Adhyaya 46
Bhumi KhandaAdhyaya 4666 Verses

Adhyaya 46

The Vena Episode and the Sukalā Narrative: The Speaking Sow, Pulastya’s Curse, and Indra’s Appeal

এই অধ্যায়ত ৰজাই আৰু তেওঁৰ প্ৰিয়া সুদেৱাই নিজৰ পোৱালিৰ প্ৰতি অতি স্নেহশীল পতিত শূকৰীক দেখি দয়া কৰে। আশ্চৰ্য এই যে শূকৰীয়ে শুদ্ধ সংস্কৃতত কথা কয়; তেতিয়া ৰজাই সুধে—তুমি কোন, আৰু কোন কৰ্মফলে এই অৱস্থা লাভ কৰিলা? শূকৰী (শূকাৰী) পুৰ্বজন্মৰ কাহিনী কয়: মেরু পৰ্ব্বতত গীত-বিদ্যাত নিপুণ বিদ্যাধৰ (ৰঙ্গবিদ্যাধৰ) আৰু ঋষি পুলস্ত্যৰ মাজত বিতৰ্ক হয়—গীতৰ প্ৰভাৱ বনাম তপস্যা, একাগ্ৰতা আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযমৰ মহিমা। অহংকাৰত গায়কে ধ্যানমগ্ন ব্ৰাহ্মণক বৰাহ-ৰূপে উপদ্ৰৱ কৰে; পুলস্ত্য তেতিয়া তাক শূকৰীৰ গৰ্ভত জন্ম ল’বলৈ শাপ দিয়ে। শাপগ্ৰস্ত জনে ইন্দ্ৰ (শক্ৰ)ৰ শৰণ লয়। ইন্দ্ৰ মধ্যস্থ হৈ পুলস্ত্যৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰে; ঋষিয়ে ইন্দ্ৰৰ অনুৰোধ মানি শর্তসাপেক্ষে ক্ষমা দান কৰে আৰু কৰ্ম-সমাধানত মনুবংশীয় ৰজা ইক্ষ্বাকুৰ আগমনৰ কথা সূচায়। শেষত শূকৰীয়ে নিজৰ পুৰণি অপৰাধ স্বীকাৰ কৰি পুনর্জন্মত নৈতিক কাৰণ-কাৰ্যৰ সত্য প্ৰকাশ কৰে।

Shlokas

Verse 1

षट्चत्वारिंशोऽध्यायः । सुकलोवाच । श्वसंतीं शूकरीं दृष्ट्वा पतितां पुत्रवत्सलाम् । सुदेवावकृपयाविष्टा गत्वा तां दुःखितां प्रति

সুকলায় ক’লে: পুত্ৰস্নেহে ভৰা শ্বসন্তী নামৰ শূকৰীক পতিত অৱস্থাত দেখি, সুদেৱা কৰুণাৰে আচ্ছন্ন হৈ সেই দুঃখিতাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 2

अभिषिच्य मुखं तस्याः शीतलेनोदकेन च । पुनः सर्वांगमेवापि दुःखितां रणशालिनीम्

তেওঁ শীতল জলেৰে তাইৰ মুখ ছিটাই দিলে; পুনৰ দুখে পীড়িতা সেই ৰণশালিনী নাৰীৰ সমগ্ৰ দেহতো জলেৰে অভিষেক কৰিলে।

Verse 3

पुण्येन शीततोयेन सा उवाचाभिषिंचतीम् । उवाच मानुषीं वाचं सुस्वरं नृपतिप्रियाम्

পুণ্যময় শীতল জলেৰে অভিষেক কৰি থাকোঁতে তাই ক’লে; সুমধুৰ স্বৰে মানৱীয় বাক্য উচ্চাৰিলে, যি নৃপতিক প্ৰিয় লাগিল।

Verse 4

सुखं भवतु ते देवि अभिषिक्ता त्वया यदि । संपर्काद्दर्शनात्तेद्य गतो मे पापसंचयः

হে দেবী, তোমাৰ সুখ হৌক। যদি মই তোমাৰ দ্বাৰা অভিষিক্ত হওঁ, তেন্তে আজি তোমাৰ স্পৰ্শ আৰু দর্শনে মোৰ পাপসঞ্চয় নাশ হ’ল।

