Adhyaya 2: The Lineage of Garuda and the Birth of the Wise Birds: Kanka and Kandhara

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वपुशापो नाम प्रथमोऽध्यायः । द्वितीयोऽध्यायः । मार्कण्डेय उवाच । अरिष्टनेमिपुत्रोऽभूद् गरुडो नाम पक्षिराट् । गरुडस्याभवत् पुत्रः सम्पातिरिति विश्रुतः ॥

এইদৰে শ্ৰীমাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ ‘বপুশাপ’ নামৰ প্ৰথম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া দ্বিতীয় অধ্যায় আৰম্ভ হয়। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—অৰিষ্টনেমিৰ পৰা পক্ষিৰাজ গৰুড় জন্মিল। গৰুড়ৰ পুত্ৰ ‘সম্পাতি’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 2

तस्याप्यासीद् सुतः शूरः सुपार्श्वो वायुविक्रमः । सुपार्श्वतनयः कुन्तिः कुन्तिपुत्रः प्रलोलुपः ॥

তেওঁৰো এজন পুত্ৰ আছিল—বীৰ সুপাৰ্শ্ব, যাৰ পৰাক্ৰম বায়ুৰ সমান। সুপাৰ্শ্বৰ পৰা কুন্তী জন্মিল; আৰু কুন্তীৰ পুত্ৰ প্ৰলোলুপ আছিল।

Verse 3

तस्यापि तनयावास्तां कङ्कः कन्धर एव च ।

তেওঁৰো দুজন পুত্ৰ আছিল—কঙ্ক আৰু কন্ধৰ।

Verse 4

कङ्कः कैलासशिखरे विद्युद्रूपेति विश्रुतम् । ददर्शाम्बुजपत्राक्षं राक्षसं धनदानुगम् ॥

কৈলাস শিখৰত কঙ্কে ধনদ (কুবেৰ)ৰ অনুচৰ, পদ্মপত্ৰ-নয়ন, বিদ্যুদ্ৰূপ নামে প্ৰসিদ্ধ ৰাক্ষসক দেখিলে।

Verse 5

आपानासक्तममलस्त्रग्दामाम्बरधारिणम् । भार्यासहायमासीनं शिलापट्टेऽमले शुभे ॥

সি পানীয় পিবলৈ উদ্যত আছিল; নিৰ্মল মালা, কটিবন্ধ আৰু শুচি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল; আৰু পত্নীৰ সৈতে শুভ্ৰ, মঙ্গলময় শিলাসনত বহিল।

Verse 6

तद्दृष्टमात्रं कङ्केन रक्षः क्रोधसमन्वितम् । प्रोवाच कस्मादायातस्त्वमितो ह्यण्डजाधम ॥

কঙ্কক দেখামাত্ৰেই ৰাক্ষসটো ক্ৰোধে ভৰি ক’লে— “তই ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিলি? হে অণ্ডজসকলৰ মাজত অধম!”

Verse 7

स्त्रीसन्निकर्षे तिष्ठन्तं कस्मान्मामुपसर्पसि । नैष धर्मः सुबुद्धीनां मिथो निष्पाद्यवस्तुषु ॥

“তই নাৰীৰ সান্নিধ্যতে থাকি এইদৰে মোক কিয় ওচৰ চাপিছ? ই জ্ঞানীসকলৰ ধৰ্ম নহয়— পৰস্পৰ-সম্ভোগ্য (কাম) বিষয়ত প্ৰবৃত্ত হোৱা।”

Verse 8

कङ्क उवाच साधारणोऽयं शैलेन्द्रो यथा तव तथा मम । अन्येषां चैव जन्तूनां ममता भवतोऽत्र का ॥

কঙ্কে ক’লে— “এই গিৰিৰাজ সকলোৰে বাবে সাধাৰণ; যেনেকৈ তোৰ, তেনেকৈ মোৰো— আৰু আন প্ৰাণীৰো। তেন্তে ইয়াত তোৰ মমতা কিহৰ?”

