गाणपत्यदानकथा (Bāṇāsura Receives Gaṇapatya; Genealogical Prelude)
অধ্যায় ৫১ সংলাপ-ধাৰাৰে আৰম্ভ হয়। ব্যাসে সনৎকুমাৰক শশিমৌলি শিৱৰ চৰিত ক’বলৈ অনুৰোধ কৰে—বিশেষকৈ শিৱে স্নেহবশত বাণাসুৰক ‘গাণপত্য’ (গণ-সম্পৰ্ক/গণাধিকাৰ) কেনেকৈ দিছিল। সনৎকুমাৰে ইয়াক শিৱলীলা আৰু পুণ্যদায়ক ইতিহাসৰূপ কাহিনী বুলি বৰ্ণনা কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। তাৰ পিছত অধ্যায়টো পুৰাণীয় বংশ-প্ৰস্তাৱনালৈ ঘূৰে—ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ মৰীচি, তেওঁৰ পুত্ৰ কশ্যপ, যাক সৃষ্টিবিস্তাৰৰ মুখ্য কৰ্তা বুলি কোৱা হৈছে। কশ্যপৰ দক্ষকন্যাসকলৰ সৈতে বিবাহৰ উল্লেখ আছে; তাত দিতি জ্যেষ্ঠা আৰু দৈত্যসকলৰ জননী। দিতিৰ পৰা দুজন মহাবলী পুত্ৰ—জ্যেষ্ঠ হিৰণ্যকশিপু আৰু কনিষ্ঠ হিৰণ্যাক্ষ—জন্ম লয়। এই বংশৰচনা পৰৱৰ্তী অসুৰবংশ আৰু বাণৰ উদ্ভৱৰ পটভূমি সাজি দিয়ে আৰু ‘অসুৰ হৈয়ো শিৱকৃপা আৰু গণপদ কেনেকৈ লাভ হয়?’ এই ধৰ্ম-তত্ত্বৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ श्राविता सुकथाद्भुता । भवतानुग्रहात्प्रीत्या शभ्वनुग्रहनिर्भरा
ব্যাসে ক’লে: হে সনৎকুমাৰ, হে সৰ্বজ্ঞ! আপোনাৰ অনুগ্ৰহত প্ৰীতিসহ মই এই আশ্চৰ্য আৰু উত্তম পবিত্ৰ কাহিনী শুনিলোঁ, যি শম্ভু (শিৱ)ৰ কৃপাৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । गाणपत्यं ददौ प्रीत्या यथा बाणासुराय वै
এতিয়া মই শশিমৌলী প্ৰভু (শিৱ)ৰ পৱিত্ৰ চৰিত শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—তেওঁ কেনেকৈ প্ৰীত হৈ বাণাসুৰক গাণপত্য পদ দান কৰিলে।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यासादरात्तां वै कथां शंभोः परात्मनः । गाणपत्यं यथा प्रीत्या ददौ बाणा सुराय हि
সনৎকুমাৰে ক’লে—ব্যাসৰ পৰা আদৰেৰে লাভ কৰা শম্ভু পৰমাত্মাৰ এই কাহিনী শুনা; তেওঁ প্ৰীতিয়ে বাণাসুৰক মহৎ গাণপত্য পদ কেনেকৈ দান কৰিলে।
Verse 4
अत्रैव सुचरित्रं च शंकरस्य महाप्रभोः । कृष्णेन समरोप्यत्र शंभोर्बाणानुगृह्णतः
ইয়াতেই মহাপ্ৰভু শংকৰৰ এই পুণ্য চৰিত্ৰো আছে—কৃষ্ণে ঘটোৱা এই যুদ্ধতেই শম্ভুৱে বাণৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ অনুগ্ৰহ দান কৰিলে।
Verse 5
अत्रानुरूपं शृणु मे शिवलीलान्वितं परम् । इतिहासं महापुण्यं मनःश्रोत्रसुखावहम्
এতিয়া মোৰ মুখেৰে ইয়াত উপযুক্ত, শিৱলীলাৰে সমন্বিত সেই পৰম আখ্যান শুনা। এই মহাপুণ্য ইতিহাস মন আৰু কৰ্ণ—দুয়োটাকেই সুখ দিয়ে।
Verse 6
