Adhyaya 14

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं त्रिपुरुषाज्जातो ह्यर्जुनः परवीरहा । कथं कर्णस्तु कानीनः सूतजः परिकीर्त्यते

ভীষ্ম ক’লে: শত্রু-বীৰসংহাৰী অৰ্জুন কেনেকৈ তিনিজন পুৰুষৰ পৰা জন্মিল? আৰু কৰ্ণক কেনেকৈ কাণীন (অবিবাহিতা কন্যাৰ পুত্ৰ) বুলিও আৰু সূতবংশজাত বুলিও কোৱা হয়?

Verse 2

वरं तयोः कथं भूतं निसर्गादेव तद्वद । बृहत्कौतूहलं मह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति

সেই দুজনৰ বিষয়ে বৰ কেনেকৈ ঘটিল, যেনেকৈ আদিৰ পৰা স্বাভাৱিকভাৱে ঘটিছিল, মোক কওক। মোৰ মহা কৌতূহল; আপুনি ব্যাখ্যা কৰিবলৈ যোগ্য।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । छिन्ने वक्त्रे पुरा ब्रह्मा क्रोधेन महता वृतः । ललाटे स्वेदमुत्पन्नं गृहीत्वा ताडयद्भुवि

পুলস্ত্য ক’লে: বহু আগতে, যেতিয়া কাৰোব মুখ কাটি পেলোৱা হৈছিল, তেতিয়া ব্ৰহ্মা মহা ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’ল। তেওঁ ললাটত উৎপন্ন ঘাম ধৰি ভূমিত আঘাত কৰি পেলালে।

Verse 4

स्वेदतः कुंडली जज्ञे सधनुष्को महेषुधिः । सहस्रकवची वीरः किंकरोमीत्युवाच ह

দেৱতাৰ স্বেদৰ পৰা কুণ্ডলী জন্মিল—ধনুধাৰী, মহা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সমৃদ্ধ, সহস্ৰ কৱচধাৰী বীৰ; সি ক’লে, “মই আপোনাৰ সেৱাত কি কৰিম?”

Verse 5

तमुवाच विरिंचस्तु दर्शयन्रुद्रमोजसा । हन्यतामेष दुर्बुद्धिर्जायते न यथा पुनः

তেতিয়া বিৰিঞ্চ (ব্ৰহ্মা)য়ে, ৰুদ্ৰক বলপূৰ্বক দেখুৱাই ক’লে: “এই কুবুদ্ধিক বধ কৰা হওক, যাতে ই পুনৰ জন্ম নলয়।”

Verse 6

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धनुरुद्यम्य पृष्ठतः । संप्रतस्थे महेशस्य बाणहस्तोतिरौद्रदृक्

ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি সি পিঠিৰ পৰা ধনু উঠালে; হাতে বাণ লৈ, অতিশয় ৰৌদ্ৰ দৃষ্টিৰে মহেশৰ ফালে আগবাঢ়িল।

Verse 7

दृष्ट्वा पुरुषमत्युग्रं भीतस्तस्य त्रिलोचनः । अपक्रांतस्ततो वेगाद्विष्णोराश्रममभ्यगात्

অত্যন্ত ভয়ংকৰ সেই পুৰুষক দেখি ত্ৰিলোচন ভীত হ’ল; তাৰপিছত বেগে আঁতৰি গৈ বিষ্ণুৰ আশ্ৰমলৈ ধাৱিত হ’ল।

Verse 8

त्राहित्राहीति मां विष्णो नरादस्माच्च शत्रुहन् । ब्रह्मणा निर्मितः पापो म्लेच्छरूपो भयंकरः

“ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, হে বিষ্ণু—হে শত্রুহন্তা—এই মানুহটোৰ পৰা! ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰিছে এক পাপী, ভয়ংকৰ, ম্লেচ্ছ-ৰূপধাৰী।”

Verse 9

यथा हन्यान्न मां क्रुद्धस्तथा कुरु जगत्पते । हुंकारध्वनिना विष्णुर्मोहयित्वा तु तं नरम्

“হে জগত্পতে, এনেদৰে কৰাঁ যাতে ক্ৰুদ্ধ হ’লেও সি মোক নাঘাত কৰে।” তেতিয়া বিষ্ণুৱে ‘হুঁ’ ধ্বনিৰে সেই মানুহক মোহিত কৰিলে।

Verse 10

अदृश्यः सर्वभूतानां योगात्मा विश्वदृक्प्रभुः । तत्र प्राप्तं विरूपाक्षं सांत्वयामास केशवः

সকলো ভূতৰ বাবে অদৃশ্য—যোগস্বৰূপ, বিশ্বদৰ্শী প্ৰভু—কেশৱ তাত উপস্থিত হৈ বিৰূপাক্ষক সান্ত্বনা দিলে।

Verse 11

ततस्स प्रणतो भूमौ दृष्टो देवेन विष्णुना । विष्णुरुवाच । पौत्रो हि मे भवान्रुद्र कं ते कामं करोम्यहम्

তাৰ পাছত সি ভূমিত প্ৰণত হৈ পৰি আছিল; দেৱ বিষ্ণুৱে তাক দেখিলে। বিষ্ণুৱে ক’লে: “হে ৰুদ্ৰ, তুমি মোৰ পৌত্ৰই; কোৱা, তোমাৰ কোন কামনা মই পূৰণ কৰোঁ?”

Verse 12

दृष्ट्वा नारायणं देवं भिक्षां देहीत्युवाच ह । कपालं दर्शयित्वाग्रे प्रज्वलंस्तेजसोत्कटम्

নাৰায়ণ দেৱক দেখি সি ক’লে, “মোক ভিক্ষা দিয়া।” আগত কপাল-পাত্ৰ দেখুৱাই সি তীব্ৰ দীপ্তিত জ্বলি উঠিল।

Verse 13

कपालपाणिं संप्रेक्ष्य रुद्रं विष्णुरचिन्तयत् । कोन्यो योग्यो भवेद्भिक्षुर्भिक्षादानस्य सांप्रतम्

ৰুদ্ৰক কপাল-পাত্ৰ হাতত ধৰি থকা দেখি বিষ্ণুৱে মনে মনে ভাবিলে: “এই মুহূৰ্তত ভিক্ষা গ্ৰহণৰ বাবে ইয়াতকৈ যোগ্য ভিক্ষুক আন কোন হ’ব?”

Verse 14

योग्योऽयमिति संकल्प्य दक्षिणं भुजमर्पयत् । तद्बिभेदातितीक्ष्णेन शूलेन शशिशेखरः

“ইয়াই যোগ্য” বুলি সংকল্প কৰি তেওঁ নিজৰ দক্ষিণ বাহু অৰ্পণ কৰিলে; তেতিয়া শশিশেখৰ শিৱে অতি তীক্ষ্ণ ত্ৰিশূলৰে তাক বিদ্ধ কৰিলে।

Verse 15

प्रावर्तत ततो धारा शोणितस्य विभोर्भुजात् । जांबूनदरसाकारा वह्निज्वालेव निर्मिता

তাৰ পাছত সেই মহাবলীৰ বাহুৰ পৰা ৰক্তধাৰা প্ৰবাহিত হ’ল—জাঁবূনদ সোনাৰ গলিত ৰসৰ দৰে, যেন অগ্নিশিখাৰ জিভাৰে গঢ়া।

Verse 16

निपपात कपालांतश्शम्भुना सा प्रभिक्षिता । ऋज्वी वेगवती तीव्रा स्पृशंती त्वांबरं जवात्

শম্ভুৱে তাক নিজৰ কপালৰ গহ্বৰত নিক্ষেপ কৰিলে; সি সোজা, বেগৱতী, তীব্ৰ হৈ পৰিল—এতিয়া দ্ৰুত যে যেন আকাশক স্পৰ্শ কৰে।

Verse 17

पंचाशद्योजना दैर्घ्याद्विस्ताराद्दशयोजना । दिव्यवर्षसहस्रं सा समुवाह हरेर्भुजात्

দৈৰ্ঘ্যত পঞ্চাশ যোজন আৰু বিস্তাৰত দশ যোজন; সি হৰি (বিষ্ণু)ৰ বাহুত সহস্ৰ দিব্য বৰ্ষ ধৰি বহন কৰা হ’ল।

Verse 18

इयंतं कालमीशोसौ भिक्षां जग्राह भिक्षुकः । दत्ता नारायणेनाथ कापाले पात्र उत्तमे

ইমান সময় ধৰি সেই ঈশ্বৰ, ভিক্ষুকৰ বেশত, ভিক্ষা গ্ৰহণ কৰি থাকিল; হে নাথ, নাৰায়ণে সেই ভিক্ষা উত্তম কপাল-পাত্ৰত দান কৰিলে।

Verse 19

ततो नारायणः प्राह शंभुं परमिदं वचः । संपूर्णं वा न वा पात्रं ततो वै परमीश्वरः

তেতিয়া নাৰায়ণে শম্ভুক এই পৰম বচন ক’লে: “পাত্ৰ সম্পূৰ্ণ যোগ্য হওক বা নহওক, পৰমেশ্বৰ তদনুসাৰে কৰ্ম কৰে।”

Verse 20

सतोयांबुदनिर्घोषं श्रुत्वा वाक्यं हरेर्हरः । शशिसूर्याग्निनयनः शशिशेखरशोभितः

হৰিৰ বাক্য—জলভৰা মেঘৰ গম্ভীৰ নিৰ্ঘোষ সদৃশ—শুনি হৰ (শিৱ) স্থিৰ হ’ল; চন্দ্ৰ-সূৰ্য-অগ্নিসদৃশ নয়নধাৰী, শিৰত চন্দ্ৰধাৰণৰ শোভাৰে বিভূষিত।

Verse 21

कपाले दृष्टिमावेश्य त्रिभिर्नेत्रैर्जनार्दनम् । अंगुल्या घटयन्प्राह कपालं परिपूरितम्

তেওঁ কপাল-পাত্ৰত দৃষ্টি স্থাপন কৰি, ত্ৰিনয়নে জনাৰ্দনক চালে; আঙুলিৰে সজাই ক’লে: “কপাল সম্পূৰ্ণ ভৰিল।”

Verse 22

श्रुत्वा शिवस्य तां वाणीं विष्णुर्धारां समाहरत् । पश्तोऽथ हरेरीशः स्वांगुल्या रुधिरं तदा

শিৱৰ সেই বাণী শুনি বিষ্ণুৱে ধাৰা সংহাৰ কৰিলে। তাৰ পাছত হৰিৰ হিতাৰ্থে ঈশ্বৰে সেই সময়ত নিজ আঙুলিৰে ৰুধিৰ উলিয়ালে।

Verse 23

दिव्यवर्षसहस्रं च दृष्टिपातैर्ममंथ सः । मथ्यमाने ततो रक्ते कलिलं बुद्बुदं क्रमात्

কেৱল দৃষ্টিপাতেই তেওঁ সহস্ৰ দিব্য বৰ্ষ ধৰি তাক মথিলে। মথন চলি থাকোঁতে সেই ৰক্তৰাশি পৰা ক্ৰমে কলিল ফেন আৰু বুদবুদ উঠিল।

Verse 24

बभूव च ततः पश्चात्किरीटी सशरासनः । बद्धतूणीरयुगलो वृषस्कंधोङ्गुलित्रवान्

তাৰ পাছত তেওঁ মুকুটধাৰী ৰূপে প্ৰকাশ পালে, ধনু ধাৰণ কৰি; দুটা তূণীৰ বান্ধি থোৱা, বৃষৰ দৰে প্ৰবল আৰু বিস্তৃত কাঁধযুক্ত, আৰু ধনুৰ আঙুলিৰ ৰক্ষাকবচ (অঙ্গুলিত্র) পৰিধান কৰা।

Verse 25

पुरुषो वह्निसंकाशः कपाले संप्रदृश्यते । तं दृष्ट्वा भगवान्विष्णुः प्राह रुद्रमिदं वचः

