Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम् / ब्रह्मणाभिहितं पूर्वमृषीणां ब्रह्मवादिनाम्

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—এতিয়া মই দানধৰ্মৰ অনুত্তম উপদেশ বৰ্ণনা কৰিম; যি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই ব্ৰহ্মবাদী ঋষিসকলক কৈছিল।

Verse 2

अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् / दानमित्यभिनिर्दिष्टं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য পাত্ৰক নিজৰ ধন অৰ্পণ কৰাক ‘দান’ বুলি কোৱা হয়; ই ভোগ আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰ ফল দিয়ে।

Verse 3

यद् ददाति विशिष्टेभ्यः श्रद्धया परया युतः / तद् वै वित्तमहं मन्ये शेषं कस्यापि रक्षति

যি মানুহে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য পাত্ৰসকলক যি দান কৰে, তাকেই মই সত্য ধন বুলি মানো; বাকীখিনি ত অন্য কাৰোবাৰ বাবে আমানতৰ দৰে ৰখা থাকে।

Verse 4

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं दानमुच्यते / चतुर्थं विमलं प्रोक्तं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

দান তিনিধৰণৰ বুলি কোৱা হৈছে—নিত্য, নৈমিত্তিক আৰু কাম্য। চতুৰ্থটো ‘বিমল’ দান বুলি ঘোষিত, যি সকলো দানৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম।

Verse 5

अहन्यहनि यत् किञ्चिद् दीयते ऽनुपकारिणे / अनुद्दिश्य फलं तस्माद् ब्राह्मणाय तु नित्यकम्

প্ৰতিদিন অলপ যি কিবা প্ৰতিউপকাৰ নকৰা লোকক ফলৰ আশা নকৰাকৈ দিয়া হয়, সেয়া ব্রাহ্মণক নিত্য, দৈনিক দান হিচাপে অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 6

यत् तु पापोपशान्त्यर्थं दीयते विदुषां करे / नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम्

পাপশান্তিৰ উদ্দেশ্যে বিদ্বানসকলৰ হাতত যি দান দিয়া হয়, তাক ‘নৈমিত্তিক’ দান বুলি নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে; সজ্জনে বিধিপূৰ্বক ইয়াক অনুশীলন কৰে।

Verse 7

अपत्यविजयैश्वर्यस्वर्गार्थं यत् प्रदीयते / दानं तत् काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः

সন্তান, বিজয়, ঐশ্বৰ্য বা স্বৰ্গলাভৰ উদ্দেশ্যে যি দান দিয়া হয়, ধৰ্মচিন্তক ঋষিসকলে তাক ‘কাম্য’ দান বুলি ঘোষণা কৰিছে।

Verse 8

यदीश्वरप्रीणनार्थं ब्रह्मवित्सु प्रदीयते / चेतसा धर्मयुक्तेन दानं तद् विमलं शिवम्

যদি ঈশ্বৰক প্ৰসন্ন কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰহ্মবিদসকলক ধৰ্মযুক্ত চিত্তে দান দিয়া হয়, তেন্তে সেই দান নিৰ্মল আৰু মঙ্গলময়—শিৱস্বরূপ পবিত্ৰ হয়।

Verse 9

दानधर्मं निषेवेत पात्रमासाद्य शक्तितः / उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत् तारयति सर्वतः

যোগ্য পাত্ৰক পাই, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দানধৰ্ম পালন কৰা উচিত; কিয়নো সেই পাত্ৰেই সকলোভাবে দাতাক তৰাৰ উপায় হয়।

Verse 10

कुटुम्बभक्तवसनाद् देयं यदतिरिच्यते / अन्यथा दीयते यद्धि न तद् दानं फलप्रदम्

পৰিয়ালৰ আহাৰ-বস্ত্ৰ আদি যোগান দি যি অতিৰিক্ত থাকে, সেয়াই দান কৰা উচিত; নতুবা (কর্তব্য অৱহেলা কৰি) দিয়া দান ফলদায়ক নহয়।

Verse 11

श्रोत्रियाय कुलीनाय विनीताय तपस्विने / वृत्तस्थाय दरिद्राय प्रदेयं भक्तिपूर्वकम्

শ্ৰোত্ৰিয়, কুলীন, বিনীত, তপস্বী আৰু সদ্বৃত্তিৰে জীৱিকা কৰা দৰিদ্ৰক—ভক্তিপূৰ্বক—দান দিয়া উচিত।