ब्रह्मपुत्रो मरीचिर्यो मुनिरासीन्महामतिः । मानसस्सर्वपुत्रेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः
ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ মৰীচি নামৰ মুনি মহামতি আছিল। মানসপুত্ৰসকলৰ মাজত তেওঁ জ্যেষ্ঠ আৰু শ্ৰেষ্ঠ প্ৰজাপতি আছিল।
Verse 7
तस्य पुत्रो महात्मासीत्कश्यपो मुनिसत्तमः । सृष्टिप्रवृद्धकोऽत्यंतं पितुर्भक्तो विधेरपि
তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল মহাত্মা কশ্যপ, মুনিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। তেওঁ সৃষ্টিক অত্যন্ত বিস্তাৰ কৰিলে আৰু পিতাৰ প্ৰতি তথা বিধি (ব্ৰহ্মা)-ৰ প্ৰতিও পৰম ভক্ত আছিল।
Verse 8
स्वस्य त्रयोदशमितादक्षकन्या स्सुशीलिकाः । कश्यपस्य मुनेर्व्यास पत्न्यश्चासन्पतिव्रताः
হে ব্যাস! দক্ষৰ তেৰজনী সুশীলা কন্যা কশ্যপ মুনিৰ পতিব্ৰতা, ধৰ্মনিষ্ঠ পত্নী হৈছিল।
Verse 9
तत्र ज्येष्ठा दितिश्चासीद्दैत्यास्तत्तनयास्स्मृताः । अन्यासां च सुता जाता देवाद्यास्सचराचराः
তাত দিতি জ্যেষ্ঠা আছিল; তেওঁৰ পুত্ৰসকল ‘দৈত্য’ বুলি স্মৃত। আন পত্নীসকলৰ পৰা দেবাদি আৰু সমগ্ৰ চৰাচৰ সৃষ্টিৰ জন্ম হ’ল।
Verse 10
ज्येष्ठायाः प्रथमौ पुत्रौ दितेश्चास्तां महाबलौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः
জ্যেষ্ঠা দিতিৰ পৰা প্ৰথমে দুজন মহাবলী পুত্ৰ জন্মিল—জ্যেষ্ঠ হিৰণ্যকশিপু, তাৰপিছত অনুজ হিৰণ্যাক্ষ।
Verse 11
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः । ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्
হিৰণ্যকশিপুৰ চাৰিজন পুত্ৰ আছিল—দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ—ক্ৰমে: হ্ৰাদ, অনুহ্ৰাদ, সংহ্ৰাদ আৰু প্ৰহ্লাদ।
Verse 12
प्रह्रादस्तत्र हि महान्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः । यं नाशितुं न शक्तास्तेऽभवन्दैत्याश्च केपि ह
তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰহ্লাদ মহান আছিল—বিষ্ণুভক্ত আৰু জিতেন্দ্ৰিয়। নানা উপায়ে চেষ্টা কৰিও সেই দৈত্যসকলে তেওঁক নাশ কৰিব নোৱাৰিলে।
Verse 13
विरोचनः सुतस्तस्य महा दातृवरोऽभवत् । शक्राय स्वशिरो योऽदाद्याचमानाय विप्रतः
তেওঁৰ পুত্ৰ বিৰোচন মহাদানী আৰু শ্ৰেষ্ঠ দাতা হিচাপে প্ৰসিদ্ধ হ’ল; শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ব্ৰাহ্মণবেশে যাচক হৈ আহিলে, তেওঁ দানত নিজৰ মূৰটোও অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 14
तस्य पुत्रो बलिश्चासीन्महादानी शिवप्रियः । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी
তেওঁৰ পুত্ৰ বলি মহাদানী আৰু শিৱপ্ৰিয় ভক্ত আছিল; বামনৰূপ ধাৰণ কৰা হৰিক তেওঁ পৃথিৱী দানস্বৰূপে অৰ্পণ কৰিছিল।
Verse 15
तस्यौरसः सुतो बाणश्शिवभक्तो बभूव ह । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसंधस्स हस्रदः
তেওঁৰ পৰা তেওঁৰ ঔৰস পুত্ৰ বাণ জন্মিল; তেওঁ নিশ্চয়েই শিৱভক্ত হ’ল। তেওঁ সকলোৰে মান্য, দানশীল, ধীমান, সত্যসঙ্কল্পী আৰু সহস্ৰদাতা হিচাপে প্ৰসিদ্ধ আছিল।
Verse 16
शोणिताख्ये पुरे स्थित्वा स राज्यमकरोत्पुरा । त्रैलोक्यं च बलाञ्ज्जित्वा तन्नाथानसुरेश्वरः
শোণিত নামৰ নগৰত বাস কৰি সেই অসুৰেশ্বৰে নিজৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। বলৰ জোৰে ত্ৰিলোক জয় কৰি তাতৰ নাথসকলকো বশীভূত কৰিলে।
Verse 17
तस्य बाणासुरस्यैव शिवभक्तस्य चामराः । शंकरस्य प्रसादेन किंकरा इव तेऽभवन्
শিৱভক্ত বাণাসুৰৰ চামৰধাৰী অনুচৰসকল শংকৰৰ প্ৰসাদে শিৱৰ কিঙ্কৰ যেন হৈ সেৱাত তৎপৰ হ’ল।
Verse 18
तस्य राज्येऽमरान्हित्वा नाभवन्दुःखिताः प्रजाः । सापत्न्यादुःखितास्ते हि परधर्मप्रवर्तिनः
তেওঁৰ ৰাজ্যত দেৱতাসকলৰ হস্তক্ষেপ আঁতৰাই ৰাখিলেও প্ৰজাসকল দুখিত নহ’ল। যিসকল সাপত্ন্যাদি দুখে পীড়িত আছিল, তেওঁলোক আচলতে পৰধৰ্মত প্ৰবৃত্ত হৈ স্বধৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত হৈছিল।
Verse 19
सहस्रबाहुवाद्येन स कदाचिन्महासुरः । तांडवेन हि नृत्येनातोषयत्तं महेश्वरम्
এবাৰ সেই মহাবলী মহাসুৰে নিজৰ সহস্ৰ বাহুৰ নাদময় বাদ্যৰ সৈতে তাণ্ডৱ নৃত্য কৰি মহেশ্বৰ মহাদেৱক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 20
तेन नृत्येन संतुष्टस्सुप्रसन्नो बभूव ह । ददर्श कृपया दृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः
সেই নৃত্যত সন্তুষ্ট হৈ শংকৰ অতি প্ৰসন্ন হ’ল। ভক্তৱৎসল প্ৰভুৱে কৰুণাময় দৃষ্টিৰে তাক চালে।
Verse 21
भगवान्सर्वलोकेश्शशरण्यो भक्तकामदः । वरेण च्छंदयामास बालेयं तं महासुरम्
সৰ্বলোকেশ, শৰণাগতসকলৰ শৰণ্য আৰু ভক্তৰ ন্যায়সঙ্গত কামনা পূৰণকাৰী ভগৱান শিৱে বৰ দান কৰি মহাসুৰ বালেয়ক তুষ্ট কৰিলে।
Verse 22
शंकर उवाच । बालेयः स महादैत्यो बाणो भक्तवरस्सुधीः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या नुनाव परमेश्वरम्
শংকৰে ক’লে: বলিৰ পুত্ৰ সেই মহাদৈত্য বাণ—ভক্তিত শ্ৰেষ্ঠ আৰু বুদ্ধিমান—ভক্তিভাৱে শংকৰক প্ৰণাম কৰি পৰমেশ্বৰক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 23
