Dharmopadeśa-Śānti: Rules of Impurity, Expiations, and Ancestor Rites
ধৰ্মৰাজে ৰজাক শ্রুতি–স্মৃতি-আধাৰিত শৌচ আৰু নিষ্কৃতি/প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধান উপদেশ দিয়ে। ভোজনকালত চাণ্ডাল/পতিতৰ স্পৰ্শ, উচ্ছিষ্ট-দোষ, মল-মূত্ৰ, বমি আদি কাৰণে অশৌচ হ’লে ত্ৰি-সন্ধ্যা স্নান, পঞ্চগব্য, উপবাস, ঘৃতাহুতি আৰু অধিক গায়ত্ৰী-জপ আদি ধাপে ধাপে প্ৰতিকাৰ কোৱা হৈছে। অন্ত্যজ-স্পৰ্শ, ৰজস্বলা, প্ৰসৱ-সূতকত—ব্ৰহ্মকূৰ্চ আদি কৰ্মৰ পাছতো—স্নান অনিবাৰ্য বুলি জোৰ দিয়া হৈছে। মৈথুনধৰ্মত ঋতু/অঋতু ভেদ, অনুচিত সংযোগৰ দোষ, আৰু কিছুমান মহাপাতকত অগ্নিপ্ৰৱেশকেই একমাত্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত বুলি উল্লেখ আছে। আত্মহত্যা বা দুর্ঘটনামৃত ব্যক্তি স্থায়ী বহিষ্কৃত নহয়; চন্দ্ৰায়ণ/কৃচ্ছ্ৰে শুদ্ধি সম্ভৱ। গোহিংসাৰ নীতি, অস্ত্ৰভেদে তপস্যাৰ মাত্রা, মুণ্ডন-শিখা বিধি আৰু ৰাজন্যায়ো বৰ্ণিত। শেষত ইষ্ট–পূর্ত পুণ্যকৰ্ম, পঞ্চগব্য প্ৰস্তুতি, সূতক/গৰ্ভপাত অশৌচকাল, বিবাহত গোত্ৰান্তৰ আৰু শ্রাদ্ধ-তৰ্পণ বিধি-প্ৰকাৰ দিয়া হৈছে।
Shlokas
Verse 1
धर्मराज उवाच । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं वर्णानामनुपूर्वशः । प्रब्रवीमि नृपश्रेष्ट तं श्रृणुष्व समाहितः ॥ १ ॥
ধৰ্মৰাজ ক’লে—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! শ্রুতি-স্মৃতিত উক্ত বৰ্ণসমূহৰ ধৰ্ম মই ক্ৰমে ক’ম; তুমি একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 2
यो भुञ्जानोऽशुचिं वापि चाण्डालं पतितं स्पृशेत् । क्रोधादज्ञानतो वापिं तस्य वक्ष्यामि निष्कृतिम् ॥ २ ॥
যদি কোনোবাই আহাৰ খাই থাকোঁতে অশুচি ব্যক্তি, বা চাণ্ডাল, বা পতিতক স্পৰ্শ কৰে—ক্ৰোধত বা অজ্ঞতাবশত—তেন্তে সেই কৰ্মৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-নিষ্কৃতি মই ক’ম।
Verse 3
त्रिरात्रं वाथ षड्रात्रं यथासंख्यं समाचरेत् । स्नानं त्रिषवणं विप्रपञ्चगव्येन शुध्यति ॥ ३ ॥
যথাক্ৰমে তিনিৰাতি বা ছয়ৰাতি প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব। প্ৰাতঃ‑মধ্যাহ্ন‑সায়ং ত্ৰিসন্ধ্যা স্নান কৰি ব্ৰাহ্মণ পঞ্চগব্যৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 4
भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचिजत्स्त्रवते गुदम् । उच्छिष्टत्वेऽशुचित्वे च तस्य शुद्धिं वदामि ते ॥ ४ ॥
কিন্তু ভোজনৰত ব্ৰাহ্মণৰ কেতিয়াবা গুদৰ পৰা স্ৰাৱ হ’লে, সি উচ্ছিষ্ট‑দোষযুক্ত আৰু অশুচি হয়। তাৰ শুদ্ধিৰ উপায় মই তোমাক কওঁ।
Verse 5
पूर्वं कृत्वा द्विजः शौचं पश्चादप उपस्पृशेत् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ ५ ॥
প্ৰথমে দ্বিজে শৌচ কৰিব, তাৰ পিছত আচমনৰ বাবে জল স্পৰ্শ কৰিব। যদি সি এক দিন‑ৰাতি অশুচি থাকে, তেন্তে পঞ্চগব্যে শুদ্ধ হয়।
Verse 6
निगिरन्यदि मेहेत भुक्त्वा वा मेहने कृते । अहोरात्रोषितो भूत्वा जुहुयात्सर्पिषाऽनलम् ॥ ६ ॥
গিলোঁতে গিলোঁতে যদি মূত্ৰত্যাগ হয়, বা ভোজনৰ পাছত মূত্ৰ কৰা হয়, তেন্তে এক দিন‑ৰাতি উপবাস/নিয়মে থাকি ঘিউ দি অগ্নিত আহুতি দিব—ইয়াই প্ৰায়শ্চিত্ত।
Verse 7
यदा भोजनकाले स्यादशुचिर्ब्राह्मणः क्वचित् । भूमौ निधाय तं ग्रासं स्नात्वा शुद्धिमवान्पुयात् ॥ ७ ॥
ভোজনৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ যদি কোনো কাৰণত অশুচি হয়, তেন্তে সেই গ্ৰাস মাটিত থৈ দিব। তাৰ পিছত স্নান কৰি শুদ্ধ হৈ উভতি আহি ভোজন কৰিব।
Verse 8
भक्षयित्वा तु तद् आसमुपवालेन शुद्ध्यति । अशित्वा चैव तत्सर्वं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ ८ ॥
যদি সেই অন্ন ভক্ষণ কৰা হয়, তেন্তে উপবাসে শুদ্ধি হয়; কিন্তু যদি সকলোখিনি খাই পেলায়, তেন্তে তিন ৰাতি অশৌচ থাকে।
Verse 9