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच ब्रुवाणमित्थं खड्गेन कङ्कं छिन्चेद राक्षसः । क्षरत्क्षतजबिभत्सं विस्फुरन्तमचेतनम् ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—সেইদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই ৰাক্ষসটোৱে খড়্গেৰে কঙ্কক কাটি পেলালে; ঘাঁৰ পৰা ৰক্ত বোৱাই, সি ভয়ংকৰভাৱে কঁপিছিল আৰু অচেতন হৈ পৰিল।

Verse 10

कङ्कं विनिहतं श्रुत्वा कन्धरः क्रोधमूर्च्छितः । विद्युद्रूपवधायाशु मनश्चक्रेऽण्डजेश्वरः ॥

কঙ্ক বধ হোৱা শুনি কন্ধৰ ক্রোধমূর্ছাত আচ্ছন্ন হৈ, অণ্ডজসকলৰ (পক্ষীৰ) অধিপতি বিদ্যুদ্ৰূপক বধ কৰিব বুলি মনতে তৎক্ষণাৎ স্থিৰ কৰিলে।

Verse 11

स गत्वा शैलशिखरं कङ्को यत्र हतः स्थितः । तस्य संकलनं चक्रे भ्रातुर्ज्येष्ठस्य खेचरः ॥ कोपामर्षविवृताक्षो नागेन्द्र इव निःश्वसन् ॥

সি সেই পৰ্বতশিখৰলৈ গ’ল য’ত কঙ্ক নিহত হৈ পৰি আছিল। আকাশচাৰীজনে তেতিয়া নিজৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ অৱশেষ সংগ্ৰহ কৰিলে। ক্রোধ-ৰোষে চকু বিস্ফাৰিত; নাগৰাজৰ দৰে গম্ভীৰে শ্বাস ল’লে।

Verse 12

जगामाथ स यत्रास्ते भ्रातृहा तस्य राक्षसः । पक्षवातेन महता चालयन् भूधरान् वरान् ॥

তাৰ পাছত সি সেই ভ্ৰাতৃহন্তা ৰাক্ষসৰ বাসস্থানলৈ গ’ল—যি নিজৰ পাখিৰ প্ৰবল বায়ুবলে উৎকৃষ্ট পৰ্বতসমূহকো কঁপাই তুলিছিল।

Verse 13

वेगात् पयोदजालानि विक्षिपन् क्षतजेक्षणः । क्षणात् क्षयितशत्रुः स पक्षाभ्यां क्रान्तभूधरः ॥

মহাবেগে সি বৰষুণীয়া মেঘৰ দল ছিটাই পেলালে। ৰক্তাৰুণ চকুৰে সি ক্ষণতে শত্রুসকলক বিনাশ কৰিলে; আৰু দুয়ো পাখিৰে পৰ্বতসমূহ উল্লংঘি গ’ল।

Verse 14

पानासक्तमतिं तत्र तं ददर्श निशाचरम् । आताम्रवक्त्रनयनं हेमपर्यङ्कमाश्रितम् ॥

তাত তেওঁ সেই নিশাচৰ সত্ত্বক দেখিলে—যাৰ মন মদ্যপানত আসক্ত; মুখ আৰু চকু তাম্ৰ-ৰঙা লাল, আৰু সি সোণালী শয্যাত শায়িত আছিল।

Verse 15

स्रग्दामापूरितशिखं हरिचन्दनभूषितम् । केतकीगर्भपत्राभिर्दन्तैर्घोरतराननम् ॥

তাৰ শিখা মালাৰে পূৰ্ণ আৰু অলংকৃত আছিল, আৰু সি পীতচন্দনেৰে বিভূষিত; কেতকী ফুলৰ অন্তঃপত্ৰ সদৃশ দাঁত থকা তাৰ মুখ অতিশয় ভয়ংকৰ আছিল।

Verse 16

वामोरुमाश्रितां चास्य ददर्शायतलोचनाम् । पत्नीं मदनिकाṃ नाम पुंस्कोकिलकलस्वनाम् ॥

আৰু তেওঁ তাৰ পত্নী ‘মদনিকা’ক দেখিলে; সি তাৰ বাওঁ উৰুত আশ্ৰয় লৈ আছিল, বিশালাক্ষী, আৰু তাৰ কণ্ঠ পুং-কোকিলৰ কূজনৰ দৰে মধুৰ আছিল।

Verse 17

ततो रोषपरीतात्मा कन्धरः कन्दरस्थितम् । तमुवाच सुदुष्टात्मन्नेहि युध्यस्व वै मया ॥

তেতিয়া কন্ধৰ ক্রোধে আচ্ছন্ন মন লৈ গুহাত থকা জনক ক’লে—“হে দুষ্টাত্মা, আহ; নিশ্চয় মোৰ সৈতে যুদ্ধ কৰ!”

