Varṇāśrama Saṁskāras, Upanayana Windows, Brahmacārin Ācāra, and Anadhyāya Prohibitions

Verse 1

सनक उवाच । वर्णाश्रमाचारविधिं प्रवक्ष्यामि विशेषतः । श्रृणुष्व तन्मुनिश्रेष्ट सावधानेन चेतसा ॥ १ ॥

সনক ক’লে—বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমৰ আচাৰবিধি মই বিশেষভাৱে বৰ্ণনা কৰিম। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, সাৱধান চিত্তে শুনা॥

Verse 2

यः स्वधर्मं परित्यज्य परधर्मं समाचरेत् । पाषंडः स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ २ ॥

যি স্বধৰ্ম ত্যাগ কৰি পৰধৰ্ম আচৰে, তাক পাষণ্ড বুলি জানিব লাগে; সি সকলো ধৰ্মৰ পৰা বহিষ্কৃত॥

Verse 3

गर्भाधानादिसंस्काराः कार्या मंत्रविधानतः । स्त्रीणाममंत्रतः कार्या यथाकालं यथाविधि ॥ ३ ॥

গৰ্ভাধান আদি সংস্কাৰ মন্ত্ৰবিধান অনুসাৰে কৰা উচিত। স্ত্ৰীসকলৰ বাবে সেয়া মন্ত্ৰবিহীনভাৱে, যথাকাল আৰু যথাবিধি সম্পন্ন কৰিব লাগে॥

Verse 4

सीमंतकर्म प्रथमं चतुर्थे मासि शस्यते । षष्टे वा सत्पमे वापि अष्टमे वापि कारयेत् ॥ ४ ॥

সীমন্তকৰ্ম প্ৰথমে গৰ্ভৰ চতুৰ্থ মাহত প্ৰশস্ত বুলি কোৱা হৈছে; অথবা ষষ্ঠ, সপ্তম বা অষ্টম মাহতো ই সম্পাদন কৰিব পাৰি।

Verse 5

जाते पुत्रे पिता स्नात्वा सचैलं जातकर्म च । कुर्य्याच्च नांदीश्राद्धं च स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥ ५ ॥

পুত্ৰ জন্মিলে পিতা স্নান কৰি শুচি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব; তাৰ পিছত স্বস্তিবাচন পূৰ্বক জাতকৰ্ম আৰু নান্দীশ্ৰাদ্ধো সম্পাদন কৰিব।

Verse 6

हेम्ना वा रजतेनापि वृद्धिश्राद्धं प्रकल्पयेत् । अन्नेन कारयेद्यस्तु स चंडाल समो भवेत् ॥ ६ ॥

বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ সোণ বা ৰূপাৰে আয়োজন কৰা উচিত; কিন্তু যি কেৱল অন্নৰে কৰায়, সি চাণ্ডালৰ সমান হয়।

Verse 7

कृत्वाभ्युदयिकं श्राद्धं पिता पुत्रस्य वाग्यतः । कुर्वीत नामनिर्द्देशं सूतकांते यथाविधि ॥ ७ ॥

অভ্যুদয়িক শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰি পিতা পুত্ৰৰ বাবে যথোচিত সুযোগ/অনুমতি লৈ, সূতকান্তে বিধিমতে নাম নিৰ্দেশ কৰিব।

Verse 8

अस्पष्टमर्थहीनं च ह्यतिगुर्वक्षरान्वितम् । न दद्यान्नाम विप्रेन्द तथा च विषमाक्षरम् ॥ ८ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! যি নাম অস্পষ্ট, অৰ্থহীন, অতিগুৰু অক্ষৰযুক্ত, অথবা বিষম অক্ষৰবিশিষ্ট—সেই নাম দিয়া উচিত নহয়।

Verse 9

तृतीयवर्षे चौलं च पंचमे षष्टसम्मिते । सत्पमे चाष्टमे वापि कुर्याद् गृह्योक्तमार्गतः ॥ ९ ॥

তৃতীয় বছৰত চূড়াকৰ্ম (চুল কটা সংস্কাৰ) কৰা উচিত; অথবা পঞ্চম, ষষ্ঠ, সপ্তম বা অষ্টম বছৰতেও, গৃহ্যসূত্ৰোক্ত বিধি অনুসাৰে কৰা।

Verse 10

दैवयोगादतिक्रांते गर्भाधानादिकर्मणि । कर्तव्यः पादकृच्छ्रो वै चौले त्वर्द्धं प्रकल्पयेत् ॥ १० ॥