अश्रतश्चेद्वमिः स्याद्वै ह्यस्वस्थस्त्रिश्रतं जपेत् । स्वस्थस्त्रीणि सहस्त्राणि गायत्र्याः शोधनं परम् ॥ ९ ॥
ভোজনৰ পিছত যদি বমি হয়, তেন্তে অসুস্থ অৱস্থাত গায়ত্ৰী তিনশ বাৰ জপ কৰিব। সুস্থ হলে তিন হাজাৰ বাৰ—গায়ত্ৰীজপেই পৰম শোধন।
Verse 10
चाण्डालैः श्वपर्चैः स्पृष्टो विण्मूत्रे च कृते द्विजः ॥ १० ॥
চাণ্ডাল বা শ্বপচৰ স্পৰ্শে, আৰু বিষ্ঠা-মূত্রৰ সংস্পৰ্শে, দ্বিজ অশুচি হয়—এ কথা ধৰ্মজ্ঞসকলে কৈছে।
Verse 11
त्रिरात्रं तु प्रकुर्वीत भुक्तोच्छिष्टः षडाचरेत् । उदक्यां सूतिकांवापि संस्पृशेदन्त्यजो यदि ॥ ११ ॥
অন্ত্যজে যদি ৰজস্বলা বা সূতিকাক স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে তিন ৰাতি অশৌচ পালন কৰিব; আৰু ভুক্ত-উচ্ছিষ্ট অৱস্থাৰ লোকক স্পৰ্শ কৰিলে ছয় ৰাতি আচৰিব।
Verse 12
त्रिरात्रेण विशुद्धिः स्यादिति शातातपोऽब्रवीत् । रजस्वला तु संस्पृष्टा श्वभिर्मातङ्गवायसैः ॥ १२ ॥
শাতাতপে ক’লে—“তিন ৰাতিত শুদ্ধি হয়।” আৰু ৰজস্বলা নাৰীক কুকুৰ, চাণ্ডাল (মাতঙ্গ) বা কাক স্পৰ্শ কৰিলে অশৌচ ধৰা হয়।
Verse 13
निराहारा शुचिस्तिष्टेत्काले स्नानेन शुद्ध्यति । रजस्वले यदा नार्यावन्योन्यं स्पृशतः क्वचित् ॥ १३ ॥
নিৰাহাৰ হৈ শুচি অৱস্থাত নিৰ্দিষ্ট সময়ত স্থিৰ থাকিব লাগে; যথাসময়ত স্নান কৰিলে শুদ্ধি হয়। আৰু যদি কোনো সময়ত ঋতুমতী নাৰীৰ সৈতে অন্য নাৰীৰ পৰস্পৰ স্পৰ্শ ঘটে, তেন্তে বিধিমতে শৌচ পালনীয়॥১৩॥
Verse 14
शुद्धेते ब्रह्मकूर्चेन ब्रह्मकूर्चेन चोपरि । उच्छिष्टेन च संस्पृष्टो यो न स्नानं समाचरेत् ॥ १४ ॥
ব্ৰহ্মকূর্চ বিধিৰে শুদ্ধ হৈ, ওপৰত পুনৰ ব্ৰহ্মকূর্চে শুদ্ধ হলেও—উচ্ছিষ্ট (জুঠ/অশুদ্ধ অৱশেষ) স্পৰ্শে দোষযুক্ত হৈ যি বিধিমতে স্নান নকৰে, তাক শুদ্ধ বুলি গণ্য কৰা নহয়॥১৪॥
Verse 15
ऋतौ तु गर्भं शङ्कित्वा स्नानं मैथुनिनः स्मृतम् । अनॄतौ तु स्त्रियं गत्वा शौचं मूत्रपुरीषवत् ॥ १५ ॥
নাৰীৰ ঋতুকালত সহবাস হলে গৰ্ভসম্ভাৱনা ধৰি পিছত স্নান কৰিব লাগে—এইটো মৈথুনীসকলৰ বাবে স্মৃতি-নিয়ম। কিন্তু ঋতুৰ বাহিৰত স্ত্ৰীগমন কৰিলে মূত্ৰ-পুৰীষৰ পাছৰ দৰে শৌচ বিধেয়॥১৫॥
Verse 16
उभावप्यशुची स्यातां दम्पती याभसंगतौ । शयनादुत्थिता नारी शुचिः स्यादशुचिः पुमान् ॥ १६ ॥
অশাস্ত্ৰীয় (যাভ) সঙ্গমত দম্পতি উভয়েই অশুচি হয়। কিন্তু শয়নৰ পৰা উঠাৰ পিছত নাৰী শুচি গণ্য হয়, আৰু পুৰুষ অশুচি গণ্য হয়॥১৬॥
Verse 17
भर्त्तुः शरीरशुश्रूषां दौरात्म्यादप्रकुर्वती । दण्ड्या द्वादशकं नारी वर्षं त्याज्या धनं विना ॥ १७ ॥
দুষ্ট অভিপ্ৰায়ে স্বামীৰ দেহ-শুশ্ৰূষা নকৰা নাৰীক বাৰ (দণ্ড-একক) দণ্ড দিব লাগে। তৎসত্ত্বেও যদি সি নসুধৰে, তেন্তে ধন নিদিয়াকৈ এক বছৰলৈ ত্যাগ কৰিব লাগে॥১৭॥
Verse 18
त्यजन्तो पतितान्बन्धून्दण्ड्यानुत्तमसाहसम् । पिता हि पतितः कामं न तु माता कदाचन ॥ १८ ॥
যিসকলে দণ্ডনীয় আৰু পতিত আত্মীয়ক পৰিত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে গুৰুতৰ পাপ কৰে। কাৰণ পিতৃ পতিত হ’ব পাৰে, কিন্তু মাতৃ কেতিয়াও পতিত নহয়।
Verse 19
आत्मानं घातयेद्यस्तु रज्ज्वादिभिरुपक्रमैः । मृते मेध्येन लेत्पव्यो जीवतो द्विशतं दमः ॥ १९ ॥
যি ব্যক্তিয়ে ৰছী আদিৰ দ্বাৰা আত্মহত্যা কৰে, তেওঁৰ মৃত্যু হ’লে পবিত্ৰ দ্ৰব্য লেপন কৰিব লাগে; আৰু যদি জীয়াই থাকে তেন্তে দুশ পণ দণ্ড দিব লাগে।
Verse 20
दण्ड्यास्तत्पुत्रमित्राणि प्रत्येकं पाणिकं दमम् । प्रायश्चित्तं ततः कुर्युर्यथाशास्त्रप्रचोदितम् ॥ २० ॥
তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু বন্ধুসকলৰ প্ৰত্যেককে এক পণ দণ্ড বিহা উচিত। তাৰ পিছত তেওঁলোকে শাস্ত্ৰত নিৰ্দেশ দিয়া ধৰণে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।
Verse 21
जलाग्न्युद्वन्धनभ्रष्टाः प्रव्रज्यानाशकच्युताः । विषप्रपतनध्वस्ताः शस्त्रघातहताश्च ये ॥ २१ ॥
