Adhyaya 24
The Deception of Vṛtra
দিতিয়ে নিজৰ পুত্ৰসকলৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। কাশ্যপৰ ক্ৰোধ অগ্নিৰ দৰে প্ৰবল হৈ উঠি, সেই তেজৰ পৰা এক ভয়ংকৰ সত্তা প্ৰকাশ পায়—যাক বৃত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হয়—ইন্দ্ৰক বধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে জন্ম লোৱা। বৃত্ৰৰ পৰাক্ৰম আৰু সাজ-সজ্জা দেখি ইন্দ্ৰ ভীত হয় আৰু সপ্তঋষিক সন্ধিৰ বাবে পঠিয়ায়, যাতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰি যৌথ আধিপত্যৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া যায়। বৃত্ৰ সত্যৰ আধাৰত মিত্ৰতা গ্ৰহণ কৰে; কিন্তু কাহিনীয়ে ইন্দ্ৰৰ দোষ খোঁজা আৰু ফাঁক-ফোকৰ ধৰি লাভ লোৱাৰ স্বভাৱক উন্মোচিত কৰে। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ গোপনে বৃত্ৰৰ পতনৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰে আৰু ৰম্ভাক মোহ সৃষ্টি কৰিবলৈ পঠিয়ায়। বৰ্ণনা স্বৰ্গীয় আনন্দ-উদ্যানলৈ সৰি যায়; কাল আৰু কামনাৰ প্ৰভাৱত বৃত্ৰ সেই দিশে আগবাঢ়ে—ঘোষিত মিত্ৰতা আৰু লুকাই থকা বিশ্বাসঘাতকতাৰ মাজত নৈতিক টানাপোড়েন গঢ়ি উঠিবলৈ ধৰে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । हतं श्रुत्वा दितिः पुत्रं सुबलं बलमेव च । रुदितं करुणं कृत्वा हा हा कष्टं भृशं मम
সূত ক’লে: নিজৰ পুত্ৰ সুবল আৰু বল নিহত হোৱা শুনি দিতিয়ে কৰুণভাৱে কান্দিলে আৰু চিঞৰি উঠিল, “হায় হায়! মোৰ ভাগ্য কিমান দুঃখময়!”
Verse 2
एवं सुकरुणं कृत्वा बहुकालं तपस्विनी । सा गता कश्यपं कांतं तमुवाच यशस्विनी
এইদৰে বহুদিন গভীৰ কৰুণাত নিমগ্ন সেই তপস্বিনী নিজৰ প্ৰিয় কশ্যপৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু সেই যশস্বিনী তেওঁক ক’লে।
Verse 3
तव पुत्रो महापाप इंद्रः सुरगणेश्वरः । सागरोपगतं दृष्ट्वा बलं मे ब्रह्मलक्षणम्
তোমাৰ পুত্ৰ—দেৱগণৰ অধিপতি ইন্দ্ৰ—মহাপাপী। মোৰ ব্ৰাহ্মণ-লক্ষণযুক্ত তেজস্বী শক্তি সাগৰত প্ৰৱেশ কৰা দেখি সি (তদনুযায়ী) আচৰণ কৰিলে।
Verse 4
वज्रेण घातयामास संध्यामास्यंतमेव हि । एवं श्रुत्वा ततः क्रुद्धो मरीचितनयस्तदा
সি বজ্ৰেৰে ঠিক সন্ধ্যাকালতেই আঘাত কৰিলে। এই কথা শুনি মৰীচিৰ পুত্ৰ তেতিয়া ক্ৰোধেৰে জ্বলি উঠিল।
Verse 5
क्रोधेन महताविष्टः प्रजज्वालेव वह्निना । अवलुंच्य जटामेकां शुच्यग्नौ स द्विजोत्तमः
প্ৰচণ্ড ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ তেওঁ অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠিল; আৰু সেই দ্বিজোত্তমে জটাৰ এটা গুচ্ছ ছিঙি লৈ পবিত্ৰ যজ্ঞাগ্নিত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 6