Verse 12

यस्तु दद्यान्महीं भक्त्या ब्राह्मणायाहिताग्नये / स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

যি ভক্তিভাৱে আহিতাগ্নি ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে, সি পৰম স্থানলৈ যায়—সেখানে গ’লে শোক নাথাকে।

Verse 13

इक्षुभिः संततां भुमिं यवगोधूमशलिनीम् / ददाति वेदविदुषे यः स भूयो न जायते

যি বেদবিদক আখেৰে ঘনকৈ ৰোপিত আৰু যৱ, গম, ধানৰে সমৃদ্ধ ভূমিখণ্ড দান কৰে, সি পুনৰ জন্ম নাপায়; মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 14

गोचर्ममात्रामपि वा यो भूमिं संप्रयच्छति / ब्राह्मणाय दरिद्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते

যি দৰিদ্ৰ ব্ৰাহ্মণক গোমড়াৰ পৰিমাণ মাত্ৰ ভূমিও দান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 15

भूमिदानात् परं दानं विद्यते नेह किञ्चन / अन्नदानं तेन तुल्यं विद्यादानं ततो ऽधिकम्

এই জগতত ভূমিদানতকৈ শ্ৰেষ্ঠ দান একো নাই। অন্নদান তাৰ সমান, আৰু বিদ্যাদান তাৰো অধিক শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 16

यो ब्राह्मणाय शान्ताय शुचये धर्मशालिने / ददाति विद्यां विधिना ब्रह्मलोके महीयते

যি শান্ত, শুচি আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক বিধিপূৰ্বক বিদ্যা দান কৰে, সি ব্ৰহ্মলোকত মহিমাৰে সন্মানিত হয়।

Verse 17

दद्यादहरहस्त्वन्नं श्रद्धया ब्रह्मचारिणे / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः स्थानमाप्नुयात्

যি শ্ৰদ্ধাৰে ব্ৰহ্মচাৰীক প্ৰতিদিন অন্ন দান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মাৰ ধাম লাভ কৰে।

Verse 18

गृहस्थायान्नदानेन फलं प्राप्नोति मानवः / आममेवास्य दातव्यं दत्त्वाप्नोति परां गतिम्

গৃহস্থৰ অন্নদানৰ দ্বাৰা মানুহে পুণ্যফল লাভ কৰে। সদ্য ৰন্ধা অন্নহে দান কৰিব লাগে; সেই দান কৰি সি পৰম গতি পায়।

Verse 19

वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु ब्राह्मणान् सप्त पञ्च वा / उपोष्य विधिना शान्तः शुचिः प्रयतमानसः

বৈশাখ পূৰ্ণিমাত বিধি মতে উপবাস কৰি, শান্ত, শুচি আৰু সংযতচিত্ত হৈ, সাত—অথবা অন্তত পাঁচ—ব্ৰাহ্মণক যথাযথ সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 20

पूजयित्वा तिलैः कृष्णैर्मधुना न विशेषतः / गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वाचयेद् वा स्व्यं वदेत्

ক’লা তিলৰে—আৰু তেনেদৰে মধুৰেও, কোনো বিশেষ ভেদ নকৰাকৈ—পূজা কৰি, গন্ধ আদি দ্ৰব্যেৰে বিধিমতে অৰ্চনা কৰিব লাগে; তাৰ পিছত শাস্ত্ৰ পাঠ কৰাব বা নিজে পাঠ কৰিব।

Verse 21

प्रीयतां धर्मराजेति यद् वा मनसि वर्तते / यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

মনত ‘ধৰ্মৰাজ প্ৰসন্ন হওক’ এই ভাব জাগিলেই, জীৱনভৰ কৰা সকলো পাপ সেই ক্ষণতে নাশ হয়।

Verse 22

कृष्णाजिने तिलान् कृत्त्वा हिरण्यं मधुसर्पिषी / ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम्

কৃষ্ণাজিনৰ ওপৰত তিল থৈ, সোণ, মধু আৰু ঘিঁউসহ সেই দান যি ব্ৰাহ্মণক দিয়ে, সি সকলো দুষ্কৃত (পাপ) অতিক্ৰম কৰে।