যিসকল জল, অগ্নি, ফাঁচি, সন্ন্যাসৰ পৰা ভ্ৰষ্ট, অনশন ভংগ, বিষ, ওখ ঠাইৰ পৰা পৰা বা অস্ত্ৰৰ আঘাতত মৃত্যু হৈছে।
Verse 22
न चैते प्रव्रत्यवसिताः सर्वलोकबहिष्कृताः । चान्द्रायणेन शुद्ध्यंन्ति तत्पकृच्छ्रद्वयेन वा ॥ २२ ॥
এওঁলোকক চিৰস্থায়ী পতিত বা সমাজৰ পৰা বহিষ্কৃত বুলি গণ্য কৰা উচিত নহয়। তেওঁলোকে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত বা দুটা কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰতৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 23
उभयावसितः पापश्यामच्छबलकाच्च्युतः । चान्द्रायणाभ्यां शुद्ध्येत दत्त्वा धेनुं तथा वृषम् ॥ २३ ॥
যি ‘উভয়াবসিত’ নামৰ দোষত পতিত হৈ ‘পাপশ্যাম’ আৰু ‘চ্ছবল’ নামে পাপকর্মত চ্যুত হৈছে, সি দুটা চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰি আৰু ধেনু তথা বৃষ দান দিলে শুদ্ধ হয়।
Verse 24
स्वश्रृगालप्लवङ्गाद्यैर्मानुषैश्च रतिं विना । स्पृष्टः स्त्रात्वा शुचिः सद्यो दिवा संध्यासु रात्रिषु ॥ २४ ॥
কুকুৰ, শিয়াল, বান্দৰ আদি বা কোনো মানুহে (কাম-সম্পৰ্ক নোহোৱাকৈ) স্পৰ্শ কৰিলে, স্নান কৰিলে সি তৎক্ষণাৎ শুচি হয়—দিনে, সন্ধিক্ষণে বা ৰাতিতো।
Verse 25
अज्ञानाद्वा तु यो भुक्त्वा चाण्डालान्नं कथंचन । गोमूत्रयावकाहारो मासार्द्धेन विशुद्ध्यति ॥ २५ ॥
কিন্তু কোনোবাই অজ্ঞতাবশত কেনেবাকৈ চাণ্ডালৰ অন্ন খাই পেলালে, সি গোমূত্র আৰু যাৱক (যৱৰ আহাৰ) গ্ৰহণ কৰি অর্ধমাহত শুদ্ধ হয়।
Verse 26
गोब्राह्मणगृहं दग्ध्वा मृतं चोद्वन्धनादिना । पाशं छित्वा तथा तस्य कृच्छ्रमेकं चरेद्दिजः ॥ २६ ॥
গোশালা বা ব্ৰাহ্মণৰ গৃহ দগ্ধ কৰিলে, উৰিধৰা আদি উপায়ে মৃত্যু ঘটালে, আৰু সেই পাশ (দড়ি/ফাঁস) কাটি দিলে—দ্বিজে এটা কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা উচিত।
Verse 27
चाण्डालपुल्पसानां च भुक्त्वा हत्वा च योषितम् । कृच्छ्रार्ध्दमाचरेज्ज्ञानादज्ञानादैन्दवद्वयम् ॥ २७ ॥
চাণ্ডাল বা পুল্পস লোকৰ অন্ন খাই, অথবা কোনো নাৰী হত্যা কৰি—জানিও বা অজানিতে—কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ অর্ধাংশ পালন কৰা উচিত; লগতে দুটা ঐন্দৱ (চন্দ্ৰ-সম্পৰ্কিত) ব্ৰতো পালন কৰিব লাগে।
Verse 28
कोपालिकान्नभोक्तॄणां तन्नारीगामिनां तथा । अगम्यागमने विप्रो मद्यगो मांसभक्षणे ॥ २८ ॥
কাপালিকসকলৰ অন্ন ভক্ষণে, তেওঁলোকৰ নাৰীৰ সৈতে সংসৰ্গে, নিষিদ্ধ নাৰীৰ সৈতে গমনে, মদ্যপান আৰু মাংসভক্ষণে ব্ৰাহ্মণ ঘোৰ পতিত হয়।
Verse 29
तपत्कृच्छ्रपरिक्षिप्तो मौर्वीहोमेन शुद्ध्यति । महापातककर्त्तारश्चत्वारोऽथ विशेषतः ॥ २९ ॥
তপৎ-কৃচ্ছ্ৰ নামৰ কঠোৰ প্ৰায়শ্চিত্তত নিয়োজিত ব্যক্তি মৌৰ্বী-হোমৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়; আৰু বিশেষকৈ মহাপাতককাৰী চাৰি প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 30
अग्निं प्रविश्य शुद्ध्यन्तिस्थित्वा वा महति क्रतौ । रहस्यकरणोऽप्येवं मासमभ्यस्य पूरुषः ॥ ३० ॥
পবিত্ৰ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে শুদ্ধি হয়, অথবা মহৎ বৈদিক ক্ৰতুত স্থিত থাকিলেও। তদ্ৰূপ গোপন দোষ কৰা ব্যক্তিও এক মাহ নিয়ম অনুশীলন কৰিলে শুদ্ধ হয়।
Verse 31
अघमर्षणसूक्तं वा शुद्ध्येदन्तर्जले जपन् । रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च ॥ ३१ ॥
অথবা পানীৰ ভিতৰত থিয় হৈ অঘমর্ষণ সূক্ত জপ কৰিলে শুদ্ধি হয়—ৰজক, চর্মকাৰ, নট আৰু বুৰুড়ো।
Verse 32
कैवर्त्तमेदभिल्लाश्व सत्पैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः । भुक्त्वा चैषां स्त्रियो गत्वा पीत्वा यः प्रतिगृह्यते ॥ ३२ ॥
কৈৱৰ্ত, মেদ, ভিল্ল, অশ্ব আৰু সত্পৈ_toggle: 1 to=verse_translations? Wait. No. Continue.