इंद्रस्यैव वधार्थाय पुत्रमुत्पादयाम्यहम् । तस्मात्कुंडात्समुत्पन्नो हुताशनमुखादपि
তেওঁ ক’লে: “ইন্দ্ৰক বধ কৰিবলৈহে মই পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিম। সেই কুণ্ডৰ পৰা—অগ্নিদেৱৰ মুখৰ পৰাও—সেইজন উদ্ভৱ হ’ব।”
Verse 7
कृष्णांजनचयोपेतः पिंगाक्षो भीषणाकृतिः । दंष्ट्राकरालवक्त्रांतो जगतां भयदायकः
কৃষ্ণ অঞ্জনৰ স্তূপে লেপা, পিঙ্গল নয়ন আৰু ভয়ংকৰ আকৃতি; বাহিৰলৈ ওলাই থকা দন্ত্ৰাই ভয়াল মুখ—সেইজন জগতসমূহৰ ভয়ৰ কাৰণ হ’ল।
Verse 8
महाचर्वरिको घोरः खड्गचर्मधरस्तथा । सर्वांगतेजसा दीप्तो महामेघोपमो बली
সেই ঘোৰ মহাচৰ্বৰিক, খড়্গ আৰু ঢাল ধাৰণ কৰি, সৰ্বাঙ্গৰ তেজে দীপ্ত হ’ল; বলৱান, আৰু মহামেঘৰ সদৃশ দেখা গ’ল।
Verse 9
उवाच कश्यपं विप्रमादेशो मम दीयताम् । कस्मादुत्पादितो विप्र भवता कारणं वद
সেইজনে বিপ্ৰ কশ্যপক ক’লে: “মোক আপোনাৰ আদেশ দিয়ক। হে বিপ্ৰ, আপুনি মোক কিয় উৎপন্ন কৰিলে? কাৰণ কওক।”
Verse 10
तमहं साधयिष्यामि प्रसादात्तव सुव्रत । कश्यप उवाच । अस्या मनोरथं पुत्र पूरयस्व ममैव हि
তোমাৰ কৃপা-প্ৰসাদে, হে সুৱ্ৰত, মই সেই কাৰ্য সিদ্ধ কৰিম। কশ্যপ ক’লে: হে পুত্ৰ, মোৰেই বাবে তাইৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰ।
Verse 11
अदित्यास्त्वं महाप्राज्ञ जहि इंद्रं दुरात्मकम् । निहते देवराजे हि ऐंद्रं पदं प्रभुंक्ष्व च
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, তুমি আদিত্যসকলৰ এজন; সেই দুষ্টচিত্ত ইন্দ্ৰক বধ কৰা। দেৱৰাজ নিহত হ’লে, তেন্তে ঐন্দ্ৰ পদ তথা অধিপত্য ভোগ কৰা।
Verse 12
एवं तेन समादिष्टः कश्यपेन महात्मना । वृत्रस्तु उद्यमं चक्रे तस्येंद्रस्य वधाय च
এইদৰে মহাত্মা কশ্যপৰ আদেশ পাই, বৃত্রই ইন্দ্ৰ বধৰ বাবে উদ্যোগ আৰু প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 13
धनुर्वेदस्य चाभ्यासं स चक्रे पौरुषान्वितः । बलं वीर्यं तथा क्षात्रं तेजो धैर्यसमन्वितम्
পৌৰুষেৰে সমন্বিত হৈ সি ধনুৰ্বেদৰ অনুশীলন কৰিলে; তাৰ ভিতৰত বল, বীৰ্য, ক্ষাত্ৰভাব, তেজ আৰু ধৈৰ্য পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 14
दृष्ट्वा हि तस्य दैत्यस्य सहस्राक्षो भयातुरः । उपायं चिंतितं तस्य वृत्रस्यापि दुरात्मनः
সেই দৈত্যক দেখি সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) ভয়াতুৰ হৈ পৰিল; আৰু সেই দুষ্টচিত্ত বৃত্রৰ বিৰুদ্ধে উপায় চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 15