কপালত অগ্নিৰ দৰে দহি উঠা এজন পুৰুষ স্পষ্টকৈ দেখা গ’ল। তেওঁক দেখি ভগৱান বিষ্ণুৱে ৰুদ্ৰ (শিৱ)ক এই বাক্য ক’লে।

Verse 26

कपाले भव को वाऽयं प्रादुर्भूतोऽभवन्नरः । वचः श्रुत्वा हरेरीशस्तमुवाच विभो शृणु

“হে ভৱ (শিৱ), কপালৰ ওপৰত প্ৰকাশ পোৱা এই মানুহজন সঁচাকৈ কোন?” হৰিৰ (বিষ্ণুৰ) বাক্য শুনি প্ৰভুৱে তেওঁক ক’লে— “হে বিভো, শুনা।”

Verse 27

नरो नामैष पुरुषः परमास्त्रविदां वरः । भवतोक्तो नर इति नरस्तस्माद्भविष्यति

এই পুৰুষজনৰ নাম নৰ; পৰম অস্ত্ৰবিদ্যাৰ জ্ঞানীসকলৰ মাজত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ। তুমি তেওঁক ‘নৰ’ বুলি কোৱা বাবে, সেয়েহে তেওঁ নিশ্চিতভাৱে নৰেই হ’ব।

Verse 28

नरनारायणौ चोभौ युगे ख्यातौ भविष्यतः । संग्रामे देवकार्येषु लोकानां परिपालने

নৰ আৰু নাৰায়ণ—এই দুয়ো যুগত খ্যাত হ’ব: যুদ্ধত, দেৱকাৰ্য সম্পাদনত, আৰু লোকসমূহৰ পৰিপালনত।

Verse 29

एष नारायणसखो नरस्तस्माद्भविष्यति । अथासुरवधे साह्यं तव कर्ता महाद्युतिः

সেই কাৰণৰ পৰা তেওঁ নৰ হ’ব, নাৰায়ণৰ সখা; আৰু অসুৰ-বধত সেই মহাদ্যুতিৱান জনে তোমাক সহায় কৰিব।

Verse 30

मुनिर्ज्ञानपरीक्षायां जेता लोके भविष्यति । तेजोधिकमिदं दिव्यं ब्रह्मणः पंचमं शिरः

জ্ঞান-পৰীক্ষাত সেই মুনি জগতত বিজয়ী হ’ব। এই দিব্য বস্তু তেজত অতিশয়—ই ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম শিৰ।

Verse 31

तेजसो ब्रह्मणो दीप्ताद्भुजस्य तव शोणितात् । मम दृष्टि निपाताच्च त्रीणि तेजांसि यानि तु

ব্ৰহ্মাৰ দগ্ধ দীপ্ত তেজৰ পৰা, তোমাৰ ভুজাৰ ৰক্তৰ পৰা, আৰু মোৰ দৃষ্টিৰ পতনৰ পৰা—এই তিনিধৰণ তেজ উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 32

तत्संयोगसमुत्पन्नः शत्रुं युद्धे विजेष्यति । अवध्या ये भविष्यंति दुर्जया अपि चापरे

সেই সংযোগৰ পৰা জন্ম লোৱা তেওঁ যুদ্ধত শত্রুক জয় কৰিব; আৰু যিসকল অবধ্য হ’ব, আন যিসকল দুঃজয়—তেওঁলোকো পৰাজিত হ’ব।

Verse 33

शक्रस्य चामराणां च तेषामेष भयंकरः । एवमुक्त्वा स्थितः शंभुर्विस्मितश्च हरिस्तदा

“শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আৰু অমৰসকলৰ বাবে এইজন ভয়ংকৰ।” এইদৰে কৈ শম্ভু থিয় হৈ ৰ’ল; আৰু তেতিয়া হৰি (বিষ্ণু) বিস্মিত হ’ল।

Verse 34

कपालस्थः स तत्रैव तुष्टाव हरकेशवौ । शिरस्यंजलिमाधाय तदा वीर उदारधीः

সেই কপালৰ ওপৰতে বহি, উদাৰবুদ্ধি বীৰজনে তেতিয়া মূৰত অঞ্জলি ধৰি হৰ আৰু কেশৱ—দুয়োকে স্তৱ কৰিলে।

Verse 35

किंकरोमीति तौ प्राह इत्युक्त्वा प्रणतः स्थितः । तमुवाच हरः श्रीमान्ब्रह्मणा स्वेन तेजसा

সিয়ে ক’লে, “মই কি কৰিম?” এই বুলি প্ৰণাম কৰি থিয় হৈ থাকিল। তেতিয়া নিজৰ তেজে দীপ্তিমান শ্ৰীমান হৰ (শিৱ) তেঁওক ক’লে।

Verse 36

सृष्टो नरो धनुष्पाणिस्त्वमेनं तु निषूदय । इत्थमुक्त्वांजलिधरं स्तुवंतं शंकरो नरम्

“ধনু হাতত লৈ এজন পুৰুষ সৃষ্টি হৈছে—এতিয়া তুমি এইজনক নিধন কৰা।” এইদৰে কৈ শংকৰদেৱে অঞ্জলি ধৰি স্তৱ কৰা সেই মানুহজনক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 37

तथैवांजलिसंबद्धं गृहीत्वा च करद्वयम् । उद्धृत्याथ कपालात्तं पुनर्वचनमब्रवीत्

তাৰ অঞ্জলিত জোৰা দুয়োটা হাত ধৰি, কপালৰ পৰা তুলি লৈ, তেওঁ পুনৰ তেঁওক কথা ক’লে।

Verse 38

स एष पुरुषो रौद्रो यो मया वेदितस्तव । विष्णुहुंकाररचितमोहनिद्रां प्रवेशितः

“এইজনেই সেই ৰৌদ্ৰ পুৰুষ, যাৰ বিষয়ে মই তোমাক জনাইছিলোঁ; বিষ্ণুৰ ‘হুঁকাৰ’ৰে গঢ়া মোহনিদ্ৰাত ইয়াক প্ৰৱেশ কৰোৱা হৈছে।”

Verse 39

विबोधयैनं त्वरितमित्युक्त्वान्तर्दधे हरः । नारायणस्य प्रत्यक्षं नरेणानेन वै तदा

“ইয়াক শীঘ্ৰে জগাই দিয়া,” বুলি কৈ হৰ (শিৱ) অন্তৰ্ধান হ’ল। তেতিয়া এই নৰৰ দ্বাৰাই নাৰায়ণ প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 40

वामपादहतः सोपि समुत्तस्थौ महाबलः । ततो युद्धं समभवत्स्वेदरक्तजयोर्महत्

বাওঁ ভৰিৰ আঘাত পাইলেও সি মহাবলী পুনৰ উঠি দাঁড়াল। তাৰ পাছত স্বেদ আৰু ৰক্তজৰ মাজত এক মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 41

विस्फारितधनुः शब्दं नादिताशेषभूतलम् । कवचं स्वेदजस्यैकं रक्तजेन त्वपाकृतम्

টান মৰা ধনুৰ ধ্বনি সমগ্ৰ ভূতল জুৰি গুঞ্জৰিত হ’ল। আৰু স্বেদজৰ একমাত্ৰ কবচটো তেতিয়া ৰক্তজে আঁতৰাই দিলে।

Verse 42

एवं समेतयोर्युद्धे दिव्यं वर्षद्वयं तयोः । युध्यतोः समतीतं च स्वेदरक्तजयोर्नृप

এইদৰে দুয়োৰে মুখামুখি যুদ্ধত, হে নৃপ, দুটা দিব্য বছৰ অতিবাহিত হ’ল—স্বেদ আৰু ৰক্তজ দুয়ো যুদ্ধ কৰি কৰি ঘামে ভিজি আৰু ৰক্তে লেপিত হ’ল।

Verse 43

रक्तजं द्विभुजं दृष्ट्वा स्वेदजं चैव संगतौ । विचिन्त्य वासुदेवोगाद्ब्रह्मणः सदनं परम्

ৰক্তজক দুবাহু আৰু স্বেদজকো একেলগে দেখা পাই, বাসুদেৱে চিন্তা কৰি তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাৰ পৰম সদনলৈ গ’ল।

Verse 44

ससंभ्रममुवाचेदं ब्रह्माणं मधुसूदनः । रक्तजेनाद्य भो ब्रह्मन्स्वेदजोयं निपातितः

অতি ব্যাকুল হৈ মধুসূদনে ব্ৰহ্মাক ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, আজি এই ঘাম-জন্মা সত্ত্বা ৰক্ত-জন্মাৰ দ্বাৰা নিপাতিত হ’ল।”

Verse 45

श्रुत्वैतदाकुलो ब्रह्मा बभाषे मधुसूदनम् । हरे द्यजन्मनि नरो मदीयो जीवतादयम्

এই কথা শুনি ব্ৰহ্মা ব্যাকুল হৈ মধুসূদনক ক’লে: “হে হৰি, পৰৱৰ্তী জন্মত মোৰ এই নৰ পুনৰ জীৱিত হওক—মোৰ এই প্ৰাৰ্থনা।”

Verse 46

तथा तुष्टोऽब्रवीत्तं च विष्णुरेवं भविष्यति । गत्वा तयो रणमपि निवार्याऽऽह च तावुभौ

তেতিয়া সন্তুষ্ট হৈ বিষ্ণুৱে ক’লে: “এনেকৈয়ে হ’ব।” তাৰ পাছত তেওঁ সিহঁতৰ ওচৰলৈ গৈ যুদ্ধ নিবাৰণ কৰি দুয়োকে ক’লে।

Verse 47

अन्यजन्मनि भविता कलिद्वापरयोर्मिथः । संधौ महारणे जाते तत्राहं योजयामि वां

অন্য জন্মত, কলি আৰু দ্বাপৰ যুগৰ সন্ধিক্ষণত যেতিয়া মহাযুদ্ধ উঠিব, তেতিয়া মই তোমালোক দুয়োক তাত মুখামুখি কৰিম।

Verse 48

विष्णुना तु समाहूय ग्रहेश्वरसुरेश्वरौ । उक्ताविमौ नरौ भद्रौ पालनीयौ ममाज्ञया

তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে গ্ৰহেশ্বৰ আৰু সুৰেশ্বৰক আহ্বান কৰি ক’লে: “এই দুজন শুভ নৰক মোৰ আজ্ঞাৰে ৰক্ষা কৰিব লাগিব।”

Verse 49

सहस्रांशो स्वेदजोयं स्वकीयोंऽशो धरातले । द्वापरांतेवतार्योयं देवानां कार्यसिद्धये

এইজন সহস্ৰ-কিৰণ সূৰ্য; স্বেদজাত, পৃথিৱীত নিজৰেই অংশ। দ্বাপৰযুগৰ অন্তত দেৱতাসকলৰ কাৰ্য-সিদ্ধিৰ বাবে ই অৱতাৰ ৰূপে প্ৰকাশ পাব।

Verse 50

यदूनां तु कुले भावी शूरोनाम महाबलः । तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि

যদুবংশত শূৰ নামৰ এক মহাবলী পুৰুষ জন্মিব। তেওঁৰ কন্যাৰ নাম হ’ব পৃথা, যি পৃথিৱীত ৰূপে অতুলনীয় হ’ব।

Verse 51

उत्पत्स्यति महाभागा देवानां कार्यसिद्धये । दुर्वासास्तु वरं तस्यै मंत्रग्रामं प्रदास्यति

সেই মহাভাগ্যা দেৱতাসকলৰ কাৰ্য-সিদ্ধিৰ বাবে জন্মিব। আৰু দুৰ্বাসা ঋষিয়ে নিশ্চয় তাইক বৰ দিব—পবিত্ৰ মন্ত্রসমূহৰ এক সমষ্টি প্ৰদান কৰিব।

Verse 52

मंत्रेणानेन यं देवं भक्त्या आवाहयिष्यति । देवि तस्य प्रसादात्तु तव पुत्रो भविष्यति