Verse 18

यस्माज्जेष्ठो मम भ्राता विश्रब्धो घाततस्त्वया । तस्मात्त्वां मदसंसक्तं नयिष्ये यमसादनम् ॥

“কাৰণ মোৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা—তোমাত বিশ্বাস কৰি—তোমাৰ দ্বাৰা নিহত হৈছে; সেয়ে মই তোমাক, মদত অন্ধ আৰু দম্ভৰ দাস, যমৰ ধামলৈ লৈ যাম।”

Verse 19

विश्वस्तघातिनां लोकाः ये च स्त्रीबालघातिनाम् । यास्यसे निरयान् सर्वांस्तांस्त्वमद्य मया हतः ॥

বিশ্বাসঘাতক আৰু নাৰী তথা শিশু হত্যাকাৰীসকলৰ বাবে যিবোৰ লোক (নৰক) নিৰ্দিষ্ট আছে, মোৰ দ্বাৰা নিহত হৈ আজি তুমি সেই সকলোবোৰ নৰকলৈ যাবা।

Verse 20

मार्कण्डेय उवाच । इत्येवं पतगेन्द्रेण प्रोक्तं स्त्रीसन्निधौ तदा । रक्षः क्रोधसमाविष्टं प्रत्यभाषत पक्षिणम् ॥

মাৰ্কণ্ডেয়ই ক’লে: সেই নাৰীৰ উপস্থিতিত পক্ষীৰাজে এইদৰে কোৱাত, ক্ৰোধত জৰ্জৰিত সেই ৰাক্ষসটোৱে চৰাইটোক উত্তৰ দিলে।

Verse 21

यदि ते निहतो भ्राता पौरुषं तद्धि दर्शितम् । त्वामप्यद्य हनिष्ये ऽहं खड्गेनानेन खेचर ॥

যদি তোমাৰ ভাই নিহত হৈছে, তেন্তে তাত মোৰ পৰাক্ৰম প্ৰদৰ্শিত হৈছে। হে খেচৰ (চৰাই), আজি মই এই তৰোৱালেৰে তোমাকো বধ কৰিম।

Verse 22

तिष्ठ क्षणं नात्र जीवन् पतगाधम यास्यसि । इत्युक्त्वाञ्जनपुञ्जाभं विमलं खड्गमाददे ॥

"এক মুহূৰ্ত ৰোৱা, হে মূৰ্খ! তুমি ইয়াৰ পৰা জীয়াই উভতি নাযাব!" এইদৰে কৈ সি কাজলৰ দৰে ক’লা আৰু নিৰ্মল তৰোৱালখন তুলি ললে।

Verse 23

ततः पतगराजस्य यक्षाधिपभटस्य च । बभूव युद्धमतुलं यथा गरुडशक्रयोः ॥

তাৰপাছত পক্ষীৰাজ আৰু যক্ষৰাজৰ সেই যোদ্ধা জনৰ মাজত গৰুড় আৰু ইন্দ্ৰৰ যুদ্ধৰ দৰে এক অতুলনীয় যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 24

ततः स राक्षसः क्रोधात् खड्गमाविध्य वेगवत् । चिक्षेप पतगेन्द्राय निर्वाणाङ्गारवर्चसम् ॥

তেতিয়া সেই ৰাক্ষসে ক্ৰোধত, মহাবেগে তৰোৱাল দোলাই, নিভি যোৱা শিখাযুক্ত জ্বলন্ত অঙ্গাৰৰ দৰে দীপ্তিমান তৰোৱালখন পক্ষিৰাজৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 25

पतगेन्द्रश्च तं खड्गं किञ्चिदुत्प्लुत्य भूतलात् । वक्त्रेण जग्राह तदा गरुडः पन्नगं यथा ॥