Verse 5

तदाकर्ण्य महद्वाक्यमद्भुताकारसंयुतम् । चित्रमेतन्मया दृष्टं कृतं तेऽनामयं वचः

সেই মহৎ বাক্য, আশ্চৰ্য অৰ্থেৰে যুক্ত, শুনি (তেওঁ ক’লে:) “ই এক বিস্ময়—মই ই দেখিলোঁ। তোমাৰ কল্যাণৰ বাবে অনাময় বাক্য মই ক’লোঁ।”

Verse 6

पशुजातिमतीचेयं सौष्ठवं भाषते स्फुटम् । स्वरव्यंजनसंपन्नं संस्कृतमुत्तमं मम

ই পশুজাতিৰ হ’লেও স্পষ্ট আৰু সুন্দৰভাৱে কথা কয়; স্বৰ-ব্যঞ্জনেৰে সম্পূৰ্ণ, মোৰ উত্তম সংস্কৃত উচ্চাৰে।

Verse 7

हर्षेण विस्मयेनापि कृत्वा साहसमुत्तमम् । तत्रस्था सा महाभागा तं पतिं वाक्यमब्रवीत्

হৰ্ষ আৰু বিস্ময়ে ভৰি, অতি উত্তম সাহসিক কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, তাত থিয় হৈ সেই মহাভাগা নাৰীয়ে স্বামীৰ প্ৰতি এই বাক্য ক’লে।

Verse 8

पश्य राजन्नपूर्वेयं संस्कृतं भाषते महत् । पशुयोनिगता चेयं यथा वै मानुषो वदेत्

হে ৰাজন, চাওক—ই এক অপূৰ্ব কথা: পশুযোনিত জন্মিলেও ই সুসংস্কৃত সংস্কৃত স্পষ্টকৈ কয়, যেন মানুহে কোৱা দৰে।

Verse 9

तदाकर्ण्य ततो राजा सर्वज्ञानवतां वरः । अद्भुतमद्भुताकारं यन्न दृष्टं श्रुतं मया

সেয়া শুনি, সকলো জ্ঞানীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই ক’লে: “অহো, অদ্ভুত! এনে আশ্চৰ্য ৰূপৰ কথা মই ন কেতিয়াও দেখিছোঁ, ন শুনিছোঁ।”

Verse 10

तामुवाच ततो राजा सुदेवां सुप्रियां तदा । पृच्छ चैनां शुभां कांते का चेयं तु भविष्यति

তাৰ পাছত ৰজাই তেতিয়া নিজৰ প্ৰিয়া সুদেৱাক ক’লে: “হে শুভসুন্দৰী, প্ৰিয়ে, এই পুণ্যৱতী নাৰীক সুধা—ই কোন, আৰু ইয়াৰ আগলৈ কি হ’ব?”

Verse 11

श्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं सा पप्रच्छ च सूकरीम् । का भविष्यसि त्वं भद्रे चित्रं ते दृश्यते बहु

ৰজাৰ বাক্য শুনি, তাই পাছত সেই সূকৰীক সুধিলে: “হে ভদ্ৰে, তুমি আগলৈ কি হ’বা? তোমাত বহু বিচিত্ৰতা দেখা যায়।”

Verse 12

पशुयोनिगता त्वं वै भाषसे मानुषं वचः । सौष्ठवं ज्ञानसंपन्नं वद मे पूर्वचेष्टितम्

যদিও তুমি পশু-যোনিত গতা, তথাপি তুমি মানৱ-বাক্য কোৱা—সু-গঠিত আৰু জ্ঞানসমৃদ্ধ। মোক তোমাৰ পূৰ্ব কৰ্মৰ বৃত্তান্ত কোৱা।

Verse 13

भर्तुश्चापि महाराज भटस्यास्य महात्मनः । कोयं धर्मो महावीर्यो गतः स्वर्गं पराक्रमैः

আৰু হে মহাৰাজ, এই মহাত্মা যোদ্ধাৰ স্বামীৰ বিষয়েো—কোন ধৰ্মৰ বলত সেই মহাবীৰে নিজৰ পৰাক্ৰমে স্বৰ্গ লাভ কৰিলে?

