Adhyaya 33
Prāyaścitta for Theft, Forbidden Foods, Impurity, and Ritual Lapses; Tīrtha–Vrata Remedies; Pativratā Mahātmyam via Sītā and Agni
উত্তৰভাগৰ ধৰ্মোপদেশ আগবঢ়াই ব্যাসে প্ৰায়শ্চিত্তৰ সূক্ষ্ম বিধান-ব্যৱস্থা বৰ্ণনা কৰে—চান্দ্ৰায়ণ, (মহা)সান্তপন, (অতি)কৃচ্ছ্ৰ, তপ্তকৃচ্ছ্ৰ, প্ৰাজাপত্য, বিভিন্ন উপবাস, পঞ্চগব্য আৰু মন্ত্ৰজপ। আলোচনা অপহৰণ আৰু জল/বস্তু-চুৰিৰ দৰে সম্পত্তি-দোষৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আহাৰ আৰু স্পৰ্শজনিত অশৌচলৈ যায়—অশুদ্ধ মাংস, মল-মূত্ৰ স্পৰ্শ, দূষিত জল, নিষিদ্ধ খাদ্য, উচ্ছিষ্ট আৰু চাণ্ডাল-সংস্পৰ্শ; তাৰ পিছত সন্ধ্যা আদি নিত্যকৰ্ম-লোপ, অগ্নিহোত্ৰ ৰক্ষণত ত্ৰুটি, সমিধা-বিধিভংগ, পংক্তি-বিতৰণদোষ, ব্ৰাত্যত্ব আৰু অপাঙ্ক্ত্য-নিবাৰণো কোৱা হয়। পাছত বিধিগত বিৱৰণৰ পৰা ভক্তিমূলক পৰিহাৰলৈ গতি হয়—তীৰ্থযাত্ৰা, দেৱপূজা, তিথি-ভিত্তিক ব্ৰত আৰু দান; শৰণাগতি আৰু নিয়মিত আৰাধনাই গুৰুভাৰ পাপো ক্ষয় কৰে বুলি প্ৰতিপাদিত। উপসংহাৰত নাৰীৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে পতিব্ৰতা-ধৰ্মৰ মাহাত্ম্য প্ৰশংসিত; সীতা–অগ্নি প্ৰসঙ্গ (মায়া-সীতাৰ প্ৰতিস্থাপন আৰু অগ্নি-সাক্ষ্য) দৃষ্টান্ত। শেষত ব্যাসে কয়—এই ধৰ্ম জ্ঞানযোগ আৰু মহেশ্বৰ-উপাসনাৰ সৈতে যুক্ত হ’লে মহাদেৱৰ প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দিয়ে; পৰৱৰ্তী প্ৰবাহ শুদ্ধিবিধিৰ পৰা জ্ঞানযোগ আৰু জপ-শ্ৰৱণ পৰম্পৰাক মোক্ষসাধন ৰূপে আগবঢ়ায়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वात्रिशो ऽध्यायः व्यास उवाच मनुष्याणां तु हरणं कृत्वा स्त्रीणां गृहस्य च / वापीकूपजलानां च शुध्येच्चान्द्रायणेन तु
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত তেত্ৰিশতম অধ্যায়। ব্যাসে ক’লে—মানুহ, নাৰী, গৃহ আৰু পুখুৰী‑কুঁৱাৰ জল অন্যায়ে হৰণ কৰিলে ‘চান্দ্ৰায়ণ’ প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি হয়।
Verse 2
द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये
অন্যৰ ঘৰৰ পৰা অল্পমূল্য দ্ৰব্য চুৰি কৰিলে আত্মশুদ্ধিৰ বাবে ‘সান্তপন কৃচ্ছ্ৰ’ পালন কৰিব লাগে; তাতে পাপ ক্ষয় হয়।
Verse 3
धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः / स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुद्ध्यति
কিন্তু কোনো দ্বিজোত্তম কামবশত নিজৰেই জাতিগোষ্ঠীৰ লোকৰ ঘৰৰ পৰা ধান্য, অন্ন বা ধন চুৰি কৰিলে, ‘কৃচ্ছ্ৰ’ৰ অর্ধাংশ পালন কৰিলেই শুদ্ধ হয়।
Verse 4
भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च / पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम्
ভক্ষ্য‑ভোজ্য বস্তু অপহৰণ, তদ্ৰূপ যান, শয্যা বা আসন হৰণ, আৰু পুষ্প‑মূল‑ফলৰ ক্ষেত্ৰতো—পঞ্চগব্যেই শোধনৰ বিধান।
Verse 5
तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च / चैलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम्
তৃণ, কাঠ আৰু গছ, তদ্ৰূপ শুকান্ন আৰু গুড়, আৰু বস্ত্ৰ, চর্ম আৰু মাংসৰ ক্ষেত্ৰত—তিন ৰাতি আহাৰত্যাগেই প্ৰায়শ্চিত্ত।
Verse 6
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च / अयः कांस्योपलानां च द्वादशाहं कणाशनम्
মণি, মুক্তা আৰু প্ৰৱাল, তদ্ৰূপ তাম্ৰ আৰু ৰজত, আৰু লোহা, কাঁসা আৰু পাথৰৰ ক্ষেত্ৰত—দ্বাদশ দিন কণাশন (অন্নকণা-মাত্ৰ ভোজন) বিধেয়।
Verse 7
कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च / पक्षिगन्धौषधीनां च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः
কাৰ্পাস‑কীটজাত অৱশেষ, দ্বিশফ আৰু একশফ প্ৰাণীৰ মৃতদেহ, আৰু পক্ষী, সুগন্ধদ্ৰব্য, ঔষধি আৰু ৰজ্জু (দড়ি)ৰ ক্ষেত্ৰত—তিন দিন দুধেৰে শুদ্ধি হয়।
Verse 8
नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत् / काकं चैव तथा श्वानं जग्ध्वा हस्तिनमेव च / वराहं कुक्कुटं चाथ तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति
নরমাংস ভক্ষণ কৰিলে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত আচৰণ কৰিব লাগে। কিন্তু কাক, শ্বান, হস্তী, বৰাহ বা কুক্কুট ভক্ষণ কৰিলে তপ্তকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি হয়।
Verse 9
क्रव्यादानां च मांसानि पुरीषं मूत्रमेव च / गोगोमायुकपीनां च तदेव व्रतमाचरेत् / उपोष्य द्वादशाहं तु कूष्माण्डैर्जुहुयाद् घृतम्
যদি কোনোবাই ক্রব্যাদ (শৱভক্ষী) প্ৰাণীৰ মাংস, বা মল-মূত্ৰ, আৰু গোৰ সৈতে তথা গোমায়ুক আৰু পীন আদি সৈতে জড়িত অশুচি বস্তু ভক্ষণ কৰে, তেন্তে সেই একে প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব। দ্বাদশ দিন উপবাস কৰি কূষ্মাণ্ড (কুমৰা)ৰে ঘৃতৰ হোম-আহুতি দিব।
Verse 10
नकुलोलूकमार्जारं जग्ध्वा सांतपनं चरेत् / श्वापदोष्ट्रखराञ्जग्ध्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति / व्रतवच्चैव संस्कारं पूर्वेण विधिनैव तु
নকুল, পেঁচা বা মাৰ্জাৰ (বিড়াল) ভক্ষণ কৰিলে ‘সান্তপন’ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব। শ্বাপদ (হিংস্ৰ বন্য পশু), উট বা গাধা ভক্ষণ কৰিলে ‘তপ্তকৃচ্ছ্ৰ’ তপস্যাৰে শুদ্ধ হয়। আৰু ব্ৰতৰ দৰে সমাপন-সংস্কাৰো পূৰ্বোক্ত বিধিৰে কৰিব।
Verse 11
बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा / चक्रवाकं प्लवं जग्घ्वा द्वादशाहमभोजनम्
বক, বলাকা, হাঁস, কাৰণ্ডৱ, চক্ৰৱাক বা প্লৱ (জলপক্ষী) ভক্ষণ কৰিলে দ্বাদশ দিন নিৰাহাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব।
Verse 12
कपोतं टिट्टिभं चैव शुकं सारसमेव च / उलूकं जालपादं च जग्ध्वाप्येतद् व्रतं चरेत्
কপৌত, টিট্টিভ, শুক (তোতা), সারস, পেঁচা বা জালপাদ (জলপক্ষী) ভক্ষণ কৰি পাছত এই প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 13
शिशुमारं तथा चाषं मत्स्यमांसं तथैव च / जग्ध्वा चैव कटाहारमेतदेव चरेद् व्रतम्
শিশুমাৰ, চাষ আৰু মাছৰ মাংস ভক্ষণ কৰি, পাছত কটাহাৰ (অতি সীমিত সৰল আহাৰ) গ্ৰহণ কৰি, এই একে প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 14
कोकिलं चैव मत्स्यांश्च मण्डुकं भुजगं तथा / गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति
কোকিল, মাছ, বেঙ বা সাপ ভক্ষণ কৰিলে, গোমূত্ৰযুক্ত যৱৰ পাতলীয়া আহাৰ গ্ৰহণ কৰি এক মাহতে শুদ্ধি লাভ হয়।
Verse 15
जलेचरांश्च जलजान् प्रत्तुदान्नखविष्किरान् / रक्तपादांस्तथा जग्ध्वा सप्ताहं चैतदाचरेत्
জলত বিচৰণ কৰা, জলজাত, ঠোঁটৰে আঘাত কৰা, নখেৰে খাদ্য ছিটোৱা আৰু ৰক্তপাদ পখী ভক্ষণ কৰিলে, প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে এই আচৰণ সাত দিন পালন কৰিব লাগে।
Verse 16
शुनो मांसं शुष्कमांसमात्मार्थं च तथा कृतम् / भुक्त्वा मासं चरेदेतत् तत्पापस्यापनुत्तये