তেতিয়া পক্ষিৰাজ গৰুড়ে মাটিৰ পৰা অলপ উফৰি উঠি, সেই তৰোৱালখন ঠোঁটৰে ধৰি ল’লে—যেনেকৈ সি সাপ ধৰে।

Verse 26

वक्त्रपादतलैर्भङ्क्त्वा चक्रे क्षोभमथातुलम् । तस्मिन्भग्ने ततः खड्गे बाहुयुद्धमवर्तत ॥

তাৰ পাছত সি মুখে আৰু পায়ৰ তলুৱাৰে আঘাত কৰি অপৰিমেয় হুলস্থুল সৃষ্টি কৰিলে। তৰোৱালখন ভাঙি যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া তাৰ পাছৰ যুদ্ধ হাতাহাতিত পৰিণত হ’ল।

Verse 27

ततः पतगराजेन वक्षस्याक्रम्य राक्षसः । हस्तपादकरैराशु शिरसा च वियोजितः ॥

তেতিয়া পক্ষিৰাজে তাৰ বুকুত পায়েৰে দমি ধৰাত, সেই ৰাক্ষসটো সোনকালে হাত, ভৰি আৰু মূৰৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’ল।

Verse 28

तस्मिन् विनिहते सा स्त्री खगं शरणमभ्यगात् । किञ्चित् संजातसंत्रासा प्राह भर्त्या भवामि ते ॥

সি নিহত হোৱাৰ পাছত, সেই নাৰীজনী পক্ষীটোৰ শৰণলৈ আহিল। অলপ ভয়তে কঁপি সি ক’লে, “মই তোমাৰ পত্নী হ’ম।”

Verse 29

तामादाय खगश्रेष्ठः स्वकं गृहमगात् पुनः । गत्वा स निष्कृतिं भ्रातुर्विद्युद्रुपनिपातनात् ॥

তাক লগত লৈ পক্ষিশ্ৰেষ্ঠজন পুনৰ নিজৰ গৃহলৈ উভতি আহিল। তাত গৈ বজ্ৰাহত গছ পৰাৰ কাৰণে ভ্ৰাতাৰ পক্ষত তেওঁ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলে।

Verse 30

कन्धरस्य च सा वेश्म प्राप्येच्छारूपधारिणी । मेनकातनया सुभ्रूः सौपर्णं रूपमाददे ॥

কন্ধৰাৰ নিবাসত উপস্থিত হৈ, ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণ কৰিব পৰা, মেনকাৰ সুন্দৰ ভ্ৰূধাৰিণী কন্যাই গৰুড়সদৃশ পক্ষীৰূপ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 31

तस्यां स जनयामास तार्क्षों नाम सुतां तदा । मुनिशापाग्निविप्लुष्टां वपुमप्सरसां वराम् ॥ तस्या नाम तदा चक्रे तार्क्षोमिति विहङ्गमः ॥

তাত তেওঁ ‘তাৰ্ক্ষো’ নামৰ এক কন্যা জন্ম দিলে। সি শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰা আছিল, কিন্তু ঋষিৰ শাপৰ অগ্নিয়ে তাৰ দেহ দগ্ধ কৰিছিল। সেই পক্ষীয়ে তাক ‘তাৰ্ক্ষো’ বুলি নাম দিলে।

Verse 32

मण्डपालसुताश्चासंश्चत्वारोऽमितबुद्धयः । जरितारिप्रभृतयो द्रोणान्ता द्विजसत्तमाः ॥

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! মণ্ডপালৰ অমাপ বুদ্ধিসম্পন্ন চাৰিজন পুত্ৰ আছিল—জৰিতাৰিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দ্ৰোণলৈকে।

Verse 33

तेषां जगहन्यो धर्मात्मा वेदवेदाङ्गपारगः । उपयेमे स तां तार्क्षी कन्धरानुमते शुभाम् ॥

তেওঁলোকৰ মাজত কনিষ্ঠজন ধৰ্মাত্মা আৰু বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী আছিল। কন্ধৰাৰ অনুমতিত তেওঁ সেই শুভ তাৰ্ক্ষীক বিবাহ কৰিলে।