Verse 14

आत्मनश्च स्वभर्तुश्च सर्वं पूर्वानुगं वद । एवमुक्त्वा महाभागा विरराम नृपप्रिया

“নিজৰ বিষয়ে আৰু নিজৰ স্বামীৰ বিষয়ে—আগতে যি যি ঘটিছিল, সকলো পূৰ্ণকৈ কোৱা।” এইদৰে কৈ, ৰজাৰ প্ৰিয় সেই মহাভাগা নাৰী নীৰৱ হ’ল।

Verse 15

शूकर्युवाच । यदि पृच्छसि मां भद्रे ममास्य च महात्मनः । तत्सर्वं ते प्रवक्ष्यामि चरितं पूर्वचेष्टितम्

শূকৰি ক’লে: হে ভদ্ৰে, যদি তুমি মোৰ আৰু এই মহাত্মাৰ বিষয়ে সুধা, তেন্তে মই তোমাক সকলো ক’ম—তেওঁৰ কাহিনী আৰু পূৰ্ব কৰ্মৰ বৃত্তান্ত।

Verse 16

अयमेष महाप्राज्ञो गंधर्वो गीतपंडितः । रंगविद्याधरो नाम सर्वशास्त्रार्थकोविदः

এইজনেই মহাপ্ৰাজ্ঞ গন্ধৰ্ব, গীতৰ পণ্ডিত; নাম ৰংগবিদ্যাধৰ, সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ-তাত্পৰ্যত কুশলী।

Verse 17

मेरुं गिरिवरश्रेष्ठं चारुकंदरनिर्झरम् । तमाश्रित्य महातेजाः पुलस्त्यो मुनिसत्तमः

মেৰু—পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ, মনোহৰ গুহা আৰু ঝৰ্ণাধাৰাৰে শোভিত—তাক আশ্ৰয় কৰি মহাতেজস্বী মুনিসত্তম পুলস্ত্য ঋষি তাতেই নিবাস কৰিলে।

Verse 18

तपश्चचार तेजस्वी निर्व्यलीकेन चेतसा । विद्याधरस्तत्र गतः स्वेच्छया स महाप्रभो

হে মহাপ্ৰভো, সেই তেজস্বীয়ে নিৰ্ব্যলীক চিত্তে তপস্যা কৰিলে; আৰু স্বেচ্ছায় এজন বিদ্যাধৰ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 19

तमाश्रित्य गिरिश्रेष्ठं गीतमभ्यसते तदा । स्वरतालसमोपेतं सुस्वरं चारुहासिनि

তাৰ পাছত সেই গিৰিশ্ৰেষ্ঠক আশ্ৰয় কৰি তাই গীতৰ অভ্যাস কৰিলে—সুৰ-তালযুক্ত, মধুৰ স্বৰে, হে চাৰুহাসিনি।

Verse 20

गीतं श्रुत्वा मुनिस्तस्य ध्यानाच्चलितमानसः । गायंतं तमुवाचेदं गीतविद्याधरं प्रति

তাৰ গীত শুনি মুনিৰ মন ধ্যানৰ পৰা বিচলিত হ’ল; আৰু গাই থকা সেই গীতবিদ্যাত নিপুণ বিদ্যাধৰক তেওঁ এইদৰে ক’লে।

Verse 21

भवद्गीतेन दिव्येन देवा मुह्यंति नान्यथा । सुस्वरेण सुपुण्येन तालमानेन पंडित

তোমাৰ দিব্য গীতে দেৱতাসকলেও মোহিত হয়—ইয়াৰ বাহিৰে নহয়। হে পণ্ডিত, তুমি সুমধুৰ স্বৰে, মহাপুণ্যসহ, আৰু নিখুঁত তাল-মানৰে গাইছা।

