Adhyaya 23
Aśauca-vidhi — Rules of Birth/Death Impurity, Sapinda Circles, and Śrāddha Sequence
উত্তৰভাগৰ গৃহস্থধৰ্ম-উপদেশত ব্যাসে জন্মজনিত সূতক আৰু মৃত্যুজাত শাৱক আশৌচৰ বিধি সুসংবদ্ধ কৰে। বৰ্ণ, গুণ/অধিকাৰ-অৱস্থা আৰু আত্মীয়তাৰ নৈকট্য—সপিণ্ড, সমানোদক/একোদক আৰু গৃহ-সান্নিধ্য—অনুসাৰে আশৌচৰ কালভেদ নিৰ্ধাৰিত। আশৌচকালত কোন নিত্যকৰ্ম কৰিব পাৰি, কাম্যকৰ্ম বর্জন, শুদ্ধ ব্ৰাহ্মণক নিয়ন্ত্ৰিত আতিথ্য, স্পৰ্শ-গ্ৰহণৰ নিয়ম, একাধিক জন্ম-মৃত্যুৰ সংযোগ, দূৰ সংবাদ, আৰু আপদ, যজ্ঞ, ৰণমৃত্যু, শিশুমৃত্যু, সন্ন্যাসী আদিৰ ক্ষেত্ৰত সদ্যঃশৌচৰ ব্যতিক্ৰমো কোৱা হৈছে। সপিণ্ডসীমা সাতলৈ আৰু বিবাহৰ আগতে/পিছত নাৰীৰ বংশ-সম্পৰ্ক স্পষ্ট কৰা হয়। তাৰ পিছত দাহসংস্কাৰ (দেহ নাথাকিলে প্ৰতিমাদাহ), দশাহ আচাৰ, দৈনিক পিণ্ডদান, অস্থিসঞ্চয়, নবশ্ৰাদ্ধ ভোজন, বছৰৰ জুৰি মাসিক কৰ্ম, শেষত সপিণ্ডীকৰণ আৰু বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধৰ ক্ৰম বৰ্ণিত। উপসংহাৰত স্বধৰ্ম আৰু ঈশ্বৰশৰণাগতিকেই এই বাহ্য আচাৰৰ অন্তৰ লক্ষ্য বুলি পুনৰ প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वाविशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच दशाहं प्राहुराशौचं सपिण्डेषु विपश्चितः / मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः
ব্যাসে ক’লে—সপিণ্ডসম্বন্ধীয়সকলৰ মাজত ব্রাহ্মণ, দ্বিজোত্তমসকলৰ বাবে, মৃত্যু হ’লে আৰু জন্ম হ’লেও, জ্ঞানীয়ে দহ দিনৰ আশৌচ বিধান কৰে।
Verse 2
नित्यानि चैव कर्माणि काम्यानि च विशेषतः / नकुर्याद् विहितं किञ्चित् स्वाध्यायं मनसापिच
নিত্য কৰ্ম নিশ্চয় পালন কৰিব; আৰু বিশেষকৈ কাম্য কৰ্ম এৰাই চলিব। বিধিত কোনো কৰ্তব্য অৱহেলা নকৰিব, আৰু মনতে হলেও স্বাধ্যায় কৰিব।
Verse 3
शुचीनक्रोधनान् भूम्यान् शालाग्नौ भावयेद् द्विजान् / शुष्कान्नेन फलैर्वापि वैतानं जुहुयात् तथा
শুচি আৰু অক্রোধী ব্রাহ্মণসকলক গৃহাগ্নিৰ ওচৰত মাটিত বহুৱাই সন্মানেৰে আহ্বান কৰিব; আৰু তদ্ৰূপ শুকান্ন বা ফলৰ দ্বাৰা বৈতান হোমত আহুতি দিব।
Verse 4
न स्पृशेयुरिमानन्ये न च तेभ्यः समाहरेत् / चतुर्थे पञ्चमे वाह्नि संस्पर्शः कथितो बुधैः