হে দেবী! এই মন্ত্রে যি দেৱতাক ভক্তিৰে আহ্বান কৰিবা, সেই দেৱতাৰ কৃপাতে তোমাৰ পুত্ৰ নিশ্চয় হ’ব।

Verse 53

सा च त्वामुदये दृष्ट्वा साभिलाषा रजस्वला । चिंताभिपन्ना तिष्ठंती भजितव्या विभावसो

আৰু তাই—সূৰ্যোদয়ত তোমাক দেখি—আকাঙ্ক্ষাৰে পূৰ্ণ, ৰজস্বলা হৈ, চিন্তাত আচ্ছন্ন হৈ তাত থিয় হৈ ৰ’ল। হে বিভাৱসু (অগ্নি)! তাই গ্ৰহণীয়।

Verse 54

तस्या गर्भे त्वयं भावी कानीनः कुंतिनंदनः । भविष्यति सुतो देवदेवकार्यार्थसिद्धये

তাইৰ গৰ্ভত তুমি জন্ম ল’বা, হে কুন্তীনন্দন; বিবাহ-বহিৰ্ভূত পুত্ৰ ৰূপে, আৰু সেই পুত্ৰ দেৱদেৱতাৰ দিৱ্য কাৰ্য সিদ্ধিৰ নিমিত্তে হ’ব।

Verse 55

तथेति चोक्त्वा प्रोवाच तेजोराशिर्दिवाकरः । पुत्रमुत्पादयिष्यामि कानीनं बलगर्वितम्

“তথাস্তূ” বুলি কৈ, তেজৰাশি দিবাকৰে ক’লে: “মই কাণীন পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিম, যি নিজৰ বলত গৰ্বিত হ’ব।”

Verse 56

यस्य कर्णेति वै नाम लोकः सर्वो वदिष्यति । मत्प्रसादादस्य विष्णो विप्राणां भावितात्मनः

যাক সমগ্ৰ জগতে নিশ্চয় ‘কৰ্ণ’ নামে ক’ব। হে বিষ্ণু, মোৰ কৃপাৰ বলত এই মহাত্মা বিপ্ৰসকলৰ মাজত অতি মান্য হ’ব।

Verse 57

अदेयं नास्ति वै लोके वस्तु किंचिच्च केशव । एवं प्रभावं चैवैनं जनये वचनात्तव

হে কেশৱ, এই জগতত দান নকৰিবলগীয়া একো বস্তু নাই। তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে মই ইয়াত এনে প্ৰভাৱ আৰু সামৰ্থ্য জন্ম দিওঁ।

Verse 58

एवमुक्त्वा सहस्रांशुर्देवं दानवघातिनम् । नारायणं महात्मानं तत्रैवांतर्दधे रविः

এইদৰে কৈ, সহস্ৰাংশু সূৰ্যই দানৱঘাতী মহাত্মা দেৱ নাৰায়ণক সম্বোধন কৰি, সেই ঠাইতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 59

अदर्शनं गते देवे भास्करे वारितस्करे । वृद्धश्रवसमप्येवमुवाच प्रीतमानसः

যেতিয়া দেৱ সূৰ্য অস্ত গ’ল আৰু চোৰবোৰ দমন কৰা হ’ল, তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্তে তেওঁ বৃদ্ধশ্ৰৱসকো এইদৰে ক’লে।

Verse 60

सहस्रनेत्ररक्तोत्थो नरोऽयं मदनुग्रहात् । स्वांशभूतो द्वापरांते योक्तव्यो भूतले त्वया

মোৰ অনুগ্ৰহত এই নৰ সহস্ৰনেত্ৰ ইন্দ্ৰৰ ৰক্তৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ই মোৰ নিজ অংশ; দ্বাপৰযুগৰ অন্তত তুমি একে ভূতলত নিয়োগ কৰিবা।

Verse 61

यदा पांडुर्महाभागः पृथां भार्यामवाप्स्यति । माद्रीं चापि महाभाग तदारण्यं गमिष्यति

যেতিয়া মহাভাগ পাণ্ডুৱে পৃথা (কুন্তী)ক পত্নী ৰূপে লাভ কৰিব আৰু মাদ্ৰীকো, হে মহামান্য, তেতিয়া তেওঁ অৰণ্যলৈ গমন কৰিব।

Verse 62

तस्याप्यरण्यसंस्थस्य मृगः शापं प्रदास्यति । तेन चोत्पन्नवैराग्यः शतशृगं गमिष्यति

তেওঁ অৰণ্যত বাস কৰোঁতেই এক মৃগে তেওঁক শাপ দিব। তাৰ ফলত তেওঁৰ অন্তৰত বৈৰাগ্য জাগিব আৰু তেওঁ শতশৃঙ্গলৈ গমন কৰিব।

Verse 63

पुत्रानभीप्सन्क्षेत्रोत्थान्भार्यां स प्रवदिष्यति । अनीप्संती तदा कुंती भर्त्तारं सा वदिष्यति

পুত্ৰ কামনা কৰি, ক্ষেত্ৰোৎপন্ন (নিয়োগে) সন্তানৰ বিষয়ে তেওঁ পত্নীক ক’ব। কিন্তু কুন্তী ইচ্ছা নকৰাত তেতিয়া স্বামীৰ আগত তাই কথা ক’ব।

Verse 64

नाहं मर्त्यस्य वै राजन्पुत्रानिच्छे कथंचन । दैवतेभ्यः प्रसादाच्च पुत्रानिच्छे नराधिप

হে ৰাজন! মই কোনো মৰ্ত্য মানুহৰ পৰা কোনোপধ্যেই পুত্ৰ কামনা নকৰোঁ। হে নৰাধিপ! দেৱতাসকলৰ অনুগ্ৰহ আৰু প্ৰসাদৰ দ্বাৰাইহে মই পুত্ৰ কামনা কৰোঁ।

Verse 65

प्रार्थयंत्यै त्वया शक्र कुंत्यै देयो नरस्ततः । वचसा च मदीयेन एवं कुरु शचीपते

হে শক্র (ইন্দ্ৰ)! কুন্তী তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰি আছে, সেয়ে তেখেতীক এজন পুৰুষ দান কৰা উচিত। আৰু মোৰ বাক্য অনুসাৰে—এনেকৈয়ে কৰা, হে শচীপতে!

Verse 66

अथाब्रवीत्तदा विष्णुं देवेशो दुःखितो वचः । अस्मिन्मन्वंतरेऽतीते चतुर्विंशतिके युगे

তেতিয়া দেৱেশ্বৰ দুখিত হৈ বিষ্ণুক এই বাক্য ক’লে: “এই অতীত মন্বন্তৰত, চতুৰ্বিংশতি যুগত…”

Verse 67

अवतीर्य रघुकुले गृहे दशरथस्य च । रावणस्य वधार्थाय शांत्यर्थं च दिवौकसाम्

ৰঘুকুলত অৱতীৰ্ণ হৈ, দশৰথৰ গৃহত, ৰাৱণ বধৰ বাবে আৰু দিবৌকস (স্বৰ্গবাসী) সকলৰ শান্তিৰ বাবে (তেওঁ আহিল)।

Verse 68

रामरूपेण भवता सीतार्थमटता वने । मत्पुत्रो हिंसितो देव सूर्यपुत्रहितार्थिना

হে দেৱ! তুমি ৰামৰূপে সীতাৰ সন্ধানত বনতে ঘূৰি ফুৰোঁতে, মোৰ পুত্ৰ নিহত হ’ল—সূৰ্যপুত্ৰ (সুগ্ৰীৱ)ৰ হিত কামনা কৰা এজনৰ হাতত।

Verse 69

वालिनाम प्लवंगेंद्रः सुग्रीवार्थे त्वया यतः । दुःखेनानेन तप्तोहं गृह्णामि न सुतं नरम्

সুগ্ৰীৱৰ হিতৰ বাবে তুমি বানৰেন্দ্ৰ বালিক বধ কৰিলা; এই শোকেৰে মই দগ্ধ হৈছোঁ। সেয়ে, হে নৰ, মই তোমাৰ পুত্ৰক গ্ৰহণ নকৰোঁ।

Verse 70

अगृह्णमानं देवेंद्रं कारणांतरवादिनम् । हरिः प्रोचे शुनासीरं भुवो भारावतारणे

যেতিয়া দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ অনিচ্ছুক হৈ নানা অজুহাত ক’বলৈ ধৰিলে, তেতিয়া হৰিয়ে ভূভাৰৰ অৱতৰণ অৰ্থে শুনাসীৰক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 71

अवतारं करिष्यामि मर्त्यलोके त्वहं प्रभो । सूर्यपुत्रस्य नाशार्थं जयार्थमात्मजस्य ते

হে প্ৰভু, মই মর্ত্যলোকে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিম—সূৰ্যপুত্ৰৰ বিনাশৰ বাবে আৰু তোমাৰ পুত্ৰৰ জয় নিশ্চিত কৰিবলৈ।

Verse 72

सारथ्यं च करिष्यामि नाशं कुरुकुलस्य च । ततो हृष्टोभवच्छक्रो विष्णुवाक्येन तेन ह

“মই সাৰথিও হ’ম আৰু কুৰুকুলৰ বিনাশো ঘটাম।” বিষ্ণুৰ সেই বাক্য শুনি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) অতিশয় হৃষ্ট হ’ল।

Verse 73

प्रतिगृह्य नरं हृष्टः सत्यं चास्तु वचस्तव । एवमुक्त्वा वरं देवः प्रेषयित्वाऽच्युतः स्वयम्

নৰক আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰি প্ৰভুৱে ক’লে, “তথাস্তु—তোমাৰ বাক্য সত্য হওক।” এইদৰে বৰ দান কৰি দেৱ অচ্যুতই তাক প্ৰেৰণ কৰিলে আৰু স্বয়ং অডিগ থাকিল।

Verse 74

गत्वा तु पुंडरीकाक्षो ब्रह्माणं प्राह वै पुनः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

তেতিয়া পুণ্ডৰীকাক্ষ (পদ্মনয়ন প্ৰভু) ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ পুনৰ ক’লে: “তোমাৰ দ্বাৰাই এই সকলো সৃষ্টি হৈছে—চৰাচৰসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক।”

Verse 75

आवां कार्यस्य करणे सहायौ च तव प्रभो । स्वयं कृत्वा पुनर्नाशं कर्तुं देव न बुध्यसे

হে প্ৰভু! কাৰ্য সম্পাদনত আমি দুয়ো তোমাৰ সহায়ক। কিন্তু নিজে কৰি পুনৰ তাৰ নাশ কেনেকৈ কৰিবা, হে দেৱ, সেয়া তুমি নুবুজা।

Verse 76

कृतं जुगुप्सितं कर्म शंभुमेतं जिघांसता । त्वया च देवदेवस्य सृष्टः कोपेन वै पुमान्

শম্ভুক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হৈ তুমি নিন্দনীয় কৰ্ম কৰিলা। আৰু তোমাৰ ক্ৰোধৰ ফলত দেৱদেৱৰ ৰোষৰ পৰা এক পুৰুষ সত্যই সৃষ্টি হ’ল।

Verse 77

शुद्ध्यर्थमस्य पापस्य प्रायश्चित्तं परं कुरु । गृह्णन्वह्नित्रयं देव अग्निहोत्रमुपाहर

এই পাপৰ শুদ্ধিৰ বাবে সৰ্বোত্তম প্ৰায়শ্চিত্ত কৰাঁ। হে দেৱ! ত্ৰিবিধ পবিত্ৰ অগ্নি গ্ৰহণ কৰি অগ্নিহোত্ৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰাঁ।

Verse 78

पुण्यतीर्थे तथा देशे वने वापि पितामह । स्वपत्न्या सहितो यज्ञं कुरुष्वास्मत्परिग्रहात्