Verse 22

लययुक्तेन भावेन मूर्च्छना सहितेन च । मे मनश्चलितं ध्यानाद्गीतेनानेन सुव्रत

লয়যুক্ত ভাৱে আৰু মূৰ্ছনা-সহিত এই গীতে মোৰ মন ধ্যানৰ পৰা বিচলিত কৰিলে, হে সুব্ৰত।

Verse 23

इदं स्थानं परित्यज्य अन्यस्थानं व्रजस्व तत् । गीतविद्याधर उवाच । आत्मज्ञानसमं गीतमन्यस्थानं व्रजामि किम्

“এই স্থান ত্যাগ কৰি আন স্থানলৈ যোৱা।” গীত-বিদ্যাধৰে ক’লে: “যিহেতু এই গীত আত্মজ্ঞানৰ সমান, তেন্তে মই আন ক’লৈ যাম?”

Verse 24

दुःखं ददे न कस्यापि सुखदो नृषु सर्वदा । गीतेनानेन दिव्येन सर्वास्तुष्यंति देवताः

কোনোকে দুখ নেদিব; মানুহৰ মাজত সদায় সুখদাতা হওক। এই দিব্য গীতে সকলো দেৱতা সন্তুষ্ট হয়।

Verse 25

शंभुश्चापि समानीतो गीतध्वनिरतो द्विज । गीतं सर्वरसं प्रोक्तं गीतमानंददायकम्

হে দ্বিজ, শম্ভুও গীতধ্বনিত ৰত হৈ আহ্বানিত হৈছিল। গীতক সকলো ৰসৰ স্বৰূপ বোলা হয়, আৰু গীত আনন্দদায়ক।

Verse 26

शृंगाराद्यारसाः सर्वे गीतेनापि प्रतिष्ठिताः । शोभामायांति गीतेन वेदाश्चत्वार उत्तमाः

শৃঙ্গাৰ আদি সকলো ৰস গীতৰ দ্বাৰাই প্ৰতিষ্ঠিত। গীতৰ দ্বাৰাই চাৰিওটা উত্তম বেদো শোভা লাভ কৰে।

Verse 27

गीतेन देवताः सर्वास्तोषमायांति नान्यथा । तदेवं निन्दसे गीतं मामेवं परिचालयेः

পবিত্ৰ গীতে সকলো দেৱতা সন্তুষ্ট হয়—আন কোনো উপায়ে নহয়। তথাপি তুমি গীতক নিন্দা কৰিছা; মোক এনেদৰে অপমান নকৰিবা।

Verse 28

अन्यायोऽयं महाभाग तवैव इह दृश्यते । पुलस्त्य उवाच । सत्यमुक्तं त्वयाद्यैव गीतार्थं बहुपुण्यदम्

“ইয়া অন্যায়, হে মহাভাগ; ইয়াত এইটো কেৱল তোমাৰেই বুলি দেখা যায়।” পুলস্ত্য ক’লে: “আজি তুমি গীতৰ অৰ্থ বিষয়ে যি কৈছা, সেয়া সত্য আৰু বহুপুণ্যদায়ক।”

Verse 29

शृणु त्वं मामकं वाक्यं मानं त्यज महामते । नाहं गीतं प्रकुत्सामि गीतं वंदामि नान्यथा

মোৰ বাক্য শুনা, হে মহামতে; অহংকাৰ ত্যাগ কৰা। মই গীতক নিন্দা নকৰোঁ; মই গীতকেই বন্দনা কৰোঁ—অন্যথা কেতিয়াও নহয়।

Verse 30

विद्याश्चतुर्दशैवैता एकीभावेन भावदाः । प्राणिनां सिद्धिमायांति मनसा निश्चलेन च

জ্ঞানৰ এই চৌদটা বিদ্যা একতাবদ্ধ দৃষ্টিত একীভূত হ’লে সত্য সিদ্ধি দান কৰে; আৰু স্থিৰ, অচঞ্চল মন লৈ প্ৰাণীসকলে আধ্যাত্মিক সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 31