আন লোকসকলে এই (আশৌচস্থ) ব্যক্তিসকলক স্পৰ্শ নকৰিব, আৰু তেওঁলোকৰ পৰা একো গ্ৰহণো নকৰিব। জ্ঞানীয়ে কয়—চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম দিনত অগ্নিৰ দ্বাৰা স্পৰ্শ-শুদ্ধি হয়।
Verse 5
सूतके तु सपिण्डानां संस्पर्शो न प्रदुष्यति / सूतकं सूतिकां चैव वर्जयित्वा नृणां पुनः
সুতককালত সপিণ্ডসকলৰ পৰস্পৰ স্পৰ্শ দোষকাৰক নহয়। মানুহে কেৱল সুতক আৰু সূতিকা (প্ৰসৱজনিত অশৌচ) বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 6
अधीयानस्तथा यज्वा वेदविच्च पिता भवेत् / संस्पृश्याः सर्व एवैते स्नानान्माता दशाहतः
যি পিতা বেদাধ্যয়নত ৰত, যজ্ঞকাৰী আৰু বেদবিদ, তেওঁ শুদ্ধ গণ্য হয়। এঁরা সকলেই স্পৰ্শযোগ্য; কিন্তু মাতা দহ ৰাতি পাৰ হ’লে স্নানতেই শুদ্ধ হয়।
Verse 7
दशाहं निर्गुणे प्रोक्तमशौचं चातिनिर्गुणे / एकद्वित्रिगुणैर्युक्तं चतुस्त्र्येकदिनैः शुचिः
নিৰ্গুণৰ বাবে অশৌচ দহ দিন বুলি কোৱা হৈছে; অতিনিৰ্গুণৰ বাবেও তেনেই। কিন্তু এক, দুই বা তিন গুণযুক্ত ব্যক্তি ক্ৰমে চাৰি, তিন আৰু এক দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 8
दशाहात् तु परं सम्यगधीयीत जुहोति च / चतुर्थे तस्य संस्पर्शं मनुराह प्रजापतिः
দহ দিন পাৰ হ’লে তেওঁ বিধিমতে বেদাধ্যয়ন কৰিব আৰু অগ্নিত আহুতি দিব। আৰু চতুৰ্থ দিনত তেওঁৰ স্পৰ্শ অনুমোদিত—এ কথা প্ৰজাপতি মনুৱে কৈছে।
Verse 9
क्रियाहीनस्य मूर्खस्य महारोगिण एव च / यथेष्टाचरणस्याहुर्मरणान्तमशौवकम्
যি ক্ৰিয়াহীন, মূৰ্খ, মহাৰোগত আক্রান্ত, আৰু যি ইচ্ছামতে আচৰণ কৰে—তেওঁলোকৰ অশৌচ মৃত্যু পৰ্যন্ত থাকে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 10
त्रिरात्रं दशरात्रं वा ब्राह्मणानामशौचकम् / प्राक्संस्कारात् त्रिरात्रं स्यात् तस्मादूर्ध्वं दशाहकम्
ব্ৰাহ্মণসকলৰ অশৌচকাল তিনিৰাতি বা দহৰাতি। সন্তানের সংস্কাৰ হোৱাৰ আগতে তিনিৰাতি, আৰু তাৰ পিছত দহদিন পালনীয়।
Verse 11
ऊनद्विवार्षिके प्रेते मातापित्रोस्तदिष्यते / त्रिरात्रेण शुचिस्त्वन्यो यदि ह्यत्यन्तनिर्गुणः
দুই বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতে শিশুৰ মৃত্যু হলে অশৌচ কেৱল মাতাপিতাৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত। আন আত্মীয়সকল তিনিৰাতিত শুচি হয়, বিশেষকৈ আসক্তিৰহিত হলে।
Verse 12
अदन्तजातमरणे पित्रोरेकाहमिष्यते / जातदन्ते त्रिरात्रं स्याद् यदि स्यातां तु निर्गुणौ