Verse 34

कस्यचित्त्वथ कालस्य तार्क्षो गर्भमवाप ह । सप्तपक्षाहिते गर्भे कुरुक्षेत्रं जगाम सा ॥

কিছু সময়ৰ পিছত তাৰ্ক্ষা গৰ্ভধাৰণ কৰিলে। সাত পক্ষদ্বয় ভ্ৰূণ ধৰি তাই কুৰুক্ষেত্ৰলৈ গ’ল।

Verse 35

कुरुपाण्डवयोर्युद्धे वर्तमाने सुदारुणे । भावित्वाच्चैव कार्यस्य रणमध्ये विवेश सा ॥

কুৰুকুল আৰু পাণ্ডৱৰ মাজত অতি ভয়ংকৰ যুদ্ধ চলি আছিল; আৰু সেই কৰ্ম নিয়ত আছিল বুলি তাই ৰণমধ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 36

तत्रापश्यत् तदा युद्धं भगदत्तकिरीटिनोः । निरन्तरं शरैरासीदाकाशं शलभैरिव ॥

তাত সি ভগদত্ত আৰু কিৰীটধাৰী যোদ্ধাৰ মাজৰ যুদ্ধ দেখিলে। আকাশ অবিৰত শৰৰে ভৰি পৰিল, যেন পতংগ বা টিড্ডিৰ ঝাঁক।

Verse 37

पार्थकोदण्डनिर्मुक्तमासन्नमतिवेगवत् । तस्या भल्लमहिश्यामं त्वचं चिच्छेद जाठरीम् ॥

পাৰ্থৰ ধনুৰ পৰা মুক্ত তীৰ প্ৰচণ্ড বেগে ওচৰলৈ আহিল; তাৰ বহল অগ্ৰভাগে সাপৰ দৰে শ্যাম তাৰ উদৰৰ চাম কাটি দিলে।

Verse 38

भिन्ने कोष्ठे शशाङ्काभं भूमावण्डचतुष्टयम् । आयुषः सावशेषत्वात् तूलराशाविवापतत् ॥

ভঁৰালঘৰ ভাঙি যেতিয়া খোল খাই গ’ল, তেতিয়া চন্দ্ৰৰ দৰে শুভ্ৰ ডিম্বসদৃশ চাৰিটা বস্তু—কপাহৰ ঢেঁকীৰ দৰে—ভূমিত পৰিল; কাৰণ আয়ুৰ অল্প অংশহে শেষ আছিল।

Verse 39

तत्पातसमकाले च सुप्रतीकाद्गजोत्तमात् । पपात महती घष्टा बाणसंच्छिन्नबन्धना ॥

তেওঁ পতিত হোৱা সেই ক্ষণতেই সুপ্ৰতীক নামৰ উৎকৃষ্ট হাতীৰ পৰা, বাণে কাটি দিয়া বন্ধনসহ এক বৃহৎ হাওদা (মঞ্চ) তললৈ পৰি গ’ল।

Verse 40

समं समन्तात् प्राप्ता तु निर्भिन्नधरणीतला । छादयन्ती खगाण्डानि स्थितानि पिशितोपरी ॥

কিন্তু সেয়া চাৰিওফালে সমভাবে বিস্তাৰিত হ’ল; পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ বিদীৰ্ণ হ’ল। মাংসৰ ওপৰত থকা পক্ষীৰ ডিমবোৰ ঢাকি সেয়া তাতেই স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 41

हते च तस्मिन् नृपतौ भगदत्ते नरेश्वरे । बहून्यहाऽन्यभूद्युद्धं कुरुपाण्डवसैन्ययोः ॥

মানৱৰ নাথ ৰজা ভগদত্ত নিহত হোৱাৰ পাছত, তাৰ পিছত কুৰু আৰু পাণ্ডৱ সেনাৰ যুদ্ধ বহু দিন ধৰি চলি থাকিল।

Verse 42

वृत्ते युद्धे धर्मपुत्रे गते शान्तनवान्तिकम् । भीष्मस्य गदतोऽशेषान् श्रोतुं धर्मान् महात्मनः ॥

যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পাছত ধৰ্মপুত্ৰ (যুধিষ্ঠিৰ) শান্তনুৰ পুত্ৰ (ভীষ্ম)ৰ ওচৰলৈ গ’ল, মহাত্মা ভীষ্মে ব্যাখ্যা কৰি থকা ধৰ্মসমূহ সম্পূৰ্ণকৈ শুনিবলৈ।

Verse 43

घष्टागतानि तिष्ठन्ति यत्राण्डानि द्विजोत्तम । आजगाम तमुद्देशं शमीको नाम संयमी ॥

“হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! য’ত সেই ডিমবোৰ আহি স্থিৰ হৈ ৰ’ল, ঠিক সেই ঠাইলৈ শমীক নামৰ সংযমী তপস্বী আহি উপস্থিত হ’ল।”

Verse 44

स तत्र शब्दमशृणोच्चिचीकुचीति वाशताम् । बाल्यादस्फुटवाक्यानां विज्ञानेऽपि परे सति ॥

তাত তেওঁ শিশুসুলভ “চিচীকু-চী” বুলি কান্দি থকা সিহঁতৰ শব্দ শুনিলে। যদিও তেওঁৰ বোধ পৰিণত আছিল, তথাপি শৈশৱজাত বাক্য হোৱাৰ বাবে সিহঁতৰ কথা অস্পষ্ট আছিল।

Verse 45

अथर्षिः शिष्यसहितो घृष्टामुत्पाट्य विस्मितः । अमातृपितृपक्षाणि शिशुकानि ददर्श ह ॥

তাৰ পাছত মুনিয়ে শিষ্যসকলৰ সৈতে সেই বাসা/ঝোপৰ গুচ্ছ ছিঁড়ি পেলাই, বিস্ময়ে দেখিলে—মাতৃ-পিতৃবিহীন সৰু ছানাবোৰ তাত আছিল।

Verse 46

तानि तत्र तथा भूमौ शमीको भगवान् मुनिः । दृष्ट्वा स विस्मयाविष्टः प्रोवाचानुगतान् द्विजान् ॥

সেইদৰে মাটিত পৰি থকা সিহঁতক দেখি, বিস্ময়ে পূৰ্ণ পূজনীয় শমীক ঋষিয়ে তেওঁৰ অনুসৰণ কৰা ব্ৰাহ্মণসকলক উদ্দেশ কৰি ক’লে।

Verse 47

सम्यगुक्तं द्विजाग्र्येण शुक्रेणोशनसा स्वयम् । पलायनपरं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यं सुरार्दितम् ॥

এইদৰে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—শুক্ৰ, উশনস—যি কৈছিল, সেয়াই যথাযথ আছিল; কিয়নো তেওঁ দেৱসকলৰ দ্বাৰা তাড়িত, পলায়নত তৎপৰ দৈত্যসেনা দেখিলে।

Verse 48

न गन्तव्यं निवर्तध्वं कस्माद् व्रजथ कातराः । उत्सृज्य शौर्ययशसी क्व गताः न मरिष्यथ ॥

“নাযাবা—উভতি আহা! কাপুৰুষৰ দৰে কিয় পলাইছা? শৌৰ্য আৰু মান ত্যাগ কৰি তুমি ক’লৈ যাবা, য’ত মৃত্যু নহ’ব?”

Verse 49

नश्यतो युध्यतो वापि तावद्भवति जीवितम् । यावद्धातासृजत् पूर्वं न यावन्मनसेप्सितम् ॥

কোনো জন নাশমান হওক বা যুদ্ধত ৰত হওক, ধাত্ৰ (বিধাতা)য়ে পূৰ্বে যিমান আয়ু নিৰ্মাণ কৰিছে সিমানেই জীৱন থাকে; কেৱল মনৰ ইচ্ছাৰে ই দীঘল নহয়।

Verse 50

एके म्रियन्ते स्वगृहे पलायन्तोऽपरे जनाः । भुञ्जन्तोऽन्नं तथैवापः पिबन्तो निधनं गताः ॥

কিছুমান নিজ ঘৰতেই মৰে, কিছুমান পলাই থাকোঁতে মৰে। তেনেদৰে কিছুমান আহাৰ কৰোঁতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, আৰু কিছুমান পানী পান কৰোঁতে।