तपश्च तद्वन्मंत्राश्च सुसिद्ध्यंत्येकचिंतया । हृषीकाणां महावर्गश्चपलो मम संमतः

তপস্যা আৰু তদ্ৰূপ মন্ত্ৰো একাগ্ৰ চিন্তনে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধ হয়। কিন্তু ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ বৃহৎ সমষ্টি, মোৰ মতে, চঞ্চল আৰু অস্থিৰ।

Verse 32

विषयेष्वेव सर्वेषु नयत्यात्मानमुच्चकैः । चालयित्वा मनस्तस्माद्ध्यानादेव न संशयः

ই ইন্দ্ৰিয়বিষয়সমূহলৈ আত্মাক বলপূৰ্বক টানি নিয়ে যায়। সেয়ে মন স্থিৰ কৰি কেৱল ধ্যানতেই লীন হওক—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 33

यत्र शब्दं न रूपं च युवती नैव तिष्ठति । मुनयस्तत्र गच्छंति तपःसिद्ध्यर्थमेव हि

য’ত বিভ্ৰান্তিকৰ শব্দো নাই, মোহনীয় ৰূপো নাই, আৰু য’ত কোনো যুৱতী নাথাকে—সেই ঠাইলৈ মুনিসকলে তপস্যাৰ সিদ্ধিৰ বাবে নিশ্চয়েই যায়।

Verse 34

अयं गीतः पवित्रस्ते बहुसौख्यप्रदायकः । न पश्येम वयं वीर तिष्ठामो वनसंस्थिताः

তোমাৰ এই গীত পবিত্ৰ আৰু বহুসুখ দানকাৰী। কিন্তু হে বীৰ, আমি তোমাক দেখা নাপাওঁ, কিয়নো আমি অৰণ্যত বাস কৰোঁ।

Verse 35

अन्यत्स्थानं प्रयाहि त्वं नोवा वयं व्रजामहे । गीतविधाधर उवाच । इंद्रियाणां बलं वर्गं जितं येन महात्मना

“তুমি আন ঠাইলৈ যোৱা; নতুবা আমি গুচি যাম।” গীতবিধাধৰে ক’লে: “সেই মহাত্মাই ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ বলৱান দলক জয় কৰিছে।”

Verse 36

स जयी कथ्यते योगी स च वीरः ससाधकः । शब्दं श्रुत्वाथ वा दृष्ट्वा रूपमेवं महामते

সেই যোগীক জয়ী বোলা হয়; সেয়াই বীৰ, সেয়াই সত্য সাধক। হে মহামতে, শব্দ শুনিলেও বা ৰূপ দেখিলেও তেওঁ এইদৰে অচল থাকে।

Verse 37

चलते नैव यो ध्यानात्स धीरस्तपसाधकः । भवांस्तु तेजसा हीन इंद्रियैर्विजितो यतः

যি ধ্যানৰ পৰা কেতিয়াও নডৰে, সেয়াই ধীৰ আৰু তপস্যাৰ সিদ্ধিসাধক। কিন্তু তুমি অন্তৰ্জ্যোতি-তেজহীন; সেয়ে ইন্দ্ৰিয়সমূহে তোমাক বশ কৰিছে।

Verse 38

स्वर्गेपि नास्ति सामर्थ्यं मम गीतस्य धर्षणे । वर्जयंति वनं सर्वे हीनवीर्या न संशयः

স্বৰ্গতো মোৰ গীতৰ প্ৰচণ্ড বল সহিব পৰা সামৰ্থ্য নাই। যিসকলৰ বীৰ্য হীন, তেওঁলোকে সকলোৱে বন এৰাই চলে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 39

अयं साधारणो विप्र वनदेशो न संशयः । देवानां सर्वजीवानां यथा मम तथा तव

হে বিপ্ৰ, এই বন-প্ৰদেশ সকলোৰে সাধাৰণ—ইয়াত সন্দেহ নাই। দেৱতা আৰু সকলো জীৱৰ বাবে, যেনেকৈ মোৰ তেনেকৈ তোমাৰো।