দাঁত ন উঠাৰ আগতে শিশুৰ মৃত্যু হলে মাতাপিতাৰ অশৌচ এক দিন। দাঁত উঠিলে তিনিৰাতি—যদি তেওঁলোক অন্যথায় দোষমুক্ত হয়।
Verse 13
आदन्तजननात् सद्य आचौलादेकरात्रकम् / त्रिरात्रमौपनयनात् सपिण्डानामुदाहृतम्
সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ বাবে প্ৰথম দাঁত উঠাৰ লগে লগে অশৌচ তৎক্ষণাৎ হয়। প্ৰথম চৌল (চূড়াকর্ম)ত এক ৰাতি, আৰু উপনয়নত তিনিৰাতি বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 14
जातमात्रस्य बालस्य यदि स्यान्मरणं पितुः / मातुश्च सूतकं तत् स्यात् पिता स्यात् स्पृश्य एव च
যদি সদ্যোজাত শিশুৰ জন্মৰ লগে লগে পিতাৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে মাতাৰ সূতক (জন্ম-অশৌচ) হয়; আৰু গৃহসন্দৰ্ভত পিতাও ‘স্পৃশ্য’ অৰ্থাৎ স্পৰ্শ-অশুদ্ধ গণ্য।
Verse 15
सद्यः शौचं सपिण्डानां कर्तव्यं सोदरस्य च / ऊर्ध्वं दशाहादेकाहं सोदरो यदि निर्गुणः
সপিণ্ড আত্মীয়সকল আৰু সহোদৰ ভ্ৰাতাৰ বাবে তৎক্ষণাৎ শৌচ-শুদ্ধি কৰণীয়। কিন্তু দশ দিনৰ পিছত যদি ভ্ৰাতা ‘নিৰ্গুণ’ (অযোগ্য) হয়, তেন্তে কেৱল এক দিনৰ অশৌচ হয়।
Verse 16
अथोर्ध्वं दन्तजननात् सपिण्डानामशौचकम् / एकरात्रं निर्गुणानां चैलादूर्ध्वं त्रिरात्रकम्
তাৰ পিছত—শিশুৰ দাঁত ওলাবলৈ ধৰিলে—সপিণ্ডসকলৰ বাবে অশৌচ বিধেয়। ‘নিৰ্গুণ’ (অযোগ্য) লোকৰ বাবে এক ৰাতি; আৰু বস্ত্ৰ-গ্ৰহণ (চৈল)ৰ পিছত তিন ৰাতি।
Verse 17
अदन्तजातमरणं संभवेद् यदि सत्तमाः / एकरात्रं सपिण्डानां यदि ते ऽत्यन्तनिर्गुणाः
হে সত্তমসকল! যদি দাঁত নওঠা শিশুৰ মৃত্যু ঘটে, তেন্তে সপিণ্ডসকলৰ অশৌচ এক ৰাতি—যদি তেওঁলোক অত্যন্ত ‘নিৰ্গুণ’ (অযোগ্য) হয়।
Verse 18
व्रतादेशात् सपिण्डानामर्वाक् स्नानं विधीयते / सर्वेषामेव गुणिनामूर्ध्वं तु विषमं पुनः
ব্ৰতৰ আদেশ অনুসাৰে সপিণ্ডসকলৰ বাবে এক সীমালৈকে স্নানৰ বিধান আছে। কিন্তু সকলো গুণী আৰু যোগ্য লোকৰ ক্ষেত্ৰত তাৰ পিছত নিয়ম পুনৰ একৰূপ নহয়; ভিন্ন ভিন্ন হয়।
Verse 19
अर्वाक् षण्मासतः स्त्रीणां यदि स्याद् गर्भसंस्त्रवः / तदा माससमैस्तासामशौचं दिवसैः स्मृतम्
স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ছয় মাহৰ আগতে যদি গৰ্ভস্ৰাৱ ঘটে, তেন্তে তেওঁলোকৰ অশৌচ গৰ্ভধাৰণৰ মাহসংখ্যাৰ সমান দিনলৈ থাকে—এনেদৰে স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 20