দৈৱযোগে গৰ্ভাধানাদি সংস্কাৰসমূহ অতিক্ৰান্ত/ছুটিলে ‘পাদকৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত নিশ্চয় কৰিব লাগে; কিন্তু চূড়াকৰ্মত তাৰ অর্ধেকেই বিধেয়।

Verse 11

गर्भाष्टमेऽष्टमे वाब्दे बटुकस्योपनायनम् । आषोडशाब्दपर्यंतं गौणं कालमुशंति च ॥ ११ ॥

বটুকৰ উপনয়ন গৰ্ভগণনাত অষ্টম বছৰত বা জন্মগণনাত অষ্টম বছৰত বিধেয়; আৰু ষোড়শ বছৰ পৰ্যন্ত সময়কো গৌণ (গ্ৰহণযোগ্য) বুলি কয়।

Verse 12

गर्भैकादशमेऽब्दे तु राजन्यस्योपनायनम् । आद्वाविंशाब्दपर्यंतं कालमाहुर्विपश्चितः ॥ १२ ॥

ৰাজন্য (ক্ষত্ৰিয়)ৰ উপনয়ন গৰ্ভগণনাত একাদশ বছৰত বিধেয়; আৰু বিদ্বানসকলে বাইশতম বছৰ পৰ্যন্ত সময় অনুমোদিত বুলি কয়।

Verse 13

वैश्वोपनयनं प्रोक्तं गर्भाद्द्वादशमे तथा । चतुर्विंशाब्दपर्यंतं गौणमाहुर्मनीषिणः ॥ १३ ॥

বৈশ্যৰ উপনয়ন গৰ্ভগণনাত দ্বাদশ বছৰত কোৱা হৈছে; আৰু মনীষীসকলে চব্বিশতম বছৰ পৰ্যন্ত সময়ক কেৱল গৌণভাৱে (কম আদৰ্শ) গ্ৰহণযোগ্য বুলি কয়।

Verse 14

एतत्कालावधेर्यस्य द्विजस्यातिक्रमो भवेत् । सावित्रीपतितं विद्यात्तं तु नैवालपेत्कदा ॥ १४ ॥

যি দ্বিজে সাৱিত্ৰী-অনুশাসনৰ নিৰ্ধাৰিত সময়সীমা অতিক্ৰম কৰে, তাক ‘সাৱিত্ৰী-পতিত’ বুলি জানিব লাগে; তাৰ সৈতে কেতিয়াও কথা-বতৰা বা সঙ্গ নকৰিব।

Verse 15

द्विजोपनयने विप्र मुख्यकालव्यतिक्रमे । द्वादशाब्दं चरेत्कृच्छ्रं पश्चाज्चांद्रायणं तथा । सांतपनद्वयं चैव कृत्वा कर्म समाचरेत् ॥ १५ ॥

হে বিপ্ৰ! যদি দ্বিজৰ উপনয়নৰ মুখ্য সময় অতিক্ৰম হয়, তেন্তে বাৰ বছৰ কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব; তাৰ পিছত চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰতও কৰিব, আৰু দুবাৰ সান্তপন প্ৰায়শ্চিত্ত কৰি তাৰ পাছত বিধিমতে সেই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 16

अन्यथा पतितं विद्यात्कर्त्तापि ब्रह्महा भवेत् । र्मौजी विप्रस्य विज्ञेया धनुर्ज्या क्षत्त्रियस्य तु ॥ १६ ॥

যদি বিধিৰ বিপৰীতে কৰা হয়, তেন্তে তাক পতনৰ কাৰণ বুলি জানিব লাগে; আৰু কৰ্তাও ব্ৰাহ্মণহত্যাসমান পাপৰ ভাগী হয়। বিপ্ৰৰ বাবে মৌজী (মুঞ্জঘাঁহৰ মেখলা) আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ধনুৰ্জ্যা (ধনুকৰ তন্তু) চিহ্ন বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 17

आवी वैश्यस्य विज्ञेया श्रूयतामजिने तथा । विप्रस्य चोक्तमैणेयं रौरवं क्षत्रियस्य तु ॥ १७ ॥

