Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

ঋষিসকলে ক’লে: “হে ভাগ্যৱান! সেই মহাত্মাৰ জন্ম বিস্তাৰে কোৱা; আৰু হে মহাভাগ! পৃথুৰ কথাও। আমি পুনৰ শুনিবলৈ ইচ্ছুক।”

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

যেনেকৈ সেই মহাত্মা ৰজাই এই ধৰিত্ৰী মাতাক দুহি ধন-সম্পদ উলিয়াইছিল, তেনেকৈ দেৱতা, পিতৃগণ আৰু তত্ত্বজ্ঞানী মুনিসকলেও পুনৰ দুহিলে।

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

যেনেকৈ দৈত্য আৰু নাগসকলে, যেনেকৈ যক্ষ আৰু বৃক্ষসকলে; তেনেকৈ পৰ্বত, পিশাচ আৰু পুণ্যকৰ্মী গন্ধৰ্বসকলেও (ধৰিত্ৰীক) দুহিলে।

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

ইয়াক আগতেই দুহা হৈছিল—ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা, তদুপৰি সিদ্ধসকলৰ দ্বাৰা; ভয়ংকৰ বিক্ৰমী ৰাক্ষসসকলৰ দ্বাৰা, আৰু আন বহু মহাত্মাৰ দ্বাৰাও।

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

তেওঁলোক সকলোৰে বাবে পাত্ৰ ধাৰণৰ বিশেষ ভেদ-বিধান ব্যাখ্যা কৰক। আৰু হে মহামতে, ক্ষীৰ (দুধ) সম্পৰ্কীয় বিধি আৰু তাৰ বিশেষ নিয়মো কৃপা কৰি কওক।

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

ৱেন নামৰ সেই মহাত্মা ৰজাৰ হাতো আগতে ঋষিসকলে মথি উলিয়াইছিল। তেন্তে ইয়াত কিহৰ কাৰণে তেনে হৈছিল?

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

হে সূতপুত্ৰ, আমি ক্ৰুদ্ধ হলেও তোমাৰ মহাপুণ্যৰে আমাক কোৱা। এই বিচিত্ৰ পবিত্ৰ কাহিনী পুণ্যময় আৰু সকলো পাপ নাশকাৰী।

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

হে মহাভাগ, শুনিবলৈ ইচ্ছা থাকিলেও একেবাৰে তৃপ্তি জন্মে নাহে। সূত ক’লে: মই ৱেনৰ পুত্ৰ পৃথুৰ কাহিনী আৰু তাৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰো বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

হে দ্বিজসত্তমসকল, মই সেই ধীমানৰ জন্ম আৰু বীৰ্য, তাৰ ক্ষেত্ৰ/ৰাজ্য, তাৰ পুৰুষাৰ্থ, আৰু তাৰ সম্পূৰ্ণ চৰিত্ৰ যিদৰে আছে তেনেদৰেই বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

হে মহাভাগ্যৱানসকল, হে দ্বিজসত্তমসকল, এইদৰে মনোযোগেৰে মোৰ কথা শুনা। ভক্তিহীন, শ্ৰদ্ধাহীন আৰু ছলনাময় লোকক এই কথা ক’ব নালাগে।

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

হে দ্বিজসকল, অতি মূৰ্খ, অতি মোহগ্ৰস্ত, কুশিষ্য, শ্ৰদ্ধাহীন, কূট আৰু সম্পূৰ্ণ বিনাশলৈ ধাৱমান লোকক এই উপদেশ নিদিবা।

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

যি কোনোবাই ইয়াক অন্যথা, ভুলকৈ পাঠ কৰে, সি নিশ্চয় নৰকলৈ যায়। কিন্তু তোমালোক ভাৱ-ভক্তিযুক্ত, সত্য আৰু ধৰ্মত পৰায়ণ।

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

তোমালোকৰ আগত মই পাপনাশক এই সমগ্ৰ চৰিত্ৰ অশেষে বৰ্ণনা কৰিম। হে দ্বিজসত্তমসকল, শুনা।

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমসকল, এতিয়া মই সেই গোপন উপদেশ প্ৰকাশ কৰিম, যি স্বৰ্গপ্ৰদ, যশপ্ৰদ, আয়ু বৃদ্ধি কৰে, মঙ্গলদায়ক, বেদসম্মত আৰু ঋষিসকলে উচ্চাৰিত।