Verse 40

कथं गच्छाम्यहं त्यक्त्वा वनमेवमनुत्तमम् । यूयं गच्छंतु तिष्ठंतु यद्भव्यं तत्तु नान्यथा

এনে অনুত্তম, অতুলনীয় বন ত্যাগ কৰি মই কেনেকৈ যাম? তোমালোকে যাওঁ বা থাকাঁ; যি ভাগ্যত লিখা, সেয়াই হব, অন্যথা নহয়।

Verse 41

एवमाभाष्य तं विप्रं गीतविद्याधरस्तदा । समाकर्ण्य ततस्तेन मुनिना तस्य उत्तरम्

এইদৰে সেই বিপ্ৰক সম্বোধন কৰি, গীতবিদ্যাত নিপুণ বিদ্যাধৰে তেতিয়া সেই মুনিয়ে দিয়া উত্তৰ মনোযোগে শুনিলে।

Verse 42

चिंतयामास मेधावी किं कृत्वा सुकृतं भवेत् । क्षमां कृत्वा जगामाथ अन्यत्स्थानं द्विजोत्तमः

মেধাৱী ব্ৰাহ্মণে মনতে ভাবিলে—“কি কৰিলে পুণ্য উদ্ভৱ হয়?” তাৰ পাছত ক্ষমা দান কৰি, সেই দ্বিজোত্তম অন্য স্থানলৈ গ’ল।

Verse 43

तपश्चचार धर्मात्मा योगासनगतः सदा । कामं क्रोधं परित्यज्य मोहं लोभं तथैव च

সেই ধৰ্মাত্মাই সদায় যোগাসনত স্থিত হৈ তপস্যা কৰিলে; কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰি, তদ্ৰূপ মোহ আৰু লোভো পৰিত্যাগ কৰিলে।

Verse 44

सर्वेन्द्रियाणि संयम्य मनसा सममेव च । एवं स्थितस्तदा योगी पुलस्त्यो मुनिसत्तमः

সকলো ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি আৰু মনকো সমতাত স্থিৰ কৰি, তেতিয়া যোগী পুলস্ত্য—মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—সেই অৱস্থাতেই স্থিত থাকিল।

Verse 45

सुकलोवाच । गते तस्मिन्महाभागे पुलस्त्ये मुनिपुंगवे । कालादिष्टेन तेनापि गीतविद्याधरेण च

সুকলাই ক’লে: সেই মহাভাগ পুলস্ত্য—মুনিপুঙ্গৱ—যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া গীতবিদ্যাত নিপুণ সেই বিদ্যাধৰো কালৰ আদেশ অনুসাৰে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 46

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । षट्चत्वारिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত বেনোপাখ্যান আৰু সুকলাচৰিত্ৰ সম্বন্ধীয় ছয়চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 47

ज्ञात्वा पद्मात्मजसुतमेकांतवनशालिनम् । गतो वराहरूपेण तस्याश्रममनुत्तमम्

পদ্মজৰ পুত্ৰৰ পুত্ৰ, যি একান্ত বনবাসী আছিল, তাক জানি তেওঁ বৰাহ-ৰূপ ধৰি সেই অনুত্তম আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 48

आसनस्थं महात्मानं तेजोज्वालासमाविलम् । दृष्ट्वा चकार वै क्षोभं तस्य विप्रस्य भामिनि

হে ভামিনী, আসনত বহা সেই মহাত্মা ব্ৰাহ্মণক তেজৰ জ্বালাৰে আৱৃত দেখি, সেয়ে নিশ্চয়েই ব্যাকুল হৈ উঠিল।

Verse 49

धर्षयेन्नियतं विप्रं तुंडाग्रेण कुचेष्टया । पशुं ज्ञात्वा महाराज क्षमते तस्य दुष्कृतम्

যদি নিয়মসংযমী ব্ৰাহ্মণক ঠোঁটৰ আগ আৰু কামাসক্ত ভঙ্গীৰে ধর্ষণ কৰা হয়, তেন্তে হে মহাৰাজ, অপৰাধীক কেৱল পশু বুলি জানি তেওঁ সেই দুষ্কৃত ক্ষমা কৰে।