বৈশ্যৰ বাবে উপযুক্ত চর্ম হৈছে ভেড়াৰ ছাল; আৰু মৃগচর্মৰ বিষয়ে শুনা—বিপ্ৰৰ বাবে মৈণেয় (কৃষ্ণসাৰ) চর্ম কোৱা হৈছে, আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ৰৌৰৱ (ছোপধৰা মৃগ) চর্ম।

Verse 18

आजं वेश्यस्य विज्ञेयं दंडान्वक्ष्ये यथाक्रमम् । पालाशं ब्राह्मणस्योक्तं नृपस्यौदुम्बरं तथा ॥ १८ ॥

বৈশ্যৰ দণ্ড আজ-কাঠৰ হোৱা উচিত বুলি জানিব লাগে। দণ্ডসমূহ ক্ৰমে কওঁ—ব্ৰাহ্মণৰ বাবে পালাশ-কাঠৰ দণ্ড কোৱা হৈছে, আৰু ৰজা (ক্ষত্ৰিয়)ৰ বাবে উদুম্বৰ-কাঠৰ দণ্ড।

Verse 19

बैल्वं वैश्यस्य विज्ञेय तत्प्रमाणं श्रृणुष्व मे । विप्रस्य केशमानं स्यादाललाटं नृपस्य च ॥ १९ ॥

বৈশ্যৰ দণ্ডৰ মাপ ‘বৈল্ব’ বুলি জনা যায়—তাৰ প্ৰমাণ মোৰ পৰা শুনা। ব্ৰাহ্মণৰ বাবে কেশসীমা পৰ্যন্ত আৰু ৰজাৰ (ক্ষত্ৰিয়ৰ) বাবে ললাট পৰ্যন্ত মাপ কোৱা হৈছে।

Verse 20

नासाग्रसंमितं दण्डं वैश्यस्याहुर्विपश्चितः । तथा वासांसि वक्ष्यामि विप्रादीनां यथाक्रमम् ॥ २० ॥

বিদ্বানসকলে কয় যে বৈশ্যৰ দণ্ড নাকৰ আগলৈকে মাপা উচিত। এতিয়া মই ক্ৰম অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণ আদি বৰ্ণৰ বাবে বিধান কৰা বস্ত্ৰসমূহো বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 21

कषायं चैव मांजिष्टं हारिद्रं च प्रकीर्तितम् । उपनीतो द्विजो विप्र परिचर्यापरो गुरोः ॥ २१ ॥

কষায় (গেৰুৱা), মাঞ্জিষ্ঠ (মঞ্জিষ্ঠা-লাল) আৰু হাৰিদ্ৰ (হলুদ) ৰঙৰ বস্ত্ৰো প্ৰখ্যাত। উপনয়ন লাভ কৰা দ্বিজ—হে ব্ৰাহ্মণ—গুৰুসেৱাত পৰায়ণ হওক।

Verse 22

वेदग्रहणपर्यंतं निवसेद्गुरुवेश्मनि । प्रातः स्नायी भवेद्वर्णी समित्कुशफलादिकान् ॥ २२ ॥

বেদ সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ নোহোৱালৈকে শিষ্য গুৰুৰ গৃহতে বাস কৰিব। ব্ৰহ্মচাৰী প্ৰাতঃস্নান কৰি সমিধা, কুশ, ফল আদি প্ৰয়োজনীয় বস্তু (গুৰু আৰু কৰ্মৰ বাবে) সংগ্ৰহ কৰিব।

Verse 23

गुर्वर्थमाहरेन्नित्यं कल्ये कल्ये मुनीश्वर । यज्ञोपवीतमजिनं दंडं च मुनिसत्तम ॥ २३ ॥

হে মুনীশ্বৰ, সি প্ৰতিদিন প্ৰাতঃকালে গুৰুৰ হিতৰ বাবে যজ্ঞোপৱীত, অজিন (মৃগচৰ্ম) আৰু দণ্ড—এই সকলো নিত্য আনিব, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 24

नष्टे भ्रष्टे नवं मंत्राद्धृत्वा भ्रष्टं जले क्षिपेत् । वर्णिनो वर्त्तनं प्राहुर्भिक्षान्नेनैव केवलम् ॥ २४ ॥

মন্ত্ৰপাঠ নষ্ট বা ভ্ৰষ্ট হ’লে, মন্ত্ৰোপদেশৰ পৰা শুদ্ধ নতুন পাঠ গ্ৰহণ কৰি দোষযুক্ত পাঠটো পানীত নিক্ষেপ কৰিব। ব্ৰহ্মচাৰীৰ জীৱিকা কেৱল ভিক্ষালব্ধ অন্নেই বুলি ঋষিসকলে কৈছে॥২৪॥

