कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)
এই অধ্যায়ত ব্ৰহ্মাই পাৰ্বতীৰ নিৰ্দেশত বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত বিশাল, বহু-চক্ৰ, মনোবেগে চলা দিব্য ৰথ দেখিছে; ৰথখন মহৎ পৰিচাৰকসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। ভক্তৰূপে অনন্ত হৃদয়বিদীৰ্ণ হৈ ৰথত আৰোহণ কৰে। পৰমেশ্বৰৰ শক্তিৰ পৰা উদ্ভূত পৰমজ্ঞানী কুমাৰ/কাৰ্ত্তিকেয় প্ৰকট হয়। শোকাকুল, অগোছাল কৃত্তিকাসকলে আহি তেওঁৰ প্ৰস্থানক মাতৃধৰ্মভংগ বুলি প্ৰতিবাদ কৰে; স্নেহে লালিত পুত্ৰৰ বিচ্ছেদত বিলাপ কৰি তেওঁক বুকুত জাপি ধৰি মূৰ্ছা যায়। কুমাৰে অধ্যাত্মোপদেশেৰে তেওঁলোকক জগাই সান্ত্বনা দিয়ে আৰু বিচ্ছেদক অন্তৰ্জ্ঞান আৰু দিৱ্য বিধানৰ দৃষ্টিত ব্যাখ্যা কৰে। তাৰ পাছত কৃত্তিকা আৰু শিৱগণৰ সৈতে ৰথাৰূঢ় হৈ মঙ্গল দৃশ্য-নাদৰ মাজেৰে পিতৃধামলৈ যাত্ৰা কৰে, যাৰ দ্বাৰা অভিষেক আৰু আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতিৰ ভূমি প্ৰস্তুত হয়।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र ददर्श रथमुत्तमम् । अद्भुतं शोभितं शश्वद्विश्वकर्मविनिर्मितम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—এই অন্তৰত তাতে তেওঁ এক উত্তম ৰথ দেখিলে; সি অদ্ভুত, শোভাৰে সজ্জিত, সদা দীপ্তিমান, আৰু বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মিত।
Verse 2
शतचक्रं सुविस्तीर्णं मनोयायि मनोहरम् । प्रस्थापितं च पार्वत्या वेष्टितं पार्षदैर्वरैः
শতচক্ৰবিশিষ্ট, অতি বিস্তৃত, মনোবেগে গমনশীল আৰু অতি মনোহৰ ৰথখন দেৱী পাৰ্বতীয়ে সাজি তুলিলে; সেয়া তেখেতৰ শ্ৰেষ্ঠ পাৰ্ষদসকলে ঘেৰি ৰ’ল।
Verse 3
समारोहत्ततोऽनंतो हृदयेन विदूयता । कार्त्तिकः परम ज्ञानी परमेशानवीर्यजः
তাৰ পাছত হৃদয় দহন-বেদনাৰে অনন্ত সেই ৰথত আৰোহণ কৰিলে। কাৰ্ত্তিকেয় পৰম জ্ঞানী, পৰমেশান (শিৱ)ৰ দিব্য বীৰ্যশক্তিৰ পৰা জাত।
Verse 4
तदैव कृत्तिकाः प्राप्य मुक्तकेश्यश्शुचाऽऽतुराः । उन्मत्ता इव तत्रैव वक्तुमारेभिरे वचः
সেই মুহূর্ততে কৃত্তিকাসকলৰ ওচৰ পায়, শোকে ব্যাকুল আৰু মুকলি কেশধাৰিণী তেওঁলোকে তাতেই উন্মত্তৰ দৰে কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 5
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कुमाराभिषेकवर्णनं नाम पंचमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত ‘কুমাৰৰ অভিষেক-বৰ্ণনা’ নামৰ পঞ্চম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 6
स्नेहेन वर्द्धितोऽस्माभिः पुत्रोऽस्माकं च धर्मतः । किं कुर्मः क्व च यास्यामो वयं किं करवाम ह
স্নেহে আমি এই পুত্ৰক লালন-পালন কৰিছোঁ, আৰু ধৰ্মতঃ সি আমাৰেই। এতিয়া আমি কি কৰিম? ক’লৈ যাম? কওক—আমি কি কৰোঁ?