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

যি জনে বেণাৰ পুত্ৰ পৃথুৰ এই বিস্তৃত চৰিত্ৰ নিত্যে কীৰ্তন কৰে, আৰু আগতে ব্ৰাহ্মণসকলক নমস্কাৰ কৰে, সি কৰা বা নকৰা কৰ্মৰ বাবে শোক নকৰে।

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

সাত জন্মত সঞ্চিত পাপ কেৱল শুনা-মাত্ৰে নাশ হয়। ব্ৰাহ্মণজন বেদবিদ্বান হয়, আৰু ক্ষত্ৰিয়জন বিজয়ী হয়।

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

বৈশ্য ধন-সমৃদ্ধ হয়, আৰু শূদ্ৰ সুখ লাভ কৰে। এইদৰে পাঠ কৰিলেও বা শুনিলেও এই ফল লাভ হয়।

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

পৃথুৰ জন্ম আৰু কৰ্মচৰিত্ৰৰ কাহিনী পবিত্ৰ, পাপনাশক। তেওঁ ধৰ্মৰ ৰক্ষক, মহাপ্ৰাজ্ঞ, আৰু বেদ-শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত কুশলী আছিল।

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

অত্ৰিৰ বংশত জন্ম লোৱা, আৰু পূৰ্বে অত্ৰিৰ সমান প্ৰভু আছিল—অঙ্গ নামৰ প্ৰজাপতি, যি সকলো ধৰ্মৰ স্ৰষ্টা আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক।

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

তেওঁৰ পুত্ৰ নিশ্চয়েই বেন নামৰ প্ৰজাপতি আছিল; এইদৰে ধৰ্ম ত্যাগ কৰি তেওঁ সদায় ধৰ্মৰ বিপৰীতে আচৰণ কৰিছিল।

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

মৃত্যুৰ মহাভাগা কন্যা সুনীথা নামে প্ৰখ্যাত আছিল; মহাভাগ অঙ্গই সেই সুনীথাক পত্নী ৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

তেওঁৰ পৰা তেওঁ বেনক জন্ম দিলে, যি ধৰ্ম-নাশক আছিল; মাতামহৰ দোষৰ কাৰণে বেন কালের পুত্ৰৰ নাতি হৈছিল।

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

নিজৰ নিৰ্ধাৰিত ধৰ্ম ত্যাগ কৰি তেওঁ অধৰ্মত আসক্ত হ’ল; কাম, লোভ আৰু মহামোহে চালিত হৈ তেওঁ কেৱল পাপেই আচৰণ কৰিলে।

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

বৈদিক আচাৰত ভিত্তি থকা ধৰ্ম ত্যাগ কৰি সেই নৰাধিপ পাপৰ পথ অনুসৰণ কৰিলে; অহংকাৰ, ঈৰ্ষ্যা আৰু মোহে বিভ্ৰান্ত হৈছিল।

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

তেতিয়া জগতত লোকসকলে বেদ অধ্যয়ন নকৰাকৈয়ে চলিবলৈ ধৰিলে; সেই প্ৰজাপতিৰ অধীনত প্ৰজাসকল স্বাধ্যায়-বিহীন আৰু যজ্ঞৰ “বষট্” ধ্বনি-বিহীন হ’ল।

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

“যজ্ঞত বিধিপূৰ্বক প্ৰস্তুত কৰি আহুতি দিয়া সোম দেৱতাসকলে নপীয়ে।” এইদৰে সেই দুষ্টচিত্ত লোকজনে ব্ৰাহ্মণসকলক সদায়ে সদায়ে কৈ থাকিল।

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

“অধ্যয়ন নকৰিবা, হোম নকৰিবা, দান নকৰিবা—উপহাৰো নকৰিবা। যজ্ঞ নকৰিবা, আহুতি নেদিবা”—এইদৰে সেই প্ৰজাপতিৰ বিধান আছিল।

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

বিনাশ ওচৰ চাপি আহোঁতেই এই নিষ্ঠুৰ প্ৰতিজ্ঞা বাৰে বাৰে জাগিল: “মইয়েই পূজ্য; মইয়েই যজমান; আৰু মইয়েই যজ্ঞ।”

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

“যজ্ঞ মোৰ বাবেই কৰিব লাগিব; আৰু আহুতিো মোৰ মাজতেই দিব লাগিব।” এইদৰে ৰজা বেনো সদায় ঘোষণা কৰিছিল: “কাৰণ মইয়েই সনাতন বিষ্ণু।”

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

মইয়ে ব্ৰহ্মা; মইয়ে ৰুদ্ৰ; মইয়ে মিত্ৰ আৰু ইন্দ্ৰ, সদায় আশ্ৰয়। মই একাই প্ৰভু-ভোক্তা—দেৱলৈ হব্য আৰু পিতৃলৈ কব্য—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