तत ऊर्ध्वं तु पतने स्त्रीणां द्वादशरात्रिकम् / सद्यः शौचं सपिण्डानां गर्भस्त्रावाच्च वा ततः
ইয়াৰ পিছত স্ত্ৰীৰ মৃত্যু (পতন) হ’লে বাৰ ৰাতিৰ আশৌচ বিধেয়। কিন্তু সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ শৌচ তৎক্ষণাৎ; গৰ্ভস্ৰাৱ ঘটিলেও একে বিধান।
Verse 21
गर्भच्युतावहोरात्रं सपिण्डे ऽत्यन्तनिर्गुणे / यथेष्टाचरणे ज्ञातौ त्रिरात्रमिति निश्चयः
গৰ্ভচ্যুতি (গৰ্ভপাত) হ’লে এক অহোৰাত্ৰ আশৌচ। আৰু যি সপিণ্ড আত্মীয় একান্ত নিৰ্গুণ, আৰু যি জ্ঞাতি স্বেচ্ছাচাৰী (অনুশাসনহীন)—তেওঁলোকৰ বাবে তিন ৰাতিৰ আশৌচ নিশ্চিত।
Verse 22
यदि स्यात् सूतके सूतिर्मरणे वा मृतिर्भवेत् / शेषेणैव भवेच्छुद्धिरहः शेषे त्रिरात्रकम्
যদি সূতকৰ মাজতে পুনৰ প্ৰসৱ হয়, অথবা মৰণাশৌচৰ মাজতে পুনৰ মৃত্যু ঘটে, তেন্তে চলি থকা আশৌচৰ অৱশিষ্ট অংশ গণনা কৰিলেই শুদ্ধি হয়। কিন্তু যদি দিনৰ কেৱল অলপ অংশহে বাকী থাকে, তেন্তে তাক তিন ৰাতি বুলি গণ্য কৰিব লাগে।
Verse 23
मरणोत्पत्तियोगे तु मरणाच्छुद्धिरिष्यते / अघवृद्धिमदाशौचमूर्घ्वं चेत् तेन शुध्यति
মৰণ আৰু জন্ম একেলগে হ’লে শুদ্ধি কেৱল মৰণাশৌচৰ দ্বাৰাই মান্য। আৰু যদি অঘবৃদ্ধি আদি কাৰণত আশৌচ বাঢ়িবলগীয়া হয়, তেন্তে সেই (মৰণ-সম্পর্কিত) কাল পূৰ্ণ কৰিলেই শুদ্ধি হয়।
Verse 24
अथ चेत् पञ्चमीरात्रिमतीत्य परतो भवेत् / अघवृद्धिमदाशौचं तदा पूर्वेण शुध्यति
আৰু যদি পঞ্চম ৰাতি পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছত (মৃত্যু) ঘটে, তেন্তে মৰণজনিত আশৌচ বৃদ্ধি পায়; তেতিয়া পূৰ্বোক্ত নিয়ম অনুসাৰেই শুদ্ধি হয়।
Verse 25
देशान्तरगतं श्रुत्वा सूतकं शावमेव तु / तावदप्रयतो मर्त्यो यावच्छेषः समाप्यते
দূৰ দেশত সূতক বা শাৱ-অশৌচ ঘটিছে বুলি শুনিলে, যিমান দিন অশৌচৰ অৱশিষ্ট কাল থাকে সিমান দিনলৈকে মানুহ অপ্ৰযত (অশুদ্ধ) থাকে।
Verse 26
अतीते सूतके प्रोक्तं सपिण्डानां त्रिरात्रकम् / तथैव मरणे स्नानमूर्ध्वं संवत्सराद् यदि
সূতকৰ কাল পাৰ হ’লে সপিণ্ডসকলৰ বাবে তিনিৰাতিৰ আচাৰ বিধেয়। তদ্ৰূপ মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত এক বছৰৰ ঊৰ্ধ্বে বিলম্ব হ’লে স্নান দ্বাৰা শুদ্ধি হয়।
Verse 27