Verse 7
इत्युक्त्वा कृत्तिकास्सर्वाः कृत्वा वक्षसि कार्त्तिकम् । द्रुतं मूर्च्छामवापुस्तास्सुतविच्छेदकारणात्
এইদৰে কৈ সকলো কৃত্তিকাই কাৰ্ত্তিকেয়ক বুকুত আঁকোৱালি ল’লে। কিন্তু পুত্ৰ-বিচ্ছেদৰ কাৰণত সিহঁত তৎক্ষণাৎ মূৰ্ছিত হ’ল।
Verse 8
ताः कुमारो बोधयित्वा अध्यात्मवचनेन वै । ताभिश्च पार्षदैस्सार्द्धमारुरोह रथं मुने
হে মুনি, সেই নাৰীসকলক অধ্যাত্মজ্ঞানময় বাক্যৰে বোধ কৰাই কুমাৰে তেওঁলোক আৰু শিৱৰ পাৰ্ষদগণৰ সৈতে ৰথত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 9
दृष्ट्वा श्रुत्वा मंगलानि बहूनि सुखदानि वै । कुमारः पार्षदैस्सार्द्धं जगाम पितृमन्दिरम्
বহু সুখদায়ক মঙ্গললক্ষণ দেখি আৰু শুনি, কুমাৰে পাৰ্ষদগণৰ সৈতে পিতৃমন্দিৰ—শিৱধাম—লৈ গ’ল।
Verse 10
दक्षेण नंदियुक्तश्च मनोयायिरथेन च । कुमारः प्राप कैलासं न्यग्रोधाऽक्षयमूलके
দক্ষৰ সৈতে আৰু নন্দীৰ সংযোগে, মনোবেগে চলা ৰথে কুমাৰে অক্ষয়মূল ন্যগ্ৰোধস্থানত কৈলাসত উপস্থিত হ’ল।
Verse 11
तत्र तस्थौ कृत्तिकाभिः पार्षदप्रवरैः सह । कुमारश्शांकरिः प्रीतो नानालीलाविशारदः
তাত কৃত্তিকাসকল আৰু শিৱৰ শ্ৰেষ্ঠ পাৰ্ষদসকলৰ সৈতে শাঙ্কৰিকুমাৰ আনন্দিত হৈ থাকিল; নানাবিধ লীলাত নিপুণ।
Verse 12
तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः । विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं समाचख्युस्तदागमम्
তেতিয়া সকলো দেৱগণ, ঋষি, সিদ্ধ আৰু চাৰণ—বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাসহ—সেই পবিত্ৰ আগমনৰ ঘটনা যথাযথভাৱে জনালে।
Verse 13
तदा दृष्ट्वा च गांगेयं ययौ प्रमुदितश्शिवः । अन्यैस्समेतो हरिणा ब्रह्मणा च सुरर्षिभिः
তেতিয়া গঙ্গাপুত্ৰ (কাৰ্ত্তিকেয়)ক দেখি পৰম আনন্দিত শিৱ আগবাঢ়িল। হৰি (বিষ্ণু), ব্ৰহ্মা আৰু দেবর্ষিসকলও লগত আছিল।
Verse 14
शंखाश्च बहवो नेदुर्भेरी तूर्याण्यनेकशः । उत्सवस्तु महानासीद्देवानां तुष्टचेतसाम्
বহু শঙ্খ বাজি উঠিল, আৰু ভেৰী-তূৰ্য আদি বহু বাদ্য বাৰে বাৰে বাজিল। তুষ্টচিত্ত দেবসকলৰ মাজত মহোৎসৱ হ’ল।
Verse 15
तदानीमेव तं सर्वे वीरभद्रादयो गणाः । कुर्वन्तः स्वन्वयुः केलिं नानातालधरस्वराः
ঠিক সেই মুহূর্ততে বীৰভদ্ৰ আদি সকলো গণ নানা তাল-স্বর ধৰি নাদ তুলতে তুলতে, তেওঁৰ চাৰিওফালে আনন্দ-ক্ৰীড়াত মগ্ন হ’ল।
Verse 16
स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्त्तनम् । जयशब्दं नमश्शब्दं कुर्वाणाः प्रीतमानसाः
ভক্তিতে ভৰা মনৰে স্তাৱকসকলে স্তৱ কৰি কৰি তেওঁৰ গুণকীৰ্তন কৰিলে; ‘জয়’ আৰু ‘নমঃ’ শব্দ বাৰে বাৰে উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 17