তেতিয়া সেই মহাবলী মুনিসকল ক্ৰুদ্ধ হৈ, একেলগে সমবেত হৈ, পাপচিত্ত ৰজা বেনক উদ্দেশ কৰি কথা ক’লে।

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

ঋষিসকলে ক’লে: ৰজা হ’ল পৃথিৱীৰ নাথ, যি সদায় প্ৰজাক পালন কৰে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, সি ধৰ্মৰ মূৰ্তি; সেয়ে নিশ্চয় ধৰ্ম ৰক্ষা কৰিব লাগে।

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

আমি বাৰ বছৰীয়া যজ্ঞৰ বাবে দীক্ষা-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিবলৈ ওলাইছোঁ। যাগত অধৰ্ম নকৰিবা; ই ধৰ্ম নহয়, ন সৎলোকৰ গতি-পথ।

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

হে মহাৰাজ, ধৰ্ম কৰাঁ; সত্য আচৰণ কৰাঁ আৰু পুণ্যকৰ্ম সম্পাদন কৰাঁ। কিয়নো তুমি এই প্ৰতিজ্ঞা কৰিছা—‘মই প্ৰজাক পালন কৰিম’।

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

সেই সকলো মহাৰ্ষি এইদৰে ক’তেই থাকোঁতে, তেতিয়া দুষ্টবুদ্ধি বেন হাঁহি উঠি এক অৰ্থহীন, নিৰৰ্থক কথা উত্তৰ দিলে।

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

বেনে ক’লে: “ধৰ্মৰ স্ৰষ্টা মোৰ বাহিৰে আন কোন আছে? আৰু মই কাৰ কথা শুনিম? খ্যাতি, বীৰ্য, তপস্যা আৰু সত্যত পৃথিৱীত মোৰ সমান কোন?”

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

মই সকলো প্ৰাণীৰ উৎস, আৰু বিশেষকৈ সকলো ধৰ্মৰো। তথাপি মোহগ্ৰস্ত আৰু বিবেকহীন তোমালোকে নিশ্চয়েই মোক চিনিব নোৱাৰা।

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

মই ইচ্ছা কৰিলে পৃথিৱী দগ্ধ কৰিব পাৰোঁ; তেনেদৰে জলৰে প্লাৱিতো কৰিব পাৰোঁ। আকাশ আৰু মধ্যলোকো ৰুদ্ধ কৰিব পাৰোঁ—ইয়াত বিচাৰৰ প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

হে ৰাজন, মোহ আৰু অহংকাৰৰ বাবে যেতিয়া বেনক নিবাৰণ কৰা নাযায়, তেতিয়া মহাৰ্ষিসকল ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হ’ল।

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

তেতিয়া বেগে ছটফটাই থকা বেনক বলপূৰ্বক ধৰি, ক্ৰোধেৰে উদ্দীপ্ত মহাত্মাসকলে বেনৰ বাওঁ উৰু মথিলে।

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

ঘন ক’লা অঞ্জনে লেপা, অতি খৰ্ব আৰু বিচিত্ৰ ৰূপ; দীঘল মুখ, বিকৃত চকু, আৰু নীলা কঞ্চুক সদৃশ আৱৰণে দীপ্ত।

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

মহাত্মাসকলে তাক দেখিলে—লম্বোদৰ, বিস্তৃত কৰ্ণ, অতি ভীত, আৰু উদৰ শুকান; তেতিয়া তেওঁলোকে ক’লে, “বহি যা।”

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি, ভয়াতুৰ হৈ সি বহিল; তাৰ বংশ পৰ্বত আৰু অৰণ্যতেই কেৱল প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

নিষাদ, কিৰাত, ভিল্ল আৰু আহলক; ভ্ৰমৰ আৰু পুলিন্দো—আৰু আন যিসকলক ম্লেচ্ছ জাতি বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

সেই অঙ্গৰ পৰা সকলো পাপাচাৰী লোক জন্মিল। তেতিয়া সকলো ঋষিৰ মন প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

এইদৰে কল্মষমুক্ত হৈ বেন—ৰাজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—জন্মিল। তাৰ পাছত সেই মহাত্মাৰ সোঁ হাত ঋষিসকলে মথিলে।

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

তেওঁৰ হাত মথা হওঁতে, সঁচাকৈয়ে তালুত ঘাম উঠিল। তাৰ পাছত সেই বিপ্ৰসকলে পুনৰ সোঁ হাতেই মথিলে।

