसादान्मुक्त्वा मां नर्मदां चाप्ययोनिजाम् । युगानामयुतं देवो मया चाद्य बुभक्षणात्

ৰুদ্ৰৰ প্ৰসাদে তেওঁ মোক—আৰু অযোনিজা নর্মদাকো—ৰক্ষা কৰি এৰি দিলে। প্ৰলয়দেৱে দহ হাজাৰ যুগ ধৰি আমাক ভক্ষণ নকৰিলে, আৰু আজিও তেওঁ তাক গিলি নাখায়।

Verse 29

पुरा ह्याराधितः शूली तेनाहमजरामरः । अघमर्षणघोरं च वामदेवं च त्र्यम्बकम्

পূৰ্বে ত্ৰিশূলধাৰী প্ৰভুৰ আৰাধনা কৰা হৈছিল; সেই উপাসনাৰ বলতে মই অজৰ-অমৰ হ’লোঁ—অঘমর্ষণ, ঘোৰ, বামদেৱ আৰু ত্ৰ্যম্বক এই পবিত্ৰ মন্ত্র/ৰূপৰ দ্বাৰা।

Verse 30

ऋषभं त्रिसुपर्णं च दुर्गां सावित्रमेव च । बृहदारण्यकं चैव बृहत्साम तथोत्तरम्

তেওঁ ঋষভ-সূক্ত, ত্ৰিসুপৰ্ণ-সূক্ত, দুৰ্গা-সূক্ত আৰু সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপ কৰিলে; লগতে বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ, বৃহৎসামন আৰু ‘উত্তৰ’ (পূৰক গীত)ো পাঠ কৰিলে।

Verse 31

रौद्रीं परमगायत्रीं शिवोपनिषदं तथा । यथा प्रतिरथं सूक्तं जप्त्वा मृत्युंजयं तथा

তেওঁ ৰৌদ্ৰী-সূক্ত, পৰম গায়ত্ৰী আৰু শিৱ-উপনিষদো জপ কৰিলে; তদুপৰি প্ৰতিৰথ-সূক্ত পাঠ কৰি মৃত্যুঞ্জয় মন্ত্রও উচ্চাৰণ কৰিলে।

Verse 32

सरित्सागरपर्यन्ता वसुधा भस्मसात्कृता । वर्जयित्वा महाभागां नर्मदाममृतोपमाम्

নদী-সাগৰসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী ভস্মীভূত হ’ল; কিন্তু অমৃতসমা মহাভাগা নর্মদা ব্যতীত সকলো ছাই হৈ পৰিল।

Verse 33

महेन्द्रो मलयः सह्यो हेमकूटोऽथ माल्यवान् । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः

মহেন্দ্ৰ, মলয়, সহ্য, হেমকূট, মাল্যবান, বিন্ধ্য আৰু পাৰিয়াত্ৰ—এই সাতখনেই প্ৰসিদ্ধ ‘কুলপৰ্বত’ (বংশ-পৰ্বত)।

Verse 34

द्वादशादित्यनिर्दग्धाः शैलाः शीर्णशिलाः पृथक् । भस्मीभूतास्तु दृश्यन्ते न नष्टा नर्मदा तदा

দ্বাদশ আদিত্যৰ দাহে পৰ্বতসমূহ দগ্ধ হ’ল; ভাঙি-পৰা শিলাৰে পৃথক পৃথকভাৱে থিয় হৈ, ভস্মীভূত দেখা গ’ল—কিন্তু তেতিয়া নর্মদা নষ্ট নহ’ল।

Verse 35

हिमवान्हेमकूटश्च निषधो गन्धमादनः । माल्यवांश्च गिरिश्रेष्ठो नीलः श्वेतोऽथ शृङ्गवान्

হিমৱান আৰু হেমকূট; নিষধ আৰু গন্ধমাদন; মাল্যৱান—পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ—আৰু নীল, শ্বেত তথা শৃংগৱান।

Verse 36

एते पर्वतरा जानो देवगन्धर्वसेविताः । युगान्ताग्निविनिर्दग्धाः सर्वे शीर्णमहाशिलाः

এই পৰ্বতৰাজাসকল, দেৱতা আৰু গন্ধৰ্বে সেৱিত, যুগান্তৰ অগ্নিত দগ্ধ হ’ল; সকলোৰে মহাশিলা ভাঙি-চুৰমাৰ হ’ল।

Verse 37

एवं मया पुरा दृष्टो युगान्ते सर्वसंक्षयः । वर्जयित्वा महापुण्यां नर्मदां नृपसत्तम

এইদৰে মই পূৰ্বতে যুগান্তত সৰ্বসংক্ষয় দেখিছিলোঁ; কিন্তু, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মহাপুণ্যময়ী নর্মদাক বাদ দি।