কুকুৰৰ মাংস, শুকান মাংস বা নিজৰ ভোগৰ বাবে প্ৰস্তুত মাংস ভক্ষণ কৰিলে, সেই পাপ নাশৰ বাবে এক মাহ এই ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Verse 17
वार्ताकं भुस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा / प्राजापत्यं चरेज्जग्ध्वा शङ्खं कुम्भीकमेव च
বেঙেনা, ভুস্তৃণ ঘাঁহ, শিগ্ৰু (চজিনা), খুখুণ্ড, করক আৰু শঙ্খ- কুম্ভীক আদি কিছুমান শাক ভক্ষণ কৰিলে, প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে।
Verse 18
पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् / नालिकां तण्डुलीयं च प्राजापत्येन शुद्ध्यति
পলাণ্ডু (পিঁয়াজ) আৰু লশুন (ৰসুন) ভক্ষণ কৰিলে চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব লাগে; কিন্তু নালিকা আৰু তণ্ডুলীয় শাক খালে প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি হয়।
Verse 19
अश्मान्तकं तथा पोतं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति / प्राजापत्येन शुद्धिः स्यात् कक्कुभाण्डस्य भक्षणे
অশ্মান্তক আৰু পোত ভক্ষণ কৰিলে তপ্তকৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালন কৰিলে শুদ্ধি হয়। কিন্তু কক্কুভাণ্ড খালে প্ৰাজাপত্য ব্ৰতে শুদ্ধি লাভ হয়।
Verse 20
अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा चैतद् व्रतं चरेत् / उदुम्बरं च कामेन तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
আলাবু (লাউ) আৰু কিঞ্চুক (পলাশ-পুষ্প) খাই এই ব্ৰত পালন কৰা উচিত। কিন্তু কামবশত উদুম্বৰ খালে তপ্তকৃচ্ছ্ৰ তপস্যাৰে শুদ্ধি হয়।
Verse 21
वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम् / भुक्त्वा चैवं विधं त्वन्नं त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
কৃসর আৰু সংযাব, পায়স আৰু আপূপেৰে মিশ্ৰিত আহাৰ যদি বৃথা/অনুচিতভাৱে খোৱা হয়, তেন্তে তেনে অন্ন ভক্ষণ কৰি তিনিৰাতিৰ নিয়মে শুদ্ধি হয়।
Verse 22
पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः / गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति
সংযত ব্রহ্মচাৰী দুধ আৰু অন্যান্য অনুমোদিত পানীয় পান কৰি, গোমূত্ৰ আৰু যাৱক (যৱৰ জাউ) আহাৰ কৰি, এক মাহতে শুদ্ধ হয়।
Verse 23
अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च / संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन् क्षीरमिदं चरेत्
দশ দিনৰ ভিতৰত প্ৰসূত গাইৰ গাখীৰ পান কৰা উচিত নহয়; মহিষৰ বা ছাগলীৰ গাখীৰো নহয়। আৰু সন্ধিনী (ঋতুমতী) বা বিবৎসা (বাছুৰ হেৰোৱা) গাইৰ গাখীৰ পান কৰিলে এই প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Verse 24
एतेषां च विकाराणि पीत्वा मोहेन मानवः / गोमूत्रयावकाहारः सप्तरात्रेण शुद्ध्यति
এই (অশুচি দ্ৰব্যৰ) বিকাৰবোৰ মোহবশত যি মানুহে পান কৰে, সি গোমূত্ৰ আৰু যাৱক-খাদ্য গ্ৰহণ কৰি সাত ৰাতিৰ ভিতৰত শুদ্ধ হয়।
Verse 25
भुक्त्वा चैव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा / चान्द्रायणेन शुद्ध्येत ब्राह्मणस्तु समाहितः
নৱশ্ৰাদ্ধ, মৃতক বা সূতক অশৌচকালত যদি ব্ৰাহ্মণে ভোজন কৰে, তেন্তে সংযত আৰু একাগ্ৰ হৈ চান্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধ হ’ব লাগে।
Verse 26
यस्याग्नौ हूयते नित्यं न यस्याग्रं न दीयते / चान्द्रायणं चरेत् सम्यक् तस्यान्नप्राशने द्विजः
যাৰ ঘৰত নিত্য হোম হয় কিন্তু অন্নৰ প্ৰথম ভাগ (অগ্ৰ) অৰ্পণ কৰা নহয়, তাৰ অন্ন দ্বিজে নাখাব। যদি খায়, তেন্তে বিধিমতে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 27
अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम् / अन्तावसायिनां चैव तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
সকলো অভোজ্য বস্তু বা ‘অন্ত্যাৱসায়িন’ৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে প্ৰস্তুত অন্ন ভক্ষণ কৰিলে, তপ্তকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি হয়।
Verse 28
चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक् चान्द्रायणं चरेत् / बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च
দ্বিজে চাণ্ডালৰ অন্ন খালে বিধিমতে চান্দ্ৰায়ণ পালন কৰিব। কিন্তু জ্ঞাতসাৰে কৰিলে, এক বছৰ কৃচ্ছ্ৰ পালন কৰি তাৰ পিছত পুনঃ সংস্কাৰ (পুনঃশুদ্ধি) গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 29
असुरामद्यपानेन कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम् / अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुद्ध्यति
অসুৰ-মদ্য পান কৰিলে চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰা উচিত। আৰু অভোজ্য অন্ন ভক্ষণ কৰিলে প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি লাভ হয়।
Verse 30
विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्चैतदाचरेत् / अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र तु यथार्थतः
মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰাৰ পিছত আৰু বীৰ্যস্খলনৰ পিছতো এই একে শৌচ-নিয়ম পালন কৰা উচিত। আৰু য’ত বিশেষ নিৰ্দেশ নাই, ত’ত একদিন পালন কৰাই সৰ্বত্ৰ যথাৰ্থ বিধান।
Verse 31
विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः / प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्
যদি কোনো দ্বিজ বৰাহ, গাধা, উট, গৰু, শিয়াল, বান্দৰ বা কাকৰ মূত্ৰ বা বিষ্ঠা ভক্ষণ কৰে, তেন্তে প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 32
अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च / पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः
অজ্ঞতাবশত কোনো দ্বিজে যদি মল-মূত্ৰ বা মদ্যস্পৃষ্ট বস্তু ভক্ষণ কৰে, তেন্তে তিন বৰ্ণৰ দ্বিজসকল পুনঃসংস্কাৰ (পুনঃশুদ্ধি) গ্ৰহণৰ যোগ্য হয়।
Verse 33
क्रव्यादां पक्षिणां चैव प्राश्य मूत्रपुरीषकम् / महासांतपनं मोहात् तथा कुर्याद् द्विजोत्तमः / भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत्
যদি দ্বিজোত্তম মোহবশত মাংসভোজী পক্ষীৰ মূত্ৰ বা বিষ্ঠা ভক্ষণ কৰে, তেন্তে মহাসান্তপন প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব। আৰু যদি ভাস, মণ্ডূক, কুৰৰ বা বিষ্কিৰ পক্ষী ভক্ষণ কৰে, তেন্তে কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 34
प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने / क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् / शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम्
ব্ৰাহ্মণৰ উচ্ছিষ্ট ভোজন কৰিলে প্ৰাজাপত্য ব্ৰতৰ দ্বাৰা শুদ্ধি হয়। ক্ষত্ৰিয়ৰ ক্ষেত্ৰত তপ্তকৃচ্ছ্ৰ আৰু বৈশ্যৰ ক্ষেত্ৰত অতিকৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত কৰিব লাগে। শূদ্ৰৰ উচ্ছিষ্ট ভোজন কৰিলে দ্বিজই চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰা উচিত।