द्रष्टुं ययुस्तं शरजं शिवात्मजमनुत्तमम्
তেওঁলোকে নলজাত, শিৱৰ সেই অনুপম আৰু পৰম উৎকৃষ্ট পুত্ৰক দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।
Verse 18
पार्वती मंगलं चक्रे राजमार्गं मनोहरम् । पद्मरागादिमणिभिस्संस्कृतं परितः पुरम्
পাৰ্বতীয়ে মঙ্গল-ব্যৱস্থা কৰিলে; মনোহৰ ৰাজপথ গঢ়ালে, আৰু নগৰ চাৰিওফালে পদ্মৰাগ আদি মণিৰে সুশোভিত হ’ল।
Verse 19
पतिपुत्रवतीभिश्च साध्वीभिः स्त्रीभिरन्विता । लक्ष्म्यादित्रिंशद्देवीश्च पुरः कृत्वा समाययौ
তেওঁ পতি-সহ পুত্ৰবতী সাধ্বী নাৰীৰ সৈতে আহিল; লক্ষ্মী আৰু তেওঁৰ অনুসাৰী ত্ৰিশজনী দেৱীক আগত ৰাখি উপস্থিত হ’ল।
Verse 20
रम्भाद्यप्सरसो दिव्यास्स स्मिता वेषसंयुताः । संगीतनर्तनपरा बभूवुश्च शिवाज्ञया
শিৱৰ আজ্ঞাৰে ৰম্ভা আদি দিব্য অপ্সৰাসকল হাঁহিমুখে, মনোৰম বেশভূষাৰে সজ্জিত হৈ, গীত-নৃত্যত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল।
Verse 21
ये तं समीक्षयामासुर्गागेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रये
যেতিয়া তেওঁলোকে শংকৰ-সদৃশ গঙ্গাপুত্ৰক দৰ্শন কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে ত্ৰিলোকজুৰি ব্যাপি থকা এক মহাদিব্য তেজ দেখিলে।
Verse 22
तत्तेजसा वृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । ववंदिरे द्रुतं सर्वे कुमारं सूर्यवर्चसम्
নিজ তেজে আৱৃত সেই শিশুটিক—তপ্ত সোণৰ দৰে দীপ্ত আৰু সূৰ্যসম জ্যোতিময় কুমাৰক দেখি—সকলোৱে তৎক্ষণাৎ দ্ৰুত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 23
जहुर्षुर्विनतस्कंधा नमश्शब्दरतास्तदा । परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणमागताः
তেতিয়া, শ্ৰদ্ধাত নত কান্ধৰে আৰু 'নমঃ' শব্দ উচ্চাৰণত মগ্ন হৈ, তেওঁলোকে তেওঁৰ চাৰিওফালে বাওঁ আৰু সোঁফালে থিয় হ’ল।
Verse 24
अहं विष्णुश्च शक्रश्च तथा देवादयोऽखिलाः । दण्डवत्पतिता भूमौ परिवार्य्य कुमारकम्
'মই (ব্ৰহ্মা), বিষ্ণু, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আৰু প্ৰকৃততে সকলো দেৱতাই—দিব্য কুমাৰক বেৰি ধৰি—ভূমিত দণ্ডৱত প্ৰণাম কৰি বাগৰি পৰিলোঁ।'
Verse 25
एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्गिरिजा च मुदान्विता । महोत्सवं समागम्य ददर्श तनयं मुदा
এই সময়তে আনন্দে পৰিপূৰ্ণ শম্ভু আৰু গিৰিজা মহোৎসৱলৈ আহি, হৰ্ষেৰে নিজৰ পুত্ৰক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 26
पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः
তেতিয়া পুত্ৰক দৰ্শন কৰি জগতৰ একমাত্ৰ বন্ধু—স্বয়ং সৰ্বেশ্বৰ পৰমেশ্বৰ শিৱ—পৰা ভবানীৰ সৈতে পৰম প্ৰীতিত পৰিপূৰ্ণ হ’ল। পিতৃস্নেহে উচ্ছ্বসিত, ভুজঙ্গভোগক পবিত্ৰ ভূষণৰূপে ধাৰণ কৰি, প্ৰমথগণে পৰিবৃত হৈ প্ৰভু সাক্ষাৎ প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 27
अथ शक्तिधरः स्कन्दौ दृष्ट्वा तौ पार्वतीशिवौ । अवरुह्य रथात्तूर्णं शिरसा प्रणनाम ह
তাৰ পাছত শক্তিধৰে স্কন্দক আৰু সেই দুজন—পাৰ্বতী আৰু শিৱক—দেখি, ৰথৰ পৰা তৎক্ষণাৎ নামি শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 28
उपगुह्य शिवः प्रीत्या कुमारं मूर्ध्नि शंकरः । जघ्रौ प्रेम्णा परमेशानः प्रसन्नः स्नेहकर्तृकः
আনন্দে কুমাৰক আলিঙ্গন কৰি শংকৰ—পৰমেশ্বৰ শিৱ—স্নেহভৰে তাৰ মূৰ্ধাত চুম্বন (ঘ্ৰাণ) কৰিলে; প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ এই কাৰ্য শুদ্ধ পিতৃস্নেহে কৰিলে।
Verse 29
उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता
তাতে পাৰ্বতী হঠাৎ আবেগে বিহ্বল হৈ গুহক আলিঙ্গন কৰিলে; মাতৃস্নেহে আপ্লুত হৈ তেওঁ স্তনৰ পৰা ওলোৱা দুধ তাক পান কৰালে।
Verse 30
तदा नीराजितो देवैस्सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्
তেতিয়া আনন্দিত দেৱতাসকলে পত্নীসহ সেই দেৱৰ নীৰাজন কৰিলে। ‘জয়’ৰ মহা ধ্বনিয়ে সমগ্ৰ আকাশমণ্ডল ভৰি উঠিল।
Verse 31
ऋषयो ब्रह्मघोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च बहवस्तत्रोपतस्थुश्च कुमारकम्
তাত ঋষিসকলে ব্ৰহ্মঘোষে, গায়কসকলে গীতে, আৰু বহু বাদকে বাদ্যসহ—সকলেই কুমাৰ (স্কন্দ)ৰ সেবাত উপস্থিত থাকিল।
Verse 32
स्वमंकमारोप्य तदा महेशः कुमारकं तं प्रभया समुज्ज्वलम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रियाऽन्वितः पुत्रवतां वरिष्ठः
তেতিয়া মহেশে সেই তেজোময় কুমাৰক নিজৰ কোলাত উঠাই ল’লে; আৰু ভৱানীপতি স্বয়ং দিৱ্য শ্ৰীৰে বিভূষিত হৈ, পুত্ৰৱন্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠৰূপে সাক্ষাৎ দীপ্ত হ’ল।
Verse 33
कुमारः स्वगणैः सार्द्धमाजगाम शिवालयम् । शिवाज्ञया महोत्साहैस्सह देवैर्महासुखी
কুমাৰ (স্কন্দ) নিজৰ গণসকলৰ সৈতে শিৱালয়লৈ আহিল। শিৱৰ আজ্ঞাত দেৱতাসকলৰ সৈতে মহোৎসাহে তেওঁ পৰম আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 34
दंपती तौ तदा तत्रैकपद्येन विरेजतुः । विवंद्यमानावृषिभिरावृतौ सुरसत्तमैः
তেতিয়া তাতেই সেই দিৱ্য দম্পতিয়ে একেটা পদক্ষেপতে দীপ্ত হৈ উঠিল; ঋষিসকলে বন্দনা কৰিছিল আৰু শ্ৰেষ্ঠ দেৱতাসকলে তেওঁলোকক ঘেৰি আছিল।
Verse 35