Verse 25

भिक्षा च श्रोत्रियागारादाहरेत्प्रयतेंद्रियः । भवत्पूर्वं ब्राह्मणस्य भवन्मध्यं नृपस्य च ॥ २५ ॥

ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি শ্ৰোত্ৰিয়ৰ ঘৰৰ পৰা ভিক্ষা আনিব। ব্ৰাহ্মণক সম্বোধন কৰোঁতে ‘ভৱৎ’ শব্দটো আগতে, আৰু ৰজাক সম্বোধন কৰোঁতে ‘ভৱৎ’ শব্দটো মাজত ব্যৱহাৰ কৰিব॥২৫॥

Verse 26

भवदत्यं विशः प्रोक्तं भिक्षाहरणकं वचः । सांयप्रातर्वह्निकार्यं यथाचारं जितेंद्रियः ॥ २६ ॥

বৈশ্যৰ বাবে সত্যবচন নিৰ্দিষ্ট বুলি কোৱা হৈছে; ভিক্ষা লাভ কৰোৱাকৈ শিষ্ট বাক্যহে ক’ব। ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ আচাৰ অনুসাৰে সন্ধ্যা আৰু প্ৰাতে অগ্নিকাৰ্য সম্পাদন কৰিব॥২৬॥

Verse 27

कुर्यात्प्रतिदिनं वर्णीं ब्रह्मयज्ञं च तर्पणम् । अग्निकार्यपरित्यागी पतितः प्रोच्यते बुधैः ॥ २७ ॥

ব্ৰহ্মচাৰীয়ে প্ৰতিদিন বেদপাঠ, ব্ৰহ্মযজ্ঞ আৰু তৰ্পণ কৰিব। যিয়ে অগ্নিকাৰ্য ত্যাগ কৰে, তাক জ্ঞানীসকলে পতিত বুলি কয়॥২৭॥

Verse 28

ब्रह्मयज्ञविहीनश्च ब्रह्महा परिकीर्तितः । देवताभ्यर्च्चनं कुर्याच्छुश्रूषानुपदं गुरोः ॥ २८ ॥

যি ব্ৰহ্মযজ্ঞ নকৰে, তাক ‘ব্ৰহ্মহা’ বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে। সেয়ে দেৱতাসকলৰ অৰ্চনা কৰিব আৰু গুৰুক নিৰন্তৰ শ্ৰদ্ধাৰে শুশ্ৰূষা কৰিব॥২৮॥

Verse 29

भिक्षान्नं भोजयेन्नित्यं नैकान्नाशी कदाचन । आनीयानिन्द्यविप्राणां गृहाद्भिक्षां जितेंद्रियः ॥ २९ ॥

জিতেন্দ্ৰিয় সাধকে নিত্য ভিক্ষান্নহে গ্ৰহণ কৰিব; কেতিয়াও বহু ঘৰৰ অন্নভোজী নহ’ব। নিৰ্দোষ ব্ৰাহ্মণৰ গৃহৰ পৰা ভিক্ষা আনি ভোজন কৰিব।

Verse 30

निवेद्य गुरवेऽश्रीयाद्वाग्यतस्तदनुज्ञया । मधुस्त्रीमांसलवणं ताम्बूलं दंतधावनम् ॥ ३० ॥

গুৰুক প্ৰথমে নিবেদন কৰি, বাক্‌সংযমী হৈ, তেওঁৰ অনুমতিতেই আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব। মধু, স্ত্ৰী-সংগ, মাংস, লৱণ, তাম্বূল আৰু দন্তধাৱন বর্জন কৰিব।

Verse 31

उच्छिष्टभोजनं चैव दिवास्वापं च वर्जयेत् । छत्रपादुक गंधांश्च तथा माल्यानुलेपनम् ॥ ३१ ॥

উচ্ছিষ্ট/অশুচি ভোজন আৰু দিনত শোৱা বর্জন কৰিব। তদ্ৰূপ ছাতা, পাদুকা, সুগন্ধ, মালা আৰু অঙ্গলেপনো ত্যাগ কৰিব।

Verse 32

जलकेलिं नृत्यगीतवाद्यं तु परिवर्जयेत् । परिवादं चोपतापं विप्रलापं तथांजनम् ॥ ३२ ॥