Verse 50

मूत्रयेत्पुरतः कृत्वा विष्ठां च कुरुते ततः । नृत्यते क्रीडते तत्र पतति प्रोच्चलेत्पुनः

সেয়া সন্মুখতে মূত্ৰ ত্যাগ কৰে; তাৰ পাছত বিষ্ঠাও কৰে। তাতেই নাচে, খেলাধূলা কৰে; পৰি যায় আৰু পুনৰ উঠি দাঁড়ায়।

Verse 51

पशुं ज्ञात्वा परित्यक्तो मुनिना तेन भूपते । एकदा तु तथायाते तेन रूपेण वै पुनः

হে ভূপতে, তাক পশু বুলি জানি সেই মুনিয়ে ত্যাগ কৰিলে। কিন্তু একবাৰ পুনৰ, যেতিয়া সেয়ে একেই ধৰণে, একেই ৰূপে আহিল, তেতিয়া সেয়া পুনৰ সেই ৰূপতেই উভতি আহিল।

Verse 52

अट्टाट्टहासेन पुनर्हास्यमेवं कृतं तदा । रोदनं च कृतं तत्र गीतं गायति सुस्वरम्

তেতিয়া উচ্চ অট্টহাসে তেওঁ পুনৰ হাস্যকৰ ভাৱে আচৰণ কৰিলে; তাতেই কান্দিলো, আৰু তাৰ পাছত সুমধুৰ স্বৰে গীত গালে।

Verse 53

तथा तमागतं विप्रो गीतविद्याधरं नृप । चेष्टितं तस्य वै दृष्ट्वा घोणिरेष भवेन्नहि

হে নৃপ, সেই বিপ্ৰই গীতবিদ্যাধৰ সদৃশ গায়ন-নিপুণজনক আহি পোৱা দেখিলে; তাৰ আচৰণ দেখি বুজিলে—“ই ঘোণি হ’ব নোৱাৰে।”

Verse 54

ज्ञात्वा तस्य तु वृत्तांतं मामेवं परिचालयेत् । पशुं ज्ञात्वा मया त्यक्तो दुष्ट एष सुनिर्घृणः

“তাৰ আচৰণ জানি, সি মোক এনেদৰে নাচলাব। তাক পশু বুলি জানি মই ত্যাগ কৰিলোঁ—সি দুষ্ট আৰু সম্পূৰ্ণ নিৰ্দয়।”

Verse 55

एवं ज्ञात्वा महात्मानं गंधर्वाधममेव हि । चुकोप मुनिशार्दूलस्तं शशाप महामतिः

এইদৰে জানি যে কথিত ‘মহাত্মা’ আচলতে নীচ গন্ধৰ্ব, মুনিশাৰ্দূল ক্ৰোধিত হ’ল; সেই মহামতি তেতিয়া তাক শাপ দিলে।

Verse 56

यस्माच्छूकररूपेण मामेवं परिचालयेः । तस्माद्व्रज महापाप पापयोनिं तु शौकरीम्

“যিহেতু তই শূকৰৰ ৰূপে মোক এনেদৰে উপদ্ৰৱ কৰিলি, সেয়ে হে মহাপাপী, যা—পাপযোনি শৌকৰীৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰ।”

Verse 57

शप्तस्तेनापि विप्रेण गतो देवं पुरंदरम् । तमुवाच महात्मानं कंपमानो वरानने

সেই ব্ৰাহ্মণৰ শাপত সি দেৱ পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ওচৰলৈ গ’ল। কঁপি কঁপি, হে সুন্দৰ-মুখী, সি সেই মহাত্মা প্ৰভুক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 58

शृणु वाक्यं सहस्राक्ष तव कार्यं कृतं मया । तप एव हि कुर्वन्सन्दारुणं मुनिपुंगवः

হে সহস্ৰাক্ষ (সহস্ৰ-নয়ন), মোৰ বাক্য শুনা; তোমাৰ কাৰ্য মই সম্পন্ন কৰিলোঁ। সেই মুনিপুঙ্গৱ নিশ্চয়েই ঘোৰ আৰু দুঃসাধ্য তপস্যা কৰি আছে।

