Adhyaya 25
Ashvamedha conclusion and Purushamedha.
Mantras
Mantra 1
शादं॑ द॒द्भिरव॑कां दन्तमूलै॒र्मृदं॒ बर्स्वै॑स्ते॒गान्दᳪष्ट्रा॑भ्या॒ᳪ सर॑स्वत्या अग्रजि॒ह्वं जि॒ह्वाया॑ उत्सा॒दम॑वक्र॒न्देन॒ तालु॒ वाज॒ᳪ हनु॑भ्याम॒प आ॒स्ये॒न॒ वृष॑णमा॒ण्डाभ्या॑मादि॒त्याँ श्मश्रु॑भि॒: पन्था॑नं भ्रू॒भ्यां द्यावा॑पृथि॒वी वर्तो॑भ्यां वि॒द्युतं॑ क॒नीन॑काभ्याᳪ शु॒क्लाय॒ स्वाहा॑ कृ॒ष्णाय॒ स्वाहा॒ पार्या॑णि॒ पक्ष्मा॑ण्यवा॒र्या॒ इ॒क्षवो॑ऽवा॒र्या॒णि॒ पक्ष्मा॑णि॒ पार्या॑ इ॒क्षव॑:
দন্তৈঃ শাদং নিযোজয়ামি; দন্তমূলৈঃ অৱকাং; দंষ्ट्रাভ্যাং মৃৎ ও তীক্ষ্ণাংশ্চ। জিহ্বাগ্রেণ সরস্বতীং; জিহ্বয়া উৎস্যাদং; তালুনা বাজং; হনুভ্যাম্ আপঃ; আস্যেন বৃষণং; আণ্ডাভ্যাম্ আদিত্যান্; শ্মশ্রুভিঃ পন্থানং; ভ্রূভ্যাং দ্যাবাপৃথিবী; বর্তোভ্যাং বিদ্যুতং; কনীনকাভ্যাং। শুক্লায় স্বাহা, কৃষ্ণায় স্বাহা। পার্যাণি পক্ষ্মাণি, অৱার্যা ইক্ষবঃ; অৱার্যাণি পক্ষ্মাণি, পার্যা ইক্ষবঃ।
Mantra 2
वातं॑ प्रा॒णेना॑पा॒नेन॒ नासि॑के उपया॒ममध॑रे॒णौष्ठे॑न॒ सदुत्त॑रेण प्रका॒शेनान्त॑रमनूका॒शेन॒ बाह्यं॑ निवे॒ष्यं मू॒र्ध्ना स्त॑नयि॒त्नुं नि॑र्बा॒धेना॒शनिं॑ म॒स्तिष्के॑ण वि॒द्युतं॑ क॒नीन॑काभ्यां॒ कर्णा॑भ्या॒ᳪ श्रोत्रँ॒ श्रोत्रा॑भ्यां॒ कर्णौ॑ तेद॒नीम॑धरक॒ण्ठेना॒पः शु॑ष्कक॒ण्ठेन॑ चि॒त्तं मन्या॑भि॒रदि॑तिᳪ शी॒र्ष्णा निरृ॑तिं॒ निर्ज॑र्जल्येन शी॒र्ष्णा सं॑क्रोशैः प्रा॒णान् रेष्माण॑ᳪ स्तु॒पेन॑
প্রাণেন বায়ুম্; অপানেন নাসিকে। অধরৌষ্ঠেন উপযামম্; উত্তরেণ সদ্। প্রকাশেন অন্তরং; অনূকাশেন বাহ্যং; মূর্ধ্না স্তনয়িত্নুম্; নির্বাধেন আশনিম্; মস্তিষ্কেণ বিদ্যুতং; কনীনকাভ্যাং। কর্ণাভ্যাং শ्रोত্রং; শ्रोত্রাভ্যাং কর্ণৌ। তেদনীম অধরকণ্ঠেন আপঃ; শুষ্ককণ্ঠেন চিত্তং; মন্যাভিরদিতিম্; শীর্ষ্ণা নিরৃতিম্; নির্জর্জল্যেন শীর্ষ্ণা সংক্রোশৈঃ প্রাণান্; রেষ্মাণং স্তুপেন।
Mantra 3
म॒शका॒न् केशै॒रिन्द्र॒ᳪ स्वप॑सा॒ वहे॑न॒ बृह॒स्पति॑ᳪ शकुनिसा॒देन॑ कू॒र्माञ्छ॒फैरा॒क्रम॑णᳪ स्थू॒राभ्या॑मृ॒क्षला॑भिः क॒पिञ्ज॑लाञ्ज॒वं जङ्घा॑भ्या॒मध्वा॑नं बा॒हुभ्यां॒ जाम्बी॑ले॒नार॑ण्यम॒ग्निम॑ति॒रुग्भ्यां॑ पू॒षणं॑ दो॒र्भ्याम॒श्विना॒वᳪसा॑भ्याᳪ रु॒द्रᳪ रोरा॑भ्याम्
কেশেৰে মশকান্ (মাছি-ডাঁস) নিযোজিত কৰে; স্বশক্তিয়ে ইন্দ্ৰক; বাহনেৰে বৃহস্পতিকে; পক্ষীৰ আসনেৰে কূৰ্মান্; খুৰেৰে পদক্ষেপ (আক্রমণ)ক; দুটা স্থূল অংশেৰে ঋক্ষলাভ (ভালুক-লাভ)ক; জঙ্ঘাভ্যামে কপিঞ্জলান্—জৱ (দ্ৰুতি)ক; বাহুভ্যামে অধ্বান (পথ)ক; জাম্বীলেন অৰণ্যক; উৰুগ্ভ্যামে অগ্নিমতিকে; দোৰ্ভ্যামে পূষণক; অংসাভ্যামে অশ্বিনৌক; ৰোৰাভ্যামে ৰুদ্রক।
Mantra 4