Verse 23

कृतान्नमुदकुम्भं च वैशाख्यां च विशेषतः / निर्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात्

বিশেষকৈ বৈশাখ মাহত পকা অন্ন আৰু জল-কুম্ভ দান কৰি, সেই দান ধৰ্মৰাজ (যম)ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক দিলে ভয়ৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 24

सुवर्णतिलयुक्तैस्तु ब्राह्मणान् सप्त पञ्च वा / तर्पयेदुदपात्रैस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति

সোণামিশ্ৰিত তিলযুক্ত জলপাত্ৰেৰে সাত—অথবা অন্তত পাঁচ—জন ব্ৰাহ্মণক তৰ্পণ কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হয়।

Verse 25

माघमासे तु विप्रस्तु द्वादश्यां समुपोषितः / शुक्लाम्वरधरः कृष्णैस्तिलैर्हुत्वा हुताशनम्

মাঘ মাহৰ দ্বাদশী দিনা ব্ৰাহ্মণে বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰিব লাগে; শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, সম্যক প্ৰজ্বলিত অগ্নিত ক’লা তিল আহুতি দিব লাগে।

Verse 26

प्रदद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु तिलानेव समाहितः / जन्मप्रभृति यत्पापं सर्वं तरति वै द्विजः

মন একাগ্ৰ কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক তিল দান কৰিব লাগে; ইয়াৰ দ্বাৰা দ্বিজে জন্মৰ পৰা সঞ্চিত সকলো পাপ নিশ্চিতভাৱে অতিক্ৰম কৰে।

Verse 27

अमावस्यामनुप्राप्य ब्राह्मणाय तपस्विने / यत्किचिद् देवदेवेशं दद्याच्चोद्दिश्य शङ्करम्

অমাৱস্যা আহিলে তপস্বী ব্ৰাহ্মণক যি কিছু সম্ভৱ, দেৱদেৱেশ শংকৰৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰি দান দিব লাগে।

Verse 28

प्रीयतामीश्वरः सोमो महादेवः सनातनः / सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

সনাতন মহাদেৱ সোমেশ্বৰ প্ৰসন্ন হওক। সাত জন্মৰ সঞ্চিত পাপ সেই ক্ষণতেই নাশ হয়।

Verse 29

यस्तु कृष्णचतुर्दश्यां स्नात्वा देवं पिनाकिनम् / आराधयेद् द्विजमुखे न तस्यास्ति पुनर्भवः

যি কৃষ্ণচতুৰ্দশীত স্নান কৰি দ্বিজৰ মুখে (ব্ৰাহ্মণ আচার্যৰ দ্বাৰা) পিনাকী দেৱ শিৱক আৰাধনা কৰে, তাৰ পুনৰ্ভৱ নাই।

Verse 30

कृष्णाष्टम्यां विशेषेण धार्मिकाय द्विजातये / स्नात्वाभ्यर्च्य यथान्यायं पादप्रक्षालनादिभिः

বিশেষকৈ কৃষ্ণাষ্টমীত ধৰ্মনিষ্ঠ দ্বিজাতিয়ে স্নান কৰি, পাদপ্ৰক্ষালন আদি সেৱাসহ যথান্যায় পূজা কৰা উচিত।

Verse 31

प्रीयतां मे महादेवो दद्याद् द्रव्यं स्वकीयकम् / सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम्

“মহাদেৱ মোৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হওক আৰু মোক মোৰ স্বকীয় দ্ৰব্য দান কৰক। সৰ্বপাপমুক্ত হৈ মানুহে পৰম গতি লাভ কৰে।”

Verse 32

द्विजैः कृष्णचतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः / अमावास्यायां भक्तैस्तु पूजनीयस्त्रिलोचनः

দ্বিজসকলে কৃষ্ণচতুৰ্দশী আৰু বিশেষকৈ কৃষ্ণাষ্টমীত ত্ৰিলোচন (শিৱ)ক পূজা কৰা উচিত; অমাৱস্যাত ভক্তসকলেও তেওঁক পূজা কৰিব।