Verse 35
सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् / शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति / गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान्
সুৰাৰ পাত্ৰত থকা পানী পান কৰিলে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত কৰিব লাগে। কুকুৰৰ উচ্ছিষ্ট ভোজন কৰিলে দ্বিজই তিনি ৰাতি গোমূত্ৰ আৰু যৱ ভোজন কৰি শুদ্ধ হয়।
Verse 36
अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद् यदा / तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम्
যেতিয়া মল-মূত্ৰ আদিৰ দ্বাৰা দূষিত পানী পান কৰা হয়, তেতিয়া পাপ মোচনৰ বাবে সান্তপন ব্ৰত পালন কৰাৰ বিধান আছে।
Verse 37
चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेज्जलम् / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम्
যদি ব্ৰাহ্মণে জানি-বুজি চণ্ডালৰ কুঁৱা বা পাত্ৰৰ পানী পান কৰে, তেন্তে পাপ শুদ্ধিৰ বাবে তেওঁ সান্তপন কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালন কৰা উচিত।
Verse 38
चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः / त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत पञ्चगव्येन चैव हि
চণ্ডালৰ দ্বাৰা স্পৰ্শ কৰা পানী পান কৰিলে দ্বিজই তিনি ৰাতি উপবাস আৰু পঞ্চগব্য সেৱনৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 39
महापातकिसंस्पर्शे भुङ्क्ते ऽस्नात्वा द्विजो यदि / बुद्धिपूर्वं तु मूढात्मा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्
মহাপাতকীৰ সংস্পৰ্শৰ পিছত স্নান নকৰাকৈ যদি কোনো দ্বিজে ভোজন কৰে, আৰু সেয়া যদি জাণি-বুজি, যদিও মোহগ্ৰস্ত চিত্তে কৰে, তেন্তে ‘তপ্তকৃচ্ছ্ৰ’ নামৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 40
स्पृष्ट्वा महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलाम् / प्रमादाद् भोजनं कृत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
অসাৱধানতাবশত মহাপাতকী, চাণ্ডাল বা ৰজস্বলা নাৰীক স্পৰ্শ কৰি পাছত ভোজন কৰিলে, তিনিটা ৰাতিৰ (নিয়ম-প্ৰায়শ্চিত্ত) দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 41
स्नानार्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुद्ध्यति / बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्रेण भगवानाह पद्मजः
স্নান কৰিবলগীয়া সময়ত যদি কোনোবাই ভোজন কৰে, তেন্তে এক অহোৰাত্ৰতে শুদ্ধ হয়; কিন্তু জাণি-বুজি কৰিলে ‘কৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্তৰ দ্বাৰাই শুদ্ধি—এইদৰে ভগৱান পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) কৈছে।
Verse 42
शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितम् / भुक्त्वोपवासं कुर्वोत कृच्छ्रपादमथापि वा
শুকান, পুৰণি আদি বা গাই আদি জন্তুৰ দ্বাৰা দুষিত অন্ন ভক্ষণ কৰিলে উপবাস কৰা উচিত; নতুবা ‘কৃচ্ছ্ৰপাদ’ নামৰ প্ৰায়শ্চিত্তও আচৰণ কৰিব পাৰি।
Verse 43
संवत्सरान्ते कृच्छ्रं तु चरेद् विप्रः पुनः पुनः / अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः
প্ৰতি বছৰৰ শেষত বিপ্ৰে পুনঃ পুনঃ ‘কৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব লাগে—অজানিতে (অশুদ্ধ/অনুচিত) ভোজনৰ শুদ্ধিৰ বাবে; আৰু দোষ জ্ঞাত হ’লে বিশেষকৈ।
Verse 44
व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च / अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्विशुद्ध्यति
ব্ৰাত্যসকলৰ বাবে যজন সম্পন্ন কৰি, আৰু আনসকলৰ অন্ত্যকর্ম সম্পাদন কৰি, অভিচাৰ (ক্ষতিকাৰক তন্ত্র) কৰিলেও—তিনিটা কৃচ্ছ্ৰ ব্ৰত পালনে শুদ্ধি হয়।
Verse 45
ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः / गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुद्ध्यति
কিন্তু ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা নিহত আদি (অশুদ্ধ মৃত্যু) ক্ষেত্ৰত, দাহ আদি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি—গোমূত্ৰ আৰু যাৱক-আহাৰ গ্ৰহণ কৰি প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তে শুদ্ধি হয়।
Verse 46
तैलाभ्यक्तो ऽथवा कुर्याद् यदि मूत्रपुरीषके / अहोरात्रेण शुद्ध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम्
তেল মাখি থকা অৱস্থাত যদি মূত্ৰ বা পুৰীষ হয়, তেন্তে এক অহোৰাত্ৰে শুদ্ধি হয়; তদ্ৰূপ শ্মশ্ৰুকৰ্ম (দাড়ি-মোঁচ কটা) আৰু মৈথুনৰ পাছতো শুদ্ধিৰ বিধান আছে।
Verse 47
एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः / त्रिरात्रेण विशद्ध्येत त्रिरात्रात् षडहं पुनः
হে দ্বিজোত্তম! গৃহস্থৰ বিবাহাগ্নি এক দিন পৰিহাৰ কৰিলে তিন ৰাত্ৰিত শুদ্ধি হয়; আৰু সেই তিন ৰাত্ৰিৰ পাছত পুনৰ ছয় দিন (সংযম/শৌচাচাৰ) পালন কৰিব লাগে।
Verse 48
दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः / कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तत्पापस्यापनुत्तये
অসাৱধানতাবশত দোষ ঘটিলে, প্ৰথমে দহ বা বাৰ দিন পৰিহাৰ কৰি, সেই পাপ নাশৰ বাবে কৃচ্ছ্ৰ আৰু চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Verse 49
पतिताद् द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुद्ध्यति / चरेत् सांतपनं कृच्छ्रमित्याह भगवान् प्रभुः
পতিত ব্যক্তিৰ পৰা লোৱা দ্ৰব্য ত্যাগ কৰিলে শুদ্ধি হয়। লগতে সান্তপন কৃচ্ছ্ৰ পালন কৰিব—এইদৰে ভগৱান প্ৰভুৱে কৈছে।
Verse 50
अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा / चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च
যিসকলে উপবাস-আচৰণ ত্যাগ কৰিছে আৰু যিসকলে প্ৰব্ৰজ্যা-ব্ৰতৰ পৰা চ্যুত হৈছে, তেওঁলোকে প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে তিনিটা কৃচ্ছ্ৰ আৰু তিনিটা চান্দ্ৰায়ণ পালন কৰিব।
Verse 51
पुनश्च जातकर्मादिसंकारैः संस्कृता द्विजाः / शुद्ध्येयुस्तद् व्रतं सम्यक् चरेयुर्धर्मवर्धनाः
পুনৰ জাতকৰ্ম আদি সংস্কাৰদ্বাৰা সংস্কৃত দ্বিজসকলে শুদ্ধি লাভ কৰক; আৰু ধৰ্মবর্ধক হৈ সেই ব্ৰত বিধিপূৰ্বক সম্যক্ পালন কৰক।
Verse 52
अनुपासितसंध्यस्तु तदहर्यापको वसेत् / अनश्नन् संयतमना रात्रौ चेद् रात्रिमेव हि
যিয়ে সন্ধ্যা-উপাসনা নকৰিলে, সি সেই দিন যাপক (অল্প আহাৰ) লৈ থাকক। মন সংযত কৰি নাখাই; আৰু যদি ৰাতিত ভুল হয়, তেন্তে সেই ৰাতিটোই উপবাস কৰক।
Verse 53
अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः / गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद् विशुद्धये
সমিধাধান নকৰাকৈ, শুচি হৈ স্নান কৰি একাগ্ৰচিত্তে, সম্পূৰ্ণ শুদ্ধিৰ বাবে গায়ত্ৰীৰ আঠ সহস্ৰ জপ কৰিব।
Verse 54
उपासीत न चेत् संध्यां गृहस्थो ऽपि प्रमादतः / स्नात्वा विशुद्ध्यते सद्यः परिश्रान्तस्तु संयमात्