अ॒ग्नेः प॑क्ष॒तिर्वा॒योर्निप॑क्षति॒रिन्द्र॑स्य तृ॒तीया॒ सोम॑स्य चतु॒र्थ्यदि॑त्यै पञ्च॒मीन्द्रा॒ण्यै ष॒ष्ठी म॒रुता॑ᳪ सप्त॒मी बृह॒स्पते॑रष्ट॒म्य॒र्य॒म्णो न॑व॒मी धा॒तुर्द॑श॒मीन्द्र॑स्यैकाद॒शी वरु॑णस्य द्वाद॒शी य॒मस्य॑ त्रयोद॒शी
অগ্নিৰ পক্ষে (ডেউকা); বায়ুৰ নিপক্ষতি (তল-ডেউকা); ইন্দ্ৰৰ তৃতীয়া; সোমৰ চতুৰ্থী; অদিতিৰ পঞ্চমী; ইন্দ্ৰাণীৰ ষষ্ঠী; মৰুতসকলৰ সপ্তমী; বৃহস্পতিৰ অষ্টমী; অৰ্যমণৰ নবমী; ধাতৃৰ দশমী; ইন্দ্ৰৰ একাদশী; বরুণৰ দ্বাদশী; যমৰ ত্রয়োদশী।
Mantra 5
इ॒न्द्रा॒ग्न्योः प॑क्ष॒ति: सर॑स्वत्यै॒ निप॑क्षतिर्मि॒त्रस्य॑ तृ॒तीया॒पां च॑तु॒र्थी निरृ॑त्यै पञ्च॒म्यग्नीषोम॑योः ष॒ष्ठी स॒र्पाणा॑ᳪ सप्त॒मी विष्णो॑रष्ट॒मी पू॒ष्णो न॑व॒मी त्वष्टु॑र्दश॒मीन्द्र॑स्यैकाद॒शी वरु॑णस्य द्वाद॒शी य॒म्यै त्र॑योद॒शी द्यावा॑पृथि॒व्योर्दक्षि॑णं पा॒र्श्वं विश्वे॑षां दे॒वाना॒मुत्त॑रम्
ইন্দ্ৰা-অগ্ন্যোৰ পক্ষে (ডেউকা); সরস্বতীৰ নিপক্ষতি (তল-ডেউকা); মিত্রৰ তৃতীয়া; আপঃ (জলসমূহ)ৰ চতুৰ্থী; নিৰৃতিৰ পঞ্চমী; অগ্নী-সোময়োৰ ষষ্ঠী; সৰ্পাণাম্ সপ্তমী; বিষ্ণোৰ অষ্টমী; পূষণৰ নবমী; ত্বষ্টুৰ দশমী; ইন্দ্ৰৰ একাদশী; বরুণৰ দ্বাদশী; যমীৰ ত্রয়োদশী; দ্যাৱা-পৃথিব্যোৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্ব; বিশ্বেষাং দেবানাম্ উত্তৰ (পাৰ্শ্ব)।
Mantra 6
म॒रुता॑ᳪ स्कन्धा॒ विश्वे॑षां दे॒वानां॑ प्रथ॒मा कीक॑सा रु॒द्राणां॑ द्वि॒तीया॑ऽऽदि॒त्यानां॑ तृ॒तीया॑ वा॒योः पुच्छ॑म॒ग्नीषोम॑यो॒र्भास॑दौ॒ क्रुञ्चौ॒ श्रोणि॑भ्या॒मिन्द्रा॒बृह॒स्पती॑ ऊ॒रुभ्यां॑ मि॒त्रावरु॑णाव॒ल्गाभ्या॑मा॒क्रम॑णᳪ स्थू॒राभ्यां॒ बलं॒ कुष्ठा॑भ्याम्
মৰুতসকল কাঁধ; সকলো দেৱতাৰ মাজত প্ৰথম কীকসা (মেৰুদণ্ডৰ কশেৰুকা-ফ্ৰেম); ৰুদ্ৰসকলৰ দ্বিতীয়; আদিত্যসকলৰ তৃতীয়; বায়ু পুচ্ছ (লেজ); অগ্নি-সোম দুয়ো জ্যোতিষ্মান, দুয়ো ক্ৰুঞ্চ (সাৰস); শ্ৰোণী (কঁকাল) দুয়োফালে ইন্দ্ৰ-বৃহস্পতি; ঊৰু (জঙ্ঘা) দুয়োফালে মিত্ৰ-বৰুণ; স্থূল (ডাঠ) দুয়োফালে আক্রমণ; কুষ্ঠা দুয়োফালে বল (শক্তি)।
Mantra 7
पू॒षणं॑ वनि॒ष्ठुना॑ऽन्धा॒हीन्त्स्थू॑लगु॒दया॑ स॒र्पान्गुदा॑भिर्वि॒ह्रुत॑ आ॒न्त्रैर॒पो व॒स्तिना॒ वृष॑णमा॒ण्डाभ्यां॒ वाजि॑न॒ᳪ शेपे॑न प्र॒जाᳪ रेत॑सा॒ चाषा॑न् पि॒त्तेन॑ प्रद॒रान् पा॒युना॑ कू॒श्माञ्छ॑कपिण्डैः
বস্তি (মূত্ৰাশয়) দ্বাৰা পূষণক নিযুক্ত কৰে; স্থূল-গুদা অংশে অন্ধ সৰ্পসমূহ; গুদা দ্বাৰা সৰ্পসমূহ; অন্ত্ৰ দ্বাৰা বিহ্ৰুত (কুঁকুৰা-ঘূৰি চলা) জীৱসমূহ; বস্তি দ্বাৰা আপঃ (জলদেৱতা); আণ্ডা দুয়োটাৰে দ্বাৰা বৃষণ (বীৰ্যবান); শেপে দ্বাৰা বাজিন (অশ্ব/বেগবান); রেতসা দ্বাৰা প্ৰজা; পিত্তে দ্বাৰা চাষা; পায়ু দ্বাৰা প্ৰদৰ; শকপিণ্ডৈঃ দ্বাৰা কূষ্মান্।
Mantra 8