Verse 33
कृच्छ्रार्द्धमाचरेज्ज्ञानादैन्दवद्वयम् । मातरं गुरुपत्नीं च दुहितृभगिनीस्नुषाः ॥ ३३ ॥
যদি কোনোবাই জনা-বুজাকৈ মাতৃ, গুৰুপত্নী, জীয়ৰী, ভগ্নী বা বোৱাৰীৰ সৈতে সংগম কৰে, তেন্তে তেওঁ অৰ্ধ-কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত আৰু দুটা ঐন্দৱ উপবাস পালন কৰিব লাগিব।
Verse 34
संगम्य प्रविशेदग्निं नान्याशुद्धिर्विधीयते । राज्ञीं प्रव्रजितां धात्रीं तथावर्णोत्तमामपि ॥ ३४ ॥
ৰাণী, সন্ন্যাসিনী, ধাত্ৰী বা উচ্চ বৰ্ণৰ নাৰীৰ সৈতে সংগম কৰাৰ পাছত অগ্নি প্ৰৱেশ কৰা উচিত; ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো শুদ্ধি বিধান নাই।
Verse 35
गत्वाकृच्छ्रद्वयं कुर्यात्सगोत्रामभिगम्य च । अमूषु पितृगोत्रासु मातृगोत्रगतासु च ॥ ३५ ॥
সগোত্ৰ নাৰী, লাগিলে তেওঁ পিতৃ গোত্ৰৰ হওক বা মাতৃ গোত্ৰৰ, তেওঁৰ সৈতে গমন কৰিলে দুটা কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালন কৰা উচিত।
Verse 36
परदारेषु सर्वेषु कृच्छ्रार्द्धं तपनं चरेत् । वेश्याभिगमने पापं व्यपोहन्ति द्विजास्तथा ॥ ३६ ॥
পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে গমন কৰিলে অৰ্ধ-কৃচ্ছ্ৰ আৰু তপন ব্ৰত পালন কৰা উচিত। বেশ্যাগমনৰ পাপো দ্বিজসকলে এইদৰেই দূৰ কৰে।
Verse 37
पीत्वा सकृत्सुतत्पं च पञ्चरात्रं कुशोदकम् । गुरुतल्पगतो कुर्याद्रबाह्मणो विधिवद्रूतम् ॥ ३७ ॥
গুৰুপত্নীৰ সৈতে গমন কৰা ব্ৰাহ্মণে এবাৰ সুতপ্ত (অত্যন্ত গৰম) দ্ৰব্য পান কৰি আৰু পাঁচ ৰাতি কুশোদক পান কৰি বিধি অনুসৰি ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Verse 38
गोन्घस्य केचिदिच्छन्ति केचिच्चैवावकीर्णिनः । दण्डादूर्ध्वं प्रहारेण यस्तु गां विनिपातयेत् ॥ ३८ ॥
কিছুমানে গোহন্তাৰ বাবে ‘গোঙ্ঘা’ নামৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কয়, আৰু কিছুমানে ‘অৱকীৰ্ণিন’ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দেশ কৰে। কিন্তু যিয়ে দণ্ডৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আঘাত কৰি গাভীক পেলাই দিয়ে, সি ঘোৰ দোষৰ ভাগী; তেনে দোষ অনুসাৰে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।
Verse 39
द्विगुणं गोव्रतं तस्य प्रायश्चितं विशोधयेत् । अङ्गुष्टमात्रस्थूलस्तु बाहुमात्रप्रमाणकः ॥ ३९ ॥
সেই দোষৰ শুদ্ধিৰ বাবে দ্বিগুণ ‘গোব্ৰত’ পালন কৰি প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে। নিৰ্ধাৰিত দণ্ড/উপকৰণটো বৃদ্ধাঙ্গুলিমাত্ৰ মোটা আৰু বাহুমাত্ৰ দীঘল হ’ব।
Verse 40
सार्द्रकस्सपालाश्च गोदण्डः परिकीर्त्तितः । गवां निपातने चैव गर्भोऽपि संभवेद्यदि ॥ ४० ॥
আৰ্দ্ৰ কাঠ আৰু পলাশ-কাঠসহ যি দণ্ড, তাক ‘গো-দণ্ড’ বুলি কোৱা হৈছে। আৰু গাভীক পেলাবলৈ/আঘাত কৰিবলৈ গ’লে যদি গৰ্ভপাতো ঘটে, তেন্তে সেয়াও সেই দোষৰ অন্তৰ্গত।
Verse 41
एकैकशश्वरेत्कृच्छ्रं एषा गोन्घस्य निष्कृतिः । बन्धने रोधने चैव पोषणे वा गवां रुजाम् ॥ ४१ ॥
প্ৰত্যেক (গাভীৰ বাবে) একে একে ‘কৃচ্ছ্ৰ’ তপস্যা পালন কৰিব লাগে; এইয়াই গো-পীড়া (গোঙ্ঘা) পাপৰ নিষ্কৃতি। গাভীক বান্ধি থোৱা, ৰোধ কৰি থোৱা/আটক কৰা, বা গাভীৰ ৰোগত যথোচিত পোষণ-সেৱা নকৰা—এই সকলো ক্ষেত্ৰতো এই দোষ লাগে।
Verse 42
संपद्यते चेन्मरणं निमित्तेनैव लिप्यते । मूर्च्छितः पतितो वापि दण्डेनाभिहतस्ततः ॥ ४२ ॥
যদি মৃত্যু ঘটে, তেন্তে দোষৰ হিচাপ কেৱল তৎক্ষণাৎ কাৰণ অনুসাৰেই ধৰা হয়। ব্যক্তি মূৰ্ছিত হওক, পৰি যাওক, বা পিছত দণ্ডে আঘাতপ্ৰাপ্ত হওক—দায় সেই বিশেষ নিমিত্ত অনুসাৰেই গণ্য হয়।
Verse 43
उत्थाय षट्पदं गच्छेत्सप्त पञ्चदशापि वा । ग्रासं वा यदि गृह्णीयात्तोयं वापि पिबेद्यदि ॥ ४३ ॥
যদি কোনোবাই উঠি ছয় খোজ—বা সাত, আনকি পন্ধৰো—চলে, বা এক গ্ৰাস আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, বা পানী পান কৰে, তেন্তে সেই ব্ৰত/নিয়ম ভংগ হোৱা বুলি ধৰি বিধিমতে পুনৰ আৰম্ভ কৰিব লাগে।
Verse 44
सर्वव्याधिप्रनष्टानां प्रायश्चित्तं न विद्यते । कष्टलोष्टाश्मभिर्गावः शस्त्रैर्वा निहता यदि ॥ ४४ ॥
সৰ্বপ্ৰকাৰ ঘোৰ ব্যাধিত নষ্টপ্ৰায় হোৱা লোকৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দিষ্ট নাই—বিশেষকৈ যদি গাই কাঠ, মাটিৰ ঢেলা, পাথৰ বা অস্ত্ৰেৰে নিহত হয়।