वधार्थं देवदेवेन समाहूय महामुनीन् । सप्तर्षीन्प्रेषयामास वृत्रं दैत्येश्वरं प्रति
বৃত্ৰ বধৰ উদ্দেশ্যে দেৱদেৱে মহামুনিসকলক আহ্বান কৰি সপ্তঋষিক দৈত্যেশ্বৰ বৃত্ৰৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 16
भवंतस्तत्र गच्छंतु यत्र वृत्रः स तिष्ठति । संधिं कुर्वंतु वै तेन सार्द्धं मम मुनीश्वराः
তোমালোক তাত গৈ যোৱা, য’ত বৃত্ৰ অৱস্থান কৰিছে; হে মোৰ মুনীশ্বৰসকল, নিশ্চয়েই তাৰ সৈতে সন্ধি স্থাপন কৰা।
Verse 17
एवं तेन समादिष्टा मुनयः सप्त ते तदा । वृत्रासुरं ततः प्रोचुः सहस्राक्ष प्रचालिताः
তেওঁৰ আদেশ অনুসৰি, সেই সাতজন মুনি তেতিয়া সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰৰ প্ৰেৰণাত চলিত হৈ বৃত্ৰাসুৰক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 18
सख्यं कर्तुं प्रयच्छेत्स क्रियतां दैत्यसत्तम । ऋषयः सप्ततत्त्वज्ञा ऊचुर्वृत्रं महाबलम्
“মৈত্ৰী দিয়া হওক—ইহা স্থাপন কৰা হওক, হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ!” এইদৰে তত্ত্বজ্ঞ সপ্তঋষিয়ে মহাবলী বৃত্ৰক ক’লে।
Verse 19
सहस्राक्षो महाप्राज्ञो भवता सह सत्तम । मैत्रमिच्छति वै कर्तुं तत्कथं न करोषि किम्
হে সত্তম পুৰুষ, সহস্ৰাক্ষ মহাপ্ৰাজ্ঞ ইন্দ্ৰে তোমাৰ সৈতে নিশ্চয়েই মৈত্ৰী স্থাপন কৰিব খোজে; তেন্তে তুমি কিয় নকৰা?
Verse 20
अर्धमैंद्रं पदं वीर सत्वं भुंक्ष्व सुखेन वै । वर्तंत्वर्द्धेन इंद्रस्तु असुरा देवतास्तथा
হে বীৰ, ইন্দ্ৰৰ পদৰ অৰ্ধাংশ তুমি সুখেৰে ভোগ কৰা। ইন্দ্ৰে আন অৰ্ধাংশেৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰক; অসুৰ আৰু দেৱতাসকলেও তেনেদৰে থাকক।
Verse 21
सुखं वर्तंतु ते सर्वे वैरं चैव विसृज्य वै । वृत्र उवाच । यदि सत्येन देवेंद्रो मैत्रमिच्छति सत्तमः
তোমালোক সকলোৱে বৈৰ ত্যাগ কৰি নিশ্চয় সুখেৰে থাকক। বৃত্ৰ ক’লে: যদি দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ, সত্তম, সত্যতাৰে মৈত্ৰী ইচ্ছা কৰে…
Verse 22
सत्यमाश्रित्य चैवाहं करिष्ये नात्र संशयः । छद्म चैवं पुरस्कृत्य इंद्रो द्रोहं समाचरेत्
সত্যক আশ্ৰয় কৰি মই নিশ্চয়েই সেয়া কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। কিন্তু ইন্দ্ৰে ছদ্মবেশক অজুহাত কৰি দ্ৰোহ আচৰণ কৰিলে।
Verse 23
तदा किं क्रियते विप्रा इत्यर्थे प्रत्ययं हि किम् । ऋषयस्त्विंद्रमाचख्युरित्यर्थं प्रत्ययं वद
তেতিয়া হে বিপ্ৰসকল, কি কৰা উচিত?—ইয়াত ‘কিম’ পদে প্ৰশ্নাৰ্থ অভিপ্ৰায় বুজায়। আৰু যিহেতু ঋষিসকলে ইন্দ্ৰক সম্বোধন কৰিলে, সেই উক্তিৰ অভিপ্ৰায়ো কোৱা।