कुमारः क्रीडयामास शिवोत्संगे मुदान्वितः । वासुकिं शिवकंठस्थं पाणिभ्यां समपीडयत्
আনন্দে ভৰা কুমাৰে শিৱৰ কোলাত খেলিছিল। শিৱৰ কণ্ঠত থকা বাসুকি সৰ্পক তেওঁ দুহাতে মৃদুভাৱে চেপি ধৰিলে।
Verse 36
प्रहस्य भगवाञ् शंभुश्शशंस गिरिजां तदा । निरीक्ष्य कृपया दृष्ट्या कृपालुर्लीलयाकृतिम्
ভগৱান শম্ভুৱে হাঁহি তুলি তেতিয়া গিৰিজাক ক’লে। কৃপালু প্ৰভুৱে কৃপাদৃষ্টিৰে তাইৰ লীলাময় দিৱ্য আকৃতি নিৰীক্ষণ কৰিলে।
Verse 37
मदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदं च परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा स गद्गदगिरो जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन विभुर्भुवनैकभर्त्ता
তেতিয়া গিৰিজাসহ ভগৱান মহেশ মদভৰা মৃদু হাঁহিৰে পৰম আনন্দত ভৰি উঠিল। প্ৰেমে তেওঁৰ কণ্ঠ গদ্গদ হ’ল; জগতৰ একমাত্ৰ বান্ধৱ, সৰ্বশক্তিমান, ভুৱনৰ একমাত্ৰ অধিপতি হৈও তেওঁ একো নক’লে।
Verse 38
अथ शंभुर्जगन्नाथो हृष्टो लौकिकवृत्तवान् । रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास कार्त्तिकम्
তাৰপিছত জগন্নাথ শম্ভু আনন্দিত হৈ, স্নেহময় লোকাচাৰ ধৰি, মনোৰম ৰত্নসিংহাসনত কাৰ্ত্তিকেয়ক বহুৱালে।
Verse 39
वेदमंत्राभिपूतैश्च सर्वतीर्थोदपूर्णकैः । सद्रत्नकुंभशतकैः स्नापया मास तं मुदा
তাৰপিছত বেদমন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা, সকলো তীৰ্থজলেৰে পৰিপূৰ্ণ, শুভ ৰত্নালংকৃত শত শত কুম্ভেৰে তেওঁ আনন্দেৰে তেওঁক স্নান কৰালে—মন্ত্ৰশুদ্ধ পূৰ্ণ অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 40
सद्रत्नसाररचितकिरीटमुकुटांगदम् । वैजयन्ती स्वमालां च तस्मै चक्रं ददौ हरिः
তেতিয়া হৰি (বিষ্ণু) উত্তম ৰত্নসাৰে গঢ়া কিৰীট, মুকুট আৰু অঙ্গদ তাক দিলে; লগতে নিজৰ বৈজয়ন্তী মালা আৰু সুদৰ্শন চক্ৰো অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 41
शूलं पिनाकं परशुं शक्ति पाशुपतं शरम् । संहारास्त्रं च परमां विद्यां तस्मै ददौ शिवः
শিৱে তাক ত্ৰিশূল, পিনাক ধনু, পৰশু, শক্তি, পাশুপত অস্ত্ৰ, শৰ, সংহাৰাস্ত্ৰ আৰু পৰম বিদ্যা প্ৰদান কৰিলে।
Verse 42
अदामहं यज्ञसूत्रं वेदांश्च वेदमातरम् । कमण्डलुं च ब्रह्मास्त्रं विद्यां चैवाऽरिमर्दिनीम्
“মই যজ্ঞসূত্ৰ, বেদসমূহ আৰু বেদমাতাক দিলোঁ; লগতে কমণ্ডলু, ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ আৰু শত্রুমৰ্দিনী বিজয়িনী বিদ্যাও প্ৰদান কৰিলোঁ।”
Verse 43
गजेन्द्रं चैव वज्रं च ददौ तस्मै सुरेश्वरः । श्वेतच्छत्रं रत्नमालां ददौ वस्तुं जलेश्वरः