बाणासुर उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । संतुष्टोऽसि महेशान ममोपरि विभो यदि
বাণাসুৰে ক’লে: হে দেৱদেৱ, হে মহাদেৱ, শৰণাগতৱৎসল! হে মহেশান, হে বিভো—যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হোৱা, তেন্তে…
Verse 24
मद्रक्षको भव सदा मदुपस्थः पुराधिपः । सर्वथा प्रीतिकृन्मे हि ससुतस्सगणः प्रभो
হে প্ৰভু, পুৰাধিপ! তুমি সদায় মোৰ ৰক্ষক হোৱা, মোৰ ওচৰতেই অৱস্থান কৰা। তোমাৰ পুত্ৰসকল আৰু গণসহ সকলোভাবে মোক প্ৰীতি আৰু অনুগ্ৰহ দান কৰা।
Verse 25
सनत्कुमार उवाच । बलिपुत्रस्स वै बाणो मोहितश्शिवमायया । मुक्तिप्रदं महेशानं दुराराध्यमपि ध्रुवम्
সনৎকুমাৰে ক’লে—বলি-পুত্ৰ বাণ শিৱমায়াত মোহিত হৈছিল। তথাপি মুক্তিদাতা, দুৰাৰাধ্য মহেশান সদা ধ্ৰুৱ।
Verse 26
स भक्तवत्सलः शंभुर्दत्त्वा तस्मै वरांश्च तान् । तत्रोवास तथा प्रीत्या सगणस्ससुतः प्रभुः
ভক্তবৎসল শম্ভুৱে তাক সেই বৰসমূহ দান কৰি, অন্তৰে প্ৰীত হৈ তাতেই বাস কৰিলে—প্ৰভু গণসহ আৰু পুত্ৰসহ।
Verse 27
स कदाचिद्बाणपुरे चक्रे देवासुरैस्सह । नदीतीरे हरः क्रीडां रम्ये शोणितकाह्वये
এবাৰ বাণপুৰত হৰ (ভগৱান শিৱ) দেৱ আৰু অসুৰসকলৰ সৈতে, ‘শোণিত’ নামৰ মনোৰম নদীৰ তীৰত দিৱ্য ক্ৰীড়া কৰিলে।
Verse 28
ननृतुर्जहसुश्चापि गंधर्वासरसस्तथा । जेयुः प्रणेमुर्मुनय आनर्चुस्तुष्टुवुश्च तम्
গন্ধৰ্ব আৰু অপ্সৰাসকল আনন্দত নৃত্য কৰিলে আৰু হৰ্ষে হাঁহিলে। মুনিসকলে “জয়” ধ্বনি দিলে, প্ৰণাম কৰিলে, পূজা কৰিলে আৰু পৰম তুষ্ট হৈ ভগৱান শিৱক স্তৱ কৰিলে।
Verse 29
ववल्गुः प्रथमास्सर्वे ऋषयो जुहुवुस्तथा । आययुः सिद्धसंघाश्च दृदृशुश्शांकरी रतिम्
প্ৰথমে সকলো ঋষিয়ে আনন্দত নৃত্য কৰিলে আৰু তেনেদৰে অগ্নিত হৱিৰ আহুতি দিলে। তাৰ পিছত সিদ্ধসকলৰ সংঘ আহি শংকৰ আৰু তেওঁৰ শক্তিৰ দিব্য ৰতি-লীলা দৰ্শন কৰিলে।
Verse 30
कुतर्किका विनेशुश्च म्लेच्छाश्च परिपंथिनः । मातरोभिमुखास्तस्थुर्विनेशुश्च विभीषिका
কুতৰ্কত লিপ্ত বাদী, ম্লেচ্ছ লুণ্ঠক আৰু অন্য শত্রু পথৰোধকসকল বিনষ্ট হ’ল। মাতৃকাসকল শত্রুৰ সন্মুখে দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল; আৰু বিনাশ-ভীতিৰ শক্তিও ধ্বংস হ’ল।
Verse 31
रुद्रसद्भावभक्तानां भवदोषाश्च विस्तृताः । तस्मिन्दृष्टे प्रजास्सर्वाः सुप्रीतिं परमां ययुः
ৰুদ্ৰৰ প্ৰতি সৎভাৱভক্তিসম্পন্ন লোকসকলৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ থকা ভবদোষ (সংসাৰৰ বিকাৰ) বিস্তাৰে প্ৰকাশ পালে। তথাপি তেওঁক দৰ্শন কৰামাত্ৰেই সকলো প্ৰজা পৰম আনন্দ আৰু গভীৰ তৃপ্তি লাভ কৰিলে।