Verse 33

एकादश्यां निराहारो द्वादश्यां पुरुषोत्तमम् / अर्चयेद् बाह्मणमुखे स गच्छेत् परमं पदम्

একাদশীত নিৰাহাৰ ব্ৰত কৰি, দ্বাদশীত ব্ৰাহ্মণ-মুখে পুৰুষোত্তমৰ অর্চনা কৰিলে সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 34

एषा तिथिर्वैष्णवीं स्याद् द्वादशी शुक्लपक्षके / तस्यामाराधयेद् देवं प्रयत्नेन जनार्दनम्

শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী বৈষ্ণৱী তিথি; সেই দিনা যত্নসহকাৰে দেৱ জনাৰ্দনৰ আৰাধনা কৰিব লাগে।

Verse 35

यत्किञ्चिद् देवमीशानमुद्दिश्य ब्राह्मणे शुचौ / दीयते विष्णवे वापि तदनन्तफलप्रदम्

শুচি ব্ৰাহ্মণক ঈশানৰ উদ্দেশ্যে বা বিষ্ণুৰ উদ্দেশ্যে যি-কিছু—even অলপ—দিয়া হয়, সেয়া অনন্ত ফলদায়ক হয়।

Verse 36

यो हि यां देवतामिच्छेत् समाराधयितुं नरः / ब्राह्मणान् पूजयेद् यत्नात् सतस्यां तोषयेत् ततः

মানুহে যি দেৱতাৰ আৰাধনা কৰিব খোজে, সি প্ৰথমে যত্নসহকাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰক; তাৰ পিছত সেই দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰক।

Verse 37

द्विजानां वपुरास्थाय नित्यं तिष्ठन्ति देवताः / पूज्यन्ते ब्राह्मणालाभे प्रतिमादिष्वपि क्वचित्

দ্বিজসকলৰ দেহ আশ্ৰয় কৰি দেৱতাসকল নিত্য অৱস্থান কৰে; ব্ৰাহ্মণ নাপালে কেতিয়াবা প্ৰতিমা আদি স্থানতো তেওঁলোক পূজিত হয়।

Verse 38

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत् तत् फलमभीप्सता / द्विजेषु देवता नित्यं पूजनीया विशेषतः

সেয়ে যি যি ফল কামনা কৰে, সি সৰ্বপ্ৰযত্নে দ্বিজসকলৰ মাজত অধিষ্ঠিত দেৱতাক নিত্য বিশেষভাৱে পূজা কৰক।

Verse 39

विभूतिकामः सततं पूजयेद् वै पुरन्दरम् / ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्रह्माणं ब्रह्मकामुकः

যি বিভূতি আৰু ৰাজৈশ্বৰ্য সদায় কামনা কৰে, সি পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক পূজা কৰক; আৰু যি ব্ৰহ্মৱৰচস কামনা কৰে, সি নিত্য ব্ৰহ্মাক আৰাধনা কৰক।

Verse 40

आरोग्यकामो ऽथ रविं धनकामो हुताशनम् / कर्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद् वै विनायकम्

যি আৰোগ্য কামনা কৰে, সি ৰবি (সূৰ্য)ক পূজা কৰক; যি ধন কামনা কৰে, সি হুতাশন (অগ্নি)ক; আৰু যি কৰ্মসিদ্ধি কামনা কৰে, সি বিনায়ক (গণেশ)ক আৰাধনা কৰক।

Verse 41

भोगकामस्तु शशिनं बलकामः समीरणम् / मुमुक्षुः सर्वसंसारात् प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम्

ভোগ কামনা কৰা জনে শশী (চন্দ্ৰ)ক পূজা কৰক, বল কামনা কৰা জনে সমীৰণ (বায়ু)ক; কিন্তু সমগ্ৰ সংসাৰৰ পৰা মুক্তি বিচৰা মুমুক্ষুৱে প্ৰযত্নে হৰিক অৰ্চনা কৰক।

Verse 42

यस्तु योगं तथा मोक्षमन्विच्छेज्ज्ञानमैश्वरम् / सोर्ऽचयेद् वै विरूपाक्षं प्रयत्नेनेश्वरेश्वरम्