হে পিতামহ! পুণ্য তীৰ্থত, অথবা পবিত্ৰ দেশত, অথবা বনতো—নিজ পত্নীৰ সৈতে, আমাৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা উপকৰণ-সম্ভাৰে যজ্ঞ সম্পাদন কৰাঁ।

Verse 79

सर्वे देवास्तथादित्या रुद्राश्चापि जगत्पते । आदेशं ते करिष्यंति यतोस्माकं भवान्प्रभुः

হে জগত্পতে! আদিত্য আৰু ৰুদ্ৰসকলসহ সকলো দেৱতাই তোমাৰ আদেশ পালন কৰিব, কিয়নো তুমি আমাৰ প্ৰভু আৰু অধিপতি।

Verse 80

एकोहि गार्हपत्योग्निर्दक्षिणाग्निर्द्वितीयकः । आहवनीयस्तृतीयस्तु त्रिकुंडेषु प्रकल्पय

গাৰ্হপত্য অগ্নি এক (মুখ্য); দক্ষিণাগ্নি দ্বিতীয়; আৰু আহৱনীয় তৃতীয়—এই তিন অগ্নিক তিন কুণ্ডত স্থাপন কৰা।

Verse 81

वर्तुले त्वर्चयात्मानम्मामथो धनुराकृतौ । चतुःकोणे हरं देवं ऋग्यजुःसामनामभिः

বৃত্তাকাৰে মোৰ উপাসনা কৰা; তাৰ পিছত ধনুৰাকাৰে। আৰু চতুৰ্কোণ (বৰ্গ) ৰূপত, ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদৰ নামসমূহেৰে দেৱ হৰ—শিৱ—ক আৰাধনা কৰা।

Verse 82

अग्नीनुत्पाद्य तपसा परामृद्धिमवाप्य च । दिव्यं वर्षसहस्रं तु हुत्वाग्नीन्शमयिष्यसि

তপস্যাৰে অগ্নিসকল জ্বলাই আৰু পৰম সমৃদ্ধি লাভ কৰি, তুমি দিব্য এক হাজাৰ বছৰ ধৰি অগ্নিত আহুতি দিবা; তাৰ পিছত অগ্নিসকল নিবারণ কৰিবা।

Verse 83

अग्निहोत्रात्परं नान्यत्पवित्रमिह पठ्यते । सुकृतेनाग्निहोत्रेण प्रशुद्ध्यंति भुवि द्विजाः

ইয়াত অগ্নিহোত্ৰতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোনো পবিত্ৰকাৰক উপায় কোৱা নহয়। সুকৃত অগ্নিহোত্ৰৰ পুণ্যৰে পৃথিৱীত দ্বিজসকল শুদ্ধ হয়।

Verse 84

पंथानो देवलोकस्य ब्राह्मणैर्दशितास्त्वमी । एकोग्निः सर्वदा धार्यो गृहस्थेन द्विजन्मना

দেৱলোকলৈ যোৱা পথসমূহ ব্ৰাহ্মণসকলে দেখুৱাই দিছে। দ্বিজ জন্ম গৃহস্থে সদায় এক পবিত্ৰ অগ্নি ধাৰণ কৰি ৰাখিব।

Verse 85

विनाग्निना द्विजेनेह गार्हस्थ्यन्न तु लभ्यते । भीष्म उवाच । योऽसौ कपालादुत्पन्नो नरो नाम धनुर्द्धरः

এই জগতত অগ্নি নথাকিলে দ্বিজে গাৰ্হস্থ্য-ধৰ্মৰ উপযুক্ত অন্ন-আহাৰ লাভ নকৰে। ভীষ্ম ক’লে: “কপালৰ পৰা উৎপন্ন ধনুৰ্ধৰ নৰ নামৰ সেই পুৰুষ…”

Verse 86

किमेष माधवाज्जात उताहो स्वेन कर्मणा । उत रुद्रेण जनितो ह्यथवा बुद्धिपूर्वकम्

এইজন মাধৱ (বিষ্ণু)ৰ পৰা জন্মিল নে, নে নিজৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰাই উৎপন্ন? নে ৰুদ্ৰে জনাইছে—অথবা বুদ্ধিপূৰ্বক, ইচ্ছা-উদ্দেশ্যসহ?

Verse 87

ब्रह्मन्हिरण्यगर्भोऽयमंडजातश्चतुर्मुखः । अद्भुतं पञ्चमं तस्य वक्त्रं तत्कथमुत्थितम्

হে ব্ৰাহ্মণ! এই হিৰণ্যগৰ্ভ অণ্ডজাত চতুৰ্মুখ। তেন্তে তেওঁৰ সেই আশ্চৰ্য পঞ্চম মুখ কেনেকৈ উদ্ভৱ হ’ল?

Verse 88

सत्वे रजो न दृश्येत न सत्वं रजसि क्वचित् । सत्वस्थो भगवान्ब्रह्मा कथमुद्रेकमादधात्

সত্ত্বত ৰজ দেখা নাযায়, আৰু ৰজত কেতিয়াও সত্ত্ব নাথাকে। যদি ভগৱান ব্ৰহ্মা সত্ত্বত স্থিত, তেন্তে ৰজৰ উদ্ৰেক তেওঁ কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰিলে?

Verse 89

मूढात्मना नरो येन हंतुं हि प्रहितो हरं । पुलस्त्य उवाच । महेश्वरहरी चैतो द्वावेव सत्पथि स्थितौ

পুলস্ত্য ক’লে: যি মোহগ্ৰস্ত মানুহ হৰ (শিৱ)ক বধ কৰিবলৈ প্ৰেৰিত হৈছিল, সি জানক—মহেশ্বৰ (শিৱ) আৰু হৰি (বিষ্ণু) এই দুয়ো সত্যপথত সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 90

तयोरविदितं नास्ति सिद्धासिद्धं महात्मनोः । ब्रह्मणः पंचमं वक्त्रमूर्द्ध्वमासीन्महात्मनः

সেই দুজন মহাত্মাৰ বাবে সিদ্ধ বা অসিদ্ধ—এমন একো কথাই অজানা নাছিল। আৰু মহাত্মা ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম মুখ ওপৰলৈ মুখ কৰি বিদ্যমান আছিল।

Verse 91

ततो ब्रह्माभवन्मूढो रजसा चोपबृंहितः । ततोऽयं तेजसा सृष्टिममन्यत मया कृता

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা ৰজস গুণে অধিক ফুলি উঠি মোহগ্ৰস্ত হ’ল। তেতিয়া নিজৰ তেজে প্ৰেৰিত হৈ তেওঁ ভাবিলে—এই সৃষ্টি মোৰেই কৃত।

Verse 92

मत्तोऽन्यो नास्ति वै देवो येन सृष्टिः प्रवर्तिता । सह देवाः सगंधर्वाः पशुपक्षिमृगाकुलाः

তেওঁ ক’লে: “মোৰ বাহিৰে আন কোনো দেৱ নাই যিয়ে এই সৃষ্টি প্ৰৱৰ্তিত কৰিছে—দেৱতাসকল, গন্ধৰ্বসকল, আৰু পশু-পক্ষী-মৃগৰ সমূহসহ।”

Verse 93

एवं मूढः स पंचास्यो विरिंचिरभवत्पुनः । प्राग्वक्त्रं मुखमेतस्य ऋग्वेदस्य प्रवर्तकम्

এইদৰে মোহগ্ৰস্ত হৈও সেই পঞ্চমুখী পুনৰ বিৰিঞ্চি (ব্ৰহ্মা) হ’ল। তেওঁৰ পূৰ্বমুখ ঋগ্বেদৰ প্ৰৱৰ্তক হ’ল।

Verse 94

द्वितीयं वदनं तस्य यजुर्वेदप्रवर्तकम् । तृतीयं सामवेदस्य अथर्वार्थं चतुर्थकम्

তাঁৰ দ্বিতীয় মুখে যজুৰ্বেদ প্ৰৱৰ্তিত হ’ল; তৃতীয় মুখে সামবেদৰ উৎস প্ৰকাশ পালে; আৰু চতুৰ্থ মুখে অথৰ্ববেদৰ অৰ্থ-তাত্পৰ্য নিৰূপিত হ’ল।

Verse 95

सांगोपांगेतिहासांश्च सरहस्यान्ससंग्रहान् । वेदानधीते वक्त्रेण पंचमेनोर्द्ध्वचक्षुषा

পঞ্চম মুখে—উৰ্ধ্বদৃষ্টিসহ—তেওঁ বেদসমূহ উপাঙ্গসহ, ইতিһাসসমূহসহ, গূঢ়-ৰহস্যযুক্ত উপদেশসহ আৰু সংকলিত সঙ্গ্ৰহসমূহসহ অধ্যয়ন কৰিলে।

Verse 96

तस्याऽसुरसुराः सर्वे वक्त्रस्याद्भुतवर्चसः । तेजसा न प्रकाशंते दीपाः सूर्योदये यथा

তাঁৰ মুখৰ আশ্চৰ্য দীপ্তিৰ সন্মুখত দেৱ-অসুৰ সকলোৱে উজ্জ্বল হ’ব নোৱাৰিলে; যেন সূৰ্যোদয়ত দীপসমূহে পোহৰ নেদেখুৱায়।

Verse 97

स्वपुरेष्वपि सोद्वेगा ह्यवर्तंत विचेतसः । न कंचिद्गणयेच्चान्यं तेजसा क्षिपते परान्

নিজ নিজ নগৰতো তেওঁলোকে উদ্বিগ্ন হৈ ঘূৰি ফুৰিলে, মন অস্থিৰ আছিল। আন কাকো গণ্য নকৰিলে, আৰু নিজৰ তেজেৰে পৰকক আঘাত কৰি নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 98

नाभिगंतु न च द्रष्टुं पुरस्तान्नोपसर्पितुम् । शेकुस्त्रस्ताः सुरास्सर्वे पद्मयोनिं महाप्रभुम्

ভীতসন্ত্রস্ত সকলো দেৱতাই মহাপ্ৰভু পদ্মযোনি (ব্ৰহ্মা)ৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰিলে, সন্মুখত চাবও নোৱাৰিলে, আৰু আগফালে ওচৰ চাপিবও নোৱাৰিলে।

Verse 99

अभिभूतमिवात्मानं मन्यमाना हतत्विषः । सर्वे ते मंत्रयामासुर्दैवता हितमात्मनः

নিজকে যেন পৰাভূত বুলি ভাবি, তেজ ম্লান হৈ পৰিল; সেই সকলো দেৱতাই নিজৰ মঙ্গলৰ কথা লৈ একেলগে পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 100

गच्छामः शरणं शंभुं निस्तेजसोऽस्य तेजसा । देवा ऊचुः । नमस्तेसर्वसत्वेश महेश्वर नमोनमः

তাঁৰ তেজত আমি নিস্তেজ; আহা, শম্ভুৰ শৰণ লওঁ। দেৱসকলে ক’লে— ‘সৰ্বসত্ত্বৰ ঈশ, মহেশ্বৰ, তোমাক নমস্কাৰ; পুনঃ পুনঃ নমস্কাৰ।’

Verse 101

जगद्योने परंब्रह्म भूतानां त्वं सनातनः । प्रतिष्ठा सर्वजगतां त्वं हेतुर्विष्णुना सह

হে জগতৰ যোনি, হে পৰম ব্ৰহ্ম! তুমি সকলো ভূতৰ সনাতন। তুমি সকলো জগতৰ আধাৰ-প্ৰতিষ্ঠা, আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে মিলি তুমি কাৰণস্বৰূপ।

Verse 102

एवं संस्तूयमानोसौ देवर्षिपितृदानवैः । अंतर्हित उवाचेदं देवाः प्रार्थयतेप्सितम्

দেৱ, দেৱঋষি, পিতৃ আৰু দানৱসকলৰ দ্বাৰা এইদৰে স্তৱিত হৈ, তেওঁ অদৃশ্য হৈ থাকিয়েই ক’লে— “হে দেৱসকল, তোমালোকৰ ইচ্ছিত বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 103