Verse 45
प्रायश्चित्तं स्मृतं तत्र शस्त्रे शस्त्रे निगद्यते । काष्टे सान्तपनं प्रोक्तं प्राजापत्यं तु लोष्टके ॥ ४५ ॥
সেই প্ৰসঙ্গত অস্ত্ৰভেদে প্ৰায়শ্চিত্ত পৃথককৈ কোৱা হৈছে। কাঠেৰে (হিংসা) হলে সান্তপন, আৰু মাটিৰ ঢেলাৰে হলে প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দিষ্ট।
Verse 46
तप्तकृच्छ्रं तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकम् । औषधं स्नेहमाहारं दद्याद्गोब्राह्मणेषु च ॥ ४६ ॥
পাথৰ-সম্পর্কীয় অপৰাধত তপ্তকৃচ্ছ্ৰ, আৰু অস্ত্ৰ-সম্পর্কীয় অপৰাধত অধিক কঠোৰ অতীকৃচ্ছ্ৰ পালন কৰিব লাগে। লগতে ঔষধ, ঘৃতাদি স্নেহদ্ৰব্য আৰু আহাৰ দান—বিশেষকৈ গাই আৰু ব্ৰাহ্মণক—দিব লাগে।
Verse 47
दीयमाने विपत्तिः स्यात्प्रायश्चित्तं तदा नहि । तैलभेषजपाने च भेषजानां च भक्षणे ॥ ४७ ॥
দান/অৰ্পণ দিওঁতে যদি কোনো বিপত্তি ঘটে, তেন্তে তেতিয়া প্ৰায়শ্চিত্ত নালাগে। তদ্ৰূপ তেল বা ঔষধ পানত, আৰু ঔষধ ভক্ষণতো প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দিষ্ট নহয়।
Verse 48
निशल्यकरणे चैव प्रायश्चित्तं न विद्यते । वत्सानां कण्ठबन्धेन क्रिययाभेषजेन तु ॥ ४८ ॥
নিশল্যকৰণ কৰ্মৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান নাই; বাছুৰৰ ক্ষেত্ৰত কণ্ঠবন্ধন আদি ব্যৱহাৰিক ক্ৰিয়া আৰু ঔষধৰ দ্বাৰাই চিকিৎসা কৰিব লাগে।
Verse 49
सायं संगोपनार्थं च त्वदोषो रोषबन्धयोः । पादे चैवास्य रोमाणि द्विपादे श्मश्रु केवलम् ॥ ४९ ॥
সন্ধিয়াৰ সময়ত ৰক্ষাৰ্থে গোপন কৰা বিধেয়; কিন্তু তোমাৰ দোষ ক্ৰোধত আৰু বৈৰ-বন্ধনত। আৰু তাৰ দেহত—পাদত ৰোম থাকে, দ্বিপদ মানুহত কেৱল দাড়ি (শ্মশ্ৰু) থাকে।
Verse 50
त्रिपादे तु शिखावर्तं मूले सर्वं समाचरेत् । सर्वान्केशान्समुद्धृत्य छेदयेदङ्गुलद्वयम् ॥ ५० ॥
শিৰৰ তৃতীয় ভাগত শিখা-ৱৰ্তক মূলত বিধিপূৰ্বক সঠিকভাৱে স্থাপন কৰিব লাগে। সকলো কেশ একত্ৰ কৰি দুটা আঙুল পৰিমাণ ৰাখি ছেদন কৰিব লাগে।
Verse 51
एवमेव तु नारीणां मुण्डनं शिरसः स्मृतम् । न स्त्रिया वपनं कार्यं न च वीरासनं स्मृतम् ॥ ५१ ॥
এইদৰে নাৰীৰ বাবেও শিৰোমুণ্ডন স্মৃত। কিন্তু স্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বপন (নিত্য আচাৰ হিচাপে) কৰা উচিত নহয়; আৰু তেওঁৰ বাবে বীৰাসনো স্মৃত নহয়।
Verse 52
न च गोष्टे निवासोऽस्ति न गच्छन्तीमनुव्रजेत् । राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः ॥ ५२ ॥
গোশালাত বাস কৰা উচিত নহয়, আৰু ক’লৈবাও গৈ থকা স্ত্ৰীৰ পিছে অনুসৰণ কৰা উচিত নহয়—সেয়া ৰজা হওক, ৰাজপুত্ৰ হওক, বা বহুশ্ৰুত ব্ৰাহ্মণ হওক।
Verse 53
अकृत्वा वपनं तेषां प्रायश्चित्तं विनिर्द्दिशेत् । केशानां रक्षणार्थं च द्विगुणं व्रतमादिशेत् ॥ ५३ ॥
যদি তেওঁলোকে বপন (মুণ্ডন) নকৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগে; আৰু কেশৰক্ষাৰ বাবে দ্বিগুণভাৱে ব্ৰত পালন কৰিবলৈ আদেশ দিব লাগে।
Verse 54
द्विगुणे गतु व्रते चीर्णे द्विगुणा व्रतदक्षिणा ॥ ५४ ॥
ব্ৰত দ্বিগুণভাৱে গ্ৰহণ কৰি বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰিলে, সেই ব্ৰতৰ দক্ষিণাও দ্বিগুণকৈ দিব লাগে।
Verse 55
पापं न क्षीयते हन्तुर्दाता च नरकं व्रजेत् । अश्रौतस्मार्तविहितं प्रायश्चित्तं वदन्ति ये ॥ ५५ ॥
হন্তাৰ পাপ ক্ষয় নহয়, আৰু যিয়ে আদেশ/অনুমতি দিয়ে সি নৰকলৈ যায়—শ্ৰুতি-স্মৃতি-বিহিত নহোৱা প্ৰায়শ্চিত্ত কোৱা লোকসকলে এইদৰে কয়।
Verse 56
तान्धर्मविन्घकर्तॄंश्च राजा दण्डेन पीडयेत् । न चैतान्पीडयेद्राजा कथंचित्काममोहितः ॥ ५६ ॥
ধৰ্মত বিঘ্ন ঘটোৱা লোকসকলক ৰজাই দণ্ডেৰে দমন কৰিব লাগে; কিন্তু ব্যক্তিগত কামমোহত পৰি ৰজাই তেওঁলোকক কোনোপধ্যেই দণ্ড নিদিব।
Verse 57
तत्पापं शतधाभूत्वा तमेव परिसर्पति । प्रायश्चित्ते ततश्चीर्णे कुर्याद्ब्राह्मणभोजनम् ॥ ५७ ॥
সেই পাপ শতগুণ হৈ সেই মানুহজনৰ ওপৰতে পুনৰ সৰি আহে। সেয়ে প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পন্ন কৰি পাছত ব্ৰাহ্মণভোজনৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