যি যোগ, মোক্ষ আৰু ঐশ্বৰ্যযুক্ত জ্ঞান বিচাৰে, সি প্ৰযত্নে বিরূপাক্ষ—ঈশ্বৰেশ্বৰ মহেশ্বৰ—ক পূজা কৰক।

Verse 43

ये वाञ्छन्ति महायोगान् ज्ञानानि च महेश्वरम् / ते पूजयन्ति भूतेशं केशवं चापि भोगिनः

যিসকলে মহাযোগ, মুক্তিদায়ক জ্ঞান আৰু মহেশ্বৰক কামনা কৰে, সেই ভোগসাধকসকলে ভূতেশ আৰু কেশৱ—উভয়ক ভক্তিভাৱে পূজা কৰে।

Verse 44

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः / तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम्

জলদান কৰোঁতাই তৃপ্তি লাভ কৰে; অন্নদান কৰোঁতাই অক্ষয় সুখ লাভ কৰে। তিলদান ইষ্ট সন্তান দিয়ে; দীপদান উত্তম দৃষ্টি (আলোক) দিয়ে।

Verse 45

भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः / गृहदो ऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम्

ভূমিদান কৰোঁতাই সকলো লাভ কৰে; সোণদান কৰোঁতাই দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰে। গৃহদান কৰোঁতাই শ্ৰেষ্ঠ বাসস্থান লাভ কৰে; ৰূপ্যদান কৰোঁতাই উত্তম ৰূপ (কান্তি) লাভ কৰে।

Verse 46

वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः / अनडुदः श्रियं पुष्टां गोदो व्रध्नस्य विष्टपम्

বস্ত্ৰদান কৰোঁতাই চন্দ্ৰলোক লাভ কৰে; অশ্বদান কৰোঁতাই অশ্বিনীকুমাৰৰ লোক লাভ কৰে। বলদদান কৰোঁতাই পুষ্ট শ্ৰী (সমৃদ্ধি) লাভ কৰে; গোদান কৰোঁতাই ব্ৰধ্নৰ দিব্য লোক লাভ কৰে।

Verse 47

यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः / धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसात्म्यताम्

যান আৰু শয্যাদান কৰোঁতাই উত্তম পত্নী লাভ কৰে; অভয়দান কৰোঁতাই ঐশ্বৰ্য আৰু ৰক্ষা লাভ কৰে। ধান্যদান কৰোঁতাই শাশ্বত সুখ লাভ কৰে; ব্ৰহ্মজ্ঞানদান কৰোঁতাই ব্ৰহ্মৰ সৈতে তাদাত্ম্য লাভ কৰে।

Verse 48

धान्यान्यपि यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत् / वेदवित्सु विशिष्टेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते

যথাশক্তি বিপ্ৰসকলক, বিশেষকৈ বেদবিদ্ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক, ধান্য দান কৰা উচিত; দেহত্যাগৰ পিছত সি স্বৰ্গ লাভ কৰে।

Verse 49

गवां घासप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते / इन्धनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः

গাইলৈ ঘাঁহ দান কৰিলে মানুহে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু ইন্ধন (কাঠ) দান কৰিলে তাৰ ভিতৰত দীপ্ত, শুভ অগ্নি জাগে।

Verse 50

फलमूलानि शाकानि भोज्यानि विविधानि च / प्रदद्याद् ब्राह्मणेभ्यस्तु मुदा युक्तः सदा भवेत्

ফল, মূল, শাক আৰু নানা ধৰণৰ ভোজ্য বস্তু ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰা উচিত; দান কৰোঁতে সদা আনন্দযুক্ত আৰু প্ৰসন্নচিত্ত থাকিব লাগে।

Verse 51

औषधं स्नेहमाहारं रोगिणे रोगशान्तये / ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च

ৰোগীৰ ৰোগশান্তিৰ বাবে ঔষধ, স্নেহ (তেল/ঘিঁউ) আৰু পুষ্টিকৰ আহাৰ দান কৰা জন ৰোগৰহিত, সুখী আৰু দীঘলীয়া আয়ুৰ হয়।

Verse 52

असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम् / तीव्रितापं च तरति छत्रोपानत्प्रदो नरः