Verse 32
ववल्गुर्मुनयस्सिद्धाः स्त्रीणां दृष्ट्वा विचेष्टितम् । पुपुषुश्चापि ऋतवस्स्वप्रभावं तु तत्र च
স্ত্ৰীসকলৰ বিচিত্ৰ চেষ্টাবোৰ দেখি সিদ্ধ মুনিসকলেও অন্তৰে বিচলিত হ’ল; আৰু তাত ঋতুবোৰেও নিজৰ নিজৰ বিশেষ প্ৰভাৱ প্ৰকাশ কৰি অধিক তীব্ৰ কৰিলে।
Verse 33
ववुर्वाताश्च मृदवः पुष्पकेसरधूसराः । चुकूजुः पक्षिसंघाश्च शाखिनां मधुलम्पटाः
পুষ্পৰ কেশৰে ধূসৰ হোৱা কোমল বতাহ ব’বলৈ ধৰিলে; আৰু গছৰ মধুৰ লোভত পখীৰ জাক মধুৰ কূজন কৰিলে।
Verse 34
पुष्पभारावनद्धानां रारट्येरंश्च कोकिलाः । मधुरं कामजननं वनेषूपवनेषु च
বন আৰু উপবনত গছবোৰ ফুলৰ ভাৰতে নত হৈছিল, আৰু কোকিলাই আনন্দময় সুৰে ডাকিছিল; সকলোতে কাম জগোৱা মধুৰতা—বসন্তৰ মোহিনী ৰস—বিয়পি পৰিল।
Verse 35
ततः क्रीडाविहारे तु मत्तो बालेन्दुशेखरः । अनिर्जितेन कामेन दृष्टाः प्रोवाच नन्दिनम्
তাৰ পাছত ক্ৰীড়াবিহাৰৰ সময় বালেন্দুশেখৰ (চন্দ্ৰকলাধাৰী শিৱ) লীলাৰসে মত্ত হ’ল; কাম এতিয়াও জয় হোৱা নাছিল—সেয়া দেখি তেওঁ নন্দীক ক’লে।
Verse 36
चन्द्रशेखर उवाच । वामामानय गौरीं त्वं कैलासात्कृतमंडनाम् । शीघ्रमस्माद्वनाद्गत्वा ह्युक्त्वाऽकृष्णामिहानय
চন্দ্ৰশেখৰে ক’লে—“কৈলাসৰ পৰা অলংকাৰভূষিতা গৌৰী, মোৰ বামা,ক আন। এই বন পৰা শীঘ্ৰে গৈ অক্রৃষ্ণাক ক’ই তাক ইয়ালৈ আন।”
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तत्राह पार्वतीम् । सुप्रणम्य रहो दूतश्शंकरस्य कृतांजलिः
সনৎকুমাৰ ক’লে—“সি ‘তথাস্তु’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি তাত গ’ল। তাৰ পিছত একান্তত শংকৰৰ দূতে পাৰ্বতীক ক’লে; সি ভালদৰে প্ৰণাম কৰি কৰযোৰে থিয় হৈ আছিল।”
Verse 38
नन्दीश्वर उवाच । द्रष्टुमिच्छति देवि त्वां देवदेवो महेश्वरः । स्ववल्लभां रूपकृतां मयोक्तं तन्निदेशतः
নন্দীশ্বৰ ক’লে—হে দেৱী, দেৱদেৱ মহেশ্বৰ আপোনাক দৰ্শন কৰিব বিচাৰে। তেওঁৰেই আদেশ অনুসাৰে মই তেওঁৰ প্ৰিয়াৰ উপযুক্ত সেই ৰূপ আপোনাৰ বাবে গঢ়ি তুলিছোঁ।
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । ततस्तद्वचनाद्गौरी मंडनं कर्तुमादरात् । उद्यताभून्मुनिश्रेष्ठ पतिव्रतपरायणा
সনৎকুমাৰ ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সেই বাক্য শুনি পতিব্ৰতধৰ্মত পৰায়ণা গৌৰী আদৰেৰে অলংকাৰ-সজ্জা কৰিবলৈ উদ্যত হৈ উঠিল।
Verse 40
आगच्छामि प्रभुं गच्छ वद तं त्वं ममाज्ञया । आजगाम ततो नंदी रुद्रासन्नं मनोगतिः