যদি গৃহস্থোও অসাৱধানতাবশত সন্ধ্যা-উপাসনা নকৰে, তেন্তে স্নান কৰি সি তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ হয়; কিন্তু সংযমে ক্লান্ত ব্যক্তি স্থিৰতা পাই পিছত কৰিব।
Verse 55
वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि च विलोप्य तु / स्नातकव्रतलोपं तु कृत्वा चोपवसेद् दिनम्
যি বেদবিহিত নিত্যকৰ্ম ত্যাগ কৰে আৰু স্নাতক-ব্ৰতৰ আচৰণতো লোপ কৰে, সি এক দিন উপবাস কৰিব লাগে।
Verse 56
संवत्सरं चरेत् कृच्छ्रमग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः / चान्द्रायणं चरेद् व्रात्यो गोप्रदानेन शुद्ध्यति
যি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে পবিত্ৰ অগ্নিসমূহ অৱহেলা কৰিছে, সি এক বছৰ কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব। আৰু যি ব্ৰাত্য হৈছে, সি চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত কৰিব; গোদানৰ দ্বাৰা সি শুদ্ধ হয়।
Verse 57
नास्तिक्यं यदि कुर्वोत प्राजापत्यं चरेद् द्विजः / देवद्रोहं गुरुद्रोहं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
যদি কোনো দ্বিজে নাস্তিক্য কৰে, তেন্তে সি প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব। দেৱদ্ৰোহ আৰু গুৰুদ্ৰোহৰ বাবে তপ্তকৃচ্ছ্ৰ তপস্যাৰে সি শুদ্ধ হয়।
Verse 58
उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं च कामतः / त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत् तु नग्नो वा प्रविशेज्जलम्
যদি কোনোবাই ইচ্ছাকৃতভাৱে উট-যান বা গাধা-যানত আৰোহণ কৰে, তেন্তে তিন ৰাতিৰ ভিতৰত শুদ্ধ হয়; অথবা নগ্ন হৈ জলৈ প্ৰৱেশ কৰি (স্নানৰ দ্বাৰা) শুদ্ধি লাভ কৰোক।
Verse 59
षष्ठान्नकालतामासं संहिताजप एव च / होमाश्च शाकला नित्यमपाङ्क्तानां विशोधनम्
যিসকল ‘অপাঙ্ক্ত্য’ (পংক্তিত বহিবলৈ অযোগ্য) হৈছে, তেওঁলোকৰ শুদ্ধিৰ বাবে এক মাহ ষষ্ঠান্ন-কালৰ নিয়ম পালন, সংহিতা-জপ আৰু নিত্য শাকল-হোম—এইসমূহেই বিশোধনৰ উপায় বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 60
नीलं रक्तं वसित्वा च ब्राह्मणो वस्त्रमेव हि / अहोरात्रोषितः स्नातः पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে নীলা বা ৰঙা বস্ত্ৰ পিন্ধে, তেন্তে তেওঁ এক অহোৰাত্ৰ নিয়মে থাকি, স্নান কৰি, পঞ্চগব্যৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 61
वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे / चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यान्न ह्यन्या तस्य निष्कृतिः
যদি চাণ্ডালে বেদ, ধৰ্মশাস্ত্ৰ বা পুৰাণ উচ্চাৰণ/পাঠ কৰে, তেন্তে কেৱল চান্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্তে তাৰ শুদ্ধি হয়; তাৰ অন্য কোনো নিষ্কৃতি নাই।
Verse 62
उद्बन्धनादिनिहतं संस्पृश्य ब्राह्मणः क्वचित् / चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यात् प्राजापत्येन वा पुनः
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে কেতিয়াবা ফাঁসি আদি হিংস্ৰ মৃত্যুৰে নিহত ব্যক্তিক স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে তেওঁ চান্দ্ৰায়ণৰ দ্বাৰা, অথবা পুনৰ প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 63
उच्छिष्टो यद्यनाचान्तश्चाण्डालादीन् स्पृशेद् द्विजः / प्रमादाद् वै जपेत् स्नात्वा गायत्र्यष्टसहस्रकम्
যদি দ্বিজে উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত আৰু আচমন নকৰাকৈ অসাৱধানতাবশত চাণ্ডাল আদি লোকক স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে তেওঁ স্নান কৰি প্ৰায়শ্চিত্তাৰ্থে গায়ত্ৰী অষ্টসহস্ৰ (৮০০০) বাৰ জপ কৰিব।
Verse 64
द्रुपदानां शतं वापि ब्रह्मचारी समाहितः / त्रिरात्रोपोषितः सम्यक् पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
যদি নিয়মনিষ্ঠ ব্ৰহ্মচাৰীৰ ওপৰত শত ‘দ্ৰুপদ’ দোষো লাগে, তথাপি মন সমাহিত কৰি তিনিৰাতি বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰিলে পঞ্চগব্য-বিধিৰে সি শুদ্ধ হয়।
Verse 65
चण्डालपतितादींस्तु कामाद् यः संस्पृशेद् द्विजः / उच्छिष्टस्तत्र कुर्वोत प्राजापत्यं विशुद्धये
কামবশত যি দ্বিজে চাণ্ডাল, পতিত আদি স্পৰ্শ কৰে, সি তাতে অশুচি হয়; সেয়ে শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে।
Verse 66
चाण्डालसूतकशवांस्तथा नारीं रजस्वलाम् / स्पृष्ट्वा स्नायाद् विशुद्ध्यर्थं तत्स्पृष्टं पतितिं तथा
চাণ্ডাল, সূতকযুক্ত ব্যক্তি, শৱ আৰু ৰজস্বলা নাৰীক স্পৰ্শ কৰিলে শুদ্ধিৰ বাবে স্নান কৰিব লাগে; আৰু তেওঁলোকে স্পৰ্শ কৰা বস্তুটোও তেনেদৰে শুদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 67
चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं संस्पृशेद् यदि / प्रमादात् तत आचम्य जपं कुर्यात् समाहितः
যদি অসাৱধানতাবশত চাণ্ডাল, সূতক বা শৱে স্পৰ্শ কৰা বস্তু স্পৰ্শ হয়, তেন্তে পাছত আচমন কৰি মন সমাহিত কৰি শুদ্ধিৰ বাবে জপ কৰিব লাগে।
Verse 68
तत् स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः / आचमेत् तद् विशुद्ध्यर्थं प्राह देवः पितामहः
যি দ্বিজোত্তমে বুজি-শুনি সেইজনক স্পৰ্শ কৰে, যিয়ে অশুচি স্পৰ্শ কৰা লোকক স্পৰ্শ কৰিছে, সি শুদ্ধিৰ বাবে আচমন কৰিব লাগে—এইদৰে দেব পিতামহ ব্ৰহ্মাই কৈছে।
Verse 69
भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित् संस्त्रवेद् गुदम् / कृत्वा शौचं ततः स्नायादुपोष्य जुहुयाद् घृतम्
ভোজন কৰোঁতে কোনো ব্ৰাহ্মণৰ যদি কেতিয়াবা গুদদেশৰ পৰা স্ৰাৱ হয়, তেন্তে তেওঁ শৌচ সম্পন্ন কৰি স্নান কৰিব; তাৰ পাছত উপবাস পালন কৰি পবিত্ৰ অগ্নিত ঘৃতাহুতি দিব।
Verse 70
चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा कृच्छ्रं कुर्याद् विशुद्धये / स्पृष्ट्वाभ्यक्तस्त्वसंस्पृश्यमहोरात्रेण शुद्ध्यति
চাণ্ডাল, অন্ত্যজ বা শৱ স্পৰ্শ কৰিলে সম্পূৰ্ণ বিশুদ্ধিৰ বাবে কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা উচিত। কিন্তু স্নান কৰি অভ্যঙ্গ (তেলাদি) কৰি পাছত ‘অস্পৃশ্য’ স্পৰ্শ কৰিলে এক অহোৰাত্ৰতে শুদ্ধ হয়।
Verse 71
सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः कुर्यात् प्राणायामत्रयं शुचिः / पलाण्डुं लशुनं चैव घृतं प्राश्य ततः शुचिः
সুৰা স্পৰ্শ কৰিলে দ্বিজে শুচি হৈ তিন প্ৰাণায়াম কৰিব। আৰু পেঁয়াজ-নহৰু খোৱাৰ পাছত ঘৃত প্ৰাশন কৰিলে তেওঁ শুদ্ধ হয়।
Verse 72
ब्राह्मणस्तु शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत् / नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत्
ব্ৰাহ্মণক কুকুৰে কামুৰিলে তেওঁ তিন দিন সন্ধিয়াত গাখীৰ পান কৰিব। কিন্তু নাভিৰ ওপৰত কামোৰ হ’লে সেই বিধি দ্বিগুণ হয়।
Verse 73