Verse 51

विलासिनस्तथैवान्ये कामयाना निरामयाः । अविक्षताङ्गाः शस्त्रैश्च प्रेतराजवशङ्गताः ॥

কিছুমান ভোগলালসী আছিল; কিছুমান কামনাৰে পূৰ্ণ হৈও নিৰাময় আছিল। অস্ত্ৰেও তেওঁলোকৰ অংগ ক্ষতবিক্ষত নাছিল—তথাপি তেওঁলোক প্ৰেতৰাজ (যম)ৰ অধীনলৈ গ’ল।

Verse 52

अन्ये तपस्याभिरता नीताः प्रेतनृपानुगैः । योगाभ्यासे रताश्चान्ये नैव प्रापुरमृत्युताम् ॥

কিছুমান তপস্যাত নিষ্ঠাৱান হৈও প্ৰেতৰাজৰ অনুচৰসকলে তেওঁলোকক লৈ গ’ল; আন কিছুমান যোগাভ্যাসত লীন হৈও অমৰত্ব লাভ নকৰিলে।

Verse 53

शम्बराय पुरा क्षिप्तं वज्रं कुलिशपाणिना । हृदयेऽभिहतस्तेन तथापि न मृतोऽसुरः ॥

পূৰ্বে বজ্ৰধাৰী (ইন্দ্ৰ)য়ে শম্বৰলৈ বজ্ৰ নিক্ষেপ কৰিছিল। সেয়া হৃদয়ত বিদ্ধ হ’লেও সেই অসুৰ তেতিয়াও মৰিল নহয়।

Verse 54

तेनैव खलु वज्रेण तेनैनेन्द्रेण दानवाः । प्राप्‍ते काले हता दैत्या स्तत्क्षणान्निधनं गताः ॥

সেই বজ্ৰই—ইন্দ্ৰৰ অস্ত্ৰ—দ্বাৰা দানৱসকল নিহত হ’ল। যেতিয়া তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত কাল উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া দৈত্যসকল আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ সেই মুহূৰ্ততে বিনাশ পালে।

Verse 55

विदित्वैवं न सन्त्रासः कर्तव्यो विनिवर्तते । ततो निवृत्तास्ते दैत्या स्त्यक्त्वा मरणजं भयम् ॥

এনেদৰে বুজি আতংক কৰিব নালাগে; সি শমি যায়। তাৰ পাছত সেই দৈত্যসকলে মৃত্যুভয়জাত ভয় ত্যাগ কৰি পিছু হটিল।

Verse 56

इति शुक्रवचः सत्यं कृतमेभिः खगोत्तमैः । ये युद्धेऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे ॥

এই শ্ৰেষ্ঠ পক্ষীসকলে শুক্ৰমুনিৰ বচন সত্য কৰিলে। যিসকলে যুদ্ধতো ‘পঞ্চত্ব’ (মৃত্যু) লাভ কৰা নাছিল, সিহঁতে মানৱ-প্ৰমাণৰ অতীত পদ্ধতিত তাক লাভ কৰিলে।

Verse 57

क्वाणाडानां पतनं विप्राः क्व घण्टापतनं समम् । क्व च मांसवसारक्तैर्भूमेरास्तरणक्रियाः ॥

হে ব্ৰাহ্মণসকল, সৰু আṇāḍa-ৰ পতন ক’ত, আৰু ঘণ্টা পতনৰ সদৃশ কিবা ক’ত? আৰু মাংস, মেদ আৰু ৰক্তেৰে পৃথিৱীক বিছাই/ঢাকি দিয়া ক’ত?