Verse 24
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे वृत्र । वंचनंनाम चतुर्विंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ পঞ্চপঞ্চাশৎ-সহস্ৰ-সংহিতাৰ ভূমিখণ্ডত ‘বৃত্ৰ-ৱঞ্চন’ নামৰ চতুৰ্বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 25
ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्लिप्येहं नात्र संशयः । छद्म चैवं पुरस्कृत्य इंद्रो द्रोहं समाचरेत्
মই ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপেৰে লিপ্ত হ’ম, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এইদৰে চলনা কৰি ইন্দ্ৰই দ্ৰোহ আচৰণ কৰিব।
Verse 26
ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्लिप्येहं नात्र संशयः । इत्युवाच महाप्राज्ञ त्वामेवं स पुरंदरः
মই ইয়াত ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপেৰে কলঙ্কিত হৈছো—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, পুৰন্দৰে (ইন্দ্ৰই) তোমাক এইদৰে কৈছিল।
Verse 27
एतेन प्रत्ययेनापि सख्यं कुरु महामते । वृत्र उवाच । भवतां शिष्टमार्गेण सत्येनानेन तस्य च
হে মহামতি, এই বিশ্বাসেৰেও বন্ধুত্ব স্থাপন কৰা। বৃত্ৰই ক’লে: আপোনালোকৰ শিষ্ট আচৰণৰ দ্বাৰা—সৎ পথ অনুসৰণ কৰি—আৰু তেওঁৰ এই সত্যতাৰ দ্বাৰাও...
Verse 28
मैत्रमेवं करिष्यामि तेन सार्द्धं द्विजोत्तमाः । वृत्रमिंद्रस्यसंस्थानं नीतं ब्राह्मणपुङ्गवैः
হে দ্বিজোত্তমসকল, মই তেওঁৰ সৈতে এইদৰে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিম। ইন্দ্ৰৰ সমকক্ষ বৃত্ৰক শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে লৈ গৈছিল।
Verse 29
इन्द्रस्तमागतं दृष्ट्वा वृत्रं मित्रार्थमुद्यतः । सिंहासनात्समुत्थाय अर्घमादाय सत्वरः
বৃত্ৰক অহা দেখি, ইন্দ্ৰই—বন্ধুত্বৰ বাবে আগ্ৰহী হৈ—সিংহাসনৰ পৰা খৰখেদাকৈ উঠিল আৰু তৎক্ষণাৎ অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 30
ददौ तस्मै स धर्मात्मा वृत्राय द्विजसत्तम । अर्धं भुंक्ष्व महाप्राज्ञ ऐंद्रमेतन्महत्पदम्
হে দ্বিজসত্তম! সেই ধৰ্মাত্মাই বৃত্ৰক দান কৰি ক’লে— “হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, ইয়াৰ অৰ্ধাংশ ভোগ কৰা; এই ইন্দ্ৰসম মহৎ ৰাজপদ।”
Verse 31
वर्तितव्यं सुखेनापि आवाभ्यां दैत्यसत्तम । एवं विश्वासयन्दैत्यं वृत्र मैत्रेण वै तदा
“হে দৈত্যসত্তম, আমি আৰু তুমি দুয়ো সুখেৰে থাকিব লাগিব।” এইদৰে তেতিয়া বৃত্ৰই মৈত্ৰীৰে দৈত্যক আশ্বাস দি বিশ্বাস জন্মাই থাকিল।
Verse 32
गतेषु तेषु विप्रेषु स्वस्थानं द्विजसत्तम । छिद्रं पश्यति दुष्टात्मा वृत्रस्यापि सदैव हि