Verse 58
विंशतिर्गा वृषं चैकं दद्यात्तेषां च दक्षिणाम् । क्रिमिभिस्तृण संभूतैर्मक्षिकादिनिपातितैः ॥ ५८ ॥
বিশটা গাই আৰু এটা বৃষ, লগতে বিধিমতে দক্ষিণা দান কৰিব লাগে। ঘাঁহত উৎপন্ন কৃমি আৰু মাছি আদি পৰি যোৱা বস্তুৰ দ্বাৰা হোৱা দোষৰ প্ৰায়শ্চিত্ত এইদৰে কোৱা হৈছে।
Verse 59
कृच्छ्रार्द्धं स प्रकुर्वीत शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । प्रायश्चित्तं च कृत्वा वै भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५९ ॥
সেই ব্যক্তি অর্ধ-কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালন কৰিব আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে দক্ষিণা দিব। প্ৰায়শ্চিত্ত বিধিপূৰ্বক কৰি তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণক) ভোজন কৰাব।
Verse 60
सुवर्णमानिकं दद्यात्ततः शुद्धिर्विधीयते । चाण्डालश्वपचैः स्पृष्टे निशि स्नानं विधीयते ॥ ६० ॥
নির্দিষ্ট পৰিমাণ সোণ দান কৰিলে শুদ্ধি বিধেয় হয়। চাণ্ডাল বা শ্বপচৰ স্পৰ্শ লাগিলে ৰাতি স্নান কৰাৰ বিধান আছে।
Verse 61
न वसेत्तत्र रात्रौ तु सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति । वसेदथ यदा रात्रावज्ञानादविचक्षणः ॥ ६१ ॥
সেই ঠাইত ৰাতি বাস নকৰিব; স্নান কৰিলে তৎক্ষণাৎ শুদ্ধি হয়। কিন্তু কোনো অবিবেচক অজ্ঞতাবশত ৰাতি থাকিলে, সি তৎক্ষণাৎ স্নান কৰি শুদ্ধ হ’ব লাগে।
Verse 62
तदा तस्य तु तत्पापं शतधा परिवर्तते । उद्गच्छन्ति च नक्षत्राण्युपरिष्टाच्च ये ग्रहाः ॥ ६२ ॥
তেতিয়া তাৰ সেই পাপ শতগুণে বৃদ্ধি পায়; আৰু ওপৰত গতি কৰা নক্ষত্ৰ আৰু গ্ৰহসমূহো (সাক্ষীৰূপে) উদিত হয়।
Verse 63
संस्पृष्टे रश्मिभिस्तेषामुदकस्नानमाचरेत् । याश्चान्तर्जलवल्मीकमूषिकोषरवर्त्मसु ॥ ६३ ॥
যেতিয়া সেই (জল) সূৰ্যৰ ৰশ্মিয়ে স্পৰ্শ কৰে, তেতিয়া জলস্নান কৰা উচিত। তদ্ৰূপ অন্তৰ্জলধাৰাৰ পথত—যেনে বাঁবি, ইঁদুৰৰ গাঁত, লৱণাক্ত ভূমি আৰু পথঘাটৰ গমনপথত—থকা জলৰ ক্ষেত্ৰতো এই বিধি।
Verse 64
श्मशाने शौचशेषे च न ग्राह्याः सत्प मृत्तिकाः । इष्टापूर्तं तु कर्त्तव्यं ब्राह्मणेन प्रयत्नतः ॥ ६४ ॥
শ্মশানত আৰু শৌচৰ পিছত যেতিয়ালৈকে অশৌচ অৱশিষ্ট থাকে, তেতিয়ালৈকে শুদ্ধ ব্যৱহাৰৰ পবিত্ৰ মাটি গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়। কিন্তু ব্ৰাহ্মণে যত্নসহকাৰে ইষ্ট আৰু পূর্ত—যজ্ঞাদি আৰু লোকহিত দান—অবশ্য সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 65
इष्टेन लभते स्वर्गं मोक्षं पूर्त्तेन चान्पुयात् । वित्तक्षेपो भवेदिष्टं तडागं पूर्त्तमुच्यते ॥ ६५ ॥
ইষ্ট কৰ্মে স্বৰ্গ লাভ হয়; পূর্ত কৰ্মে মোক্ষো লাভ হ’ব পাৰে। যজ্ঞ-পূজাত ধনব্যয় ‘ইষ্ট’; আৰু তড়াগ/পুখুৰী নিৰ্মাণ ‘পূর্ত’ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 66
आरामश्च विशेषेण देवद्रोण्यस्तथैव च । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥ ६६ ॥
বিশেষকৈ উদ্যান-আৰাম নিৰ্মাণ, আৰু দেৱকাৰ্যৰ বাবে জলদ্ৰোণী স্থাপন; লগতে বাপী/ধাপ-কূপ, কূপ, পুখুৰী নিৰ্মাণ আৰু দেৱতাৰ মন্দিৰ-আয়তন গঢ়া—এই সকলো মহাপুণ্য।
Verse 67
पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्वफलमश्नुते । शुक्लाया आहरेन्मूत्रं कृष्णाया गोः शकृत्तथा ॥ ६७ ॥
যি পতিতসকলক উদ্ধাৰ কৰি সৎপথত স্থাপন কৰে, সি পূৰ্বোক্ত শ্ৰেষ্ঠ ফল ভোগ কৰে। শ্বেত গাইৰ গোমূত্ৰ আৰু কৃষ্ণ গাইৰ গোময়ো বিধিপূৰ্বক সংগ্ৰহ কৰিব লাগে।
Verse 68
ताम्रायाश्च पयो ग्राह्यं श्वेतायाश्च दधि स्मृतम् । कपिलाया घृतं ग्राह्यं महापातकनाशनम् ॥ ६८ ॥
তাম্ৰবৰ্ণা গাইৰ গাখীৰ গ্ৰহণীয়, শ্বেত গাইৰ দৈ স্মৃত বুলি কোৱা হৈছে। কপিলা গাইৰ ঘিউ গ্ৰহণীয়—ই মহাপাতক নাশ কৰে।
Verse 69
कुशैस्तीर्थनदीतौयैः सर्वद्रव्यं पृथक् पृथक् । आहृत्य प्रणवेनैव उत्थाप्य प्रणवेन च ॥ ६९ ॥
কুশ আৰু তীৰ্থ-নদীৰ জলেৰে প্ৰতিটো দ্ৰব্য পৃথক পৃথককৈ আনি, কেৱল প্ৰণৱ (ওঁ) উচ্চাৰণে সকলো উত্তাপন/সংস্কাৰ কৰি, আৰু প্ৰণৱেৰে পুনৰ উত্তাপন কৰিব।
Verse 70
प्रणवेन समालोड्य प्रणवेनैव संपिबेत् । पालाशे मध्यमे पर्णे भाण्डे ताम्रमये शुभे ॥ ७० ॥