Verse 58

केऽप्येते सर्वथा विप्रा नैते सामान्यपक्षिणः । दैवानुकूलता लोके महाभाग्यप्रदर्शिनी ॥

কেনেবাকৈ, হে ব্ৰাহ্মণসকল, ইহঁত সকলো দিশে বিশিষ্ট; ইহঁত সাধাৰণ পক্ষী নহয়। জগতত দैৱৰ অনুকূলতাই মহাসৌভাগ্য প্ৰকাশ কৰে।

Verse 59

एवमुक्त्वा स तान् वीक्ष्य पुनर्वचनमब्रवीत् । निवर्तताश्रमं यात गृहीत्वा पक्षिबालकान् ॥

এইদৰে কৈ তেওঁলোকলৈ চাই তেওঁ পুনৰ ক’লে— “ফিৰি যোৱা; এই সৰু পাখি-পোৱালিবোৰ লৈ আশ্ৰমলৈ যোৱা।”

Verse 60

मार्जाराखुभयं यत्र नैषामण्डजजन्मनाम् । श्येनतो नकुलाद्वापि स्थाप्यन्तां तत्र पक्षिणः ॥

য’ত এই অণ্ডজ প্ৰাণীবোৰৰ বিড়াল আৰু ইঁদুৰৰ ভয় নাই, তাতেই পাখিবোৰ ৰাখিব লাগে; তেনেদৰে য’ত সিহঁত বাজ বা নেউল (মঙুছ)ৰ পৰাও সুৰক্ষিত।

Verse 61

द्विजाः किं वातियत्नेन मार्यन्ते कर्मभिः स्वकैः । रक्ष्यन्ते चाखिला जीवा यथैते पक्षिबालकाः ॥

হে দ্বিজসকল, কেৱল ব্যক্তিগত প্ৰচেষ্টাৰে কি সাধ্য? প্ৰাণীসকল নিজৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰাই মৃত্যুক পায়; আৰু সকলো জীৱৰ ৰক্ষাও হয়—এই পাখি-পোৱালিবোৰৰ দৰে।

Verse 62

तथापि यत्नः कर्तव्यो नरैः सर्वेषु कर्मसु । कुर्वन् पुरुषकारं तु वाच्यतां याति नो सताम् ॥

তথাপি সকলো কামত মানুহে চেষ্টা কৰিব লাগে; কিন্তু যি কেৱল নিজৰ প্ৰচেষ্টাকেই আশ্ৰয় কৰি কৰ্ম কৰে, সি সজ্জনৰ দৃষ্টিত নিন্দিত হয়।

Verse 63

इति मुनिवरचोदितास्ततस्ते मुनितनयाः परिगृह्य पक्षिणस्तान् । तरुविटपसमाश्रितालिसङ्घं ययुरथ तापसरम्यमाश्रमं स्वम् ॥

শ্ৰেষ্ঠ মুনিৰ উপদেশ পাই সেই মুনিপুত্ৰসকলে পাখিবোৰ লৈ ল’লে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল—তপস্বীসকলৰ বাবে মনোৰম—য’ত গছৰ ডালত মৌমাখিৰ জাক আশ্ৰয় লৈছিল।

Verse 64

स चापि वन्यं मनसाभिकामितं प्रगृह्य मूलं कुसुमं फलं कुशान् । चकार चक्रायुध-रुद्र-वेधसां सुरेन्द्र-वैवस्वतः जातवेदसाम् ॥

তেওঁ মনত স্থিৰ কৰা বন-উপহাৰ—মূল, পুষ্প, ফল আৰু কুশ—লই চক্ৰধাৰী বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ, বেধস্ (ব্ৰহ্মা), দেবাধিপতি ইন্দ্ৰ, বৈবস্বত যম আৰু জাতবেদস্ অগ্নিৰ উদ্দেশ্যে বিধিপূৰ্বক হবি অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 65

अपाम्पतेर्गोष्पतिवित्तरक्षिणोः समीरणस्यापि तथा द्विजोत्तमाः । धातुर्विधातुस्त्वथ वैश्वदेविकाः श्रुतिप्रयुक्ता विविधास्तु सत्क्रियाः ॥

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! বেদবিহিত সৎক্ৰিয়া বহু প্ৰকাৰ—জলাধিপতি বৰুণ-সম্পৰ্কীয়, পশুপতি-সম্পৰ্কীয়, ধন-ৰক্ষক (কুবেৰ)-সম্পৰ্কীয় আৰু বায়ু-সম্পৰ্কীয়; তদ্ৰূপ ধাতা আৰু বিধাতাৰ বাবে, আৰু সৰ্বদেৱ-সম্পৃক্ত বৈশ্বদেৱ কৰ্মো আছে।