वेदान्तविच्चाधीयानो यो ऽग्निमान् वृत्तिकर्षितः / सद्यः शौचं भवेत् तस्य सर्वावस्थासु सर्वदा
যি বেদান্তবিদ্, অধ্যয়নত ৰত, অগ্নিমান আৰু জীৱিকাৰ চাপত বাধ্য—তেওঁৰ বাবে সকলো অৱস্থাত সদায় তৎক্ষণাৎ শৌচ (শুদ্ধি) হয়।
Verse 28
स्त्रीणामसंस्कृतानां तु प्रदानात् पूर्वतः सदा / सपिण्डानां त्रिरात्रं स्यात् संस्कारे भर्तुरेव हि
অসংস্কৃত নাৰীৰ ক্ষেত্ৰত বিধি সদায় বিবাহ-পূৰ্ব কুল অনুসাৰে। সপিণ্ডসকলৰ বাবে তিনিৰাতিৰ অশৌচ, কিয়নো সংস্কাৰ-সম্পৰ্কত নাৰীৰ অধিকার স্বামীৰ সঙ্গেই গণ্য।
Verse 29
अहस्त्वदत्तकन्यानामशौचं मरणे स्मृतम् / ऊनद्विवर्षान्मरणे सद्यः शौचमुदाहृतम्
অদত্ত (অবিবাহিতা) কন্যাৰ মৃত্যুত অশৌচ স্মৃত নহয়। আৰু দুবছৰৰ তলৰ শিশুৰ মৃত্যুত তৎক্ষণাৎ শৌচ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 30
आदन्तात् सोदरे सद्य आचौलादेकरात्रकम् / आप्रदानात् त्रिरात्रं स्याद् दशरात्रमतः परम्
সহোদৰ (নিজ সগা ভাই)-ৰ ক্ষেত্ৰত অশৌচ তৎক্ষণাৎ হয়। দাঁত ওলোৱাৰ আগৰ অৱস্থাৰ পৰা চূড়াকৰ্মলৈ এক ৰাতি; প্ৰদান-সংস্কাৰলৈ তিন ৰাতি; তাৰ পাছত দহ ৰাতি।
Verse 31
मातामहानां मरणे त्रिरात्रं स्यादशौचकम् / एकोदकानां मरणे सूतके चैतदेव हि
মাতামহ (নানা-নানী)ৰ মৃত্যুত তিন ৰাতি অশৌচ হয়। একোদক (একেই জল-তৰ্পণ পৰম্পৰাৰ) আত্মীয়ৰ মৃত্যুত আৰু সূতক (জন্মাশৌচ)তো এই একে নিয়মেই প্ৰযোজ্য।
Verse 32
पक्षिणी योनिसम्बन्धे बान्धवेषु तथैव च / एकरात्रं समुद्दिष्टं गुरौ सब्रह्मचारिणि
পক্ষিণী (পক্ষীজনিত কাৰণ)ৰ প্ৰসঙ্গত, জন্ম-সম্পৰ্কীয় আৰু বান্ধৱসকলৰ ক্ষেত্ৰত এক ৰাতি অশৌচ নিৰ্দিষ্ট। গুৰু আৰু সহব্ৰহ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰতো এক ৰাতিয়েই কোৱা হৈছে।
Verse 33
प्रेते राजनि सज्योतिर्यस्य स्याद् विषये स्थितिः / गृहे मृतासु दत्तासु कन्यकासु त्र्यहं पितुः
যি ৰজাৰ মৃত্যু হয় আৰু যাৰ ৰাজ্যত সজ্যোতি (প্ৰতিষ্ঠিত) অগ্নি-পরম্পৰা স্থিৰ থাকে, তাত তিন দিন অশৌচ। পিতাৰ ক্ষেত্ৰত, ঘৰত থকা বা বিবাহত দত্তা কন্যা মৃত্যুবৰণ কৰিলেও তিন দিন অশৌচ।
Verse 34
परपूर्वासु भार्यासु पुत्रेषु कृतकेषु च / त्रिरात्रं स्यात् तथाचार्ये स्वभार्यास्वन्यगासु च
