Adhyaya 25

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच एष वो ऽभिहितः कृत्स्नो गृहस्थाश्रमवासिनः / द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উপরিভাগত চতুৰ্বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—গৃহস্থাশ্ৰমবাসীসকলৰ বাবে সমগ্ৰ উপদেশ কোৱা হ’ল; এতিয়া দ্বিজসকলৰ পৰম ধৰ্ম আৰু সদাচাৰৰ বিধি বুজা।

Verse 2

द्विविधस्तु गृही ज्ञेयः साधकश्चाप्यसाधकः / अध्यापनं याजनं च पूर्वस्याहुः प्रतिग्रहम् / कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्

গৃহস্থ দুবিধ—সাধক আৰু অসাধক। সাধকৰ বাবে অধ্যাপন, যাজন আৰু প্ৰতিগ্ৰহ কোৱা হৈছে; অসাধক নিজৰ লাভৰ বাবে সুদ, কৃষি আৰু বাণিজ্য কৰে।

Verse 3

कृषेरभावाद् वाणिज्यं तदभावात् कुसीदकम् / आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते

কৃষি সম্ভৱ নহ’লে বাণিজ্য কৰা উচিত; সেয়াও নহ’লে সুদকাৰ্যৰ আশ্ৰয় ল’ব পাৰি। ই আপৎকালৰ বিধি বুলি জানিবা; আগতে কোৱা মুখ্য ধৰ্মেই প্ৰধান।

Verse 4

स्वयं वा कर्षणं कुर्याद् वाणिज्यं वा कुसीदकम् / कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्

মানুহে নিজে খেতি কৰিব পাৰে বা বাণিজ্য কৰিব পাৰে; কিন্তু সুতত ধন ধাৰ দিয়া (কুসীদ) কঠোৰ আৰু অধিক পাপময় জীৱিকা—সেয়ে কুসীদ বর্জন কৰা উচিত।

Verse 5

क्षात्रवृत्तिं परां प्रहुर्न स्वयं कर्षणं द्विजैः / तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः

তেওঁলোকে ৰক্ষা-শাসনৰ ক্ষাত্ৰবৃত্তিকেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি কয়, আৰু দ্বিজসকলৰ বাবে নিজে হাল বোৱা নহয়। সেয়ে দ্বিজে ক্ষাত্ৰধৰ্মে জীৱিকা কৰিব; কিন্তু আপদত যি পায় তাৰে নিৰ্বাহ কৰিব পাৰে।

Verse 6

तेन चावाप्यजीवंस्तु वैश्यवृत्तिं कृषिं व्रजेत् / न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्

সেয়াও যদি জীৱিকা নোহে, তেন্তে বৈশ্যবৃত্তি—অৰ্থাৎ কৃষি—গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। কিন্তু ব্রাহ্মণে কোনোপধ্যেই হাল বোৱাৰ কৰ্ম নকৰিব।

Verse 7

लब्धलाभः पितॄन् देवान् ब्राह्मणांश्चापि पूजयेत् / ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः

লাভ পালে পিতৃসকল, দেৱসকল আৰু ব্রাহ্মণসকলকো পূজা কৰিব লাগে। তেওঁলোক তৃপ্ত হৈ তাৰ সেই দোষ নিশ্চয়েই শমাই দিয়ে—সন্দেহ নাই।

Verse 8

देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्याद् भागं तु विंशकम् / त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति

দেৱ আৰু পিতৃসকলৰ বাবে বিশ ভাগৰ এক ভাগ দিয়া উচিত, আৰু ব্রাহ্মণসকলৰ বাবে ত্ৰিশ ভাগৰ এক ভাগ অৰ্পণ কৰা উচিত। এইদৰে অৰ্পণ কৰি কৃষি কৰিলে দোষ নাহে।

Verse 9

वणिक् प्रदद्याद् द्विगुणं कुसीदी त्रिगुणं पुनः / कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः

বণিকে দ্বিগুণ দি শোধ কৰিব পাৰে, আৰু সুদখোৰে পুনৰ ত্ৰিগুণ; কিন্তু কৃষিজীৱী দোষী নহয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 10

शिलोञ्छं वाप्याददीत गृहस्थः साधकः पुनः / विद्याशिल्पादयस्त्वन्ये बहवो वृत्तिहेतवः

সংযমী গৃহস্থে শিলোঞ্ছ-বৃত্তি (খেতত ৰৈ যোৱা শস্য কুড়োৱা)ও গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। তদুপৰি বিদ্যা, শিল্প আদি বহু উপাৰ্জনৰ উপায়।

Verse 11

असाधकस्तु यः प्रोक्तो गृहस्थाश्रमसंस्थितः / शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः

গৃহস্থাশ্ৰমত স্থিত হৈও যিজন ‘অসাধক’ বুলি কোৱা হৈছে, তেওঁৰ বাবে শিলোঞ্ছ সম্পৰ্কে দুবিধ জীৱিকা পৰমৰ্ষিসকলে কহিছে।

Verse 12

अमृतेनाथवा जीवेन्मृतेनाप्यथवा यदि / अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्

তেওঁ ‘অমৃত’ৰ দ্বাৰা জীৱিকা কৰক, নতুবা সেয়া নাপালে ‘মৃত’ৰ দ্বাৰাও। নাযাচিতভাৱে যি পোৱা যায় সেয়াই ‘অমৃত’; আৰু যাচনা কৰি পোৱা ভিক্ষা ‘মৃত’ বোলা হয়।

Verse 13

कुशूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा / त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च

তেওঁ কুশূলত ধান্য সঞ্চয় কৰা লোক হ’ব পাৰে, বা কুম্ভত ধান্য ৰখা লোক; অথবা তিনিদিনৰ বাবে যথেষ্ট সঁচা থকা, নতুবা কেৱল কাইলৈৰ বাবে যথেষ্ট থকা লোকো হ’ব পাৰে।

Verse 14

चतुर्णामपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् / श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः

এই চাৰি প্ৰকাৰ দ্বিজ গৃহস্থৰ মাজত ধৰ্ম অনুসাৰে পৰৱৰ্তীজনক পূৰ্বৱৰ্তীতকৈ শ্ৰেষ্ঠ বুলি জানিব লাগে; কিয়নো তেওঁ লোকজয় (উচ্চ পুণ্যফল) লাভত অধিক সক্ষম।

Verse 15

षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते / द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति

এই ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত এজন ষট্কৰ্মেৰে জীৱিকা চলায়, আন এজন তিনিটা কৰ্মেৰে প্ৰৱৰ্তে; এজন দুটাৰে, আৰু চতুৰ্থজন ব্ৰহ্মসত্ৰ (দীৰ্ঘ বৈদিক সত্র) চলাই জীৱন ধাৰণ কৰে।

Verse 16

वर्तयंस्तु शिलोञ्छाभ्यामग्निहोत्रपरायणः / इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा

শিলোঞ্ছ আৰু উঞ্ছৰ দ্বাৰা জীৱিকা চলাই, অগ্নিহোত্ৰত পৰায়ণ হৈ, তেওঁ সদায় পাৰ্বায়ণ অনুষ্ঠানৰ অন্ত্যক্ৰিয়াৰ বাবে বিধিত সৰল ইষ্টি যজ্ঞসমূহেই নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 17

न लोकवृतिं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथञ्चन / अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्

জীৱিকাৰ বাবে তেওঁ কোনোপধ্যেই লোকবৃত্তি অনুসৰণ নকৰিব। বৰং সৰল, ছলৰহিত আৰু শুদ্ধ—এনে ব্ৰাহ্মণজীৱিকাৰে জীৱন ধাৰণ কৰিব।

Verse 18

याचित्वा वापि सद्भ्यो ऽन्नं पितॄन्देवांस्तु तोषयेत् / याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः

সদ্ভ্য লোকৰ পৰা ভিক্ষাৰে অন্ন ল’লেও তাৰে পিতৃসকল আৰু দেৱসকলক তুষ্ট কৰিব লাগে। অথবা শুচি আৰু দান্ত ব্যক্তিৰ পৰা যাঁচিব; কিন্তু সেই অন্নে নিজে তৃপ্তি নল’ব।

Verse 19

यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा गृहस्थस्तोषयेन्न तु / देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ

যি গৃহস্থে ধন অৰ্জন কৰিও বিধিমতে দেৱতা আৰু পিতৃসকলক তৃপ্ত নকৰে, সি নিশ্চয় কুকুৰ-যোনিত জন্ম পায়।

Verse 20

धर्मश्चार्थश्च कामश्च श्रेयो मोक्षश्चतुष्टयम् / धर्माविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु नेतरः

ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু পৰম শ্ৰেয় মোক্ষ—এই চাৰিটাই পুৰুষাৰ্থ। ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে ধৰ্মবিৰোধী নহোৱা কামহে গ্ৰহণীয়; অন্যথা নহয়।

Verse 21

योर्ऽथो धर्माय नात्मार्थः सोर्ऽथो ऽनर्थस्तथेतरः / तस्मादर्थं समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्

যি ধন ধৰ্মৰ বাবে, স্বাৰ্থৰ বাবে নহয়—সেই ধনেই সত্য ধন; কেৱল নিজৰ বাবে অৰ্জিত ধন অনৰ্থ হয়। সেয়ে সম্পদ পালে দান কৰক, হোম কৰক আৰু যজ্ঞ-উপাসনা কৰক।