সুৰেশ্বৰ ইন্দ্ৰই তেওঁক গজেন্দ্ৰ আৰু বজ্ৰ প্ৰদান কৰিলে। জলাধিপতি বৰুণে শ্বেত ছত্ৰ, ৰত্নমালা আৰু অন্যান্য অমূল্য দান অৰ্পণ কৰিলে॥
Verse 44
मनोयायिरथं सूर्यस्सन्नाहं च महाचयम् । यमदंडं यमश्चैव सुधाकुंभं सुधानिधिः
সূৰ্যই মনোবেগে চলা ৰথ, মহাসন্নাহ আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ বৃহৎ ভাণ্ডাৰ দিলে। যমে নিজৰ দণ্ড দিলে আৰু স্বয়ং সহায় হৈ আগবাঢ়িল। সুধানিধিয়ে সুধাকুম্ভ আৰু অমৃতৰ নিধি প্ৰদান কৰিলে॥
Verse 45
हुताशनो ददौ प्रीत्या महाशक्तिं स्वसूनवे । ददौ स्वशस्त्रं निरृतिर्वायव्यास्त्रं समीरणः
হুতাশন অগ্নিয়ে প্ৰীত হৈ নিজৰ পুত্ৰক মহাশক্তি দান কৰিলে; নিৰৃতি নিজৰ অস্ত্ৰ দিলে, আৰু সমীৰণ (বায়ু) বায়ব্যাস্ত্ৰ প্ৰদান কৰিলে।
Verse 46
गदां ददौ कुबेरश्च शूलमीशो ददौ मुदा । नानाशस्त्राण्युपायांश्च सर्वे देवा ददुर्मुदा
কুবেরে আনন্দে গদা দিলে; আৰু ঈশ্বৰ শিৱে প্ৰসন্ন হৈ ত্ৰিশূল প্ৰদান কৰিলে। তেনেদৰে সকলো দেৱতাই হর্ষে নানা অস্ত্ৰ আৰু উপায় দান কৰিলে।
Verse 47
कामास्त्रं कामदेवोऽथ ददौ तस्मै मुदान्वितः । गदां ददौ स्वविद्याश्च तस्मै च परया मुदा
তাৰ পাছত আনন্দে ভৰা কামদেৱে তেওঁক কামাস্ত্ৰ দান কৰিলে; পৰম হর্ষে গদাও দিলে আৰু নিজৰ গূঢ় বিদ্যাও প্ৰদান কৰিলে।
Verse 48
क्षीरोदोऽमूल्यरत्नानि विशिष्टं रत्ननूपुरम् । हिमालयो हि दिव्यानि भूषणान्यंशुकानि च
ক্ষীৰসাগৰে অমূল্য ৰত্নসমূহ আৰু উৎকৃষ্ট ৰত্নখচিত নূপুৰযুগল অৰ্পণ কৰিলে; আৰু হিমালয়ে দিৱ্য অলংকাৰ আৰু মনোহৰ বস্ত্ৰো প্ৰদান কৰিলে।
Verse 49
चित्रबर्हणनामानं स्वपुत्रं गरुडो ददौ । अरुणस्ताम्रचूडाख्यं बलिनं चरणायुधम्
গৰুড়ে ‘চিত্ৰবৰ্হণ’ নামৰ নিজৰ পুত্ৰক অৰ্পণ কৰিলে; আৰু অৰুণে ‘তাম্ৰচূড়’ নামৰ বলবানক দিলে, যাৰ অস্ত্ৰ আছিল তাৰেই চৰণ।
Verse 50
पार्वती सस्मिता हृष्टा परमैश्वर्यमुत्तमम् । ददौ तस्मै महाप्रीत्या चिरंजीवित्वमेव च
সস্মিত আৰু হর্ষে পৰিপূৰ্ণ পৰমেশ্বৰী পাৰ্বতীয়ে মহাপ্ৰীতিৰে তাক দিব্য ঐশ্বৰ্যৰ সৰ্বোত্তম উৎকৰ্ষ আৰু চিৰঞ্জীৱত্বৰ বৰো দান কৰিলে।
Verse 51
लक्ष्मीश्च संपदं दिव्यां महाहारं मनोहरम् । सावित्री सिद्धविद्यां च समस्तां प्रददौ मुदा
লক্ষ্মীয়ে আনন্দে দিব্য সম্পদ আৰু মনোহৰ মহাহাৰ দান কৰিলে; আৰু সাবিত্ৰীয়েো হর্ষে সমগ্ৰ সিদ্ধিদায়িনী সম্পূৰ্ণ বিদ্যা প্ৰদান কৰিলে।
Verse 52
अन्याश्चापि मुने देव्यो यायास्तत्र समागताः । स्वात्मवत्सु ददुस्तस्मै तथैव शिशुपालिकाः
হে মুনি! তাত সমাগত অন্য দেৱীসকলেও শিশুপালিকাৰ দৰে, নিজৰ সন্তানসম স্নেহে তাক নিজৰ শিশুসম অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 53