स्यादेतत् त्रिगुणं बाह्वोर्मूर्ध्नि च स्याच्चतुर्गुणम् / स्नात्वा जपेद् वा सावित्रीं श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः
বাহুত কামোৰ হ’লে এই প্ৰায়শ্চিত্ত ত্ৰিগুণ, আৰু মূৰ্ধ্নিত হ’লে চতুৰ্গুণ হ’ব। অথবা কুকুৰে দংশিত দ্বিজোত্তমে স্নান কৰি সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী) জপ কৰিব।
Verse 74
अनिर्वर्त्य महायज्ञान् यो भुङ्क्ते तु द्विजोत्तमः / अनातुरः सति धने कृच्छ्रार्धेन स शुद्ध्यति
যি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে মহাযজ্ঞ নকৰিয়াকৈও ভোগ কৰে, সি ধন থকা আৰু দুখ-কষ্টত নথাকিলে কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰতৰ অৰ্ধ পালন কৰি শুদ্ধ হয়।
Verse 75
आहिताग्निरुपस्थानं न कुर्याद् यस्तु पर्वणि / ऋतौ न गच्छेद् भार्यां वा सो ऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत्
আহিতাগ্নি স্থাপন কৰা যিয়ে পৰ্বদিনত অগ্নি-উপস্থান নকৰে, বা ঋতুকালত পত্নীৰ ওচৰলৈ নাযায়, সিও কৃচ্ছ্ৰৰ অৰ্ধ আচৰণ কৰিব।
Verse 76
विनाद्भिरप्सु नाप्यार्तः शरीरं सन्निवेश्य च / सचैलो जलमाप्लुत्य गामालभ्य विशुद्ध्यति
যদি কোনো আর্ত ব্যক্তি নিৰ্দিষ্ট জলবিধি কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে দেহ-মন স্থিৰ কৰি বস্ত্ৰসহ জলে নিমজ্জিত হৈ স্নান কৰিব; আৰু গোদান/গো-আলম্ভ কৰি শুদ্ধ হ’ব।
Verse 77
बुद्धिपूर्वं त्वभ्युदितो जपेदन्तर्जले द्विजः / गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यहं चोपवसेद् व्रती
বুদ্ধিপূৰ্বক সূৰ্যোদয়ৰ আগতে উঠি দ্বিজে জলে ভিতৰত থিয় হৈ জপ কৰিব; ব্ৰতীয়ে গায়ত্ৰী আঠ সহস্ৰ বাৰ জপি তিনিদিন উপবাসো কৰিব।
Verse 78
अनुगम्येच्छया शूद्रं प्रेतीभूतं द्विजोत्तमः / गायत्र्यष्टसहस्रं च जप्यं कुर्यान्नदीषु च
যদি কোনো শূদ্ৰে নিজৰ ইচ্ছাৰে প্ৰেত-সম্পৰ্কীয় অশৌচত থকা শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক অনুসৰণ কৰে, তেন্তে সেই দ্বিজে নদীত থিয় হৈ গায়ত্ৰী আঠ সহস্ৰ বাৰ জপি প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব।
Verse 79
कृत्वा तु शपथं विप्रो विप्रस्य वधसंयुतम् / मृषैव यावकान्नेन कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम्
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে ব্ৰাহ্মণ-বধ-সম্পৰ্কিত শপথ কৰি মিছা কয়, তেন্তে যৱ-আহাৰ (যাৱক) গ্ৰহণ কৰি চান্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 80
पङ्क्त्यां विषमदानं तु कृत्वा कृच्छ्रेण शुद्ध्यति / छायां श्वपाकस्यारुह्य स्नात्वा संप्राशयेद् घृतम्
পংক্তি-ভোজত যদি অসম বা অনুচিত দান-বণ্টন কৰা হয়, তেন্তে কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰতৰে শুদ্ধি হয়। তাৰ পিছত শ্বপাক (চাণ্ডাল) ৰ ছাঁত গৈ স্নান কৰি ঘৃত বিধিপূৰ্বক প্ৰাশন কৰিব।
Verse 81
ईक्षेदादित्यमशुचिर्दृष्ट्वाग्निं चन्द्रमेव वा / मानुषं चास्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुद्ध्यति
আশৌচ অৱস্থাত সূৰ্যক চালে, বা অগ্নি অথবা চন্দ্ৰক দেখে, বা মানুহৰ অস্থি স্পৰ্শ কৰিলে—স্নান কৰিলে শুদ্ধ হয়।
Verse 82
कृत्वा तु मिथ्याध्ययनं चरेद् भैक्षं तु वत्सरम् / कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे पञ्च संवत्सरं व्रती
যদি কোনোবাই মিথ্যা-অধ্যয়ন (কপট/অশুদ্ধ পাঠ) কৰে, তেন্তে এক বছৰ ভিক্ষাৰে জীৱন যাপন কৰিব। কৃতঘ্ন ব্যক্তি ব্ৰতী হৈ ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত পাঁচ বছৰ নিয়মিত সেৱাসহ বাস কৰিব।
Verse 83
हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्कारं च गरीयसः / स्नात्वानश्नन्नहः शेषं प्रणिपत्य प्रसादयेत्
যদি ব্ৰাহ্মণক তিৰস্কাৰসূচক ‘হুঁ’ বুলি কয়, বা কোনো পূজ্য জ্যেষ্ঠক ‘তুমি/তই’ বুলি অশিষ্টতা কৰে, তেন্তে স্নান কৰি দিনৰ বাকী সময় উপবাস থাকি, প্ৰণাম কৰি ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 84
ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठं बद्ध्वापि वाससा / विवादे वापि निर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत्
তৃণৰ টুকুৰাৰে হলেও যদি কাকো আঘাত কৰা হয়, বা বস্ত্ৰেৰে গলাটো বেঁধা হয়, বা বিতৰ্কত জয় কৰা হয়—তথাপি প্ৰণাম কৰি তাক প্ৰসন্ন কৰা উচিত।
Verse 85
अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने / कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वोत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम्
যদি ব্ৰাহ্মণহত্যা হয়, তেন্তে কৃচ্ছ্ৰ আৰু অতীকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে; আৰু ব্ৰাহ্মণৰ ৰক্তপাত ঘটালে কৃচ্ছ্ৰ-অতীকৃচ্ছ্ৰ দুয়োটাই কৰিব লাগে।
Verse 86
गुरोराक्रोशमनृतं कृत्वा कुर्याद् विशोधनम् / एकरात्रं त्रिरात्रं वा तत्पापस्यापनुत्तये
গুৰুক অশ্ৰদ্ধাৰে মিছা বাক্যৰে নিন্দা কৰিলে, সেই পাপ নাশৰ বাবে এক ৰাতি বা তিন ৰাতি উপবাসৰূপ শোধন প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।
Verse 87
देवर्षोणामभिमुखं ष्ठीवनाक्रोशने कृते / उल्मुकेन दहेज्जिह्वां दातव्यं च हिरण्यकम्
দেৱর্ষিসকলৰ সন্মুখত থু পেলোৱা বা গালি দিয়া হলে, অগ্নিশলাকাৰে জিভা দগ্ধ কৰাৰ (প্ৰতীকী) প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে আৰু সোণ দানও দিব লাগে।
Verse 88
देवोद्याने तु यः कुर्यान्मूत्रोच्चारं सकृद् द्विजः / छिन्द्याच्छिश्नं तु शुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणं तु वा
দেৱ-উদ্যান (মন্দিৰ-উপবন)ত যদি কোনো দ্বিজে একবাৰো মূত্ৰত্যাগ কৰে, তেন্তে শুদ্ধিৰ বাবে শিশ্নচ্ছেদন—অথবা চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰতৰূপ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে।
Verse 89
देवतायतने मूत्रं कृत्वा मोहाद् द्विजोत्तमः / शिश्नस्योत्कर्तनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत्
মোহবশত কোনো দ্বিজোত্তমে দেৱালয়ত মূত্ৰ কৰিলে, তেওঁ শিশ্নোচ্ছেদন প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 90
देवतानामृषीणां च देवानां चैव कुत्सनम् / कृत्वा सम्यक् प्रकुर्वोत प्राजापत्यं द्विजोत्तमः
দেৱতা, ঋষি আৰু দেৱগণৰ নিন্দা কৰি তাৰ বিধিপূৰ্বক প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পন্ন কৰি, দ্বিজোত্তমে যথাযথভাৱে প্ৰাজাপত্য তপ আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 91
तैस्तु संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान् समर्चयेत् / दृष्ट्वा वीक्षेत भास्वन्तं स्म्वत्वा विशेश्वरं स्मरेत्
তেওঁলোকৰ সৈতে কথোপকথন কৰি স্নান কৰি, তাৰ পিছত দেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। দীপ্তিমান সূৰ্যক দেখি তাত দৃষ্টি স্থিৰ কৰি, বিশেষ্বৰ (পৰমেশ্বৰ)ক স্মৰণ কৰি মনে ধাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 92
यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति / न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि
যি সৰ্বভূতাধিপতি বিশ্বেশ্বৰক নিন্দা কৰে, তাৰ বাবে শত শত বছৰতেও কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পন্ন কৰা সম্ভৱ নহয়।
Verse 93
चान्द्रायणं चरेत् पूर्वं कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम् / प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते
প্ৰথমে চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত আচৰণ কৰি, কৃচ্ছ্ৰ আৰু অতিকৃচ্ছ্ৰ তপো কৰিব লাগে। দেৱত শৰণ লৈ সমৰ্পিত হলে, সি সেই পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 94
सर्वस्वदानं विधिवत् सर्वपापविशोधनम् / चान्द्रायणं चविधिना कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम्
বিধিপূৰ্বক সৰ্বস্ব দান কৰা সৰ্বপাপশোধক; তদ্ৰূপ বিধিমতে পালন কৰা চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত, কৃচ্ছ্ৰ আৰু অতীকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্তও পাপক্ষয় কৰে।
Verse 95
पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम् / देवताभ्यर्चनं नॄणामशेषाघविनाशनम्
পুণ্যক্ষেত্ৰলৈ তীৰ্থগমন সৰ্বপাপবিনাশক; আৰু মানুহৰ বাবে দেৱতাসকলৰ অৰ্চনা সকলো অঘৰ সম্পূৰ্ণ বিনাশ কৰে।
Verse 96
अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम् / ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
অমাৱস্যা তিথিত যি ভক্তিভাৱে শিৱক সমাৰাধনা কৰে আৰু পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰায়, সি সৰ্বপাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 97
कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम् / संपूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते
কৃষ্ণাষ্টমী আৰু কৃষ্ণচতুৰ্দশীত মহাদেৱক বিধিপূৰ্বক সম্পূজা কৰি, ব্ৰাহ্মণমুখে (অৰ্থাৎ ব্ৰাহ্মণক আদৰে গ্ৰাহক কৰি) সেই পূজা অৰ্পণ কৰিলে সৰ্বপাপৰ পৰা মুক্তি হয়।
Verse 98
त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम् / दृष्ट्वेशं प्रथमे यामे मुच्यते सर्वपातकैः
ত্রয়োদশীৰ ৰাতিত যি উপহাৰসহ ত্ৰিলোচন ঈশ্বৰক প্ৰথম যামত দৰ্শন কৰে, সি সৰ্ব পাতকৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 99
उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः / यमाच धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च
কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত সংযতচিত্তে উপবাস কৰি যম—ধৰ্মৰাজ—ক আৰু মৃত্যু তথা অন্তক ৰূপেও বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।
Verse 100
वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च / प्रत्येकं तिलसंयुक्तान् दद्यात् सप्तोदकाञ्जलीन् / स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः
বৈবস্বত যম, কাল আৰু সৰ্বভূতক্ষয়ৰ উদ্দেশ্যে, প্ৰতিবাৰ তিলমিশ্ৰিত জলৰ সাত অঞ্জলি অৰ্পণ কৰিব। পূৰ্বাহ্নে নদীত স্নান কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 101
ब्रह्मचर्यमधः शय्यामुपवासं द्विजार्चनम् / व्रतेष्वेतेषु कुर्वोत शान्तः संयतमानसः
সি ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰক, মাটিত শয়ন কৰক, উপবাস কৰক আৰু দ্বিজসকলক (বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণসকলক) পূজা কৰক। এই ব্ৰতসমূহত শান্ত হৈ মন সংযত ৰাখক।
Verse 102
अमावस्यायां ब्रह्माणं समुद्दिश्य पितामहम् / ब्राह्मणांस्त्रीन् समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः
অমাৱস্যাৰ দিনা পিতামহ ব্ৰহ্মাক উদ্দেশ কৰি, তিনজন ব্ৰাহ্মণক শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 103
षष्ठ्यामुपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः / सप्तम्यामर्चयेद् भानुं मुच्यते सर्वपातकैः
শুক্লপক্ষৰ ষষ্ঠীত সংযতচিত্তে উপবাস কৰি, সপ্তমীত ভানু সূৰ্যদেৱক পূজা কৰিব; তাতে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 104
भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम् / पूजयेत् सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यते पातकैर्नरः
ভৰণী নক্ষত্ৰৰ দিন, চতুৰ্থী তিথি আৰু শনৈশ্চৰ (শনিবাৰ) দিনত যমক পূজা কৰা উচিত; তেনে কৰিলে মানুহ সাত জন্মৰ সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 105
एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् / द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते
একাদশীত নিৰাহাৰ হৈ জনাৰ্দনক বিধিপূৰ্বক অৰ্চনা কৰিলে, শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত সি মহাপাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 106
तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम् / ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम्
তপ, জপ, তীৰ্থসেৱা আৰু দেৱ-ব্ৰাহ্মণ পূজন—গ্ৰহণ আদি সময়ত কৰিলে ই মহাপাতকো শোধন কৰে।
Verse 107
यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः / नियमेन त्यजेत् प्राणान् स मुच्येत् सर्वपातकैः
যি মানুহ সৰ্বপাপযুক্ত হলেও, পুণ্যতীৰ্থত নিয়ম মানি প্ৰাণত্যাগ কৰে, তেন্তে সি সকলো পাতকৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 108
ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम् / भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम्
স্বামী ব্ৰাহ্মণহন্তা হওক, কৃতঘ্ন হওক বা মহাপাতকে দুষিত হওক—নাৰী পাৱকত সহপ্ৰৱেশ কৰি স্বামীৰ উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে।
Verse 109
एतदेव परं स्त्रीणां प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः / सर्वपापसमुद्भूतौ नात्र कार्या विचारणा
বুধসকলে এইটোকেই নাৰীৰ পৰম প্ৰায়শ্চিত্ত বুলি জানে। ই সকলো পাপৰ শমনকাৰী হেতু, ইয়াত অধিক বিচাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 110
पतिव्रता तु या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका / न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च
যি নাৰী পতিব্ৰতা হৈ স্বামীৰ শুশ্ৰূষাত সদা উৎসুক, তেন্তে তাৰ ইহলোকে বা পৰলোকে কোনো পাপ নাথাকে।
Verse 111
पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः / नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित्
পতিব্ৰতা আৰু ধৰ্মত ৰত সেই নাৰী নিঃসন্দেহে ৰুদ্ৰাণীৰ সমান। এই জগতত ক’তো কোনো জনে তাইক পৰাভৱ বা অপমান কৰিব নোৱাৰে।
Verse 112
यथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता / पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्