ছাতি আৰু পাদুকা (পাদৰক্ষা) দান কৰা মানুহে, ক্ষুৰধাৰাৰ দৰে তীক্ষ্ণ অসিপত্ৰবনৰ পথ আৰু তাৰ প্ৰচণ্ড দাহ-তাপ অতিক্ৰম কৰে।

Verse 53

यद् यदिष्टतमं लोके यच्चापि दयितं गृहे / तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्ष्यमिच्छता

জগতত যি যি সৰ্বাধিক প্ৰিয় আৰু ঘৰত যি যি অতি দয়িত—অক্ষয় পুণ্য কামনাকাৰী জনে সেই সেই বস্তু গুণৱান পাত্ৰক দান কৰক।

Verse 54

अपने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / संक्रान्त्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम्

অয়ন, বিষুৱ, চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণ আৰু সংক্রান্তি আদি পবিত্ৰ কালত দিয়া দান নিশ্চয়েই অক্ষয় ফলদায়ক হয়।

Verse 55

प्रयागादिषु तीर्थेषु पुण्येष्वायतनेषु च / दत्त्वा चाक्षयमाप्नोति नदीषु च वनेषु च

প্ৰয়াগ আদি তীৰ্থত আৰু পুণ্য-আয়তনত—নদীৰ তীৰত আৰু বনতো দান কৰিলে মানুহে অক্ষয় পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 56

दानधर्मात् परो धर्मो भूतानां नेह विद्यते / तस्माद् विप्राय दातव्यं श्रोत्रियाय द्विजातिभिः

জীৱসমূহৰ বাবে এই লোকত দানধৰ্মতকৈ উচ্চ ধৰ্ম নাই। সেয়ে দ্বিজসকলে বেদ-নিষ্ঠ শ্ৰোত্ৰিয় ব্ৰাহ্মণক দান কৰা উচিত।

Verse 57

स्वगायुर्भूतिकामेन तथा पापोपशान्तये / मुमुक्षुणा च दातव्यं ब्राह्मणेभ्यस्तथान्वहम्

নিজৰ আয়ু আৰু সমৃদ্ধি কামনাৰে, পাপশান্তিৰ বাবে, আৰু মোক্ষ ইচ্ছুক মুমুক্ষুৱেও—ব্ৰাহ্মণসকলক প্ৰতিদিন দান কৰা উচিত।

Verse 58

दीयमानं तु यो मोहाद् गोविप्राग्निसुरेषु च / निवारयति पापात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेत् तु सः

যি মোহবশত গাই, ব্ৰাহ্মণ, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু দেৱতালৈ দিয়া দান বাধা দিয়ে, সেই পাপবুদ্ধি জন নিশ্চিতেই তিৰ্যক্-যোনিত জন্ম লয়।

Verse 59

यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा नार्चयेद् ब्राह्मणान् सुरान् / सर्वस्वमपहृत्यैनं राजा राष्ट्रात् प्रवासयेत्

যি ধন অৰ্জন কৰি ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতাসকলক সন্মান-আৰাধনা নকৰে, তাৰ সৰ্বস্ব জব্দ কৰি ৰজাই তাক ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব।

Verse 60

यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति / म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्राह्मणः स तु गर्हितः

দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত, পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণসকল মৰিবলৈ ধৰোঁতে যি অন্ন-আহাৰ নিদিয়ে, সেই ব্ৰাহ্মণ নিশ্চিতেই নিন্দিত।

Verse 61

न तस्मात् प्रतिगृह्णीयुर्न विशेयुश्च तेन हि / अङ्कयित्वा स्वकाद् राष्ट्रात् तं राजा विप्रवासयेत्

তাৰ পৰা কোনেও দান গ্ৰহণ নকৰিব, আৰু কোনেও তাৰ সৈতে মেলামেশা নকৰিব; তাক কলঙ্কচিহ্নিত কৰি ৰজাই নিজৰ ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব।

Verse 62

यस्त्वसद्भ्यो ददातीह स्वद्रव्यं धर्मसाधनम् / स पूर्वाभ्यधिकः पापी नरके पच्यते नरः

যি অযোগ্য লোকক নিজৰ ধন ‘ধৰ্মসাধন’ বুলি ভাবি দান কৰে, সি আগৰ তুলনাত অধিক পাপী হয়; সেই মানুহ নৰকত দহে।