इन्द्र॑स्य क्री॒डोऽदि॑त्यै पाज॒स्यं॒ दि॒शां ज॒त्रवोऽदि॑त्यै भ॒सज्जी॒मूता॑न् हृदयौप॒शेना॒न्तरि॑क्षं पुरी॒तता॒ नभ॑ उद॒र्ये॒ण चक्रवा॒कौ मत॑स्नाभ्यां॒ दिवं॑ वृ॒क्काभ्यां॑ गि॒रीन् प्ला॒शिभि॒रुप॑लान् प्ली॒ह्ना व॒ल्मीका॑न् क्लो॒मभि॑र्ग्लौ॒भिर्गुल्मा॑न् हि॒राभि॒: स्रव॑न्तीर्ह्र॒दान् कु॒क्षिभ्या॑ᳪ समु॒द्रमु॒दरे॑ण वैश्वान॒रं भस्म॑ना
ইন্দ্ৰৰ হৈছে ক্ৰীড়া-লীলা; অদিতিৰ বাবে হৈছে পাজস্য (বল-তেজ)। দিশসমূহৰ জত্ৰু (কলাৰ-হাড়) অদিতিৰ বাবে। হৃদয়ৰ উপশেনা হৈছে বৰ্ষা-মেঘ; অন্তৰিক্ষ হৈছে পুৰীততা (পেৰিটোনিয়াল আৱৰণ); নাভি হৈছে নভ (আকাশ); উদৰৰ দ্বাৰা চক্ৰৱাক-যুগল; বৃক্কসমূহৰ দ্বাৰা দ্যৌ (স্বৰ্গ); প্লাশীসমূহৰ দ্বাৰা গিৰিসমূহ; উপলসমূহ; প্লীহ্না (প্লীহা) দ্বাৰা বাল্মীকসমূহ; ক্লোমভিঃ গ্লৌভিঃ দ্বাৰা গুল্মসমূহ; হিৰাভিঃ দ্বাৰা স্ৰৱন্তী (বহমান) হ্ৰদসমূহ; কুক্ষিভ্যাম্ দ্বাৰা সমুদ্ৰ; উদৰেণ বৈশ্বানৰ; ভস্মনা (ভস্মেৰে)।
Mantra 9
विधृ॑तिं॒ नाभ्या॑ धृ॒तᳪ रसे॑ना॒पो यू॒ष्णा मरी॑चीर्वि॒प्रुड्भि॑र्नीहा॒रमू॒ष्मणा॑ शी॒नं वस॑या॒ प्रुष्वा॒ अश्रु॑भिर्ह्रा॒दुनी॑र्दू॒षीका॑भिर॒स्ना रक्षा॑ᳪसि चि॒त्राण्यङ्गै॒र्नक्ष॑त्राणि रू॒पेण॑ पृथि॒वीं त्व॒चा जु॑म्ब॒काय॒ स्वाहा॑
নাভিৰ দ্বাৰা বিধৃতী (ধাৰণ-ফ্ৰেম); ৰসৰ দ্বাৰা ধৃত (দৃঢ়-স্থিত); ইউষ্ণাৰ দ্বাৰা আপঃ (জলসমূহ); বিপ্ৰুড্ভিঃ দ্বাৰা মৰীচিঃ (ৰশ্মিসমূহ); উষ্মণাৰ দ্বাৰা নীহাৰ (কুঁৱলী); বসায়া দ্বাৰা শীন (চৰ্বি); অশ্ৰুভিঃ দ্বাৰা প্ৰুষ্বা (শিশিৰ); দুষীকাভিঃ দ্বাৰা হ্ৰাদুনীঃ (পুখুৰী/জলাশয়); অস্না দ্বাৰা রক্ষাংসি (ৰাক্ষস/অশুভ শক্তি); অঙ্গৈঃ দ্বাৰা চিত্ৰাণি (উজ্জ্বল ৰূপসমূহ); ৰূপেণ দ্বাৰা নক্ষত্ৰাণি; ত্বচা দ্বাৰা পৃথিৱী—জুম্বকায় স্বাহা।
Mantra 10
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
আদিতে হিৰণ্যগৰ্ভ উদ্ভৱ হ’ল; ভূত-জগতৰ জন্মলাভ কৰি একমাত্ৰ অধিপতি আছিল। তেওঁ এই পৃথিৱী আৰু সেই দ্যৌলোককো ধাৰণ কৰিলে। কোন দেৱতাক আমি হৱিষা সহিতে পূজা নিবেদন কৰিম?
Mantra 11
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हित्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पद॒: कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
যি নিজৰ মহিমাৰে শ্বাস লোৱা আৰু নিমিষ কৰা সকলো সত্তাৰ একমাত্ৰ ৰজা হ’ল; যি এই দ্বিপদ আৰু চতুষ্পদ জগতৰ ওপৰত শাসন কৰে—কোন দেৱতাক আমি হৱিষা সহিতে পূজা নিবেদন কৰিম?
Mantra 12
यस्म्ये॒मे हि॒मव॑न्तो महि॒त्वा यस्य॑ समु॒द्रᳪ र॒सया॑ स॒हाहुः । यस्ये॒माः प्र॒दिशो॒ यस्य॑ बा॒हू कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
যাৰ মহিমাই এই হিমৱন্ত পৰ্বতমালা; যাৰ সাগৰক ৰসসহ (সাৰসহ) বুলি কোৱা হয়; যাৰ এই দিশসমূহ, যাৰ বাহুসমূহ (সিহঁতক আৱৰি আছে)—কোন দেৱতাক আমি হৱিষা সহিতে পূজা নিবেদন কৰিম?