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

শূকৰত পৰা এজন পুৰুষ জন্মিল, দ্বাদশ আদিত্যৰ দৰে দীপ্তিমান। তেওঁৰ অংগ তপ্ত সোনাৰ বৰ্ণৰ, আৰু দিৱ্য মালা-বস্ত্ৰে আৱৃত।

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

দিব্য অলংকাৰৰ শোভাই তেওঁৰ অংগ দীপ্ত, আৰু দিৱ্য সুগন্ধি লেপনে অনুলিপ্ত। সূৰ্যবৰ্ণ মুকুট আৰু যুগল কুণ্ডলে তেওঁ বিশেষভাৱে বিরাজিত।

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

সেইজন মহাকায়, মহাবাহু; পৃথিৱীত ৰূপত অতুলনীয়। খড়্গ-বাণ ধাৰণ কৰা ধনুৰ্ধৰ, কবচধাৰী—মহাপ্ৰভু আছিল।

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

সেইজন সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন, সকলো অলংকাৰ-ভূষণে বিভূষিত। তেজ, ৰূপ-ভাব আৰু সুবৰ্ণৰ দীপ্তিত তেওঁ মহামতি যেন প্ৰকাশ পাইছিল।

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

যেনেকৈ দিৱিত ইন্দ্ৰ জ্বলে, তেনেকৈ ভুৱিত বেণাৰ পুত্ৰ জ্বলিল। সেই মহাভাগৰ জন্ম হোৱাত দেৱতা আৰু নিৰ্মল ঋষিসকল আনন্দিত হ’ল।

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

সকলোয়ে বেণাৰ পুত্ৰক লৈ উৎসৱ কৰিলে। নিজৰ দেহ-তেজে দীপ্তিমান হৈ তেওঁ সাক্ষাৎ অগ্নিৰ দৰে উজ্জ্বল জ্বলিল।

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

প্ৰথমে তেওঁ ‘আজগৱ’ নামৰ মহাবৰ ধনু গ্ৰহণ কৰিলে। ৰক্ষাৰ্থে দিৱ্য শৰ আৰু মহাপ্ৰভাৱী উজ্জ্বল কবচো ধাৰণ কৰিলে।

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

যেতিয়া মহাভাগ্যবান, বীৰ আৰু মহাত্মা পৃথুৰ জন্ম হ’ল, হে দ্বিজোত্তম, সমগ্ৰ জীৱজগত আনন্দত উল্লসিত হ’ল।

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

সকলো তীৰ্থৰ পবিত্ৰ জল আৰু নানা প্ৰকাৰৰ পুণ্য তয়, তেওঁৰ অভিষেকৰ বাবে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, সকলো ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠে সংগ্ৰহ কৰি আগবঢ়ালে।

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

তাৰ পাছত পিতামহ আদি দেৱতাসকল আৰু নানা প্ৰকাৰৰ সত্তা—স্থাৱৰ আৰু চৰ—সকলো মিলি সেই নৰাধিপক অভিষিক্ত কৰিলে।

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

হে দ্বিজোত্তম, মহাবীৰ আৰু প্ৰজাপালক কেৱল পৃথুৱেই আছিল। যেতিয়া পৃথু বৈন্যে ৰাজৰাজ্য লাভ কৰিলে, তেতিয়া চৰাচৰ সকলো সত্তাই আহি তেওঁৰ প্ৰণাম জনালে।

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

তেতিয়া দেৱতা আৰু বিপ্ৰসকলসহ সকলোৱে সেই মহামনাক অভিষিক্ত কৰিলে; প্ৰতাপৱান পৃথু বৈন্যে ৰজাসকলৰ মাজত পৰমাধিৰাজ পদ লাভ কৰিলে।

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

তাঁৰ পিতৃৰ দ্বাৰা প্ৰজাসকল কেতিয়াও সত্যৰূপে সন্তুষ্ট নহ’ল; কিন্তু তেওঁ প্ৰজাসকলক সন্তুষ্ট কৰাত সকলোৱে নিশ্চয় সুখেৰে আনন্দিত হ’ল।

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

অনুৰাগবশত সেই বীৰৰ নাম ‘ৰাজা’ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’ল। হে দ্বিজোত্তম! সেই সু-বীৰ যেতিয়া যাত্ৰা কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ সাগৰৰ দিশে গ’ল।

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

সেই মহাত্মাৰ ভয়ত সকলো জল স্থিৰ হৈ ৰ’ল। আৰু পৰ্বতসমূহে দুৰ্গম পথ লোপ কৰি সুমাৰ্গ অৰ্থাৎ সহজ পথ দান কৰিলে।