देवा ऊचुः । प्रत्यक्षदर्शनं दत्वा देहि देव यथेप्सितम् । कृत्वा कारुण्यमस्माकं वरश्चापि प्रदीयताम्

দেৱসকলে ক’লে— “হে প্ৰভু, আমাক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দান কৰি, যি ইচ্ছিত সেয়া দিয়া। আমাৰ ওপৰত কৰুণা কৰি, এটা বৰো প্ৰদান কৰা।”

Verse 104

यदस्माकं महद्वीर्यं तेज ओजः पराक्रमः । तत्सर्वं ब्रह्मणा ग्रस्तं पंचमास्यस्य तेजसा

আমাৰ যি মহাবীৰ্য, তেজ, ওজ আৰু পৰাক্ৰম আছিল—সেই সকলো পঞ্চমুখী ব্ৰহ্মাৰ তেজে ব্ৰহ্মাই গ্ৰাস কৰিলে।

Verse 105

विनेशुः सर्वतेजांसि त्वत्प्रसादात्पुनः प्रभो । जायते तु यथापूर्वं तथा कुरु महेश्वर

হে প্ৰভু! সকলো তেজ লুপ্ত হৈছে; তোমাৰ প্ৰসাদে সিহঁত যেন পূৰ্বৰ দৰে পুনৰ উদ্ভৱ হয়—এনে কৰ, হে মহেশ্বৰ।

Verse 106

ततः प्रसन्नवदनो देवैश्चापि नमस्कृतः । जगाम यत्र ब्रह्माऽसौ रजोहंकारमूढधीः

তাৰ পাছত, প্ৰসন্ন মুখে—দেৱতাসকলৰ নমস্কাৰে সন্মানিত হৈ—সেই ঠাইলৈ গ’ল, য’ত সেই ব্ৰহ্মা আছিল, যাৰ বুদ্ধি ৰজস আৰু অহংকাৰত মোহিত।

Verse 107

स्तुवंतो देवदेवेशं परिवार्य समाविशन् । ब्रह्मा तमागतं रुद्रं न जज्ञे रजसावृतः

দেৱদেৱেশ্বৰক স্তৱ কৰি, সিহঁতে তেওঁক ঘেৰি ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। কিন্তু ৰজসে আৱৃত ব্ৰহ্মাই আগত অহা ৰুদ্ৰক চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 108

सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा रंजयन्जगत् । तदादृश्यत विश्वात्मा विश्वसृग्विश्वभावनः

হাজাৰ কোটী সূৰ্যৰ তেজে জগত উজ্জ্বল কৰি, তেতিয়া বিশ্বাত্মা প্ৰকাশ পালে—বিশ্বৰ স্ৰষ্টা আৰু পালনকৰ্তা।

Verse 109

सपितामहमासीनं सकलं देवमंडलम् । अभिगम्य ततो रुद्रो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

তেতিয়া ৰুদ্ৰে পিতামহসহ সমগ্ৰ দেৱমণ্ডল আसीন থকা পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি উপস্থিত হ’ল।

Verse 110

अहोतितेजसा वक्त्रमधिकं देव राजते । एवमुक्त्वाट्टहासं तु मुमोच शशिशेखरः

তেওঁ ক’লে, “আহা দেৱ! তোমাৰ মুখ অতি প্ৰখৰ তেজে দীপ্তিমান।” এইদৰে কৈ শশিশেখৰ শিৱে ডাঙৰ অট্টহাস মুকলি কৰিলে।

Verse 111

वामांगुष्ठनखाग्रेण ब्रह्मणः पंचमं शिरः । चकर्त कदलीगर्भं नरः कररुहैरिव

বাওঁ বুঢ়া আঙুলিৰ নখৰ তীক্ষ্ণ আগৰে তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ পঞ্চম মূৰ কাটি পেলালে; যেন মানুহে নখেৰে কদলীৰ কোমল গৰ্ভ চিৰে।

Verse 112

विच्छिन्नं तु शिरः पश्चाद्भवहस्ते स्थितं तदा । ग्रहमंडलमध्यस्थो द्वितीय इव चंद्रमाः

তাৰ পাছত বিচ্ছিন্ন মূৰটো ভৱৰ হাতত স্থিৰ হ’ল; আৰু গ্ৰহমণ্ডলৰ মাজত অৱস্থিত হৈ যেন দ্বিতীয় চন্দ্ৰমা দেখা গ’ল।

Verse 113

करोत्क्षिप्तकपालेन ननर्त च महेश्वरः । शिखरस्थेन सूर्येण कैलास इव पर्वतः

হাতত তুলি ধৰা কপাল-পাত্ৰ লৈ মহেশ্বৰে নৃত্য কৰিলে; আৰু শিখৰত সূৰ্য স্থিত থকা পৰ্বতটো যেন কৈলাস পৰ্বতৰ দৰে দেখা গ’ল।

Verse 114

छिन्ने वक्त्रे ततो देवा हृष्टास्तं वृषभध्वजम् । तुष्टुवुर्विविधैस्तोत्रैर्देवदेवं कपर्दिनम्

তাৰ পাছত মুখ ছিন্ন হোৱাত, আনন্দিত দেৱসকলে বৃষভ-ধ্বজ প্ৰভু—দেৱদেৱ কপৰ্দিন শিৱক—বহুবিধ স্তোত্ৰেৰে স্তুতি কৰিলে।

Verse 115

देवा ऊचुः । नमः कपालिने नित्यं महाकालस्य कालिने । ऐश्वर्यज्ञानयुक्ताय सर्वभागप्रदायिने

দেৱাসকলে ক’লে: কপালীনক সদায় নমস্কাৰ; মহাকালৰ কাল-স্বরূপক নমস্কাৰ। ঐশ্বৰ্য আৰু জ্ঞানযুক্ত, আৰু সকলো ভাগ দানকাৰীক নমস্কাৰ।

Verse 116

नमो हर्षविलासाय सर्वदेवमयाय च । कलौ संहारकर्ता त्वं महाकालः स्मृतो ह्यसि

আনন্দময় লীলাস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ, আৰু সকলো দেৱতাময় তোমাকো নমস্কাৰ। কলিযুগত তুমিই সংহাৰকৰ্তা; সঁচাকৈ তুমিক মহাকাল বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 117

भक्तानामार्तिनाशस्त्वं दुःखांतस्तेन चोच्यसे । शंकरोष्याशुभक्तानां तेन त्वं शंकरः स्मृतः

ভক্তসকলৰ আৰ্তি-দুঃখ নাশ কৰোঁতা তুমিই; সেয়ে তোমাক ‘দুঃখান্ত’ বুলি কোৱা হয়। আৰু যিসকলে শীঘ্ৰ ভক্ত হয়, তেওঁলোকৰ বাবে তুমিই মঙ্গলকৰ; সেয়ে তুমি ‘শংকৰ’ নামে স্মৃত।

Verse 118

छिन्नं ब्रह्मशिरो यस्मात्त्वं कपालं बिभर्षि च । तेन देव कपाली त्वं स्तुतो ह्यद्य प्रसीद नः

যিহেতু তুমি ব্ৰহ্মাৰ মূৰ ছিন্ন কৰিলা আৰু সেয়ে কপাল ধাৰণ কৰিছা, হে দেৱ, তুমি ‘কপালী’ বুলি কীৰ্তিত। আজি আমি তোমাৰ স্তুতি কৰোঁ—আমালৈ প্ৰসন্ন হোৱা।

Verse 119

एवं स्तुतः प्रसन्नात्मा देवान्प्रस्थाप्य शंकरः । स्वानि धिष्ण्यानि भगवांस्तत्रैवासीन्मुदान्वितः

এইদৰে স্তৱিত হৈ, প্ৰসন্নচিত্ত শংকৰে দেৱতাসকলক বিদায় দিলে; আৰু ভগৱানে নিজৰ দিব্য ধামসমূহ স্থাপন কৰি, তাতেই আনন্দেৰে অৱস্থিত থাকিল।

Verse 120

विज्ञाय ब्रह्मणो भावं ततो वीरस्य जन्म च । शिरो नीरस्य वाक्यात्तु लोकानां कोपशांतये

ব্ৰহ্মাৰ অভিপ্ৰায় আৰু তাৰ পাছত সেই বীৰৰ জন্ম বুজি, ‘নীৰহীন’ সম্পৰ্কীয় আজ্ঞাৰ পৰা এটা শিৰ উৎপন্ন হ’ল, লোকসমূহৰ ক্ৰোধ শান্ত কৰিবলৈ।

Verse 121

शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टावाथ प्रणम्य तम् । तेजोनिधि परं ब्रह्म ज्ञातुमित्थं प्रजापतिम्

মূৰত অঞ্জলি ধৰি, তেওঁ তেতিয়া স্তৱ কৰি নমস্কাৰ কৰিলে—এইদৰে প্ৰজাপতি, পৰম ব্ৰহ্ম, তেজৰ নিধানক জানিবলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰি।

Verse 122

निरुक्तसूक्तरहस्यैरृग्यजुः सामभाषितैः । रुद्र उवाच । अप्रमेय नमस्तेस्तु परमस्य परात्मने

ঋগ্, যজুঃ আৰু সামৰ ভাষাত প্ৰকাশিত স্তোত্ৰসমূহৰ গূঢ় অৰ্থ আৰু বেদ-ৰহস্যেৰে ৰুদ্ৰে ক’লে: ‘হে অপ্ৰমেয়! তোমাক নমস্কাৰ, হে পৰম পৰাত্মা।’

Verse 123

अद्भुतानां प्रसूतिस्त्वं तेजसां निधिरक्षयः । विजयाद्विश्वभावस्त्वं सृष्टिकर्ता महाद्युते

তুমিই আশ্চৰ্যসমূহৰ উৎস, তেজৰ অক্ষয় নিধান। বিজয়ৰ দ্বাৰা তুমিই বিশ্বৰ স্বভাৱ; হে মহাদ্যুতি, তুমিই সৃষ্টিৰ স্ৰষ্টা।

Verse 124

ऊर्द्ध्ववक्त्र नमस्तेस्तु सत्वात्मकधरात्मक । जलशायिन्जलोत्पन्न जलालय नमोस्तु ते

হে ঊৰ্ধ্বমুখ প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ—তুমি সত্ত্বস্বৰূপ আৰু ধৰাধৰ। হে জলশায়ী, জলৰ পৰা উদ্ভূত আৰু জলৰ আশ্ৰয়-স্থান, তোমাক নমো নমঃ।

Verse 125

जलजोत्फुल्लपत्राक्ष जय देव पितामह । त्वया ह्युत्पादितः पूर्वं सृष्ट्यर्थमहमीश्वर

হে পূৰ্ণ বিকশিত পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়নধাৰী, জয় হৌক, হে দেব পিতামহ (ব্ৰহ্মা)! হে ঈশ্বৰ, সৃষ্টিৰ কাৰ্যৰ বাবে পূৰ্বে মই তোমাৰ দ্বাৰাই উৎপাদিত হৈছিলোঁ।

Verse 126

यज्ञाहुतिसदाहार यज्ञांगेश नमोऽस्तु ते । स्वर्णगर्भ पद्मगर्भ देवगर्भ प्रजापते

হে যজ্ঞাঙ্গেশ, তোমাক নমস্কাৰ—যজ্ঞৰ আহুতি সদায় তোমাৰ আহাৰ। হে প্ৰজাপতি, স্বৰ্ণগৰ্ভ, পদ্মগৰ্ভ, দেবগৰ্ভ, তোমাক নমো নমঃ।

Verse 127

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारः स्वधा त्वं पद्मसंभव । वचनेन तु देवानां शिरश्छिन्नं मया प्रभो

তুমিয়েই যজ্ঞ, তুমিয়েই বষটকাৰ, তুমিয়েই স্বধা, হে পদ্মসম্ভৱ। তথাপি হে প্ৰভু, মোৰ বাক্যৰ দ্বাৰাই দেবতাসকলৰ মূৰ ছিন্ন হৈছে।