Mantra 13
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यस्य॑ छा॒यामृतं॒ यस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
যি আত্মা দান কৰে, যি বল দান কৰে; যাৰ প্ৰশাসন সকলো সত্তাই উপাসে, যাৰ আদেশ দেৱতাসকলে মানে; যাৰ ছায়া অমৃত, যাৰ ছায়াই মৃত্যু—আমি কোন দেৱতাক হৱিষা (আহুতি)ৰে বিধিবৎ পূজা কৰিম?
Mantra 14
आ नो॑ भ॒द्राः क्रत॑वो यन्तु वि॒श्वतोऽद॑ब्धासो॒ अप॑रीतास उ॒द्भिद॑: । दे॒वा नो॒ यथा॒ सद॒मिद् वृ॒धे अस॒न्नप्रा॑युवो रक्षि॒तारो॑ दि॒वे – दि॑वे
সকলো দিশৰ পৰা অদম্ভিত, অপ্রতিহত, বাধা ভেদি উঠা শুভ সংকল্প-শক্তিসমূহ আমাৰ ওচৰলৈ আহক। দেৱতাসকল যেন আমাৰ সৈতে থাকেন—দিনে দিনে, সদায় আমাৰ বৃদ্ধি-হিতৰ বাবে—অক্লান্ত ৰক্ষক হৈ, দিৱে-দিৱে।
Mantra 15
दे॒वानां॑ भ॒द्रा सु॑म॒तिरृ॑जूय॒तां दे॒वाना॑ᳪ रा॒तिर॒भि नो॒ निव॑र्तताम् । दे॒वाना॑ᳪ स॒ख्यमुप॑सेदिमा व॒यं दे॒वा न॒ आयु॒: प्रति॑रन्तु जी॒वसे॑
দেৱতাসকলৰ শুভ সুমতি সোজা পথেদি আগবাঢ়ক; দেৱতাসকলৰ দান-অনুগ্রহ আমাৰ ফালে ঘূৰি আহক। আমি দেৱতাসকলৰ সখ্যতালৈ উপনীত হৈছোঁ; দেৱতাসকলে জীৱনৰ বাবে, জীয়াই থাকিবলৈ, আমাৰ আয়ুস সুৰক্ষিত কৰক।
Mantra 16
तान्पूर्व॑या नि॒विदा॑ हूमहे व॒यं भगं॑ मि॒त्रमदि॑तिं॒ दक्ष॑म॒स्रिध॑म् । अ॒र्य॒मणं॒ वरु॑ण॒ᳪ सोम॑म॒श्विना॒ सर॑स्वती नः सु॒भगा॒ मय॑स्करत्
পূৰ্বৰ সেই নিবিদা (প্ৰাচীন আহ্বান)ৰে আমি তেওঁলোকক ইয়ালৈ আহ্বান কৰোঁ—ভগ, মিত্ৰ, অদিতি, অক্ষয় দক্ষ; আৰ্য্যমণ, বৰুণ, সোম, অশ্বিনদ্বয়। সুবগা সৰস্বতী দেৱী যেন আমাৰ কল্যাণ সাধন কৰে।
Mantra 17
तन्नो॒ वातो॑ मयो॒भु वा॑तु भेष॒जं तन्मा॒ता पृ॑थि॒वी तत्पि॒ता द्यौ॑: । तद् ग्रावा॑णः सोम॒सुतो॑ मयो॒भुव॒स्तद॑श्विना शृणुतं धिष्ण्या यु॒वम्
আমালৈ কল্যাণদায়ক সেই বায়ু ঔষধিস্বৰূপে বোৱাক; সেই মাতৃ পৃথিৱী, সেই পিতা দ্যৌঃ (আমালৈ মঙ্গলকৰ হওক)। সেই গ্ৰাৱাণ—সোম-পেষণৰ পাথৰসমূহ, আৰু পেষিত সোম—কল্যাণদায়ক (হওক)। হে ধিষ্ণ্য অশ্বিনদ্বয়, হে যুবাম্, এই কথা শুনা।
Mantra 18
तमीशा॑नं॒ जग॑तस्त॒स्थुष॒स्पतिं॑ धियञ्जि॒न्वमव॑से हूमहे व॒यम् । पू॒षा नो॒ यथा॒ वेद॑सा॒मस॑द् वृ॒धे र॑क्षि॒ता पा॒युरद॑ब्धः स्व॒स्तये॑
চলন্ত আৰু স্থিৰ সকলো জগতৰ অধীশ্বৰ, স্থাৱৰ-জংগমৰ পতি, ধী (ভক্তি/বুদ্ধি) জাগ্ৰত কৰোঁতা—সেইজনক সহায়ৰ বাবে আমি আহ্বান কৰোঁ। পুষণ যেন জ্ঞানৰ দ্বাৰা আমাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে আমাৰ কাষত উপবিষ্ট হয়; তেওঁ যেন আমাৰ ৰক্ষক, প্ৰহৰী, অদব্ধ (অবঞ্চিত), আমাৰ স্বস্তিৰ বাবে হয়।
Mantra 19
स्व॒स्ति न॒ इन्द्रो॑ वृ॒द्धश्र॑वाः स्व॒स्ति न॑: पू॒षा वि॒श्ववे॑दाः । स्व॒स्ति न॒स्तार्क्ष्यो॒ अरि॑ष्टनेमिः स्व॒स्ति नो॒ बृह॒स्पति॑र्दधातु
স্বস্তি নঃ ইন্দ্ৰো বৃদ্ধশ্ৰৱাঃ দধাতু; স্বস্তি নঃ পূষা বিশ্ববেদাঃ। স্বস্তি নস্তাৰ্ক্ষ্যো অরিষ্টনেমিঃ; স্বস্তি নো বৃহস্পতিঃ দধাতু।
Mantra 20
पृष॑दश्वा म॒रुत॒: पृश्नि॑मातरः शुभं॒यावा॑नो वि॒दथे॑षु॒ जग्म॑यः । अ॒ग्नि॒जि॒ह्वा मन॑व॒: सूर॑चक्षसो॒ विश्वे॑ नो दे॒वा अव॒साग॑मन्नि॒ह
পৃষদশ্বা মৰুতসকল—পৃশ্নিৰ পুত্ৰ, শুভগামী, যজ্ঞ-বিদথসমূহলৈ সদা আগমনশীল; অগ্নিজিহ্বা মনৱসকল, সূৰ্যচক্ষুসম—সকলো দেৱতা সহায়সহ আমাৰ ওচৰলৈ ইয়ালৈ আহক।
Mantra 21
भ॒द्रं कर्णे॑भिः शृणुयाम देवा भ॒द्रं प॑श्येमा॒क्षभि॑र्यजत्राः । स्थि॒रैरङ्गै॑स्तुष्टु॒वाᳪस॑स्त॒नूभि॒र्व्य॒शेमहि दे॒वहि॑तं॒ यदायु॑:
