Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 45

Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

शुल्के वा यदि वा कृष्णे भवेदेकादशीद्वयम् । गृहस्थानां तु पूर्वोक्ता यतीनामुत्तरा स्मृता ॥ ४५ ॥

śulke vā yadi vā kṛṣṇe bhavedekādaśīdvayam | gṛhasthānāṃ tu pūrvoktā yatīnāmuttarā smṛtā || 45 ||

শুক্ল বা কৃষ্ণ পক্ষত যদি একাদশী দুটা হয়, তেন্তে গৃহস্থসকলৰ বাবে আগৰটোৱেই বিধেয়, আৰু যতিসকলৰ বাবে পাছৰটোৱেই স্মৃত নিয়ম।

शुक्लेin the bright fortnight
शुक्ले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम् (शुक्लपक्षे)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (or)
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (if)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (or)
कृष्णेin the dark fortnight
कृष्णे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणम् (कृष्णपक्षे)
भवेत्should occur/be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एकादशी-द्वयम्a pair of Ekādaśīs
एकादशी-द्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएकादशी (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (एकादश्योः द्वयम्) ; कर्ता
गृहस्थानाम्of householders
गृहस्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सम्बन्ध (for/of householders)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)
पूर्व-उक्ताthe earlier-mentioned (one)
पूर्व-उक्ता:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वच्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (पूर्वं उक्ता) ; विशेषणम् (एकादशी)
यतीनाम्of ascetics
यतीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध
उत्तराthe later (one)
उत्तरा:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (एकादशी)
स्मृताis regarded (as)
स्मृता:
Kriya (क्रिया-भाव)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृत्) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः; कर्मणि/भावे (is considered/remembered)

Sanatkumara (teaching Narada in the Ekadashi-vrata discussion)

Vrata: Ekadashi

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

E
Ekadashi
G
Grihastha
Y
Yati

FAQs

It preserves the integrity of Ekadashi-vrata by giving a clear dharmic rule for rare calendrical overlaps, ensuring devotion and restraint are practiced correctly according to one’s āśrama (life stage).

By regulating Ekadashi observance for different practitioners, it supports steady Vishnu-bhakti through disciplined vrata practice—householders follow a feasible rule, while renunciants adopt the stricter option.

It reflects Jyotiṣa-oriented calendrical reasoning (tithi-based vrata timing) applied within Smṛti/Purāṇic ritual law—how to choose the correct Ekadashi when two occur in a fortnight.