প্ৰণৱ (ওঁ) জপি ভালদৰে নাড়ি, প্ৰণৱ উচ্চাৰণ কৰিয়েই পান কৰিব। শু্ভ তাম্ৰপাত্ৰত, মাজত পলাশপাত ৰাখি গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 71
पिबेत्पुष्करपर्णे वा मृन्मये वा कुशोदकम् । सूतके तु समुत्पन्ने द्वितीये समुपस्थिते ॥ ७१ ॥
সুতক উদ্ভৱ হলে আৰু দ্বিতীয় দিন উপস্থিত হলে, কুশোদক পদ্মপাতত বা মাটিৰ পাত্ৰত ৰাখি পান কৰিব লাগে।
Verse 72
द्वितीये नास्ति दोषस्तु प्रथमेनैव शुध्यति । जातेन शुध्यते जातं मृतेन मृतकं तथा ॥ ७२ ॥
দ্বিতীয় ক্ষেত্ৰত দোষ নাই; প্ৰথমটিতেই শুদ্ধি হয়। জন্মে জন্ম-সম্পৰ্কীয় শুদ্ধ হয়, আৰু মৃত্যুৱে মৃত্যু-সম্পৰ্কীয়ও তেনেকৈ শুদ্ধ কৰে।
Verse 73
गर्भसंस्त्रवणे मासे त्रीण्यहानि विनिर्दिशेत् ॥ ७३ ॥
যি মাহত গৰ্ভস্ৰাৱ (গৰ্ভপাত) ঘটে, সেই অৱস্থাত তিনিদিনৰ শৌচকাল নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগে।
Verse 74
रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्त्रावे विशुद्ध्यति । रजस्युपरते साध्वी स्नानेन स्त्री रजस्वला ॥ ७४ ॥
গৰ্ভস্ৰাৱত গৰ্ভধাৰণৰ যিমান মাহ হৈছিল, সিমান ৰাতিৰ পিছত শুদ্ধি হয়। ৰজঃস্ৰাৱ বন্ধ হ’লে ৰজস্বলা নাৰী স্নানৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 75
स्वगोत्राद्भृश्यते नारी विवाहात्सप्तमे पदे । स्वामिगोत्रेण कर्त्तव्यास्तस्याः पिण्डोदकक्रियाः ॥ ७५ ॥
বিবাহৰ সপ্তম পদত নাৰী নিজ গোত্ৰৰ পৰা বিচ্যুত বুলি গণ্য হয়; তাৰ পিছত তাইৰ পিণ্ড-উদকাদি ক্ৰিয়া স্বামীৰ গোত্ৰে কৰিব লাগে।
Verse 76
उद्देश्यं पिण्डदाने स्यात्पिण्डे पिण्डे द्विनामतः । षण्णां देयास्त्रयः पिण्डा एवं दाता न मुह्यति ॥ ७६ ॥
পিণ্ডদানে উদ্দেশ্য (কাৰ বাবে) নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগে; প্ৰতিটো পিণ্ডত দুটা নাম উচ্চাৰণ কৰিব। ছয়জনৰ বাবে তিনিটা পিণ্ড দিব লাগে; এইদৰে দাতা বিভ্ৰান্ত নহয়।
Verse 77
स्वेन भर्त्रा सहस्त्राब्दं माताभुक्ता सुदैवतम् । पितामह्यपि स्वेनैव स्वेनैव प्रपितामही ॥ ७७ ॥
মাতাই নিজৰ স্বামীৰ সৈতে সৌভাগ্য আৰু দেৱানুগ্রহে সহস্ৰ বছৰ দাম্পত্যসুখ ভোগ কৰিলে; তেনেদৰে পিতামহীয়েও নিজৰ স্বামীৰ সৈতে, আৰু প্ৰপিতামহীয়েও তেনেদৰে।
Verse 78
वर्षे तु कुर्वीत मातापित्रोस्तु सत्कृतिम् । अदैवं भोजयेच्छ्राद्धं पिण्डमेकं तु निर्वपेत् ॥ ७८ ॥
বছৰত এবাৰ মাতা-পিতাক বিধিপূৰ্বক সৎকাৰ কৰিব লাগে। দেৱাৰ্পণবিহীন শ্ৰাদ্ধত নিমন্ত্ৰিতসকলক ভোজন কৰাই একেটা পিণ্ড নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 79
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं वृद्धिश्राद्धमथापरम् । पार्वणं चेति विज्ञेयं श्राद्धं प़ञ्चविधं बुधैः ॥ ७९ ॥
বুধজন শ্ৰাদ্ধক পাঁচ প্ৰকাৰ বুলি জানে—নিত্য, নৈমিত্তিক, কাম্য, বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ আৰু পাৰ্বণ শ্ৰাদ্ধ।
Verse 80
ग्रहोपरागे संक्रान्तौ पर्वोत्सवमलालये । निर्वपेत्र्रीन्नरः पिण्डानेकमेव मृतेऽहनि ॥ ८० ॥
গ্ৰহণ, সংক্রান্তি, পৰ্ব-উৎসৱ আৰু আপদকালত মানুহে তিনিটা পিণ্ড নিবেদন কৰিব লাগে; কিন্তু মৃত্যুদিনত কেৱল এটা পিণ্ড নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 81
अनूढ न पृथक्कन्या पिण्डे गोत्रे च सूतके । पाणिग्रहणमन्त्राभ्यां स्वगोत्राद्भ्रश्यते ततः ॥ ८१ ॥
অবিবাহিতা কন্যা পিণ্ড, গোত্ৰ আৰু সূতকত পিতৃকুলৰ পৰা পৃথক বুলি গণ্য নহয়। কিন্তু পাণিগ্ৰহণ-মন্ত্ৰে বিবাহ সম্পন্ন হ’লে তাই নিজৰ (পৈতৃক) গোত্ৰৰ পৰা বিচ্যুত হয়।
Verse 82
येन येन तु वर्णेन या कान्या परिणीयते । तत्समं सूतकं याति तथापिण्डोदकेऽपि च ॥ ८२ ॥
কন্যাৰ যি যি বৰ্ণত বিবাহ হয়, সেই বৰ্ণৰ সমান সূতক তাই ভোগ কৰে; পিণ্ড আৰু উদক (তৰ্পণ) বিষয়তো একেই নিয়ম প্ৰযোজ্য।
Verse 83
विवाहे चैव संवृत्ते चतुर्थेऽहनिरात्रिषु । एकत्वं सा व्रजेद्भर्तुः पिण्डे गोत्रे च सूतके ॥ ८३ ॥
বিবাহ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হ’লে চতুৰ্থ দিন-ৰাতিত পত্নী স্বামীৰ সৈতে একত্ব লাভ কৰে—পিণ্ড, গোত্ৰ আৰু সূতকতো সি তেওঁৰেই সহভাগিনী হয়।
Verse 84
प्रथमेऽह्नि द्वितीये वा तृतीये वा चतुर्थके । अस्थिसंचयनं कार्यं बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ॥ ८४ ॥