হে দেৱসকল, আমি কাণেৰে মঙ্গলময় কথা শুনোঁ; হে যজ্য (পূজনীয়)সকল, আমি চকুৰে মঙ্গলময় দৃশ্য দেখোঁ। দৃঢ় অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গসহ, দেহেৰে স্তৱ কৰি, দেৱহিত যি আয়ু, সেই আয়ু আমি লাভ কৰোঁ।
Mantra 22
श॒तमिन्नु श॒रदो॒ अन्ति॑ देवा॒ यत्रा॑ नश्च॒क्रा ज॒रसं॑ त॒नूना॑म् । पु॒त्रासो॒ यत्र॑ पि॒तरो॒ भव॑न्ति॒ मा नो॑ म॒ध्या री॑रिष॒तायु॒र्गन्तो॑:
হে দেৱতাসকল, নিশ্চয়েই আমাৰ ওচৰত শত বৎসৰ নিকটৱৰ্তী—য’ত আমি দেহসমূহৰ বাবে জৰাৰ অৱস্থা স্থাপন কৰোঁ; য’ত পুত্ৰসকলেই পিতৃ হয়। আয়ুৰ যাত্ৰাৰ মধ্যপথত আমাক কোনো আঘাত নালাগক।
Mantra 23
अदि॑तिर्द्यौ॒रदि॑तिर॒न्तरि॑क्ष॒मदि॑तिर्मा॒ता स पि॒ता स पु॒त्रः । विश्वे॑ दे॒वा अदि॑ति॒: पञ्च॒ जना॒ अदि॑तिर्जा॒तमदि॑ति॒र्जनि॑त्वम्
অদিতি দ্যৌ (স্বৰ্গ) ; অদিতি অন্তৰিক্ষ (মধ্যাকাশ) ; অদিতি মাতা—সেই পিতা, সেই পুত্ৰ। অদিতি সকলো দেৱতা; অদিতি মানুহৰ পঞ্চ জন; অদিতি যি জন্মিছে, আৰু অদিতি যি জন্মিব।
Mantra 24
मा नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मायुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुत॒: परि॑ ख्यन् । यद्वा॒जिनो॑ दे॒वजा॑तस्य॒ सप्ते॑: प्रव॒क्ष्यामो॑ वि॒दथे॑ वी॒र्या॒णि
যজ্ঞ-বিদথত যেতিয়া আমি বিজয়ী, দেবজাত সপ্ত-যুগলৰ বীৰ্য্যকৰ্মসমূহ ঘোষণা কৰিম, তেতিয়া মিত্ৰ, বৰুণ, আৰ্যমণ, আয়ু, ইন্দ্ৰ, ঋভুক্ষণসকল আৰু মৰুতসকলে যেন আমাক চাৰিওফালে দোষাৰোপেৰে চিহ্নিত নকৰে।
Mantra 25
यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति । सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथ॑:
যেতিয়া বস্ত্ৰেৰে আৰু ধনেৰে আৱৃত জনৰ দান আগফালৰ পৰা আগুৱাই লৈ যায়, তেতিয়া সু-অলংকৃত, বিশ্বৰূপ, আগুৱাই চলা সেই সত্তাই ইন্দ্ৰ-পূষণৰ প্ৰিয় পথত উপনীত হয়।
Mantra 26
ए॒ष छाग॑: पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे॑व्यः । अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒डाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टेदे॑नᳪ सौश्रव॒साय॑ जिन्वति
এই ছাগল—পূষণৰ ভাগ—বিজয়ী অশ্বৰ সৈতে আগফালে লৈ যোৱা হয়, বিশ্বদেৱসকলৰ নিমিত্তে। যেতিয়া অশ্বৰ সৈতে প্ৰিয় পুৰোডাশক উদ্দীপিত কৰে, তেতিয়া ত্বষ্টৃ তেনে কৰিয়েই তাক সু-শ্ৰৱস (সু-খ্যাতি)লৈ সমৃদ্ধ কৰে।
Mantra 27
यद्ध॑वि॒ष्य॒मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒ त्रिर्मानु॑षा॒: पर्यश्वं॒ नय॑न्ति । अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं दे॒वेभ्य॑: प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः
যেতিয়া ঋতুশঃ (উচিত ঋতুত) দেবযান হৱিষ্য—যি দেবতালৈ যায়—মানৱসকলে অশ্বক ত্ৰিবাৰ তাৰ চাৰিওফালে পৰিক্ৰমা কৰায়। তেতিয়া ইয়াত পূষণৰ প্ৰথম ভাগ আহে—অজ (ছাগল)—যজ্ঞক দেবতাসকলৰ ওচৰত প্ৰতিবেদন কৰি।
Mantra 28
होता॑ध्व॒र्युराव॑या अग्निमि॒न्धो ग्रा॑वग्रा॒भ उ॒त शᳪस्ता॒ सुवि॑प्रः । तेन॑ य॒ज्ञेन॒ स्व॒रंकृतेन॒ स्वि॒ष्टेन व॒क्षणा॒ आ पृ॑णध्वम्
হোতা আৰু অধ্বৰ্যু, আহ্বায়ক, অগ্নি জ্বলাই দিয়া, গ্ৰাৱ-গ্ৰাহ (পেষণ-পাথৰ ধৰা), আৰু শস্তা—সুবিপ্ৰ—সেই সু-ৰংকৃত, সু-ইষ্ট যজ্ঞৰ দ্বাৰা, হে সকলোৱে, দেবতালৈ বহনীয় ভাগসমূহ পূৰ্ণ কৰা।
Mantra 29
यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒ ये अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति । ये चार्व॑ते॒ पच॑नᳪ स॒म्भर॑न्त्यु॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु
যূপ কটা লোকসকল, আৰু যূপ বহন কৰাসকল, অশ্ব-যূপৰ বাবে চষাল (শীৰ্ষ-ঢাকনি) গঢ়াসকল, আৰু অশ্বৰ বাবে ৰন্ধনৰ সামগ্ৰী যোগাড় কৰাসকল—তেওঁলোকৰ অভিগূর্তি (আশীৰ্বাদ) আমাৰ গতি বঢ়াওক।
Mantra 30
उप॒ प्रागा॑त्सु॒मन्मे॑ऽधायि॒ मन्म॑ दे॒वाना॒माशा॒ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठः । अन्वे॑नं॒ विप्रा॒ ऋष॑यो मदन्ति दे॒वानां॑ पु॒ष्टे च॑कृमा सु॒बन्धु॑म्
উপ প্ৰাগাত্—ইহা নিকটলৈ আহিল; মোৰ বাবে সু-মন (সুমন) স্থাপিত হ’ল। দেৱতাসকলৰ মনোভাব আৰু আশা সুদৃঢ় আশ্ৰয়ে সৈতে ওচৰ চাপিল। ইয়াৰ পিছে পিছে প্ৰেৰিত বিপ্ৰ-ঋষিসকলে আনন্দ কৰে; দেৱতাসকলৰ পুষ্টিৰ বাবে আমি সু-বন্ধু, সু-সংযুক্ত বন্ধন ৰচনা কৰিলোঁ।
Mantra 31
यद्वा॒जिनो॒ दाम॑ स॒न्दान॒मर्व॑तो॒ या शी॑र्ष॒ण्या॒ रश॒ना रज्जु॑रस्य । यद्वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये तृण॒ᳪ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
যি দৌৰকাৰী ঘোঁৰাৰ দাম (হাল্টাৰ) আৰু সঁদাণ (বন্ধনী), যি তাৰ শিৰ-বন্ধনী ৰশনা আৰু ৰজ্জু, আৰু যি সৰ্বোত্তম ঘাঁহ তাৰ মুখলৈ তৃণ ৰূপে আনা হয়—সেই সকলো, সেইয়েই, দেৱতাসকলৰ মাজত তোমাৰেই হওক।
Mantra 32
यदश्व॑स्य क्र॒विषो॒ मक्षि॒काश॒ यद्वा॒ स्वरौ॒ स्वधि॑तौ रि॒प्तमस्ति॑ । यद्धस्त॑योः शमि॒तुर्यन्न॒खेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
যি অশ্ব-মাংসত মক্ষিকা (মাখি) লাগে, যি স্বধিত (কুঠাৰ)ত স্বরু (কাঠৰ টুকুৰা/চিপ) বা ৰিপ্ত (দাগ) আছে, যি শমিতৃ (বধকাৰী)ৰ হাতত আৰু যি তাৰ নখৰ তলত আছে—সেই সকলো, সেইয়েই, দেৱতাসকলৰ মাজত তোমাৰেই হওক।
Mantra 33
यदूव॑ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ । सु॒कृ॒ता तच्छ॑मि॒तार॑: कृण्वन्तू॒त मेध॑ᳪ शृत॒पाकं॑ पचन्तु
উদৰৰ পৰা যি দুৰ্গন্ধযুক্ত বাষ্প/বাতাস উৰি আহে, আৰু কাঁচা মাংসৰ যি গন্ধ থাকে,—সুকৃত, শান্তিকাৰক কৰ্মীসকলে তাক নিৰাপদ কৰি দিওক; আৰু লগতে মেধ-অংশ (পবিত্ৰ ভাগ) শৃতপাক—ভালদৰে সিদ্ধ আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে ৰন্ধা কৰি পাক কৰোক।
Mantra 34
यत्ते॒ गात्रा॑द॒ग्निना॑ प॒च्यमा॑नाद॒भि शूलं॒ निह॑तस्याव॒धाव॑ति । मा तद्भूम्या॒माश्रि॑ष॒न्मा तृणे॑षु दे॒वेभ्य॒स्तदु॒शद्भ्यो॑ रा॒तम॑स्तु
অগ্নিৰে পচাই থকা অৱস্থাত তোৰ দেহৰ পৰা যি ৰস/চৰ্বি বধ কৰা জন্তুৰ শূল (শিক) ওপৰত টোপ টোপকৈ সৰি পৰে,—সেয়া মাটিত নলাগক, ঘাঁহত নলাগক; ইচ্ছুক দেবতাসকললৈ সেয়া দানস্বৰূপে অৰ্পিত হওক।
Mantra 35
ये वा॒जिनं॑ परि॒पश्य॑न्ति प॒क्वं य ई॑मा॒हुः सु॑र॒भिर्निर्ह॒रेति॑ । ये चार्व॑तो माᳪसभि॒क्षामु॒पास॑त उ॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु
যিসকলে পকোৱা অশ্বটোক চাৰিওফালে চাই থাকে, আৰু যিসকলে কয়—‘বাহিৰলৈ নিবলৈ ধৰোঁতেই ই সুগন্ধিময়’; আৰু যিসকলে মাংস-ভিক্ষা (মাংস-অংশ)ৰ বাবে অশ্বৰ ওচৰত উপাসনা/সেৱা কৰে,—তেওঁলোকৰো অনুগ্ৰহময় কৃপা আমাৰ গতি আগবঢ়াওক।
Mantra 36
यन्नीक्ष॑णं माँ॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि । ऊ॒ष्म॒ण्या॒पि॒धाना॑ चरू॒णाम॒ङ्काः सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व॑म्