“মই আহিম। প্ৰভুৰ ওচৰলৈ যা আৰু মোৰ আজ্ঞাৰে এই কথা তেওঁক ক’বা।” তাৰপিছত নন্দী মনৰ বেগেৰে ৰুদ্ৰৰ ওচৰলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 41
पुनराह ततो रुद्रो नन्दिनं परविभ्रमः । पुनर्गच्छ ततस्तात क्षिप्रमा नय पार्वतीम्
তেতিয়া পৰম প্ৰভু, অচঞ্চল ঐশ্বৰ্যধাৰী ৰুদ্ৰে নন্দীক পুনৰ ক’লে—“বৎস, আকৌ যা; শীঘ্ৰে পাৰ্বতীক লৈ আহ।”
Verse 42
बाढमुक्त्वा स तां गत्वा गौरीमाह सुलोचनाम् । द्रष्टुमिच्छति ते भर्ता कृतवेषां मनोरमाम्
“বাঢ়ম্” বুলি কৈ সি গৈ সুলোচনা গৌৰীক ক’লে—তোমাৰ স্বামী তোমাক সাজি-সজ্জিত মনোৰম বেশত চাবলৈ ইচ্ছা কৰিছে।
Verse 43
शंकरो बहुधा देवि विहर्तुं संप्रतीक्षते । एवं पतौ सुकामार्ते गम्यतां गिरिनंदिनि
হে দেৱী, শংকৰ বহু ধৰণে ক্ৰীড়া কৰিবলৈ অপেক্ষা কৰি আছে। পতি প্ৰেমাকাঙ্ক্ষাত ব্যাকুল; হে গিৰিনন্দিনী, তেওঁৰ ওচৰলৈ যোৱা।
Verse 44
क्सरोभिस्समग्राभिरन्योन्यमभिमंत्रितम् । लब्धभावो यथा सद्यः पार्वत्या दर्शनोत्सुकः
সম্পূৰ্ণ আৰু পৰস্পৰ বিনিময় কৰা মন্ত্ৰ-সংকেতৰ দ্বাৰা সি তৎক্ষণাৎ স্থিৰতা ঘূৰাই পালে আৰু পাৰ্বতীক দৰ্শন কৰিবলৈ উৎকণ্ঠিত হ’ল; তাৰ হৃদয় শীঘ্ৰে তেওঁৰ সন্নিধিলৈ ঢলিল।
Verse 45
अयं पिनाकी कामारिः वृणुयाद्यां नितंबिनीम् । सर्वासां दिव्यनारीणां राज्ञी भवति वै धुवम्
পিনাকধাৰী কামাৰি শিৱে এই সুগঠিত নিতম্বিনী কন্যাক বৰণ কৰিব; আৰু সি নিশ্চয়েই সকলো দিৱ্য নাৰীৰ মাজত ৰাণী হ’ব।
Verse 46
वीक्षणं गौरिरूपेण क्रीडयेन्मन्मथैर्गणैः । कामोऽयं हंति कामारिमूचुरन्योन्यमादताः
গৌৰীৰ ৰূপ ধৰি সি কামসদৃশ গণসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়াভাৱে দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে পৰস্পৰ ক’লে— “এই কামে কামাৰি শিৱকো আঘাত কৰে।”
Verse 47
स्प्रष्टुं शक्नोति या काचिदृते दाक्षायणी स्त्रियम् । सा गच्छेत्तत्र निश्शंकं मोहयेत्पार्वतीपतिम्
দাক্ষায়ণী (সতী)ক বাদ দি যি কোনো নাৰী তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ স্পৰ্শ কৰিব পাৰে, সি নিৰ্ভয়ে তাত যাওক আৰু পাৰ্বতীপতি মহাদেৱক মোহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰক।
Verse 48
कूष्मांडतनया तत्र शंकरं स्प्रष्टुमुत्सहे । अहं गौरीसुरूपेण चित्रलेखा वचोऽब्रवीत्
তাত কূষ্মাণ্ডৰ কন্যাই ক’লে—“মই শংকৰক স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম।” তেতিয়া চিত্ৰলেখাই গৌৰীৰ সুন্দৰ ৰূপ ধৰি এই বাক্য ক’লে।
Verse 49
चित्रलेखोवाच । यदधान्मोहिनीरूपं केशवो मोह नेच्छया । पुरा तद्वैष्णवं योगमाश्रित्य परमार्थतः