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

সেই সকলো পৰ্বতে তেওঁৰ ধ্বজভঙ্গ হ’বলৈ নিদিলে। পৃথিৱীয়ে নাঙল নচলাইয়েই শস্য ফলালে, আৰু সৰ্বত্ৰ কামধেনু গাভীসকল আছিল।

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

পর্জন্যদেৱ ইচ্ছা-পূৰণকাৰী বৰ্ষক হ’ল। আৰু সকলো ব্ৰাহ্মণ, লগতে ক্ষত্ৰিয় আৰু অন্যান্যসকলে বেদীয় যজ্ঞৰ মহোৎসৱ সম্পন্ন কৰে।

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

সেই ধৰ্মময় ৰজাই শাসন কৰোঁতে গছবোৰে সকলো কামনা পূৰণ কৰা ফল দিছিল। লোকসকলৰ মাজত নাছিল দুৰ্ভিক্ষ, নাছিল ব্যাধি, নাছিল অকাল মৃত্যু।

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

সেই অদম্য, মহাত্মা ৰাজাধিৰাজে শাসন কৰোঁতে ধৰ্মপৰায়ণ সকলো লোক সুখেৰে জীৱন যাপন কৰিছিল।

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

সেই একে সময়তে, শুভ পৈতামহ যজ্ঞ চলি থাকোঁতে, হে সূত, তোমাৰ পত্নীৰ গৰ্ভৰ পৰা এক সজ্জন পুত্ৰ জন্মিল—এটা কোমল আৰু পবিত্ৰ দিনত।

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

সেই একে মহাযজ্ঞতেই জ্ঞানী বৰ্ড মাগধ জন্মিল। ৰজা পৃথুৰ স্তৱ-প্ৰশংসাৰ উদ্দেশ্যে মহর্ষিসকলে তেওঁলোক দুয়োক তাত আহ্বান কৰিলে।

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

হে দ্বিজোত্তমসকল, মই সূতৰ মহাপুণ্য লক্ষণ বৰ্ণনা কৰিম: তেওঁ শিখা আৰু যজ্ঞোপবীতসহ যুক্ত, আৰু বেদ অধ্যয়নত সদা তৎপৰ।

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

সেইজন সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ-তত্ত্বৰ জ্ঞাতা আৰু বিধিমতে অগ্নিহোত্ৰ উপাসনা কৰে। দান আৰু বেদ-অধ্যয়নে সমৃদ্ধ, তেওঁ ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰতত একাগ্ৰভাৱে নিবিষ্ট।

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

তেওঁ সদায় দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ পূজাত নিবিষ্ট থাকে। হে ভাগ্যবান, যাচকেও তোমাৰ পুণ্যকৰ্ম আৰু বেদ-মন্ত্ৰেৰে নিশ্চয় যজ্ঞ সম্পাদন কৰা উচিত।

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

তেওঁ সদায় ব্ৰহ্মচৰ্যত নিবিষ্ট আছিল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সঙ্গ ৰাখিছিল; তথাপি সেই মাগধ বেদ-অধ্যয়নৰ পৰা বঞ্চিত হৈ জন্মিল।

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

সকলো বন্দিন আৰু চাৰণ ব্ৰহ্মচৰ্য-অনুশাসনৰ পৰা বঞ্চিত। হে মহাভাগ, জানিবা—তেওঁলোক কেৱল স্তাৱক, অৰ্থাৎ প্ৰশংসক ৰূপেই উদ্ভৱ হয়।

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

স্তৱনৰ উদ্দেশ্যে দুজন নিপুণ—সূত আৰু মাগধ—সৃষ্টি কৰা হ’ল। তেতিয়া সকলো ঋষিয়ে তেওঁলোকক ক’লে, “এই পাৰ্থিৱ ৰজাক স্তৱ কৰা হওক।”

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

এই ফল কৰ্মৰ অনুৰূপ, আৰু যি ধৰণৰ এই নৰাধিপ, তেনেধৰণেই ই তেওঁৰ বাবে শোভন। তেতিয়া বন্দী আৰু মাগধে সেই সকলো ঋষিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

আমি আমাৰ কৰ্মেৰে দেৱতা আৰু ঋষিসকলক নিশ্চয় সন্তুষ্ট কৰিম। কিন্তু হে বিদ্বান, তেওঁৰ কৰ্ম তেনেকুৱা নহয়, আৰু তেওঁৰ লক্ষণ-যশো তেনেদৰে মিল নাখায়।