সেই ব্ৰাহ্মণসকল গুচি যোৱাৰ পাছত, হে দ্বিজসত্তম, সেই দুষ্টচিত্তই সদায় বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধেও কোনো ছিদ্ৰ—কোনো সুযোগ—চাই থাকিল।
Verse 33
सावधानत्वमिंद्रोपि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत् । तस्यच्छिद्रं न पश्येत वृत्रस्यापि महात्मनः
ইন্দ্ৰইও দিন-ৰাতি সাৱধানতাৰ কথা সদায় চিন্তা কৰা উচিত; কিয়নো সেই মহাত্মা বৃত্ৰৰ মাজত কোনো ছিদ্ৰ—কোনো পথ—দেখা নাযায়।
Verse 34
उपायं चिंतयामास तस्यैव वधहेतवे । रंभा संप्रेषिता तेन मोहयस्व महासुरम्
সেইজনক বধ কৰাৰ কাৰণতেই সি এক উপায় চিন্তা কৰিলে; আৰু তাৰ দ্বাৰাই ৰম্ভাক পঠাই ক’লে— “মহাসুৰক মোহিত কৰা।”
Verse 35
येनकेनाप्युपायेन यथा हत्वा लभे सुखम् । तथा कुरुष्व कल्याणि संमोहाय सुरद्विषः
হে কল্যাণী! যিকোনো উপায়েৰে তাক বধ কৰি মই যাতে সুখ লাভ কৰিব পাৰো, দেৱতাৰ শত্ৰুক মোহিত কৰিবলৈ তুমি তেনে ব্যৱস্থা কৰা।
Verse 36
वनं पुण्यं महादिव्यं पुण्यपादपसेवितम् । बहुवृक्षफलोपेतं मृगपक्षिसमाकुलम्
সেই পৱিত্ৰ আৰু অতি দিব্য অৰণ্যখন পৱিত্ৰ গছ-গছনিৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, য’ত বহুতো ফলদিয়া গছ আৰু পশু-পক্ষীৰ সমাগম আছিল।
Verse 37
विमानमंदिरैर्दिव्यैः सर्वत्र परिशोभितम् । दिव्यगंधर्वसंगीतं भ्रमराकुलितं सदा
ই সৰ্বত্ৰ দিব্য বিমান আৰু প্ৰাসাদেৰে সুশোভিত আছিল; তাত গন্ধৰ্ৱসকলৰ সংগীত ধ্বনিত হৈছিল আৰু সদায় ভোমোৰাৰ গুঞ্জন শুনা গৈছিল।
Verse 38
कोकिलानां रुतैः पुण्यैः सर्वत्र मधुरायतैः । शिखिसारंगनादैश्च सर्वत्र सुसमाकुलम्
চাৰিওফালে কুলি চৰাইৰ পৱিত্ৰ আৰু মধুৰ মাত গুঞ্জৰিত হৈ আছিল, আৰু ময়ূৰ তথা হৰিণৰ শব্দৰে সমগ্ৰ স্থান মুখৰিত হৈ আছিল।
Verse 39
दिव्यैस्तु चंदनैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतम् । वापीकुंडतडागैश्च जलपूर्णैर्मनोहरैः
ই সৰ্বত্ৰ দিব্য চন্দন গছেৰে সুশোভিত আছিল, আৰু পানীৰে ভৰা মনোৰম পুখুৰী তথা সৰোবৰেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 40
कमलैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः समलंकृतम् । देवगंधर्वसंसिद्धैश्चारणैश्चैव किन्नरैः
সেয়া ফুলি উঠা কমল আৰু শতপত্ৰ ফুলে সুন্দৰকৈ অলংকৃত আছিল; আৰু দেৱ-গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ, চাৰণ আৰু কিন্নৰসকলে তাত ভিৰ কৰিছিল।
Verse 41
मुनिभिः शुशुभे दिव्यैर्दिव्योद्यानवरेण च । अप्सरोगणसंकीर्णं नानाकौतुकमंगलैः