চিত্ৰলেখাই ক’লে—পূৰ্বে কেশৱে মোহিত কৰাৰ ইচ্ছাৰে নহয়; পৰমাৰ্থ অনুসাৰে বৈষ্ণৱ যোগশক্তিৰ আশ্ৰয় লৈ মোহিনী-ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।
Verse 50
उर्वश्याश्च ततो दृष्ट्वा रूपस्य परिवर्तनम् । कालीरूपं घृताची तु विश्वाची चांडिकं वपुः
তাৰ পিছত উৰ্বশীৰ ৰূপ-পরিবর্তন দেখি ঘৃতাচীয়ে কালী-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে, আৰু বিশ্বাচীয়ে চণ্ডিকাৰ উগ্ৰ দেহ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 51
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषा चरित्रवर्णनं शिवशिवाविवाहवर्णनं नामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত ‘ঊষা-চৰিত্ৰবৰ্ণন’ আৰু ‘শিৱ-শিৱা (পাৰ্বতী) বিবাহবৰ্ণন’ নামৰ একান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 52
मातॄणामप्यनुक्तानामनुक्ताश्चाप्सरोवराः । रत्नाद्रूपाणि ताश्चक्रुस्स्वविद्यासंयुता अनु
যিসকল মাতৃদেৱী নামোল্লেখ নাছিল আৰু শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰাসকলো অনুক্ত আছিল, তেওঁলোকে নিজ নিজ দিব্য বিদ্যাৰে যুক্ত হৈ ৰত্নসদৃশ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 53
ततस्तासां तु रूपाणि दृष्ट्वा कुंभां डनंदिनी । वैष्णवादात्मयोगाच्च विज्ञातार्था व्यडंबयत्
তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ৰূপ দেখি কুম্ভাণ্ডনন্দিনীয়ে আত্মযোগৰ অন্তৰ্দৃষ্টিৰে আৰু বৈষ্ণৱ কৌশল-জ্ঞানৰে তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য বুজি লৈ তেওঁলোকৰ প্ৰদৰ্শনক নিপুণভাৱে প্ৰতিহত কৰিলে।
Verse 54
ऊषा बाणासुरसुता दिव्ययोगविशारदा । चकार रूपं पार्वत्या दिव्यमत्यद्भुतं शुभम्
বাণাসুৰৰ কন্যা ঊষা, যি দিব্য যোগত বিশাৰদ, তেওঁ পাৰ্বতীৰ বাবে অতিশয় অদ্ভুত, দিব্য, দীপ্তিময় আৰু শুভ ৰূপ গঢ়িলে।
Verse 55
महारक्ताब्जसंकाशं चरणं चोक्तमप्रभम् । दिव्यलक्षणसंयुक्तं मनोऽभीष्टार्थदायकम्
তেওঁৰ চৰণ মহাৰক্ত পদ্মসদৃশ বুলি কোৱা হৈছে, যি লৌকিক ঝলমলনিৰ পৰা মুক্ত; দিব্য লক্ষণে ভূষিত সেই চৰণে ভক্তৰ মনোবাঞ্ছিত ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 56
तस्या रमणसंकल्पं विज्ञाय गिरिजा ततः । उवाच सर्वविज्ञाना सर्वान्तर्यामिनी शिवा
তেতিয়া গিৰিজাই তাইৰ প্ৰিয়তম-সম্পৰ্কীয় সংকল্প বুজি ক’লে—সেই শিৱা সৰ্বজ্ঞা, আৰু সকলোৰে হৃদয়ত অন্তৰ্যামী ৰূপে বিৰাজমান।
Verse 57