Verse 59

तस्मात्तपःप्रभावात्तु चालितः क्षोभितो मया । शप्तस्तेनास्मि विप्रेण देवरूपं प्रणाशितम्

সেয়ে তপস্যাৰ প্ৰভাৱত মই কঁপি উঠিলোঁ, বিচলিত হ’লোঁ। সেই ব্ৰাহ্মণে মোক শাপ দিলে আৰু মোৰ দেৱৰূপ বিনষ্ট হ’ল।

Verse 60

पशुयोनिं गतं शक्र मामेवं परिरक्षय । ज्ञात्वा तस्य स वृत्तांतं गीतविद्याधरस्य च

“হে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), মই পশুযোনিত পতিত হ’লোঁ—এইদৰে মোক ৰক্ষা কৰা।” তাৰ বৃত্তান্ত আৰু বিদ্যাধৰসকলৰ গায়কজনৰ কাহিনী বুজি পাই, সি তদনুসাৰে কাৰ্য কৰিলে।

Verse 61

तेन सार्धंगतश्चेंद्रस्तं मुनिं पर्यभाषत । दीयतामनुग्रहो नाथ सिद्धिज्ञोसि द्विजोत्तम

তাৰ সৈতে গৈ ইন্দ্ৰই সেই মুনিৰ ওচৰ পালেগৈ আৰু ক’লে: “হে নাথ, অনুগ্ৰহ দান কৰা। হে দ্বিজোত্তম, তুমি সিদ্ধিৰ জ্ঞানী।”

Verse 62

क्षम्यतां मुनिवर्यास्मिन्क्रियतां शापमोक्षणम् । इति संप्रार्थितो विप्रो महेंद्रेणाह हृष्टधीः

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোক ক্ষমা কৰক আৰু শাপ-মোচন ঘটাওক। এইদৰে মহেন্দ্ৰে প্ৰাৰ্থনা কৰাত সেই বিপ্ৰ আনন্দচিত্তে উত্তৰ দিলে।

Verse 63

पुलस्त्य उवाच । वचनात्तव देवेश क्षंतव्यं च मयापि हि । भविष्यति महाराज मनुपुत्रो महाबलः

পুলস্ত্য ক’লে: হে দেৱেশ, তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে মোকো নিশ্চয় ক্ষমা কৰিবই লাগিব। হে মহাৰাজ, মনুৰ এক মহাবলী পুত্ৰ জন্মিব।

Verse 64

इक्ष्वाकुर्नाम धर्मात्मा सर्वधर्मानुपालकः । तस्य हस्ताद्यदा मृत्युरस्यैव च भविष्यति

ইক্ষ্বাকু নামৰ এক ধৰ্মাত্মা ৰজা আছিল, যি সকলো ধৰ্ম পালনকাৰী আছিল। যেতিয়া তেওঁৰ মৃত্যু আহিব, সেয়া তেওঁৰ নিজৰ হাতৰ পৰাই ঘটিব।

Verse 65

तदैष वै स्वकं देहं प्राप्स्यते नात्र संशयः । एतत्ते सर्ववृत्तांतं शूकरस्य निवेदितम्

তেতিয়া তেওঁ নিশ্চয় নিজৰ (যথাৰ্থ) দেহ পুনৰ লাভ কৰিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এইদৰে শূকৰৰ সমগ্ৰ বৃত্তান্ত তোমাক জনোৱা হ’ল।

Verse 66

आत्मनश्च प्रवक्ष्यामि पत्या सार्धं शृणुष्व हि । मया च पातकं घोरं कृतं यत्पापया पुरा

এতিয়া মই মোৰ বিষয়েো ক’ম—স্বামীৰ সৈতে একেলগে মন দি শুনা। আগতে পাপিষ্ঠা হৈ মই এক ভয়ংকৰ পাপকৰ্ম কৰিছিলোঁ।