জলক্ৰীড়া, নৃত্য, গীত আৰু বাদ্য বর্জন কৰিব। পৰনিন্দা, আনক কষ্ট দিয়া, ব্যৰ্থ প্ৰলাপ আৰু অঞ্জন (কাজল)ো ত্যাগ কৰিব।

Verse 33

पाषण्ड जनसंयोगं शूद्रसंगं च वर्जयेत् । अभिवादनशीलः स्याद् वृद्धेषु च यथाक्रमम् ॥ ३३ ॥

পাষণ্ড লোকৰ সংগ আৰু শূদ্ৰৰ সৈতে অনুচিত সংগ বর্জন কৰিব। অভিবাদনত শীলবান হৈ, জ্যেষ্ঠসকলক যথাক্ৰমে প্ৰণাম-সম্মান দিব।

Verse 34

ज्ञानवृद्धास्तपोवृद्धा वयोवृद्धा इति त्रयः । आध्यात्मिकादिदुःखानि निवारयति यो गुरुः ॥ ३४ ॥

জ্ঞানবৃদ্ধ, তপোবৃদ্ধ আৰু বয়োবৃদ্ধ—এই তিন প্ৰকাৰ ‘বৃদ্ধ’ বুলি কোৱা হয়। কিন্তু যি গুৰুৱে আধ্যাত্মিক আদি দুখ নিবারণ কৰে, তেওঁৱেই সত্য গুৰু।

Verse 35

वेदशास्त्रोपदेशेन तं पूर्वमभिवादयेत् । असावहमिति ब्रूयाद्दिजो वै ह्यभिवादने ॥ ३५ ॥

বেদ-শাস্ত্ৰৰ উপদেশ অনুসাৰে প্ৰথমে তেওঁক (বৃদ্ধ/আচাৰ্যক) অভিবাদন কৰিব লাগে। আৰু অভিবাদনৰ সময়ত দ্বিজে ‘মই অমুক’ বুলি নিজৰ পৰিচয় দিব লাগে।

Verse 36

नाभिवाद्याश्च विप्रेण क्षत्रियाद्याः कथंचन । नास्तिकं भिन्नमर्यादं कृतन्घं ग्रामयाजकम् ॥ ३६ ॥

ব্ৰাহ্মণে কোনো অৱস্থাতেই ক্ষত্ৰিয়াদি (নিম্ন বৰ্ণ)ক অধীনভাৱে অভিবাদন নকৰিব। তদ্ৰূপ নাস্তিক, মৰ্যাদা-ভংগকাৰী, কৃতঘ্ন আৰু জীৱিকাৰ্থে গ্ৰামযাজককো পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 37

स्तेनं च कितवं चैव कदाचिन्नाभिवादयेत् । पाषण्डं पतितं व्रात्यं तथा नक्षत्रजीविनम् ॥ ३७ ॥

চোৰ আৰু ঠগক কেতিয়াও অভিবাদন নকৰিব; তদ্ৰূপ পাষণ্ডী, পতিত, ভ্ৰাত্য আৰু নক্ষত্ৰজীৱীকো নকৰিব।

Verse 38

तथा पातकिनं चैव कदाचिन्नाभिवादयेत् । उन्मत्तं च शठं धूर्त्तं धावन्तमशुचिं तथा ॥ ३८ ॥

তদ্ৰূপ পাপীক কেতিয়াও অভিবাদন নকৰিব; উন্মত্ত, শঠ, ধূর্ত, দৌৰি থকা ব্যক্তি আৰু অশুচিকো নকৰিব।

Verse 39

अभ्यक्तशिरसं चैव जपन्तं नाभिवादयेत् । विवादशीलिनं चंडं वमंतं जलमध्यगम् ॥ ३९ ॥

যাৰ মূৰত তেল লেপা আছে আৰু যি জপত নিমগ্ন, তাক প্ৰণাম কৰা উচিত নহয়। বিবাদপ্ৰিয়, উগ্ৰ, বমি কৰা, বা পানীৰ মাজত থিয় হোৱা ব্যক্তিকো নমস্কাৰ নকৰিব॥৩৯॥

Verse 40

भिक्षान्नधारिणं चैव शयानं नाभिवादयेत् । भर्तृघ्नी पुष्पिणीं जारां सूतिकां गर्भपातिनीम् ॥ ४० ॥