পূৰ্বে অন্য পুৰুষৰ পত্নী আছিল এনে পত্নী আৰু কৃতক (দত্তক) পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত তিন ৰাতি অশৌচ। আচাৰ্যৰ ক্ষেত্ৰতো তিন ৰাতি; আৰু নিজৰ পত্নী অন্য পুৰুষৰ ওচৰলৈ গ’লে তাতো তিন ৰাতিয়েই বিধেয়।
Verse 35
आचार्यपुत्रे पत्न्यां च अहोरात्रमुदाहृतम् / एकाहं स्यादुपाध्याये स्वग्रामे श्रोत्रिये ऽपि च
আচাৰ্যৰ পুত্ৰ আৰু আচাৰ্য-পত্নীৰ ক্ষেত্ৰত এক দিন এক ৰাতিৰ অশৌচ কোৱা হৈছে। নিজৰ গাঁৱৰ উপাধ্যায় আৰু শ্ৰোত্ৰিয়ৰ ক্ষেত্ৰতো এক দিনেই বিধান।
Verse 36
त्रिरात्रमसपिण्डेषु स्वगृहे संस्थितेषु च / एकाहं चास्ववर्ये स्यादेकरात्रं तदिष्यते
অসপিণ্ড আত্মীয়ৰ ক্ষেত্ৰত আৰু নিজৰ ঘৰত থকা লোকৰ মৃত্যুত তিন ৰাতিৰ অশৌচ বিধান। কিন্তু নিজৰ চেয়ে শ্ৰেষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰত এক দিন, আৰু অন্যৰ ক্ষেত্ৰত এক ৰাতি উপযুক্ত।
Verse 37
त्रिरात्रं श्वश्रूमरणे श्वशुरे वै तदेव हि / सद्यः शौचं समुद्दिष्टं सगोत्रे संस्थिते सति
শাহুৰীৰ মৃত্যুত তিন ৰাতিৰ অশৌচ, আৰু শ্বশুৰৰ ক্ষেত্ৰতো সেয়াই। কিন্তু নিজৰ গোত্ৰৰ কোনো ব্যক্তি উপস্থিত থাকি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে তৎক্ষণাৎ শৌচ (শুদ্ধি) নিৰ্দিষ্ট।
Verse 38
शुद्ध्येद् विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः / वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुद्यति
ব্ৰাহ্মণ দহ দিনত শুদ্ধ হয়, ক্ষত্ৰিয় (ৰাজা) বাৰ দিনত। বৈশ্য পন্ধৰ দিনত, আৰু শূদ্ৰ এক মাহত শুদ্ধ হয়।
Verse 39
क्षत्रविट्शूद्रदायादा ये स्युर्विप्रस्य बान्धवाः / तेषामशौचे विप्रस्य दशाहाच्छुद्धिरिष्यते
যদি ব্ৰাহ্মণৰ আত্মীয় ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য বা শূদ্ৰ বৰ্গৰ দায়াদ (উত্তৰাধিকাৰী) হয়, তেন্তে তেওঁলোকৰ অশৌচত ব্ৰাহ্মণৰ শুদ্ধি দহ দিনৰ পাছত ধৰা হয়।
Verse 40
राजन्यवैश्यावप्येवं हीनवर्णासु योनिषु / स्वमेव शौचं कुर्यातां विशुद्ध्यर्थमसंशयम्
হে ৰাজন, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যো যদি হীনবৰ্ণৰ স্ত্ৰীৰ গৰ্ভত জন্মে, তেন্তে নিঃসন্দেহে শুদ্ধিৰ বাবে তেওঁলোকে নিজেই বিধিমতে শৌচকর্ম পালন কৰিব।
Verse 41
सर्वे तूत्तरवर्णानामशौचं कुर्युरादृताः / तद्वर्णविधिदृष्टेन स्वं तु शौचं स्वयोनिषु