Verse 128

ब्रह्महत्याभिभूतोस्मि मां त्वं पाहि जगत्पते । इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

“ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ পাপে মই অভিভূত; হে জগত্পতি, তুমি মোক ৰক্ষা কৰা।” এইদৰে দেবদেৱে ক’লে; তেতিয়া ব্ৰহ্মাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 129

ब्रह्मोवाच । सखा नाराणो देवः स त्वां पूतं करिष्यति । कीर्तनीयस्त्वया धन्यः स मे पूज्यः स्वयं विभुः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “দিব্য নাৰায়ণ তোমাৰ সখা; তেওঁ তোমাক পবিত্ৰ কৰিব। হে ধন্য, তুমি তেওঁৰ কীৰ্তি গোৱা—তেওঁ কীৰ্তনীয়। তেওঁয়েই মোৰ পূজ্য, স্বয়ং প্ৰভু বিভু।”

Verse 130

अनुध्यातोऽसि वै नूनं तेन देवेन विष्णुना । येन ते भक्तिरुत्पन्ना स्तोतुं मां मतिरुत्थिता

নিশ্চয় সেই দেব বিষ্ণুৱে তোমাক স্মৰণ কৰি ধ্যান কৰিছে; তেওঁৰ দ্বাৰাই তোমাৰ ভক্তি উদ্ভৱ হৈছে, আৰু মোক স্তৱ কৰিবলৈ তোমাৰ বুদ্ধি জাগ্ৰত হৈছে।

Verse 131

शिरश्छेदात्कपाली त्वं सोमसिद्धांतकारकः । कोटीः शतं च विप्राणामुद्धर्तासि महाद्युते

শিৰচ্ছেদৰ ফলত তুমি কপালী হ’লা আৰু সোমৰ সিদ্ধান্ত-ধৰ্ম স্থাপনকাৰী হ’লা। হে মহাদ্যুতি, তুমি শত কোটি ব্ৰাহ্মণৰ উদ্ধাৰকৰ্তা।

Verse 132

ब्रह्महत्याव्रतं कुर्या नान्यत्किंचन विद्यते । अभाष्याः पापिनः क्रूरा ब्रह्मघ्नाः पापकारिणः

ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰা উচিত; ইয়াৰ বাহিৰে একো উপায় নাই। ব্ৰহ্মঘ্ন পাপী আৰু নিষ্ঠুৰ, কথাবাৰ্তাৰ অযোগ্য, আৰু পাপকৰ্মৰ কৰ্তা।

Verse 133

वैतानिका विकर्मस्था न ते भाष्याः कथंचन । तैस्तु दृष्टैस्तथा कार्यं भास्करस्यावलोकनम्

যিসকলে বৈদিক বৈতানিক কৰ্ম কৰে কিন্তু বিকৰ্মত লিপ্ত থাকে, তেওঁলোকৰ সৈতে কোনোপধ্যেই কথা ক’ব নালাগে। তেনে লোকক দেখি তৎক্ষণাৎ ভাস্কৰ—সূৰ্যৰ দিশে দৃষ্টি দিয়া উচিত।

Verse 134

अंगस्पर्शे कृते रुद्र सचैलो जलमाविशेत् । एवं शुद्धिमवाप्नोति पूर्वं दृष्टां मनीषिभिः

হে ৰুদ্ৰ! দেহ-স্পৰ্শ ঘটিলে বস্ত্ৰসহ জলে প্ৰৱেশ কৰিব লাগে; এইদৰে পূৰ্বৰ মুনিসকলৰ দ্বাৰা দৃষ্ট শুদ্ধি লাভ হয়।

Verse 135

स भवान्ब्रह्महन्तासि शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर । चीर्णे व्रते पुनर्भूयः प्राप्स्यसि त्वं वरान्बहून्

তুমি নিশ্চয়েই ব্ৰাহ্মণ-হন্তা; সেয়ে শুদ্ধিৰ অৰ্থে ব্ৰত আচৰণ কৰা। ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হ’লে তুমি পুনৰ বহু বৰ লাভ কৰিবা।

Verse 136

एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा रुद्रस्तन्नाभिजज्ञिवान् । अचिंतयत्तदाविष्णुं ध्यानगत्या ततः स्वयं

এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা গ’ল। ৰুদ্ৰে সেই কথা বুজি নাপালে; তেতিয়া তেওঁ নিজ শক্তিৰে ধ্যান-মাৰ্গত প্ৰৱেশ কৰি সেই সময়ত বিষ্ণুক চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 137

लक्ष्मीसहायं वरदं देवदेवं सनातनम् । अष्टांगप्रणिपातेन देवदेवस्त्रिलोचनः

লক্ষ্মীসহায়, বৰদাতা, দেবদেৱ, সনাতন প্ৰভুক—ত্ৰিলোচন দেবদেৱে অষ্টাঙ্গ প্ৰণিপাতে নতমস্তক হ’ল।

Verse 138

तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंखचक्रगदाधरम् । रुद्र उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं परात्परं विष्णुमनंतवीर्यं

প্ৰণত হৈ তেওঁ শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলে। ৰুদ্ৰ ক’লে: “বিষ্ণু পৰমৰো পৰম—অমৃত, পুৰাতন; পৰাত্পৰ, অনন্ত বীৰ্য্যসম্পন্ন।”

Verse 139

स्मरामि नित्यं पुरुषं वरेण्यं नारायणं निष्प्रतिमं पुराणम् । परात्परं पूर्वजमुग्रवेगं गंभीरगंभीरधियां प्रधानम्

মই সদায় স্মৰণ কৰোঁ সেই পৰম বৰেণ্য পুৰুষক—নাৰায়ণক, অতুলনীয় আৰু আদিপুৰাণ; সৰ্বোচ্চৰো ওপৰত, সকলোৰে আদিজনক, অদম্য বেগেৰে প্ৰভাৱশালী, আৰু গভীৰ ধ্যানী মনৰ পৰম আশ্ৰয়।

Verse 140

नतोस्मि देवं हरिमीशितारं परात्परं धामपरं च धाम । परापरं तत्परमं च धाम परापरेशं पुरुषं विशालम्

মই হৰি-দেৱক নমস্কাৰ কৰোঁ—ঈশিতাৰ, পৰম শাসক; সৰ্বোচ্চৰো ওপৰত, পৰম ধাম আৰু সকলো ধামৰ আধাৰ; উচ্চ-নীচ দুয়োটাৰো ওপৰত, পৰম আশ্ৰয়; উচ্চ-নীচ সকলোৰে অধীশ, বিশাল সৰ্বব্যাপী পুৰুষ।

Verse 141

नारायणं स्तौमि विशुद्धभावं परापरं सूक्ष्ममिदं ससर्ज । सदास्थितत्वात्पुरुषप्रधानं शांतं प्रधानं शरणं ममास्तु

মই নাৰায়ণক স্তৱ কৰোঁ, যাঁৰ ভাব অতি বিশুদ্ধ—যি পৰাত্পৰো আৰু অন্তৰ্ব্যাপীও—যাঁহে এই সূক্ষ্ম বিশ্ব সৃষ্টি কৰিলে। সদা অৱস্থিত থকাৰ বাবে তেওঁ পৰম পুৰুষ, প্ৰধান তত্ত্ব; শান্ত, আদিপ্ৰধান—তেওঁয়েই মোৰ শৰণ হওক।

Verse 142

नारायणं वीतमलं पुराणं परात्परं विष्णुमपारपारम् । पुरातनं नीतिमतां प्रधानं धृतिक्षमाशांतिपरं क्षितीशम्

মই নাৰায়ণক নমস্কাৰ কৰোঁ—নির্মল আৰু আদিপুৰাণ; পৰাত্পৰ বিষ্ণু, অপাৰৰো পাৰ, অগাধ আৰু সীমাৰ ওপৰত। তেওঁ প্ৰাচীন, নীতিমতাসকলৰ মাজত প্ৰধান; ধৈৰ্য, ক্ষমা আৰু শান্তিয়েই যাঁৰ স্বভাৱ—পৃথিৱীৰ অধীশ।

Verse 143

शुभं सदा स्तौमि महानुभावं सहस्रमूर्द्धानमनेकपादम् । अनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रं क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रम्

মই সদায় সেই শুভ, মহানুভাৱ প্ৰভুক স্তৱ কৰোঁ—সহস্ৰ মূৰ্ধা আৰু বহু পদবিশিষ্ট; অনন্ত বাহুযুক্ত, চন্দ্ৰ-সূৰ্য যাঁৰ নয়ন; যি ক্ষৰো আৰু অক্ষৰো, আৰু যি ক্ষীৰ-সমুদ্ৰত শয়ন কৰে।

Verse 144

नारायणं स्तौमि परं परेशं परात्परं यत्त्रिदशैरगम्यम् । त्रिसर्गसंस्थं त्रिहुताशनेत्रं त्रितत्वलक्ष्यं त्रिलयं त्रिनेत्रम्

মই নাৰায়ণক স্তৱ কৰোঁ—সেই পৰম পৰেশ, প্ৰভুসমূহৰ প্ৰভু, পৰাত্পৰ, যাক ত্ৰিদশ দেৱতাসকলেও অগম্য। তেওঁ ত্ৰিসৰ্গৰ আধাৰ; ত্ৰিহুতাশনেই যাৰ নেত্ৰ; ত্ৰিতত্ত্বৰ দ্বাৰা লক্ষ্যণীয় লক্ষ্য; ত্ৰিলয়স্বৰূপ; আৰু ত্ৰিনেত্ৰধাৰী।

Verse 145

नमामि नारायणमप्रमेयं कृते सितं द्वापरतश्च रक्तम् । कलौ च कृष्णं तमथो नमामि ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान्

মই অপ্রমেয় নাৰায়ণক নমস্কাৰ কৰোঁ—কৃতযুগত শুভ্ৰ, দ্বাপৰত ৰক্তবৰ্ণ, আৰু কলিত কৃষ্ণবৰ্ণ। পুনৰো মই সেইজনক নমাওঁ, যিয়ে নিজৰ মুখৰ পৰা ব্ৰাহ্মণসকলক সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 146

भुजांतरात्क्षत्रमथोरुयुग्माद्विशः पदाग्राच्च तथैव शूद्रान् । नमामि तं विश्वतनुं पुराणं परात्परं पारगमप्रमेयम्

তেওঁৰ বাহুৰ পৰা ক্ষত্ৰিয়সকল উদ্ভৱ হ’ল; তেওঁৰ উৰুযুগ্মৰ পৰা বৈশ্যসকল; আৰু তেওঁৰ পদাগ্ৰৰ পৰা শূদ্ৰসকল। মই সেই বিশ্বতনু পুৰাণক নমাওঁ—পৰাত্পৰ, পাৰৰো পাৰ, অপ্রমেয়।

Verse 147

सूक्ष्ममूर्त्तिं महामूर्त्तिं विद्यामूर्त्तिममूर्तिकम् । कवचं सर्वदेवानां नमस्ये वारिजेक्षणम्

সূক্ষ্মমূৰ্তি, মহামূৰ্তি, বিদ্যামূৰ্তি আৰু অমূৰ্ত—সৰ্বদেৱতাৰ কবচ, পদ্মনয়ন প্ৰভুক মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 148

सहस्रशीर्षं देवेशं सहस्राक्षं महाभुजम् । जगत्संव्याप्य तिष्ठंतं नमस्ये परमेश्वरम्

সহস্ৰশিৰ দেৱেশ, সহস্ৰাক্ষ মহাবাহু—যি সমগ্ৰ জগতত ব্যাপি তাক ধাৰণ কৰি স্থিত; সেই পৰমেশ্বৰক মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 149