ভিক্ষাৰ অন্ন বহন কৰা ব্যক্তি আৰু শুই থকা ব্যক্তিক প্ৰণাম কৰা উচিত নহয়। তদ্ৰূপ স্বামীঘাতিনী, ঋতুমতী, পৰপুৰুষগামিনী, প্ৰসূতি আৰু গৰ্ভপাতিনী স্ত্ৰীকো নমস্কাৰ নকৰিব॥৪০॥

Verse 41

कृतन्घीं च तथा चंडीं कदाचिन्नाभिवादयेत् । सभायां यज्ञशालायां देवतायतनेष्वपि ॥ ४१ ॥

কৃতঘ্নী (অকৃতজ্ঞ) নাৰী আৰু চণ্ডী (উগ্ৰ/অশুচি আচৰণযুক্তা) নাৰীক কেতিয়াও প্ৰণাম কৰা উচিত নহয়—বিশেষকৈ সভাত, যজ্ঞশালাত আৰু দেৱালয়সমূহতো॥৪১॥

Verse 42

प्रत्येकं तु नमस्कारो हंति पुण्यं पुराकृतम् । श्राद्धं व्रतं तथा दानं देवताभ्यार्चनं तथा ॥ ४२ ॥

প্ৰত্যেক অনুচিত নমস্কাৰে পূৰ্বে সঞ্চিত পুণ্য নষ্ট কৰে; আৰু শ্ৰাদ্ধ, ব্ৰত, দান আৰু দেৱতাৰ অৰ্চনা—ইয়াৰ ফলকো ক্ষয় কৰে॥৪২॥

Verse 43

यज्ञं च तर्पणं चैव कुर्वंतं नाभिवादयेत् । कृतेऽभिवादने यस्तु न कुर्यात्प्रतिवादनम् ॥ ४३ ॥

যি যজ্ঞ বা তৰ্পণ কৰি আছে তাক আনুষ্ঠানিক অভিবাদন কৰা উচিত নহয়। আৰু যাক অভিবাদন কৰা হৈছে, সি যদি প্ৰত্যভিবাদন নকৰে—সেয়াও অনুচিত আচৰণ॥৪৩॥

Verse 44

नाभिवाद्यः स विज्ञेयो यया शूद्रस्तथैव सः । प्रक्षाल्य पादावाचम्य गुरोरभिमुखः सदा ॥ ४४ ॥

যাক প্ৰণাম কৰা উচিত নহয়, সি সেই কাৰণে শূদ্ৰসম বুলি জনা যায়। পা ধুই আচমন কৰি সদায় গুৰুৰ সম্মুখত ভক্তিভাৱে থাকক।

Verse 45

तस्य पादौ च संगृह्य अधीयीत विचक्षणः । अष्टकासु चतुर्दश्यां प्रतिपत्पर्वणोस्तथा ॥ ४५ ॥

তেওঁৰ চৰণযুগল ভক্তিৰে ধৰি বিচক্ষণ শিষ্যই অধ্যয়ন কৰিব—বিশেষকৈ অষ্টকা তিথিত, চতুৰ্দশীত, আৰু প্ৰতিপদা তথা অন্যান্য পৰ্বসন্ধিত।

Verse 46

महाभरण्यां विप्रेद्रं श्रवणद्वादशीदिने । भाद्रपदापरपक्षे द्वितीयायां तथैव च ॥ ४६ ॥

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! মহাভৰণী নক্ষত্ৰত, শ্ৰৱণ-দ্বাদশীৰ দিনত, আৰু ভাদ্ৰপদ কৃষ্ণপক্ষৰ দ্বিতীয়াতো (ইয়াক পালন কৰিব লাগে)।

Verse 47

माघस्य शुक्लसप्तम्यां नवम्यामाश्विनस्य च । परिवेषं गते सूर्ये श्रोत्रिये गृहमागते ॥ ४७ ॥

মাঘ শুক্ল সপ্তমীত আৰু আশ্বিন নবমীতেও—যেতিয়া সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৰিৱেষ (হেলো) দেখা যায়, আৰু যেতিয়া কোনো শ্ৰোত্ৰিয় ব্ৰাহ্মণ গৃহলৈ আহে—(এইবোৰ বিশেষ পুণ্যকাল)।

Verse 48

बंधिते ब्रह्मणे चैव प्रवृद्धकलहे तथा । संध्यायां गर्जिते मेघे ह्यकाले परिवर्षणे ॥ ४८ ॥