गिरिजोवाच । यतो मम स्वरूपं वै धृतभूषे सखि त्वया । सकामत्वेन समये संप्राप्ते सति मानिनि
গিৰিজাই ক’লে—হে সখি, হে ভূষণে শোভিতা, যিহেতু তুমি মোৰেই স্বৰূপ ধাৰণ কৰিছা; আৰু এই সময়ত কামনা জাগিছে আৰু নিৰ্ধাৰিত ক্ষণো উপস্থিত হৈছে—হে মানিনী, শুনা।
Verse 58
अस्मिंस्तु कार्तिके मासि ऋतुधर्मास्तु माधवे । द्वादश्यां शुक्लपक्षे तु यस्तु घोरे निशागमे
কাৰ্তিক মাহত—আৰু তদ্ৰূপ মাধৱ (বৈশাখ) মাহত, যেতিয়া ঋতুধৰ্মৰ বিধান থাকে—শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত, ৰাতিৰ ভয়ংকৰ আগমনৰ সময়ত যি কোনোবাই (এই বিধি) পালন কৰে…
Verse 59
कृतोपवासां त्वां भोक्ता सुप्तामंतःपुरे नरः । स ते भर्त्ता कृतो देवैस्तेन सार्द्धं रमिष्यसि
তুমি উপবাস পালন কৰি অন্তঃপুৰত শুই থাকোঁতে এজন পুৰুষে তোমাক অপমান কৰিব। দেৱতাসকলে তাকেই তোমাৰ স্বামী ৰূপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে; তেওঁৰ সৈতে তুমি দাম্পত্যসুখ ভোগ কৰিবা।
Verse 60
आबाल्याद्विष्णुभक्तासि यतोऽनिशमतंद्रिता । एवमस्त्विति सा प्राह मनसा लज्जितानना
তুমি শৈশৱৰ পৰা বিষ্ণুভক্তা, সদায় অচঞ্চল আৰু অক্লান্ত। এই কথা শুনি তাই—মনত লাজত মুখ নত কৰি—অন্তৰে ক’লে, “এনেকৈয়ে হওক।”
Verse 61
अथ सा पार्वती देवी कृतकौतुकमण्डना । रुद्रसंनिधिमागत्य चिक्रीडे तेन शंभुना
তেতিয়া দেৱী পাৰ্বতী উৎসৱৰ অলংকাৰ পিন্ধি ৰুদ্ৰৰ সান্নিধ্যলৈ আহি শম্ভুৰ সৈতে আনন্দে ক্ৰীড়া কৰিলে।
Verse 62
ततो रतांते भगवान्रुद्रश्चादर्शनं ययौ । सदारः सगणश्चापि सहितो दैवतैर्मुने
তেতিয়া ৰতি-সমাপ্তিৰ পিছত, হে মুনি, ভগৱান ৰুদ্ৰ নিজৰ সহধৰ্মিণী, গণসমূহ আৰু সমৱেত দেৱতাসকলৰ সৈতে অদৃশ্য হৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
The chapter announces and begins the narrative of Śiva granting “gāṇapatya” (gaṇa-affiliation/authority) to Bāṇāsura, then supplies a genealogical preface (Marīci → Kaśyapa → Diti → Hiraṇyakaśipu/Hiraṇyākṣa) to situate the asura lineage.
It suggests that Śiva’s anugraha can confer spiritual-political legitimacy beyond conventional deva/asura binaries, while genealogy functions as karmic-historical context rather than final determinism.
Śiva is invoked through epithets emphasizing transcendence and lordship—Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara, Mahāprabhu, Parātman—foregrounding grace and sovereignty as the chapter’s theological lens.