महामहोत्सवस्तत्र बभूव मुनिसत्तम । सर्वे प्रसन्नतां याता विशेषाच्च शिवाशिवौ
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! তাত মহামহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হ’ল। সকলোৱে প্ৰসন্নতা লাভ কৰিলে—বিশেষকৈ শিৱ আৰু শিৱা (শক্তি) অতিশয় আনন্দিত হ’ল।
Verse 54
एतस्मिन्नंतरे काले प्रोवाच प्रहसन् मुदा । मुने ब्रह्मादिकान् देवान् रुद्रो भर्गः प्रतापवान्
সেই মুহূৰ্ততে, হে মুনি, প্ৰতাপৱান ভৰ্গ-ৰুদ্ৰে আনন্দে মৃদু হাঁহি হাঁহি ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 55
शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । सर्वथाहं प्रसन्नोस्मि वरान्वृणुत ऐच्छिकान्
শিৱে ক’লে—হে হৰি, হে বিধাতা, হে সকলো দেৱগণ! মোৰ বাক্য শুনা। মই সৰ্বথা প্ৰসন্ন; সেয়ে ইচ্ছিত বৰ বিচৰা।
Verse 56
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्मुनेविष्ण्वादयस्सुराः । सर्वे प्रोचुः प्रसन्नास्या देवं पशुपतिं प्रभुम्
ব্ৰহ্মাই ক’লে—শম্ভুৰ বাক্য শুনি, বিষ্ণু আদি দেৱগণে প্ৰসন্ন মুখে সেই প্ৰভু পশুপতিক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 57
कुमारेण हतो ह्येष तारको भविता प्रभो । तदर्थमेव संजातमिदं चरितमुत्तमम्
হে প্ৰভু, কুমাৰৰ দ্বাৰাই এই তাৰকাসুৰ নিহত হ’ব। সেই উদ্দেশ্যেই এই উত্তম চৰিত্ৰৰ সৃষ্টি হৈছে।
Verse 58
तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हन्तुमुद्यता । आज्ञां देहि कुमाराय स तं हंतुं सुखाय नः
গতিকে আমি আজিয়েই তাৰকাসুৰক বধ কৰিবলৈ সাজু হৈ যাত্ৰা কৰিম। আমাৰ সুখৰ বাবে তাক বধ কৰিবলৈ কুমাৰক আজ্ঞা দিয়ক।
Verse 59
ब्रह्मोवाच । तथेति मत्वा स विभुर्दत्तवांस्तनयं तदा । देवेभ्यस्तारकं हंतुं कृपया परिभावितः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: ‘তথাস্তু’ বুলি ভাবি, সেই সৰ্বশক্তিমান প্ৰভুৱে কৰুণাবশতঃ দেৱতাসকলৰ বাবে তাৰকাসুৰক বধ কৰিবলৈ নিজৰ পুত্ৰক প্ৰদান কৰিলে।
Verse 60
शिवाज्ञया सुरास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखास्तदा । पुरस्कृत्य गुहं सद्यो निर्जग्मुर्मिलिता गिरेः
শিৱাজ্ঞা মতে তেতিয়া ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু আদি নেতৃত্বত সকলো দেৱে, গুহ (কুমাৰ/কাৰ্ত্তিকেয়)ক অগ্ৰভাগত স্থাপন কৰি, একেলগে তৎক্ষণাৎ পৰ্বতৰ পৰা ওলাই গ’ল।
Verse 61
बहिर्निस्सृत्य कैलासात्त्वष्टा शासनतो हरेः । विरेचे नगरं रम्यमद्भुतं निकटे गिरेः