সেয়া দিৱ্য মুনিসকল আৰু উত্তম দিৱ্য উদ্যানৰ দ্বাৰা অতি শোভিত হৈছিল; অপ্সৰাগণৰে ভৰপূৰ আৰু নানাবিধ উৎসৱ-কৌতুক আৰু মঙ্গল আচাৰে অলংকৃত আছিল।
Verse 42
हेमप्रासादसंबाधं दंडच्छत्रैश्च चामरैः । कलशैश्च पताकाभिः सर्वत्रसमलंकृतम्
সেয়া সোনালী প্ৰাসাদে গিজগিজাই আছিল; আৰু সৰ্বত্ৰ দণ্ড-ছত্ৰ, চামৰ, কলশ আৰু পতাকাৰে সুন্দৰকৈ অলংকৃত আছিল।
Verse 43
वेदध्वनिसमाकीर्णं गीतध्वनिसमाकुलम् । एवं नंदनमासाद्य सा रंभा चारुहासिनी
সেয়া বেদপাঠৰ ধ্বনিত পৰিপূৰ্ণ আৰু গীতৰ সুৰধ্বনিত ব্যস্ত আছিল; এইদৰে নন্দনলৈ উপস্থিত হৈ, মনোহৰ হাস্যধাৰিণী ৰম্ভা তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 44
अप्सरोभिः समं तत्र क्रीडत्येवं विलासिनी । सूत उवाच । एकदा तु स वृत्रो वै कालाकृष्टो गतो वनम्
তাত সেই বিলাসিনী অপ্সৰাসকলৰ সৈতে এইদৰে ক্ৰীড়া কৰিছিল। সূত ক’লে: এবাৰ সেই বৃত্ৰ, কালৰ টানত আকৃষ্ট হৈ, বনলৈ গ’ল।
Verse 45
कतिभिर्दानवैः सार्द्धं मुदया परया युतः । अलक्ष्ये भ्रमते पार्श्वं तस्यैव च महात्मनः
কেইজনমান দানৱৰ সৈতে, পৰম আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তেওঁ অদৃশ্যভাৱে সেই মহাত্মাৰ কাষে-কাষে ঘূৰি ফুৰিছিল।
Verse 46
देवराजोपि विप्रेंद्रश्छिद्रान्वेषी द्विषां किल । स हि वृत्रो महाप्राज्ञो विश्वस्तः सर्वकर्मसु
হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! দেৱৰাজো নাকি শত্রুৰ দোষ-ছিদ্ৰ অন্বেষণ কৰে; কিন্তু বৃত্ৰ মহাপ্ৰাজ্ঞ আছিল আৰু সকলো কৰ্মত বিশ্বাসযোগ্য আছিল।
Verse 47
इंद्रं मित्रं परं जानन्भयं चक्रे न तस्य सः । भ्रममाणो वनं पश्येत्सर्वत्र परमं शुभम्
ইন্দ্ৰক পৰম মিত্ৰ বুলি জানি, তেওঁ তাৰ প্ৰতি কোনো ভয় উৎপন্ন নকৰিলে। বনমাজে ঘূৰি ফুৰিলেও, তেওঁ সৰ্বত্ৰ পৰম শুভতাই দেখিছিল।
Verse 48
सुरम्यं कौतुकवनं वनितागणसंकुलम् । चंदनस्यापि वृक्षस्य छायां शीतां सुपुण्यदाम्
সেয়া আছিল মনোমোহা কৌতুক-ৱন, নাৰীগণৰ দলে দলে ভৰপূৰ। তাত চন্দন গছৰ শীতল ছাঁও আছিল—অতি মঙ্গলময় আৰু পুণ্যদায়িনী।
Verse 49
समाश्रित्य विशालाक्षी रंभा तत्र प्रदीव्यति । सखीभिस्तु महाभागा दोलारूढा यशस्विनी
তাত বিশাল নয়না ৰম্ভাই আশ্ৰয় লৈ দীপ্তিময় হৈ আছিল। সেই যশস্বিনী মহাভাগা সখীসকলৰ সৈতে দোলাত আৰূঢ় হৈ আছিল।
Verse 50
गायते सुस्वरं गीतं सर्वविश्वप्रमोहनम् । तत्र वृत्रः समायातः कामाकुलितमानसः
সুমধুৰ সুৰে গোৱা এক গীত সমগ্ৰ বিশ্বক মোহিত কৰি আছিল। তাতেই বৃত্ৰ আহিল, কামনাৰে মন ব্যাকুল আৰু অস্থিৰ হৈ উঠিল।
Verse 51
दोलारूढां समालोक्य रंभां चारुसुलोचनाम्
দোলাত বহি থকা ৰম্ভা—সুন্দৰ, ডাঙৰ নয়নীয়া—তাক দেখি,