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

কোন কৰ্মেৰে আমি এই মহাত্মাৰ স্তৱ ৰচনা কৰিম? হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠসকল, আমি নাজানোঁ, কিয়নো তেওঁৰ গুণসমূহ এতিয়াও অজ্ঞাত।

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

এই নৰোত্তম ভৱিষ্যতে প্ৰকাশ পাবলগীয়া সেই পুণ্যময়, পবিত্ৰ গুণসমূহৰ বাবে স্তৱনীয়—যেনেকৈ মহাযশস্বী ৰজা পৃথুক তেওঁৰ কৃত কৰ্মৰ বাবে প্ৰশংসা কৰা হয়।

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

তেতিয়া সেই সকলো মুনিয়ে সেই মহাত্মাৰ দিব্য গুণসমূহ ক’লে—সত্যবাদী, জ্ঞানসম্পন্ন, বুদ্ধিমান, আৰু পৰাক্ৰমত খ্যাত।

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

সদায় শূৰ, গুণগ্ৰাহী, পুণ্যৱান, ত্যাগী আৰু গুণী; ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু সত্যবাদীও—যজ্ঞসমূহৰ উত্তম যাজক।

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

তেওঁ প্ৰিয় বাক্য কোৱা আৰু সত্যবাদী; ধান্য-ধনে সমৃদ্ধ আৰু গুণী। গুণজ্ঞ, সৎগুণগ্ৰাহী, ধৰ্মজ্ঞ আৰু সত্যপ্ৰেমী।

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

তেওঁ সর্বব্যাপী আৰু সর্বজ্ঞ; ব্ৰহ্মনিষ্ঠ, বেদবিদ্ আৰু সুজ্ঞানী। প্ৰজ্ঞাৱান, মধুৰ স্বৰযুক্ত, আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰগ।

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

তেওঁ প্ৰজাৰ ধাতা আৰু গোপ্তা, সমৰাঙ্গণত বিজয়ী। ৰাজসূয় আদি যজ্ঞসমূহ সম্পাদনৰ যোগ্য—ৰাজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

পৃথিৱীত তেওঁ একমাত্ৰ অদ্বিতীয় নেতা হ’ব, যি ধৰ্মৰ সকলো গুণেৰে সমন্বিত। সেই মহাত্মাৰ দেহ-অঙ্গে এই গুণসমূহ প্ৰকাশ পাব।

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

ঋষিসকলে নিযুক্ত কৰাত সেই দুজন—সূত আৰু মাগধ—সেই মহাত্মাৰ স্তোত্ৰ ৰচনা কৰিছিল, তেওঁৰ গুণ আৰু আগন্তুক কীৰ্তিৰ প্ৰশংসা কৰি।

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

সেই সময়ৰ পৰা, হে মহামতে, লোকসকল তোমাৰ স্তৱে সন্তুষ্ট হৈ তোমাৰ সন্মুখলৈ দাতা ৰূপে আহিব, গুণগানৰ প্ৰশংসাত প্ৰেৰিত হৈ।

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

সেই সময়ৰ পৰা এই জগতত, হে দ্বিজসত্তম, স্তৱসমূহত আশীৰ্বাদ প্ৰয়োগ কৰা হয়; আৰু যিসকলে সেয়া উচ্চাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে সেয়াই সৰ্বোত্তম ধন হয়।

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

তাৰ পাছত তেওঁ সূত, মাগধ আৰু বন্দিনক মহোদয় নামৰ সমৃদ্ধ অঞ্চল দান কৰিলে; আৰু চাৰণক তৈলঙ্গ (তেলিঙ্গ) দেশৰ উত্তম ভূমি প্ৰদান কৰিলে।

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

ধৰ্মাত্মা পৃথুৱে নিজৰ অনুগ্ৰহে হৈহয় দেশো দান কৰিলে; আৰু নৃপনন্দনে ৰেৱা নদীৰ তীৰত এখন নগৰ স্থাপন কৰি তাক নিজৰ নামেই নামকৰণ কৰিলে।

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! প্ৰাচীন কালত যজ্ঞ কৰোঁতে দানশীল ৰজা পৃথুৱে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মান কৰিছিল—সেইজন সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বদাতা, ধৰ্মবীৰ্যসম্পন্ন আৰু নৰোত্তম।

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

সকলো প্ৰজাই তেওঁক দেখিলে, আৰু তপস্যাৰে শুদ্ধ হোৱা মুনিসকলেও তেওঁক দৰ্শন কৰিলে। সেই পুণ্যবানসকলে পৰস্পৰে ক’লে, “এইজন ৰজা মহামতি।”