যেতিয়া ব্ৰাহ্মণক বন্ধনত আবদ্ধ কৰা হয়, যেতিয়া কলহ অত্যন্ত বৃদ্ধি পায়, যেতিয়া সন্ধ্যাত মেঘ গর্জে, আৰু যেতিয়া অকালে বৰষুণ হয়—এইবোৰ অমঙ্গলসূচক অৱস্থা।

Verse 49

उल्काशनिप्रपाते च तथा विप्रेऽवमानिते । मन्वादिषु च देवर्षे युगादिषु चतुर्ष्वपि ॥ ४९ ॥

হে দেৱর্ষি! উল্কা বা বজ্ৰপাত ঘটিলে, আৰু যেতিয়া কোনো ব্ৰাহ্মণ অপমানিত হয়; তদ্ৰূপ মন্বন্তৰৰ আৰম্ভণি আৰু চাৰিওটা যুগৰ আৰম্ভণিতো—ধৰ্মত বিশেষ সাৱধান হৈ বিধিপূৰ্বক আচাৰ পালন কৰা উচিত।

Verse 50

नाधीयीत द्विजः कश्चित्सर्वकर्मफलोत्सुकः । तृतीया प्राधवे शुक्ला भाद्रे कृष्णा त्रयोदशी ॥ ५० ॥

কোনো দ্বিজে সকলো কৰ্মফলৰ লোভত উদ্বিগ্ন হৈ শাস্ত্ৰাধ্যয়ন নকৰিব। লগতে প্ৰাধৱ মাহৰ শুক্ল তৃতীয়া আৰু ভাদ্ৰ মাহৰ কৃষ্ণ ত্ৰয়োদশী দিনতো অধ্যয়ন বর্জনীয়।

Verse 51

कार्त्तिके नवमी शुद्धा माघे पंचदशी तिथिः । एता युगाद्याः कथिता दत्तस्याक्षयकारिकाः ॥ ५१ ॥

কাৰ্তিক মাহত শুদ্ধ নবমী আৰু মাঘ মাহত পঞ্চদশী তিথি—এইবোৰক ‘যুগাদি’ দিন বুলি কোৱা হৈছে; এই সময়ত দিয়া দান অক্ষয় পুণ্য দান কৰে।

Verse 52

मन्वादींश्च प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः । अक्षयुक्छुक्लनवमी कार्तिके द्वादशी सिता ॥ ५२ ॥

এতিয়া মই মনু আদি বিষয় বৰ্ণনা কৰিম—তুমি সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰচিত্তে শুনা। শুক্ল পক্ষৰ নবমী ‘অক্ষয়ুক্’ বুলি খ্যাত; আৰু কাৰ্তিক মাহত কৃষ্ণ পক্ষৰ দ্বাদশীও বিশেষ মান্য।

Verse 53

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च । आषाढशुक्लदशमी सिता माघस्य सप्तमी ॥ ५३ ॥

চৈত্র মাহৰ তৃতীয়া আৰু ভাদ্ৰপদ মাহৰো তৃতীয়া; আষাঢ় মাহৰ শুক্ল দশমী; আৰু মাঘ মাহৰ শুক্ল সপ্তমী—এই তিথিসমূহ ধৰ্মানুষ্ঠানৰ বাবে শুভ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 54

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णमा । फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता ॥ ५४ ॥

শ্ৰাৱণৰ কৃষ্ণাষ্টমী, আষাঢ়ৰ পূৰ্ণিমা, ফাল্গুনৰ অমাৱস্যা আৰু পৌষৰ শুক্ল একাদশী—এই তিথিসমূহ ধৰ্মানুষ্ঠানৰ বাবে বিশেষ পুণ্য বুলি গণ্য।

Verse 55

कार्तिकी फाल्गुनी चैत्रीं ज्यैष्ठी पंचदशी सिता । मन्वादयः समाख्याता दत्तस्याक्षयकारिकाः ॥ ५५ ॥

কাৰ্তিক, ফাল্গুন, চৈত্ৰ আৰু জ্যৈষ্ঠৰ শুক্ল পঞ্চদশী (পূৰ্ণিমা) আৰু মন্বাদি দিনসমূহ—এইবোৰ দানক অক্ষয় ফলদায়ক কৰে বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 56

द्विजैः श्रद्धं चकर्त्तव्यं मन्वादिषु युगादिषु । श्राद्धे निमंत्रिते चैवग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥ ५६ ॥