Verse 63

स्वाध्यायवन्तो ये विप्रा विद्यावन्तो जितेन्द्रियाः / सत्यसंयमसंयुक्तास्तेभ्यो दद्याद् द्विजोत्तमाः

যিসকল ব্ৰাহ্মণ বেদ-স্বাধ্যায়ত নিবিষ্ট, সত্য বিদ্যাৰে সমৃদ্ধ, ইন্দ্ৰিয়জয়ী আৰু সত্য-সংযমে যুক্ত—শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে তেওঁলোককেই দান দিব লাগে।

Verse 64

सुभुक्तमपि विद्वांसं धार्मिकं भोजयेद् द्विजम् / न तु मूर्खमवृत्तस्थं दशरात्रमुपोषितम्

সেইজন আগতেই ভালকৈ আহাৰ কৰিলেও বিদ্বান আৰু ধৰ্মনিষ্ঠ দ্বিজক ভোজন কৰাব লাগে; কিন্তু কুচৰিত্ৰ মূৰ্খক—দশ ৰাতি উপবাস কৰিলেও—ভোজন কৰাব নালাগে।

Verse 65

सन्निकृष्टमतिक्रम्य श्रोत्रियं यः प्रयच्छति / स तेन कर्मणा पापी दहत्यासप्तमं कुलम्

ওচৰত থকা যোগ্য শ্ৰোত্ৰিয়ক অতিক্ৰম কৰি যি অন্যত্ৰ দান কৰে, সি সেই কৰ্মে পাপী হয় আৰু সপ্তম পুৰুষলৈকে নিজৰ কুল দহাই দিয়ে।

Verse 66

यदिस्यादधिको विप्रः शीलविद्यादिभिः स्वयम् / तस्मै यत्नेन दातव्यं अतिक्रम्यापि सन्निधिम्

যদি শীল, বিদ্যা আদি গুণে কোনো ব্ৰাহ্মণ স্বয়ং অধিক হয়, তেন্তে ওচৰৰ লোককো অতিক্ৰম কৰি বিশেষ যত্নে তাকেই দান দিব লাগে।

Verse 67

यो ऽर्चितं प्रतिगृह्णीयाद् दद्यादर्चितमेव च / तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये

যি অৰ্চিত/সংস্কৃত দান গ্ৰহণ কৰে আৰু যি অৰ্চিত দানেই প্ৰদান কৰে—দুয়ো স্বৰ্গলৈ যায়; কিন্তু বিপৰীত হ’লে (অনর্চিত দিয়া বা লোৱা) নৰকফল হয়।

Verse 68

न वार्यपि प्रयच्छेत नास्तिके हैतुके ऽपि च / पाषण्डेषु च सर्वेषु नावेदविदि धर्मवित्

ধৰ্মজ্ঞ ব্যক্তিয়ে নাস্তিকক—সিও তৰ্কত নিপুণ হ’লেও—পানীও নেদিব; তদ্ৰূপে সকলো পাশণ্ডী আৰু বেদ-অজ্ঞকো দান নকৰিব।

Verse 69

अपूपं च हिरण्यं च गामश्वं पृथिवीं तिलान् / अविद्वान् प्रतिगृह्णानो भस्मी भवति काष्ठवत्

অবিদ্বান আৰু অযোগ্য ব্যক্তিয়ে অপূপ, সোণ, গাই-ঘোঁৰা, ভূমি বা তিল দান হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে, সি কাঠৰ দৰে ভস্ম হৈ বিনষ্ট হয়।

Verse 70

द्विजातिभ्यो धनं लिप्सेत् प्रशस्तेभ्यो द्विजोत्तमः / अपि वा जातिमात्रेभ्यो न तु शूद्रात् कथञ्चन

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে ধন প্ৰশস্ত দ্বিজসকলৰ পৰা বিচাৰিব; প্ৰয়োজন হ’লে কেৱল জন্মমাত্ৰ দ্বিজৰ পৰাও, কিন্তু কোনোপধ্যেই শূদ্ৰৰ পৰা নহয়।

Verse 71

वृत्तिसङ्कोचमन्विच्छेन्नेहेत धनविस्तरम् / धनलोभे प्रसक्तस्तु ब्राह्मण्यादेव हीयते