প্ৰথম দিন, দ্বিতীয়, তৃতীয় বা চতুৰ্থ—এই দিনসমূহৰ যিকোনো দিনত হিতবুদ্ধিসম্পন্ন আত্মীয়সকলে অস্থি-সংচয় কৰা উচিত।
Verse 85
चतुर्थे पञ्चमे चैव सत्पमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं प्रोक्तं वर्णानामनुपूर्वशः ॥ ८५ ॥
বৰ্ণৰ অনুক্ৰম অনুসাৰে অস্থি-সংচয় চতুৰ্থ, পঞ্চম, সপ্তম আৰু নবম দিনত কৰোঁতে কোৱা হৈছে।
Verse 86
एकादशाहे प्रेतस्य यस्य चोत्सृज्यते वृषः । मुच्यते प्रेतलोकात्स स्वर्गलोके महीयते ॥ ८६ ॥
যাৰ প্ৰেতৰ নিমিত্তে একাদশাহে বৃষভ-উৎসৰ্জন কৰা হয়, সি প্ৰেতলোকৰ পৰা মুক্ত হৈ স্বৰ্গলোকত সন্মান লাভ কৰে।
Verse 87
नाभिमात्रे जले स्थित्वा हृदयेन तु चिन्तयेत् । आगच्छन्तु मे पितरो गृह्णन्त्वेताञ्जाञ्जलीन् ॥ ८७ ॥
নাভিলৈকে পানীত থিয় হৈ হৃদয়ে ধ্যান কৰিব—“মোৰ পিতৃসকল আহক, মোৰ এই অঞ্জলি-অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰক।”
Verse 88
हस्तौ कृत्वा तु संयुक्तौ पूरचित्वा जलेन च । गोश्रृङ्गमात्रमुद्धृत्य जलमध्ये विनिः क्षिपेत् ॥ ८८ ॥
দুয়োটা হাত জোৰ কৰি পানী ভৰি, গৰুৰ শিঙত যিমান ধৰে সিমান পানী উঠাই, সেই পানীৰ মাজতে পুনৰ নিক্ষেপ কৰিব।
Verse 89
आकाशे च क्षिपेद्वारि वारिस्थो दक्षघिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणादिक् तथैव च ॥ ८९ ॥
পানীত থিয় হৈ দক্ষিণমুখে থাকি, সোঁহাতৰে পানী লৈ আকাশলৈ ছটিয়াব; কিয়নো পিতৃসকলৰ স্থান আকাশ আৰু দিশো দক্ষিণ।
Verse 90
आपो देवगणाः प्रोक्ता आपः पितृगणास्तथा । तस्मादस्य जलं देयं पितॄणां हितमिच्छता ॥ ९० ॥
‘আপঃ’ক দেবগণ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ‘আপঃ’ পিতৃগণো বটে; সেয়ে পিতৃহিত কামনা কৰোঁতাই তেওঁলোকলৈ জল অৰ্পণ কৰিব।
Verse 91
दिवासूर्यांशुसंतत्पं रात्रौ नक्षत्रमारुतैः । मध्ययोरप्युभाभ्यां च पवित्रं सर्वदा जलम् ॥ ९१ ॥
দিনত সূৰ্যৰ কিৰণে তপিত, ৰাতিত নক্ষত্ৰতলৰ বতাহে প্ৰভাৱিত; আৰু এই দুয়োৰ মাজৰ সময়তো পানী সদায় পবিত্ৰ।
Verse 92
स्वभावयुक्तमव्यक्तममेध्येन सदा शुचिः । भाण्डस्थं धरणीस्थं वा पवित्रं सर्वदा जलम् ॥ ९२ ॥
পানী স্বভাৱতেই অব্যক্ত নিৰ্মল আৰু সদায় শুচি; অশুচিৰ সংস্পৰ্শ হলেও, পাত্ৰত থাকক বা মাটিত থাকক—পানী সদায় পবিত্ৰকাৰী।
Verse 93
देवतानां पितॄणां च जलं दद्याज्जलाञ्जलीन् । असंस्कृतप्रमीतानां स्थले दद्याद्विचक्षणः ॥ ९३ ॥
দেৱতা আৰু পিতৃগণলৈ অঞ্জলি-ৰূপে জল অৰ্পণ কৰিব লাগে। যিসকল সংস্কাৰ নোহোৱাকৈ মৃত্যুবৰণ কৰিছে, তেওঁলোকৰ বাবেও বিচক্ষণে যথাস্থানে জল দান কৰিব।
Verse 94
श्राद्धे हवनकाले च दद्यादेकेन पाणिना । उभाभ्यां तर्पणे दद्यादेष धर्मो व्यवस्थितः ॥ ९४ ॥
শ্ৰাদ্ধ আৰু হৱনকালত এক হাতে অৰ্পণ কৰিব লাগে। কিন্তু তৰ্পণত দুয়ো হাতে দিব লাগে—এইয়াই সুপ্ৰতিষ্ঠিত ধৰ্মবিধি।
Verse 95
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्मशान्तिनिर्देशो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত ‘ধৰ্মশান্তিনিৰ্দেশ’ নামৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
The chapter prescribes graded remedies such as setting the morsel aside, bathing, ācamana, fasting for set durations, pañcagavya for certain day-night impurity cases, and—where specified—homa with ghee; vomiting is addressed through extensive Gāyatrī-japa (hundreds to thousands, depending on health).
It first details technical śauca and prāyaścitta procedures (baths, japa, homa, named penances), then broadens into merit-making dharma through iṣṭa (ritual expenditure) and pūrta (public works like wells, ponds, temples), presenting both as complementary paths toward śānti and higher aims.
It outlines piṇḍa specification rules, lists five śrāddha types, prescribes contexts for one vs three piṇḍas, and gives tarpaṇa method (standing in water, facing south, offering water with both hands), grounding ancestor rites in the purifying theology of water.