মন্বাদি আৰু যুগাদিৰ সময়ত দ্বিজসকলে শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; লগতে শ্ৰাদ্ধলৈ নিমন্ত্ৰিত হ’লে আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ কালোও শ্ৰাদ্ধকর্ম পালন কৰা উচিত।

Verse 57

अयनद्वितये चैव तथा भूकंपने मुने । गलग्रहे दुर्द्दिने च नाधीयीत कदाचन ॥ ५७ ॥

হে মুনি, দুয়োটা অয়ন-সন্ধিকালত, ভূমিকম্পৰ সময়ত, গলাৰ ৰোগত আৰু অতি দুৰ্দিনত কেতিয়াও বেদাধ্যয়ন নকৰিব।

Verse 58

एवमादिषु सर्वेषु अनध्यायेषु नारद । अधीयतां सुमूढानांप्रजांप्रज्ञांयशः श्रियम् ॥ ५८ ॥

হে নাৰদ, এনে সকলো অনধ্যায় সময়ত যি অতি মূঢ় লোক তথাপি অধ্যয়ন কৰে, সি সন্তান, প্ৰজ্ঞা, যশ আৰু শ্ৰী—সকলো হেৰুৱায়।

Verse 59

आयुष्यं बलमारोग्यं निकृंतति यमः स्वयम् । अनध्याये तु योऽधीते तं विद्याद्वब्रह्मघातकम् ॥ ५९ ॥

যমে নিজেই আয়ু, বল আৰু আৰোগ্য কাটি পেলায়। অনধ্যায় সময়ত যি পাঠ কৰে, তাক ব্ৰহ্মঘাতক বুলি জানিবা॥

Verse 60

न तं संभाषयेद्विप्रन तेन सह संवसेत् । कुंडगोलकयोः केचिज्जडादीनां च नारद ॥ ६० ॥

ব্ৰাহ্মণে তাৰ সৈতে কথা নকৰে, ন তাৰ সৈতে একেলগে নাথাকে। হে নাৰদ, কিছুমানে কুণ্ড-গোলক আৰু জড়বুদ্ধি আদি ক্ষেত্ৰতো একে বিধি কয়॥

Verse 61

वदंति चोपनयनं तत्पुत्रादिषु केचन । अनधीत्य तु यो वेदमन्त्रय कुरुते श्रमम् ॥ ६१ ॥

কিছুমানে পুত্ৰ আদি ক্ষেত্ৰতো উপনয়ন বিধান কয়। কিন্তু যিয়ে সঠিক অধ্যয়ন নকৰাকৈ বেদমন্ত্ৰ জপত শ্ৰম কৰে, সি কেৱল বৃথা শ্ৰম কৰে॥

Verse 62

शूद्रतुल्यः स विज्ञेयो नरकस्य प्रियोऽतिथिः । अनधीतश्रुतिर्विप्र आचार प्रतिपद्यते ॥ ६२ ॥

যি ব্ৰাহ্মণে শ্ৰুতি অধ্যয়ন নকৰিলে, তাক শূদ্ৰসদৃশ—নৰকৰ প্ৰিয় অতিথি—বুলি জানিব লাগে। তথাপি সি আচাৰৰ বাহ্য ৰূপ ধৰে॥

Verse 63

नाचारफलमान्पोति यथा शूद्रस्तथैव सः । नित्यं नैमित्तिकं काम्यं यच्चान्यत्कर्म वैदिकम् ॥ ६३ ॥

সি শূদ্ৰৰ দৰে আচাৰৰ ফল নাপায়। নিত্য, নৈমিত্তিক, কাম্য বা অন্য যিকোনো বৈদিক কৰ্মৰ ফলও সি নালভে॥

Verse 64

अनधीतस्य विप्रस्य सर्वं भवति निष्फलम् । शब्दब्रह्ममयो विष्णुर्वेदः साक्षाद्धारि स्मृकतः ॥ ६४ ॥

যি ব্ৰাহ্মণে বেদ অধ্যয়ন নকৰে, তাৰ সকলো নিষ্ফল হয়। বিষ্ণু শব্দ-ব্ৰহ্মস্বরূপ; বেদক সাক্ষাৎ হৰিয়েই বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 65

वेदाध्यायी ततो विप्रः सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ ६५ ॥

সেয়ে বেদ অধ্যয়নত নিয়োজিত ব্ৰাহ্মণে সকলো কাম্য ফল লাভ কৰে।