কৈলাসৰ পৰা বাহিৰ হৈ, হৰি (বিষ্ণু)ৰ আদেশত ত্বষ্টাই পৰ্বতৰ ওচৰত এক মনোৰম আৰু আশ্চৰ্য নগৰ নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 62
तत्र रम्यं गृहं दिव्यमद्भुतं परमो ज्ज्वलम् । गुहार्थं निर्ममे त्वष्टा तत्र सिंहासनं वरम्
তাত ত্বষ্টাই মনোৰম, দিব্য, আশ্চৰ্য আৰু পৰম দীপ্তিমান গৃহ পবিত্ৰ গুহা-নিবাসৰ উদ্দেশ্যে নিৰ্মাণ কৰিলে; আৰু তাত এক উৎকৃষ্ট সিংহাসনো সাজিলে।
Verse 63
तदा हरिस्सुधीर्भक्त्या कारयामास मंगलम् । कार्त्तिकस्याभिषेकं हि सर्वतीर्थजलैस्सुरैः
তেতিয়া সুধী আৰু ভক্ত হৰি (বিষ্ণু)য়ে মঙ্গলকর্ম কৰোৱালে। দেৱসকলে সকলো তীৰ্থৰ জল আনি কাৰ্ত্তিকেয়ৰ অভিষেক কৰিলে।
Verse 64
सर्वथा समलंकृत्य वासयामास संग्रहम् । कार्त्तिकस्य विधिं प्रीत्या कारयामास चोत्सवम्
সকলো দিশে সকলো অলংকৃত কৰি তেওঁ সমগ্ৰ সমাৱেশক সুশৃঙ্খলভাৱে বাসস্থানে ৰাখিলে। প্ৰীতিসহ কাৰ্ত্তিকৰ বিধি-বিধান কৰোৱাই উৎসৱো আয়োজন কৰিলে।
Verse 65
ब्राह्मांडाधिपतित्वं हि ददौ तस्मै मुदा हरिः । चकार तिलकं तस्य समानर्च सुरैस्सह
তেতিয়া অন্তৰে আনন্দিত হৰি (বিষ্ণু)য়ে তাক ব্ৰহ্মাণ্ডৰ অধিপত্য দান কৰিলে; তাৰ কপালত তিলক দি দেৱতাসকলৰ সৈতে যথাবিধি পূজাও কৰিলে।
Verse 66
प्रणम्य कार्त्तिकं प्रीत्या सर्वदेवर्षिभिस्सह । तुष्टाव विविधस्स्तोत्रैः शिवरूपं सनातनम्
কাৰ্ত্তিকেয়ক প্ৰীতিভৰে প্ৰণাম কৰি, সকলো দেৱ-ঋষিৰ সৈতে তেওঁ নানা স্তোত্ৰে তাত প্ৰকাশিত সনাতন শিৱৰূপৰ স্তৱ কৰিলে।
Verse 67
वरसिंहासनस्थो हि शुशुभेऽतीव कार्तिकः । स्वामिभावं समापन्नो ब्रह्मांडस्यासि पालकः
উত্তম সিংহাসনত অধিষ্ঠিত কাৰ্ত্তিকেয় অতিশয় দীপ্তিময় হৈ উঠিল। স্বামীভাব লাভ কৰি তেওঁ সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডৰ পালনকৰ্তা হ’ল।
Frequently Asked Questions
Kumāra/Kārttikeya’s departure by a divine chariot toward his father’s abode, framed as the narrative prelude to his abhiṣeka (ritual installation/recognition), alongside the Kṛttikās’ protest and grief.
Kumāra’s adhyātma-vacana reframes attachment and separation through inner knowledge, implying that divine roles unfold by a higher order; grief is acknowledged but redirected toward spiritual understanding and acceptance of dharmic destiny.
Kumāra is highlighted as Parameśvara’s vīryaja (born of divine potency) and as parama-jñānī (supremely wise), while the Viśvakarman-made chariot and the presence of Pārvatī and the pārṣadas emphasize sanctioned divine power and ritual legitimacy.