যেনেকৈ ৰামৰ প্ৰিয়া আৰু ত্ৰিলোকত বিশ্ৰুত সীতা—দাশৰথিৰ পুত্ৰৰ দিৱ্য পত্নী—ৰাক্ষসেশ্বৰক বিজয় কৰিছিল।
Verse 113
रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः / सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः
কালৰ প্ৰেৰণা লৈ ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণে ৰামৰ বিমল পত্নী, বিশালনয়না সীতাক কামনা কৰিলে।
Verse 114
गृहीत्वा मायया वेषं चरन्तीं विजने वने / समाहर्तुं मतिं चक्रे तापसः किल कामिनीम्
মায়াৰে বেষ ধৰি সি নিৰ্জন বনতে বিচৰণ কৰিলে; আৰু সেই কামিনীজনীক লাভ কৰিবলৈ তপস্বীয়ে মনতে সংকল্প কৰিলে—এনেদৰে কোৱা হয়।
Verse 115
विज्ञाय सा च तद्भावं स्मृत्वा दाशरथिं पतिम् / जगाम शरणं वह्निमावसथ्यं शुचिस्मिता
তেওঁৰ অভিপ্ৰায় বুজি, দাশৰথিনন্দন স্বামীক স্মৰণ কৰি, শুচিস্মিতা সীতাই যজ্ঞশালাৰ পবিত্ৰ অগ্নিৰ শৰণ ল’লে।
Verse 116
उपतस्थे महायोगं सर्वदोषविनाशनम् / कृताञ्जली रामपत्नी शाक्षात् पतिमिवाच्युतम्
কৰযোৰে ৰামপত্নী সীতাই সৰ্বদোষবিনাশক সেই মহাযোগৰ উপাসনা কৰিলে; অচ্যুতক যেন সাক্ষাৎ স্বামী বুলি ধৰি ওচৰ চাপিল।
Verse 117
नमस्यामि महायोगं कृतान्तं गहनं परम् / दाहकं सर्वभूतानामीशानं कालरूपिणम्
মই মহাযোগক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি কৃতান্ত (মৃত্যু) স্বৰূপ, পৰম আৰু অগাধ; যি সকলো ভূতক দহে, কালৰূপী ঈশান।
Verse 118
नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम् / आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदी स्थितम्
মই পাৱক দেৱক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি সৰ্বদিশামুখী সাক্ষী; সেই দীপ্তবপু আত্মাক, যি সকলো ভূতৰ হৃদয়ত অৱস্থিত।
Verse 119
प्रपद्ये शरणं वह्निं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् / भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम्
মই অগ্নিৰ শৰণ লওঁ—যি ব্ৰহ্মনিষ্ঠ আৰু ব্ৰহ্মস্বৰূপ; ভূতেশ্বৰ, কৃত্তিবসনধাৰী, পৰম শৰণ্য আৰু পৰম পদ।
Verse 120
ॐ प्रपद्ये जगन्मूर्तिं प्रभवं सर्वतेजसाम् / महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनम्
ওঁ। মই সেই জগন্মূৰ্তিৰ শৰণ লওঁ, যি সকলো তেজৰ উৎস—মহাযোগেশ্বৰ, দিব্য বহ্নি, আদিত্য আৰু পৰমেষ্ঠী।
Verse 121
प्रपद्ये शरणं रुद्रं महाग्रासं त्रिशूलिनम् / कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम्
মই ৰুদ্ৰৰ শৰণ লওঁ—মহাগ্ৰাস, ত্ৰিশূলধাৰী; কালাগ্নিস্বৰূপ, যোগীসকলৰ ঈশ্বৰ, যি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাৰ ফল দিয়ে।
Verse 122
प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं भुर्भुवः स्वः स्वरूपिणम् / हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम्
হে বিৰূপাক্ষ, মই তোমাৰ শৰণ লওঁ—ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ এই ত্ৰিলোকেই যাৰ স্বৰূপ; হিৰণ্যময় গৃহত (দীপ্ত হৃদয়ত) গোপন, তুমি মহান আৰু অপৰিমেয় তেজস্বী।
Verse 123
वैश्वानरं प्रपद्ये ऽहं सर्वभूतेष्ववस्थितम् / हव्यकव्यवहं देवं प्रपद्ये वह्निमीश्वरम्
মই বৈশ্বানৰৰ শৰণ লওঁ, যি সকলো ভূতত অধিষ্ঠিত। দেৱ আৰু পিতৃসকলৰ বাবে হব্য-কব্য বহন কৰা সেই ঈশ্বৰ অগ্নিৰো শৰণ লওঁ।
Verse 124
प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम् / भर्गमग्निपरं ज्योती रक्ष मां हव्यवाहन
মই সেই পৰম তত্ত্বৰ শৰণ লওঁ—যি বৰেণ্য, স্বয়ং সবিতা; যাৰ পবিত্ৰ ভৰ্গ-প্ৰভা অগ্নিপৰ পৰম জ্যোতি। হব্যবাহন, মোক ৰক্ষা কৰা।
Verse 125
इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी / ध्यायन्ती मनसा तस्थौ राममुन्मीलितेक्षणा
এইদৰে বহ্ন্যষ্টক জপ কৰি যশস্বিনী ৰামপত্নী (সীতা) মনতে ধ্যান কৰি স্থিৰ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল; আৰু ৰাম উন্মীলিত নয়নে চাই ৰ’ল।
Verse 126
अथावसथ्याद् भगवान् हव्यवाहो महेश्वरः / आविरासीत् सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव
তাৰ পাছত সেই আবাসস্থানৰ পৰা ভগৱান হব্যবাহন—মহেশ্বৰ—প্ৰকাশিত হ’ল; তেওঁৰ অন্তৰাত্মা অতি দীপ্ত, যেন নিজৰ তেজে সকলো দহি পেলাইছে।
Verse 127
स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया / सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत
ৰাৱণবধ সিদ্ধ কৰিবলৈ অগ্নিয়ে মায়াময়ী সীতাক সৃষ্টি কৰিলে; আৰু ধৰ্মিষ্ঠা সীতাক লগত লৈ পাৱক অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 128
तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः / समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम्
সেইদৰে সীতাক দেখি ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণে তাইক ধৰি লৈ সাগৰৰ সিপাৰে অৱস্থিত লংকালৈ গ’ল।
Verse 129
कृत्वाथ रावणवधं रामो लक्ष्मणसंयुतः / मसादायाभवत् सीतां शङ्काकुलितमानसः
তাৰ পিছত ৰাৱণবধ কৰি, লক্ষ্মণসহ শ্ৰীৰাম সন্দেহে ব্যাকুল মন লৈ সীতাৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 130
सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामीय पुनः / विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनो ऽपि ताम्
তেতিয়া সকলো জীৱৰ প্ৰত্যয় স্থাপন কৰিবলৈ সীতাই পুনৰ নিজৰ মায়াশক্তি ধৰি দীপ্ত অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে; আৰু অগ্নিদেৱেও (দৃষ্টিত) তেওঁক দগ্ধ কৰিলে।
Verse 131
दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः / रामायादर्शयत् सीतां पावको ऽभूत् सुरप्रियः
মায়াময়ী সীতাক দগ্ধ কৰি, উগ্ৰ দীপ্তিমান ভগৱান পাৱকে ৰামক সত্য সীতাৰ দৰ্শন কৰালে; এইদৰে অগ্নি দেবসকলৰ প্ৰিয় হ’ল।
Verse 132
प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा / चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा
তেতিয়া সুমধ্যমা জনকাত্মজা সীতাই দুহাতে স্বামীৰ চৰণ ধৰি ভূমিত ৰামক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 133
दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः / ननाम वह्निं सिरसा तोषयामास राघवः
এই দৃশ্য দেখি হৃষ্টমন আৰু বিস্ময়ে ব্যাকুল নয়নে ৰাঘৱে মূৰ নত কৰি অগ্নিক প্ৰণাম কৰিলে আৰু অগ্নিদেৱক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 134
उवाच वह्नेर्भगवान् किमेषा वरवर्णिनी / दग्धा भगवता पूर्वं दृष्टा मत्पार्श्वमागता
ভগৱানে অগ্নিক ক’লে—“এই সুন্দৰ বৰ্ণৰ মনোহৰী নাৰী কোন? যাক পূৰ্বে ভগৱানে দগ্ধ কৰিছিল, সেয়েই এতিয়া মোৰ দৃষ্টিত পৰি মোৰ কাষলৈ আহিছে।”
Verse 135
तमाह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः / यथावृत्तं दाशरथिं भूतानामेव सन्निधौ
তাৰ পাছত হব্যবাহন দেৱ—লোকদাহক অগ্নি—সমবেত ভূতসমূহৰ সন্নিধিত দাশৰথি (ৰাম)ক যি দৰে ঘটিছিল তি দৰে যথাৱৃত্ত ক’লে।