জীৱিকাত সংযম আৰু মিততা অন্বেষণ কৰা উচিত, ধনবিস্তাৰৰ বাবে ইয়াত চেষ্টা নকৰা উচিত; ধনলোভত আসক্ত হলে ব্ৰাহ্মণ্যৰ পৰােই হ্ৰাস ঘটে।

Verse 72

वेदानधीत्य सकलान् यज्ञांश्चावाप्य सर्वशः / न तां गतिमवाप्नोति सङ्कोचाद् यामवाप्नुयात्

সকলো বেদ অধ্যয়ন কৰি আৰু সকলো প্ৰকাৰে যজ্ঞফল লাভ কৰিলেও, অন্তৰৰ সংকোচৰ বাবে যি পৰম গতি লাভ কৰিব পৰা যেত, সেয়া লাভ নকৰে।

Verse 73

प्रतिग्रहरुचिर्न स्यात् यात्रार्थं तु समाहरेत् / स्थित्यर्थादधिकं गृह्णन् ब्राह्मणो यात्यधोगतिम्

ব্ৰাহ্মণে দান গ্ৰহণত আসক্ত হ’ব নালাগে; জীৱন-যাত্ৰাৰ বাবে যিমান প্ৰয়োজন সিমানেই গ্ৰহণ কৰিব। কেৱল নিৰ্বাহৰ অধিক গ্ৰহণ কৰিলে ব্ৰাহ্মণ অধোগতিলৈ পতিত হয়।

Verse 74

यस्तु याचनको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम् / उद्वेजयति भूतानि यथा चौरस्तथैव सः

যি সদায় যাচনা কৰি থাকে, সি স্বৰ্গৰ পাত্ৰ নহয়। সি জীৱসমূহক উদ্বিগ্ন কৰে; সি চোৰৰ সমান।

Verse 75

गुरून् भृत्यांश्चोज्जिहीर्षुरर्चिष्यन् देवतातिथीन् / सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत् स्वयं ततः

গুৰু আৰু আশ্ৰিতসকলৰ উন্নতি সাধন কৰিবলৈ আৰু দেৱতা-অতিথিৰ পূজা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, সি সকলো দিশৰ পৰা দান গ্ৰহণ কৰিব পাৰে; কিন্তু তাত নিজে ভোগ-তৃপ্তি নল’ব।

Verse 76

एवं गृहस्थो युक्तात्मा देवतातिथिपूजकः / वर्तमानः संयातात्मा याति तत् परमं पदम्

এইদৰে যোগসংযত গৃহস্থ, দেৱতা-অতিথিৰ পূজক হৈ, সংযত মনৰে জীৱন যাপন কৰিলে সেই পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 77

पुत्रे निधाय वा सर्वं गत्वारण्यं तु तत्त्ववित् / एकाकी विचरेन्नित्यमुदासीनः समाहितः

অথবা সকলো পুত্ৰৰ হাতত সঁপাই তত্ত্বজ্ঞানী বনলৈ গুচি যাব। সি সদায় একাকী বিচৰণ কৰিব—উদাসীন, সমভাবী আৰু সমাহিতচিত্ত।

Verse 78

एष वः कथितो धर्मो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः / ज्ञात्वानुतिष्ठेन्नियतं तथानुष्ठापयेद् द्विजान्

হে দ্বিজোত্তমসকল! গৃহস্থসকলৰ এই ধৰ্ম তোমালোকক কোৱা হ’ল। ইয়াক জানি নিয়মিতভাৱে পালন কৰা আৰু তদ্ৰূপ অন্য দ্বিজসকলকো পালন কৰোৱা।

Verse 79

इति देवमनादिमेकमीशं गृहधर्मेण समर्चयेदजस्त्रम् / समतीत्य स सर्वभूतयोनिं प्रकृतिं याति परं न याति जन्म

এইদৰে গৃহধৰ্মৰ দ্বাৰা অনাদি একমাত্ৰ ঈশ্বৰ-দেৱক অবিৰত আৰাধনা কৰা উচিত। তেওঁ সৰ্বভূতযোনি প্ৰকৃতিক অতিক্ৰম কৰি পৰম পদ লাভ কৰে আৰু পুনৰ জন্মলৈ নাযায়।