शरण्यं शरणं देवं विष्णुं जिष्णुं सनातनम् । नीलमेघप्रतीकाशं नमस्ये शार्ङ्गपाणिनम्

মই বিষ্ণুক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি শৰণ্য আৰু শৰণদাতা দেৱ, সদা বিজয়ী আৰু সনাতন; নীলা বৰষুণ-মেঘ সদৃশ দীপ্তিমান, শাৰ্ঙ্গ ধনু ধাৰণকাৰী।

Verse 150

शुद्धं सर्वगतं नित्यं व्योमरूपं सनातनम् । भावाभावविनिर्मुक्तं नमस्ये सर्वगं हरिम्

মই হৰিক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি শুদ্ধ, সর্বব্যাপী, নিত্য, আকাশ-স্বৰূপ আৰু সনাতন; ভাব আৰু অভাৱ দুয়োটাৰ পৰা মুক্ত, সকলোতে ব্যাপ্ত।

Verse 151

न चात्र किंचित्पश्यामि व्यतिरिक्तं तवाच्युत । त्वन्मयं च प्रपश्यामि सर्वमेतच्चराचरम्

হে অচ্যুত! মই ইয়াত তোমাৰ পৰা পৃথক একোৱেই নেদেখোঁ; সত্যই, এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগত—চলমান আৰু অচল—মই তোমাৰে পৰিপূৰ্ণ দেখোঁ।

Verse 152

एवं तु वदतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । इतीरितेस्तेन सनातन स्वयं परात्परस्तस्य बभूव दर्शने

এইদৰে পৰমেষ্ঠী ৰুদ্ৰে এনেদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতে, আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা এই কথা ঘোষিত হোৱাৰ পিছত, সনাতন—নিজেই পৰাত্পৰ, পৰাত্পৰৰো ওপৰত—তেওঁৰ সন্মুখত দৰ্শনীয় ৰূপে প্ৰকাশ পালে।

Verse 153

रथांगपाणिर्गरुडासनो गिरिं विदीपयन्भास्करवत्समुत्थितः । वरं वृणीष्वेति सनातनोब्रवीद्वरस्तवाहं वरदः समागतः

তেতিয়া সনাতন প্ৰভু—হাতত চক্র ধাৰণ কৰি আৰু গৰুড়াসনত অধিষ্ঠিত হৈ—সূৰ্যৰ দৰে উদিত হৈ পৰ্বতক আলোকিত কৰিলে। তেওঁ ক’লে, “বৰ বাছি লোৱা; মই বৰদাতা হৈ আহিছোঁ, তোমাক বৰ দিবলৈ উপস্থিত।”

Verse 154

इतीरिते रुद्रवरो जगाद ममातिशुद्धिर्भविता सुरेश । न चास्य पापस्य हरं हि चान्यत्संदृश्यतेग्र्यं च ऋते भवं तम्

এই কথা শুনি শ্ৰেষ্ঠ ৰুদ্ৰই উত্তৰ দিলে: 'হে দেৱতাৰ অধিপতি, মই সম্পূৰ্ণৰূপে শুদ্ধ হম। এই পাপ মোচনৰ বাবে ভৱৰ (শিৱ) বাহিৰে আন কোনো শ্ৰেষ্ঠ উপায় দেখা নাযায়।'

Verse 155

ब्रह्महत्याभिभूतस्य तनुर्मे कृष्णतां गता । शवगंधश्च मे गात्रे लोहस्याभरणानि मे

ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে গ্ৰাস কৰাত মোৰ শৰীৰ ক’লা পৰি গৈছে; মোৰ অংগবোৰত মৃতদেহৰ দৰে দুৰ্গন্ধ লাগি আছে, আৰু মোৰ অলংকাৰবোৰ লো হৈ পৰিছে।

Verse 156

कथं मे न भवेदेवमेतद्रूपं जनार्दनम् । किं करोमि महादेव येन मे पूर्विका तनूः

জনাৰ্দন মোৰ আগত এই ৰূপত কিয় আৱিৰ্ভাৱ নহ’ব? হে মহাদেৱ, মই কি কৰিম যাতে মোৰ পূৰ্বৰ শৰীৰ (অৱস্থা) ঘূৰাই পাওঁ?

Verse 157

त्वत्प्रसादेन भविता तन्मे कथय चाच्युत । विष्णुरुवाच । ब्रह्मवध्या परा चोग्रा सर्वकष्टप्रदा परा

'আপোনাৰ কৃপাত সেয়া হ'ব—মোক সেই কথা কওক, হে অচ্যুত।' বিষ্ণুৱে উত্তৰ দিলে: 'ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ পৰম আৰু ভয়ংকৰ, আৰু ই সকলো ধৰণৰ দুখ-কষ্ট কঢ়িয়াই আনে।'

Verse 158

मनसापि न कुर्वीत पापस्यास्य तु भावनाम् । भवता देववाक्येन निष्ठा चैषा निबोधिता

মনতো এই পাপৰ কথা চিন্তা কৰিব নালাগে। আপোনাৰ এই দৈৱিক বাক্যৰ দ্বাৰা, এই দৃঢ় সংকল্পও অৱগত (আৰু প্ৰতিষ্ঠিত) কৰা হৈছে।

Verse 159

इदानीं त्वं महाबाहो ब्रह्मणोक्तं समाचर । भस्मसर्वाणि गात्राणि त्रिकालं घर्षयेस्तनौ

এতিয়া, হে মহাবাহো, ব্ৰহ্মাই যি কৈছে তাক আচৰণ কৰা; পবিত্ৰ ভস্ম দেহৰ সকলো অংগত ত্ৰিকালত ঘঁহি ঘঁহি লেপন কৰা।

Verse 160

शिखायां कर्णयोश्चैव करे चास्थीनि धारय । एवं च कुर्वतो रुद्र कष्टं नैव भविष्यति

শিখাত, কাণত আৰু হাততো অস্থি ধাৰণ কৰা; হে ৰুদ্ৰ, এইদৰে কৰোঁতাজনৰ কোনো কষ্ট নাহে।

Verse 161

संदिश्यैवं स भगवांस्ततोंऽतर्द्धानमीश्वरः । लक्ष्मीसहायो गतवान्रुद्रस्तं नाभिजज्ञिवान्

এইদৰে উপদেশ দি সেই ভগৱান ঈশ্বৰ তেতিয়া অন্তৰ্ধান হ’ল। লক্ষ্মীৰ সহায়ে সৈতে তেওঁ গ’ল, কিন্তু ৰুদ্ৰে তেওঁক চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 162

कपालपाणिर्देवेशः पर्यटन्वसुधामिमाम् । हिमवंतं समैनाकं मेरुणा च सहैव तु

দেৱেশ কপালপাণি (শিৱ) এই পৃথিৱীত পৰিভ্ৰমণ কৰিলে—মৈনাকসহ হিমৱন্তলৈ, আৰু মেৰু পৰ্বতলৈও গ’ল।

Verse 163

कैलासं सकलं विंध्यं नीलं चैव महागिरिम् । कांचीं काशीं ताम्रलिप्तां मगधामाविलां तथा

কৈলাস, সমগ্ৰ বিন্ধ্য পৰ্বতমালা, নীল পৰ্বত আৰু মহাগিৰি মহাপৰ্বত; তদুপৰি কাঞ্চী, কাশী, তাম্ৰলিপ্তা, মগধা আৰু আৱিলাও।

Verse 164

वत्सगुल्मं च गोकर्णं तथा चैवोत्तरान्कुरून् । भद्राश्वं केतुमालं च वर्षं हैरण्यकं तथा

আৰু তেওঁ বত্সগুল্ম আৰু গোকৰ্ণ, তদুপৰি উত্তৰ কুৰুসকলৰ নাম উচ্চাৰণ কৰিলে; ভদ্ৰাশ্ব আৰু কেতুমাল, আৰু হিৰণ্যক নামেৰে খ্যাত বৰ্ষ/দেশো উল্লেখ কৰিলে।

Verse 165

कामरूपं प्रभासं च महेंद्रं चैव पर्वतम् । ब्रह्महत्याभिभूतोसौ भ्रमंस्त्राणं न विंदति

সেইজন কামৰূপ, প্ৰভাস আৰু মহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈও ভ্ৰমণ কৰিলে; কিন্তু ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপে আচ্ছন্ন হৈ তেওঁ কোনো আশ্ৰয়, কোনো মুক্তি নাপালে।

Verse 166

त्रपान्वितः कपालं तु पश्यन्हस्तगतं सदा । करौ विधुन्वन्बहुशो विक्षिप्तश्च मुहुर्मुहुः

লজ্জাৰে আৱৃত হৈ তেওঁ সদায় হাতত থকা কপাল-পাত্ৰটোলৈ বাৰে বাৰে চাই থাকিল; বহুবার হাত দুটা ঝাঁকুনি দি, পুনঃপুনঃ অস্থিৰতাৰে ছটফটাই পেলালে।

Verse 167

यदास्य धुन्वतो हस्तौ कपालं पतते न तु । तदास्य बुद्धिरुत्पन्ना व्रतं चैतत्करोम्यहम्

যেতিয়া তেওঁ হাত দুটা ঝাঁকাইছিল, তথাপি কপালটো নপৰিল; তেতিয়াই তেওঁৰ অন্তৰত বোধ জাগিল—“মই এই ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিম।”

Verse 168

मदीयेनैव मार्गेण द्विजा यास्यंति सर्वतः । ध्यात्वैवं सुचिरं देवो वसुधां विचचार ह

“মোৰেই পথেদি দ্বিজসকল সকলো ঠাইলৈ যাত্ৰা কৰিব।” এইদৰে বহুক্ষণ ধ্যান কৰি, সেই দেৱতা পৃথিৱীত বিচৰণ কৰি ফুৰিল।

Verse 169

पुष्करं तु समासाद्य प्रविष्टोऽरण्यमुत्तमम् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानामृगरवाकुलम्

পুষ্কৰলৈ উপস্থিত হৈ তেওঁ উত্তম অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে; নানা ধৰণৰ গছ-লতাৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু বিভিন্ন বনৰীয়া পশুৰ ডাকত মুখৰিত।

Verse 170

द्रुमपुष्पभरामोद वासितं यत्सुवायुना । बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम्

সুগন্ধি বতাহে সি সুগন্ধিত আছিল, গছৰ ফুলৰ গন্ধে ভৰপূৰ; আৰু ভূমিতল ফুলেৰে এনেদৰে অলংকৃত যেন বুদ্ধিপূৰ্বক সজাই থোৱা।

Verse 171

नानागधंरसैरन्यैः पक्वापक्वैः फलैस्तथा । विवेश तरुवृंदेन पुष्पामोदाभिनंदितः

পুষ্পৰ সুগন্ধে প্ৰশংসিত গছৰ গুচ্ছৰ মাজেৰে তেওঁ সেই উপবনত প্ৰৱেশ কৰিলে, য’ত নানা গন্ধ-ৰসে ভৰপূৰ ফল আছিল—কিছুমান পকা, কিছুমান অপকা।

Verse 172

अत्राराधयतो भक्त्या ब्रह्मा दास्यति मे वरम् । ब्रह्मप्रसादात्संप्राप्तं पौष्करं ज्ञानमीप्सितम्

ইয়াত মই ভক্তিৰে আৰাধনা কৰিলে ব্ৰহ্মাই মোক বৰ দিব। ব্ৰহ্মাৰ কৃপাতে মই পুষ্কৰৰ ইচ্ছিত পবিত্ৰ জ্ঞান লাভ কৰিলোঁ।

Verse 173

पापघ्नं दुष्टशमनं पुष्टिश्रीबलवर्द्धनम् । एवं वै ध्यायतस्तस्य रुद्रस्यामिततेजसः

তেওঁ পাপনাশক, দুষ্টদমনকাৰী, আৰু পুষ্টি, শ্ৰী তথা বল বৃদ্ধি কৰোঁতা; এইদৰে অমিত তেজস্বী ৰুদ্ৰক ধ্যান কৰোঁতাই ফল লাভ কৰে।