Verse 136
इयं सा मिथिलेशेन पार्वतीं रुद्रवल्लभाम् / आराध्य लब्धा तपसा देव्याश्चात्यन्तवल्लभा
এইগৰাকী সেই নাৰী; মিথিলাৰ অধিপতিয়ে তপস্যাৰে ৰুদ্ৰপ্ৰিয়া পাৰ্বতীক আৰাধনা কৰি তেওঁক লাভ কৰিছিল; আৰু সেয়া দেৱীৰ অতিশয় প্ৰিয় হৈ উঠিছিল।
Verse 137
भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीलेयं पतिव्रता / भवानीपार्श्वमानीता मया रावणकामिता
সেয়া স্বামীৰ শুশ্ৰূষাত নিবেদিতা, সুশীলা আৰু পতিব্ৰতা; কিন্তু মই—কামাতুৰ ৰাৱণ—তাক কামনা কৰি ভবানী (পাৰ্বতী)ৰ কাষলৈ আনিছিলোঁ।
Verse 138
या नीता राक्षसेशेन सीता भगवताहृता / मया मायामयी सृष्टा रावणस्य वधाय सा
ৰাক্ষসাধিপতিয়ে যি সীতাক নিলে, সেই সীতা প্ৰকৃততে ভগৱানেই হৰণ কৰিছিল; আৰু ৰাৱণবধৰ বাবে মই মায়াময়ী সীতাক সৃষ্টি কৰিছিলোঁ।
Verse 139
तदर्थं भवता दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः / मयोपसंहृता चैव हतो लोकविनाशनः
সেই উদ্দেশ্যতেই মই দুষ্ট ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণক দমন কৰি বধ কৰিলোঁ—সেই লোকবিনাশক আছিল।
Verse 140
गृहाण विमलामेनां जानकीं वचनान्मम / पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम्
মোৰ বাক্য মতে এই নিৰ্মলা জানকীক গ্ৰহণ কৰা। নাৰায়ণ দেৱক দৰ্শন কৰা—সেই তোমাৰেই স্বাত্মা, সৰ্বৰ প্ৰভৱ অথচ অব্যয়।
Verse 141
इत्युक्त्वा भगवांश्चण्डो विश्चार्चिर्विश्वतोमुखः / मानितो राघवेणाग्निर्भूतैश्चान्तरधीयत
এইদৰে কৈ সেই ভগৱান অগ্নি—উগ্ৰ, সৰ্বত্ৰ দীপ্তিমান, সৰ্বদিকমুখ—ৰাঘৱৰ দ্বাৰা পূজিত হৈ ভূতগণসহ অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 142
एतते पतिव्रतानां वैं माहात्म्यं कथितं मया / स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम्
এইদৰে মই পতিব্ৰতা নাৰীৰ মাহাত্ম্য ক’লোঁ। নাৰীৰ বাবে ই সৰ্বপাপশমনকাৰী প্ৰায়শ্চিত্ত বুলি স্মৃত।
Verse 143
अशेषपापयुक्तस्तु पुरुषो ऽपि सुसंयतः / स्वदेहं पुण्यतीर्थेषु त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात्
অশেষ পাপে যুক্ত পুৰুষো—যদি সি সুসংযত হয়—পুণ্য তীৰ্থত দেহ ত্যাগ কৰিলে কিল্বিষ-কলুষৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 144
पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः / मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः
পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি—অথবা যিকোনো পুণ্যস্থানত স্নান কৰিলেও—দ্বিজ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; মানুহ সঞ্চিত সকলো অপৰাধৰ পৰাও মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 145
व्यास उवाच इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया / महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम्
ব্যাসে ক’লে—এইদৰে মই তোমালোকক মানৱধৰ্ম বৰ্ণনা কৰিলোঁ; আৰু মহেশ (শিৱ)ৰ আৰাধনা-প্ৰসন্নতাৰ বাবে শাশ্বত জ্ঞানযোগো ক’লোঁ।
Verse 146
यो ऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत् / स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि
যি এই বিধিৰে নিয়মিত হৈ জ্ঞানযোগ আচৰণ কৰে, সি মহাদেৱক সাক্ষাৎ দৰ্শন কৰে; আন কোনোৱে শত শত কল্পতো সেই দৰ্শন নাপায়।
Verse 147
स्थापयेद् यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम् / न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः
যি পৰম ধৰ্ম স্থাপন কৰে—অৰ্থাৎ পৰমেশ্বৰ-সম্বন্ধীয় সেই জ্ঞান—তাৰ চেয়ে জগতত কোনো শ্ৰেষ্ঠ নাই; সেয়াই পৰম যোগী বুলি মানা হয়।
Verse 148
य संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः / स योगयुक्तो ऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः
যি স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম হৈও মোহিত হৈ নকৰে, সি যোগযুক্ত মুনি হ’লেও ভগৱানৰ অতি প্ৰিয় নহয়।
Verse 149
तस्मात् सदैव दातव्यं ब्राह्मणेषु विशेषतः / धर्मयुक्तेषु शान्तेषु श्रद्धया चान्वितेषु वै
সেয়ে সদায় দান কৰা উচিত—বিশেষকৈ ধৰ্মত স্থিত, শান্ত স্বভাৱৰ আৰু শ্রদ্ধাযুক্ত ব্ৰাহ্মণসকলক।
Verse 150
यः पठेद् भवतां नित्यं संवादं मम चैव हि / सर्वपापविनिर्मुक्तो गच्छेत परमां गतिम्
যি তোমালোকৰ হিতাৰ্থে মোৰ এই সংলাপ নিত্য পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 151
श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ / पठेत नित्यं सुमनाः श्रोतव्यं च द्विजातिभिः
শ্ৰাদ্ধত বা দেৱিক ধৰ্মকাৰ্যত, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্নিধানত, শান্ত-প্ৰসন্ন মনেৰে ইয়াৰ নিত্য পাঠ কৰা উচিত; দ্বিজসকলেও ইয়াক শুনা উচিত।
Verse 152
योर्ऽथं विचार्य युक्तात्मा श्रावयेद् ब्राह्मणान् शुचीन् / स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा याति देवं महेश्वरम्
ইয়াৰ অৰ্থ বিচাৰ কৰি, যুক্তাত্মা ব্যক্তি শুচি ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াক শ্ৰৱণ কৰাব; সি দোষৰূপ আৱৰণ ত্যাগ কৰি দেৱ মহেশ্বৰক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 153
एतावदुक्त्वा भगवान् व्यासः सत्यवतीसुतः / समाश्वास्य मुनीन् सूतं जगाम च यथागतम्
ইমানেই কৈ, সত্যৱতীপুত্ৰ ভগৱান ব্যাসে মুনিসকলক আশ্বস্ত কৰিলে, সূতক উপদেশ দিলে, আৰু যিদৰে আহিছিল তিদৰে উভতি গ’ল।
Frequently Asked Questions
It uses a graded mapping: lighter faults receive pañcagavya, short fasts, or three-night restraints; heavier dietary/contact violations prescribe Sāṃtapana/Taptakṛcchra; major breaches (e.g., knowingly eating caṇḍāla food, severe impurities) escalate to Cāndrāyaṇa or year-long Kṛcchra, often paired with re-sanctification and mantra-japa.
Japa functions as a compensatory purifier when ritual conditions are compromised—most explicitly via repeated prescriptions of 8,000 Gāyatrī recitations (often with bathing/standing in water), restoring ritual fitness alongside bodily disciplines like fasting.
It pivots from rule-based expiation to a devotional-ethical exemplar: pativratā-dharma is presented as a uniquely potent purifier for women, and Sītā’s fire-witness episode dramatizes purity, divine protection, and the salvific power of steadfast dharma—integrating ethics, myth, and soteriology.
Dharma and expiation are framed as preparatory purification that enables stable practice of the ‘eternal yoga of knowledge’ directed to Maheśvara; the chapter’s closing verses explicitly link disciplined observance and recitation to direct vision of Mahādeva.