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

তেওঁ দেৱতা আদি সকলৰ জীৱিকাদাতা হ’ব, আৰু বিশেষকৈ আমাৰো। তেওঁ প্ৰজাসকলৰ পালক হ’ব আৰু নিশ্চয়েই অন্ন-জীৱনৰ সত্য দাতা হ’ব।

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

এই ধাত্ৰী পৃথিৱী, মহাপ্ৰাজ্ঞা, কোৱা হয় যে এক সময়ত বোৱা বীজ গিলি পেলাইছিল। জীৱসমূহৰ পালনাৰ্থে তাই দৃঢ় আৰু স্থিৰ হৈ পৰিল।

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

তেতিয়া, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, প্ৰজাসকলে দৌৰি গৈ পৃথুৰ ওচৰত একত্ৰ হ’ল আৰু ক’লে, “আমালৈ সুবৃত্তি—সু-জীৱিকা আৰু সু-ব্যৱস্থা—স্থাপন কৰক।” সেই সময়ত মুনিসকলৰ বচন এইদৰেই আছিল।

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

শস্য-অন্ন ভক্ষণ হোৱাৰ পাছত পৃথিৱী সম্পূৰ্ণ নিশ্চল হৈ পৰিল। প্ৰজাসকলৰ মহাভয় দেখি সেই ৰাজশ্ৰেষ্ঠে (উত্তৰ দিবলৈ আগবাঢ়িল)।

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

মহর্ষিৰ বাক্য অনুসৰি সিও তীৰ সংযুক্ত ধনু ধৰি ল’লে। ক্ৰুদ্ধ নৰাধিপ ৰজাই মহাবেগে পৃথিৱীৰ দিশে ধাৱিত হ’ল।

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

তাঁৰ ভয়ত মেদিনী পৃথিৱীয়ে হাতীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। বন-জংঘল আৰু দুৰ্গম দেশত গোপনে থাকি তাই ঘূৰি ফুৰিল।

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! সত্য মহাপ্ৰাজ্ঞসকলে কুৰুপতা নেদেখে। তেওঁলোকে সেই মহাপ্ৰাজ্ঞক হাতীৰ ৰূপতহে উপলব্ধি কৰিলে, কিয়নো তেনে ৰূপ ধাৰণ কৰা হৈছিল।

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

তাৰ পাছত পাৰ্থিৱ ৰজাই তাইৰ হাতীৰূপৰ দিশে সোজাকৈ ধাৱিত হ’ল। আৰু তাই তীক্ষ্ণ বাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ তেতিয়া (উপযুক্ত প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিলে)।

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

হৰিৰূপ ধৰি সি পলাই যাবলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হ’ল; আৰু পাৰ্থিৱ ৰজাও হৰিৰূপ ধৰি পিছু ল’বলৈ দৌৰি উঠিল।

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

অতিশয় ক্ৰুদ্ধ সেই মহাপ্ৰাজ্ঞজন—ৰোষে ৰঙা হোৱা সুন্দৰ নয়নে—তীক্ষ্ণ, নিখুঁত বাণেৰে তেতিয়া মেদিনী ধৰিত্ৰীক আঘাত কৰিলে।

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

তেতিয়া বাণাঘাতে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সি সম্পূৰ্ণ ব্যাকুল হৈ পৰিল; মহিষৰূপ ধৰি সি কেৱল পলাই যাবলৈ মনোনিবেশ কৰিলে।

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

ধনুৰ্ধৰ বাণপাণি জনে বেগেৰে আগবাঢ়িল। কিন্তু সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠা গোৰূপ ধৰি নিশ্চিতভাৱে একাই স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

ব্ৰহ্মাৰ শৰণ লৈ, মহাত্মা বিষ্ণু আৰু ৰুদ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰো আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰিলেও, নিশ্চিত ত্ৰাণস্থল—মুক্তিৰ স্থিৰ আশ্ৰয়—পোৱা নাযায়।

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

কাৰ্যকৰী আশ্ৰয় নাপাই, তাই সি বৈন্য (পৃথু)ৰ শৰণ ল’লে; বাণৰ আঘাতে কঁপিত-ব্যাকুল হৈ পুনৰ তেওঁৰ কাষলৈ আহি পালেহি।

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

হাত জোৰ কৰি ভক্তিভাৱে সি পৃথু ৰজাক ক’লে—“ৰক্ষা কৰক, ৰক্ষা কৰক!”—হে ৰাজেন্দ্ৰ, এইদৰে সি শাসকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