Verse 174

आजगाम ततो ब्रह्मा भक्तिप्रीतोऽथ कंजजः । उवाच प्रणतं रुद्रमुत्थाप्य च पुनर्गुरुः

তেতিয়া পদ্মজ ব্ৰহ্মা ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ আহিল। প্ৰণাম কৰি নত হোৱা ৰুদ্ৰক উঠাই, সেই পূজনীয় গুৰু পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 175

दिव्यव्रतोपचारेण सोहमाराधितस्त्वया । भवता श्रद्धयात्यर्थं ममदर्शनकांक्षया

তোমাৰ দিব্য ব্ৰতৰ উপচাৰ আৰু সেৱাৰ দ্বাৰা তুমি মোক আৰাধনা কৰিলা। গভীৰ শ্ৰদ্ধাৰে, মোৰ দৰ্শনৰ প্ৰবল আকাঙ্ক্ষাত তুমি এই কৰিলা।

Verse 176

व्रतस्था मां हि पश्यंति मनुष्या देवतास्तथा । तदिच्छया प्रयच्छामि वरं यत्प्रवरं वरम्

ব্ৰতত স্থিত মানুহ আৰু দেবতাসকল—উভয়েই—মোক দৰ্শন কৰে। সেই ইচ্ছা অনুসাৰে মই তোমাক বৰ দিওঁ, বৰসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বৰ।

Verse 177

सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं व्रतं यस्मान्निषेवितम् । मनोवाक्कायभावैश्च संतुष्टेनांतरात्मना

সেয়ে সকলো কাম্য সিদ্ধিৰ বাবে এই ব্ৰত পালন কৰা উচিত—যাৰ অন্তৰাত্মা সন্তুষ্ট, আৰু যি মন, বাক্য, দেহ আৰু ভাবত সংযমী।

Verse 178

कं ददामि च वै कामं वद भोस्ते यथेप्सितम् । रुद्र उवाच । एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महा वरः

“মই তোমাক কোন বৰ দিম, আৰু তুমি কি কামনা কৰা? হে মহাশয়, যি দৰে ইচ্ছা তেনেদৰে কোৱা।” ৰুদ্ৰ ক’লে: “হে ভগৱান, আজি এইটোৱেই মহাবৰ—সম্পূৰ্ণ পৰ্যাপ্ত।”

Verse 179

यद्दृष्टोसि जगद्वंद्य जगत्कर्तर्नमोस्तुते । महता यज्ञसाध्येन बहुकालार्जितेन च

হে জগতৰ কৰ্তা, হে সমগ্ৰ বিশ্বে বন্দিত, তোমাক নমস্কাৰ। মহৎ যজ্ঞ-সাধনাৰে, বহুদিনৰ সাধনা-প্ৰচেষ্টাৰে অৰ্জিত ফলত, মই তোমাৰ দৰ্শন লাভ কৰিলোঁ।

Verse 180

प्राणव्ययकरेण त्वं तपसा देव दृश्यते । इदं कपालं देवेश न करात्पतितं विभो

হে দেৱ, প্ৰাণক্ষয়কাৰী তপস্যাৰ দ্বাৰাই তোমাৰ দৰ্শন হয়। হে দেৱেশ, হে সর্বব্যাপী বিভো—এই কপাল-পাত্ৰ তোমাৰ হাতৰ পৰা নপতিল।

Verse 181

त्रपाकरा ऋषीणां च चर्यैषा कुत्सिता विभो । त्वत्प्रसादाद्व्रतं चेदं कृतं कापालिकं तु यत्

হে বিভো, এই আচৰণ ঋষিসকলৰ বাবে লজ্জাজনক আৰু নিন্দিত। তথাপি তোমাৰ কৃপাতে এই ব্ৰত—এই কপালিক ব্ৰত—গ্ৰহণ কৰা হ’ল।

Verse 182

सिद्धमेतत्प्रपन्नस्य महाव्रतमिहोच्यताम् । पुण्यप्रदेशे यस्मिंस्तु क्षिपामीदं वदस्व मे

শৰণাগতজনৰ বাবে এই কথা স্থিৰ। এতিয়া ইয়াত মোক মহাব্ৰত বিষয়ে কোৱা। আৰু কোন পুণ্য প্ৰদেশত মই সোনকালে ইয়াক পালন কৰিম—সেয়া মোক বুজাই দিয়া।

Verse 183

पूतो भवामि येनाहं मुनीनां भावितात्मनाम् । ब्रह्मोवाच । अविमुक्तं भगवतः स्थानमस्ति पुरातनम्

“যাৰ দ্বাৰা মই পবিত্ৰ হওঁ—ধ্যান-ভাবনাৰে শুদ্ধচিত্ত মুনিসকলৰ সান্নিধ্যত।” ব্ৰহ্মাই ক’লে: “ভগৱানৰ এক প্ৰাচীন পবিত্ৰ ধাম আছে, যাৰ নাম অৱিমুক্ত।”

Verse 184

कपालमोचनं तीर्थं तव तत्र भविष्यति । अहं च त्वं स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि भविष्यति

তাত তোমাৰ বাবে ‘কপালমোচন’ নামে পবিত্ৰ তীৰ্থ উদ্ভৱ হ’ব। তাত মই আৰু তুমি অৱস্থিত থাকিম, আৰু বিষ্ণুও তাতেই উপস্থিত থাকিব।

Verse 185

दर्शने भवतस्तत्र महापातकिनोपि ये । तेपि भोगान्समश्नंति विशुद्धा भवने मम

তাত তোমাৰ দৰ্শন-মাত্ৰে, মহাপাপৰ দোষীসকলেও—সেই লোকসকলেও—মোৰ ধামত বিশুদ্ধ হৈ দিব্য ভোগ উপভোগ কৰে।

Verse 186

वरणापि असीचापि द्वे नद्यौ सुरवल्लभे । अंतराले तयोः क्षेत्रे वध्या न विशति क्वचित्

হে সুৰসকলৰ প্ৰিয়ে, বৰণা আৰু অসী—এই দুটা নদী। সিহঁতৰ মাজৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, যিজন বধৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত, সি কেতিয়াও প্ৰৱেশ নকৰে।

Verse 187

तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणां प्रवरं तव । आदेहपतनाद्ये तु क्षेत्रं सेवंति मानवाः

তীৰ্থসমূহৰ মাজত তুমি শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ; ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজত তুমি শ্ৰেষ্ঠ ক্ষেত্ৰ। জন্মৰ আৰম্ভণিৰ পৰা দেহপতন (মৃত্যু) পৰ্যন্ত মানুহে এই পবিত্ৰ স্থানৰ সেৱাত নিয়োজিত থাকে।

Verse 188

ते मृता हंसयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः । पंचक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं दत्तं मया तव

তাত মৃত্যু হ’লে সিহঁতে হংস-বাহন দিৱ্য ৰথেৰে স্বৰ্গলৈ গমন কৰে, চাৰিওফালে নিৰ্ভয় হৈ। পাঁচ ক্ৰোশ পৰিমিত এই ক্ষেত্ৰ মই তোমাক দান কৰিলোঁ।

Verse 189

क्षेत्रमध्याद्यदा गंगा गमिष्यति सरित्पतिम् । तदा सा महती पुण्या पुरी रुद्र भविष्यति

যেতিয়া পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মাজৰ পৰা গঙ্গা নদীপতি সাগৰৰ ওচৰলৈ গমন কৰিব, তেতিয়া সেই স্থান ৰুদ্ৰৰ মহৎ আৰু পুণ্যময়ী পুৰী হ’ব।

Verse 190

पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चापि सरस्वती । उदङ्मुखी योजने द्वे गच्छते जाह्नवी नदी

পুণ্যময়ী গঙ্গা উত্তৰমুখে বয়, আৰু সৰস্বতী পূৰ্বমুখে বয়; জাহ্নৱী নদীও দুয়ো যোজন পৰ্যন্ত উত্তৰমুখে গমন কৰে।

Verse 191

तत्र वै विबुधाः सर्वे मया सह सवासवाः । आगता वासमेष्यंति कपालं तत्र मोचय

তাত নিশ্চয় সকলো দেবতা—মোৰ সৈতে আৰু ইন্দ্ৰসহ—আহি উপস্থিত হৈছে আৰু বাস কৰিব। তাতেই তুমি সেই কপালখন মুক্ত কৰি দিয়া।

Verse 192

तस्मिंस्तीर्थे तु ये गत्वा पिण्डदानेन वै पितॄन् । श्राद्धैस्तु प्रीणयिष्यंति तेषां लोकोऽक्षयो दिवि

সেই তীৰ্থলৈ গৈ যিসকলে পিণ্ডদান আৰু শ্ৰাদ্ধক্ৰিয়াৰে পিতৃসকলক সন্তুষ্ট কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে স্বৰ্গত অক্ষয় লোক লাভ হয়।

Verse 193

वाराणस्यां महातीर्थे नरः स्नातो विमुच्यते । सप्तजन्मकृतात्पापाद्गमनादेव मुच्यते

ৱাৰাণসীৰ মহাতীৰ্থত যি নৰে স্নান কৰে সি মুক্ত হয়; কেৱল তাত গমন কৰিলেই সাত জন্মৰ সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 194

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानामुत्तमं परिकीर्तितम् । त्यजंति तत्र ये प्राणान्प्राणिनः प्रणतास्तव

সেই তীৰ্থ সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম বুলি কীৰ্তিত। যিসকল প্ৰাণী তোমাক প্ৰণাম কৰি ভক্তিভাৱে তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 195

रुद्रत्वं ते समासाद्य मोदंते भवता सह । तत्रापि हि तु यद्दत्तं दानं रुद्र यतात्मना

ৰুদ্ৰত্ব লাভ কৰি তেওঁলোকে তোমাৰ সৈতে একেলগে আনন্দ কৰে। আৰু তাতো, হে ৰুদ্ৰ, সংযমী আত্মাই যি দান দিয়ে, সেয়া সত্যই মহাপুণ্যদায়ক হয়।

Verse 196

स्यान्महच्च फलं तस्य भविता भावितात्मनः । स्वांगस्फुटित संस्कारं तत्र कुर्वंति ये नराः

ভাবিত আত্মা, সংযমী জনৰ বাবে নিশ্চয়েই মহৎ ফল হ’ব। যিসকল নৰ তাত নিজৰ দেহক বিধিমতে সংস্কাৰ কৰি শুদ্ধ কৰি নিৰ্ধাৰিত আচাৰ সম্পন্ন কৰে।

Verse 197

ते रुद्रलोकमासाद्य मोदंते सुखिनः सदा । तत्र पूजा जपो होमः कृतो भवति देहिनां

ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰি তেওঁলোকে সদায় সুখী হৈ আনন্দ কৰে। তাত দেহধাৰীসকলৰ হৈ পূজা, জপ আৰু হোম কৰা হোৱা বুলি গণ্য হয়।

Verse 198

अनंतफलदः स्वर्गो रुद्रभक्तियुतात्मनः । तत्र दीपप्रदाने तु ज्ञानचक्षुर्भवेन्नरः

ৰুদ্ৰভক্তিযুক্ত চিত্তৰ বাবে স্বৰ্গ অনন্ত ফলদায়ক। আৰু তাত দীপদান কৰিলে মানুহে জ্ঞানচক্ষু লাভ কৰে।

Verse 199

अव्यंगं तरुणं सौम्यं रूपवंतं तु गोसुतम् । योङ्कयित्वा मोचयति स याति परमं पदम्

যি নিৰ্দোষ, তৰুণ, সৌম্য আৰু ৰূপৱন্ত গোৱাছুৰাক জুৱলি ধৰি পুনৰ মুকলি কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 200

पितृभिः सहितो मोक्षं गच्छते नात्र संशयः । अथ किं बहुनोक्तेन यत्तत्र क्रियते नरैः

পিতৃসকলৰ সৈতে সি মোক্ষলৈ যায়—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? তাত মানুহে যি কৰে, সেয়াই ফল দিয়ে।