যি পৰ্যবেক্ষণ মাংস-পচনীয়া উখাৰ আছে, আৰু যি পাত্ৰসমূহ ইউষ্ণ (ঝোল/ৰস) ঢালিবলৈ আছে; যি উষ্মা-ধাৰণকাৰী আৱৰণসমূহ, আৰু চৰুসমূহৰ সু-নিৰ্মিত অঙ্ক/পাত্ৰসমূহ,—সেই সকলো বিধিপূৰ্বক সজ্জিত হৈ অশ্বক ঘেৰি ধৰে আৰু অলংকৃত কৰে।
Mantra 37
मा त्वा॒ऽग्निर्ध्व॑नयीद्धू॒मग॑न्धि॒र्मोखा भ्राज॑न्त्य॒भि वि॑क्त॒ जघ्रि॑: । इ॒ष्टं वी॒तम॒भिगू॑र्तं॒ वष॑ट्कृतं॒ तं दे॒वास॒: प्रति॑ गृभ्ण॒न्त्यश्व॑म्
অগ্নিয়ে যেন তোমাক কটকটনি নকৰক; ধোঁৱা-গন্ধ যেন তোমাৰ নোহোৱে। উখা যেন তোমাৰ ওপৰত জ্বলি নুঠে—যেন তুমি শুঁঘি-দূষিত হৈ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা। ইষ্ট, বীত, অভিগূর্ত, আৰু বষট্-কৃত—সেই অশ্বক দেৱতাসকলে গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 38
नि॒क्रम॑णं नि॒षद॑नं वि॒वर्त॑नं॒ यच्च॒ पड्वी॑श॒मर्व॑तः । यच्च॑ पपौ॒ यच्च॑ घा॒सिं ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
তোৰ নিৰ্গমন, তোৰ নিসদন (শোৱা/বসা), তোৰ বিবর্তন (ঘূৰণ), আৰু অশ্বৰ যি পদ্বীশ (পথ-চিহ্ন) আৰু পদচিহ্ন; আৰু সি যি পান কৰিছে, আৰু যি ঘাস (আহাৰ) খাইছে—সেই সকলো তোৰ, দেৱসকলৰ মাজত গ্ৰাহ্য হওক।
Mantra 39
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै । स॒न्दान॒मर्व॑न्तं॒ पड्वी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति
অশ্বৰ তলত যি বস্ত্ৰ তেওঁলোকে বিছাই দিয়ে, যি আৱৰণ তেওঁলোকে তাৰ ওপৰত পিন্ধাই দিয়ে, আৰু যি সোণালী অলংকাৰ তাৰ বাবে,—দ্ৰুতগামী অশ্বৰ সঁধান (বন্ধন), তাৰ পদচিহ্ন আৰু পদক্ষেপ,—এই সকলোকে প্ৰিয় বস্তুৰূপে তেওঁলোকে দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ নিবওক।
Mantra 40
यत्ते॑ सा॒दे मह॑सा॒ शूकृ॑तस्य॒ पार्ष्ण्या॑ वा॒ कश॑या वा तु॒तोद॑ । स्रु॒चेव॒ ता ह॒विषो॑ अध्व॒रेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ ब्रह्म॑णा सूदयामि
হে অশ্ব, তুমি যেতিয়া বহি পৰিলা, মহাবলে প্ৰেৰিত সেই (দৌৰ)ত তোমাৰ যি আঘাত খুৰে বা চাবুকে লাগিছিল,—সেই সকলো আঘাতক মই যজ্ঞত স্ৰুচিৰে হৱি দিয়া যেন, তেনেকৈ ব্ৰহ্ম (পবিত্ৰ মন্ত্রশক্তি)ৰে তোমাৰ বাবে সুশৃঙ্খল কৰি শান্ত কৰোঁ।
Mantra 41
चतु॑स्त्रिᳪशद्वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒र्वङ्क्री॒रश्व॑स्य॒ स्वधि॑ति॒: समे॑ति । अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ विश॑स्त
দেৱবन्धু, বীৰ্যৱান অশ্বৰ চৌঁত্ৰিশটা অংশ আছে; কুঠাৰ (স্বধিতি) তাৰ কৰ্মসহ একেলগে আগবাঢ়ে। যথাযথ কৌশলে অঙ্গসমূহ অক্ষত কৰি ৰাখা; সন্ধি-সন্ধি অনুসৰি, বিধিমতে ঘোষিত কৰি, (তাক) কাটি ভাগ কৰা।
Mantra 42
एक॒स्त्वष्टु॒रश्व॑स्या विश॒स्ता द्वा य॒न्तारा॑ भवत॒स्तथ॑ ऋ॒तुः । या ते॒ गात्रा॑णामृतु॒था कृ॒णोमि॒ ता-ता॒ पिण्डा॑नां॒ प्र जु॑होम्यग्नौ
ত্বষ্টৃৰ অশ্বৰ এক অংশ কটা হয়; দুজন নিয়ন্তা হয়, আৰু ঋতুও তেনেকুৱাই। হে (অশ্ব), তোমাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গসমূহ ঋতুমতে, বিধিমতে যিদৰে মই সজাওঁ—সেই সেই পিণ্ডসমূহ অগ্নিত মই আগবঢ়াই জুহোতি দিওঁ।
Mantra 43
मा त्वा॑ तपत्प्रि॒य आ॒त्माऽपि॒यन्तं॒ मा स्वधि॑तिस्त॒न्व आ ति॑ष्ठिपत्ते । मा ते॑ गृ॒ध्नुर॑विश॒स्ताऽति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा॑ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः
তোমাৰ প্ৰিয় আত্মা যেতিয়া ইয়াৰ পৰা গমন কৰে, তেতিয়া যেন দগ্ধ নহয়; কুঠাৰ যেন তোমাৰ দেহত নপৰে। লোভী আক্রমণকাৰীসকলে তোমাক অতিক্ৰম কৰি, ছুৰিৰে তোমাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত ফাঁক-ফোকৰ নকৰক—পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিত।
Mantra 44
न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: । हरी॑ ते॒ युञ्जा॒ पृष॑ती अभूता॒मुपा॑स्थाद्वा॒जी धु॒रि रास॑भस्य
ইয়াৰ দ্বাৰা তুমি ন মৰিবা, ন ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’বা; সুকল্যাণ পথসমূহেৰে তুমি নিশ্চয় দেৱলোকলৈ গ’বা। তোমাৰ দুটা হৰি (বায়ু) অশ্ব যোজিত হওক, দাগ-দাগ পৃষতী যুগল হওক; ৰাসভৰ জুৱাত ধুৰিত বীৰ্যবান বাহক স্থিত হওক।
Mantra 45
सु॒गव्यं॑ नो वा॒जी स्वश्व्यं॑ पु॒ᳪसः पु॒त्राँ۲ उ॒त वि॑श्वा॒पुष॑ᳪ र॒यिम् । अ॒ना॒गा॒स्त्वं नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्रं नो॒ अश्वो॑ वनताᳪ ह॒विष्मा॑न्
হে বীৰ্যবান, আমাক উত্তম গৰু-ধন, উত্তম অশ্ব-ধন, পুৰুষসন্তান আৰু সকলোকে পোষণ কৰা ধন দান কৰা। হে অদিতি, তুমি আমাক অনাগা (অপৰাধহীন) কৰা; হৱিষ্মান অশ্বে আমালৈ ক্ষত্ৰ (অধিপত্য) জয় কৰক।
Mantra 46
इ॒मा नु कं॒ भुव॑ना सीषधा॒मेन्द्र॑श्च॒ विश्वे॑ च दे॒वाः । आ॒दि॒त्यैरिन्द्र॒: सग॑णो म॒रुद्भि॑र॒स्मभ्यं॑ भेष॒जा क॑रत् । य॒ज्ञं च॑ नस्त॒न्वं॒ च प्र॒जां चा॑दित्यै॒रिन्द्र॑: स॒ह सी॑षधाति
এতিয়া এই ভুৱনসমূহ সু-ব্যৱস্থাত স্থাপিত হওক—ইন্দ্ৰ আৰু সকলো দেৱতা। আদিত্যসকলৰ সৈতে, গণসহ ইন্দ্ৰে, মৰুদগণৰ সৈতে, আমাৰ বাবে ভেষজ-উপায় (চিকিৎসা) কৰোক। আৰু আদিত্যসকলৰ সৈতে ইন্দ্ৰে একেলগে আমাৰ বাবে যজ্ঞ, আমাৰ দেহ, আৰু আমাৰ প্ৰজা—এই সকলোকে সু-ব্যৱস্থাত স্থাপন কৰক।
Mantra 47
अग्ने॒ त्वं नो॒ अन्त॑म उ॒त त्रा॒ता शि॒वो भ॑व वरू॒थ्य॒: । वसु॑र॒ग्निर्वसु॑श्रवा॒ अच्छा॑ नक्षि द्यु॒मत्त॑मᳪ र॒यिं दा॑: । तं त्वा॑ शोचिष्ठ दीदिवः सु॒म्नाय॑ नू॒नमी॑महे॒ सखि॑भ्यः
হে অগ্নি, তুমি আমাৰ অতি নিকটতম, আৰু ৰক্ষকো; শিৱ (অনুকূল) হোৱা, আশ্ৰয়দায়ক প্ৰতিরক্ষা হোৱা। ধনবান, ধনশ্ৰৱা অগ্নিয়ে আমাক সঠিক পথে লৈ যোৱা; অতি দীপ্তিমান ধন দিয়া। হে অতি জ্যোতিষ্মান, দীপ্তিময়, তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে আমি এতিয়া প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—আমাৰ সখাসকলৰ হিতৰ বাবে।
Frequently Asked Questions
They supply the rite’s highest theological anchor: the many acts of royal sovereignty are offered back to the single primordial lord (Prajāpati/Hiraṇyagarbha), making the Aśvamedha a universal, not merely political, sacrifice.
They sacralize dismemberment by naming portions, sanctifying the tools and officiants, and arranging limbs in proper order so that the horse becomes a ritually reconstituted cosmos offered without disorder or blemish.
It provides protective and reparative formulas—covering inadvertent harm in restraint, and impurities like smoke, scorching heat, crackling, and raw odor—so the offering is ‘repaired’ and completed in purity and auspiciousness.