মই ধাত্রী, হে মহাভাগ—সৰ্বধাৰা বসুন্ধৰা, সকলোৰে আধাৰ। হে নৃপ, যদি মোক নিধন কৰা হয়, তেন্তে সাত লোকসমূহো নিধন হয়।

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

হাত জোৰ কৰি, ত্ৰিলোকত সদা পূজ্য সেই নাৰীয়ে ৰজাক ক’লে—“হে নৃপ, নাৰী সদায় অবধ্য; তাক আঘাত কৰা উচিত নহয়।”

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

দ্বিজোত্তমসকলে ঘোষণা কৰিছে—স্ত্ৰী-বধ মহাপাপ; দ্বিজোত্তমসকলে ঘোষণা কৰিছে—গো-বধো মহাপাপ।

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

হে মহাৰাজ, মোৰ বিনা তুমি প্ৰজাসকলক কেনেকৈ ধাৰণ কৰিবা? হে ৰাজন, যেতিয়া মই অস্থিৰ হওঁ, তেতিয়া চল-অচলসহ সকলো লোক অস্থিৰ হৈ পৰে।

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

যেতিয়া মই স্থিৰ হৈ প্ৰতিষ্ঠিত হওঁ, তেতিয়া এই সকলোয়ে স্থিৰতা লাভ কৰে; কিন্তু মোৰ বিনা এই চল-অচল লোকসমূহ বিনষ্ট হ’ব।

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

তাৰ পাছত যদি মোৰ বিনাশ ঘটে, তেন্তে প্ৰজাসকল বিনষ্ট হ’ব। হে ৰাজন, মোৰ বিনা তুমি কেনেকৈ প্ৰজাক ধাৰণ কৰি ৰক্ষা কৰিবা?

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

হে ৰাজন, লোকসমূহ মোৰ ভিতৰতেই স্থিৰ; মোৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত ধাৰিত। মোৰ বিনাশ হ’লে সকলো প্ৰজা বিনষ্ট হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

যদি তুমি সত্যই কল্যাণ সাধন কৰিব খোজা, তেন্তে মোক বধ কৰা উচিত নহয়। হে পৃথিৱীপাল, প্ৰজাৰ অধিপতি, হে দেব, মোৰ বাক্য শুনা।

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

হে মহানুভৱ, সঠিক উপায়ৰ দ্বাৰাহে কাৰ্য্যত সিদ্ধি লাভ হয়। সেয়েহে সঠিক উপায় বিবেচনা কৰি তাৰ দ্বাৰা প্ৰজাসকলক ধাৰণ আৰু পালন কৰক।

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

হে মহাৰাজ, মোক বধ কৰি মোৰ অবিহনে আপুনি কেনেকৈ সদায় প্ৰজাসকলক ধাৰণ, পালন আৰু পোষণ কৰিব, হে পৰম জ্ঞানী ৰজা?

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

আপুনি এই প্ৰজাসকলক ধাৰণ কৰিব—আপোনাৰ ক্ৰোধ সম্বৰণ কৰক। মই অন্নময়ী হম (প্ৰচুৰ খাদ্যশস্যৰ ৰূপ লম) আৰু মই এই প্ৰজাসকলক ধাৰণ কৰিম।

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

মই এগৰাকী নাৰী আৰু সেয়েহে অবধ্য; মোক বধ কৰিলে আপুনি প্ৰায়শ্চিত্তৰ ভাগী হ'ব। কিয়নো শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে নাৰী অবধ্য—যদিওবা তেওঁ তিৰ্য্যগযোনি (পশুৰ ৰূপ) ধাৰণ কৰি থাকে।

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

হে মহাৰাজ, এইদৰে বিচাৰ কৰি, আপুনি ধৰ্ম ত্যাগ কৰা উচিত নহয়। এইদৰে, ধাত্ৰীৰ দ্বাৰা নৰাধিপক নানা ধৰণৰ বাক্যেৰে সম্বোধন কৰা হ'ল।

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

হে মহাৰাজ, এই দাৰুণ ক্ৰোধ ত্যাগ কৰক। হে ৰাজেন্দ্ৰ, আপুনি প্ৰসন্ন হ’লে তেতিয়াই মই শান্ত হৈ পুনৰ সুস্থ হ’ম।

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

তাই ক’লে, প্ৰজাপতি ৰাজা পৃথু ৱৈন্যই, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, সেই মহাভাগ্যৱতী ধৰিত্ৰী (পৃথিৱী)ক ক’লে।