সকলোয়ে উচ্চতৰ বৰ্ণৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত অশৌচকাল আদৰেৰে পালন কৰিব; আৰু নিজৰ বৰ্ণতেই জন্ম হ’লে, বৰ্ণবিধান অনুসাৰে প্ৰত্যেকে নিজৰ শৌচ পালন কৰিব।
Verse 42
षड्रात्रं वा त्रिरात्रं स्यादेकरात्रं क्रमेण हि / वैश्यक्षत्रियविप्राणां शूद्रेष्वाशौचमेव तु
ক্রমে বৈশ্যৰ বাবে ছয় ৰাতি, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে তিন ৰাতি আৰু বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ বাবে এক ৰাতি অশৌচকাল কোৱা হৈছে; কিন্তু শূদ্ৰৰ ক্ষেত্ৰত কেৱল অশৌচৰ (অল্প/সীমিত) বিধানেই মান্য।
Verse 43
अर्धमासो ऽथ षड्रात्रं त्रिरात्रं द्विजपुङ्गवाः / शूद्रक्षत्रियविप्राणां वैश्येष्वाशौचमिष्यते
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, শূদ্ৰৰ বাবে অর্ধমাস, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ছয় ৰাতি আৰু বিপ্ৰৰ বাবে তিন ৰাতি অশৌচ নিৰ্ধাৰিত; বৈশ্যৰ বাবে মধ্যম বিধান গ্ৰহণীয়।
Verse 44
षड्रात्रं वै दशाहं च विप्राणां वैश्यशूद्रयोः / अशौचं क्षत्रिये प्रोक्तं क्रमेण द्विजपुङ्गवाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, ক্ৰমে ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ছয় ৰাতি, আৰু বিপ্ৰৰ বাবে তথা বৈশ্য-শূদ্ৰৰ বাবে দহ দিন অশৌচ ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 45
शूद्रविट्क्षत्रियाणां तु ब्राह्मणे संस्थिते सति / दशरात्रेण शुद्धिः स्यादित्याह कमलोद्भवः
ব্ৰাহ্মণৰ দেহান্ত হ’লে শূদ্ৰ, বৈশ্য আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ শুদ্ধি দহ ৰাতিৰ পাছত হয়—এনেদৰে কমলোদ্ভৱ ব্ৰহ্মাই কৈছে।
Verse 46
असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धुवत् / अशित्वा च सहोषित्वा दशरात्रेण शुध्यति
যদি কোনো ব্ৰাহ্মণে নিজৰ সপিণ্ড-সীমাৰ বাহিৰৰ কোনো দ্বিজ মৃতকৰ অন্ত্যেষ্টি বন্ধুৰ দৰে সম্পন্ন কৰে, আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে আহাৰ কৰি একেলগে থাকে, তেন্তে সি দহ ৰাতিৰ ভিতৰত শুদ্ধ হয়।
Verse 47
यद्यन्नमत्ति तेषां तु त्रिरात्रेण ततः शुचिः / अनदन्नन्नमह्नैव न च तस्मिन् गृहे वसेत्
যদি সি তেওঁলোকৰ অন্ন খায়, তেন্তে তিন ৰাতিৰ পাছত শুদ্ধ হয়। কিন্তু যদি তেওঁলোকৰ অন্ন নাখায়, তেন্তে সেই দিনেই শুদ্ধ হয়—আৰু সেই ঘৰত বাস নকৰিব।
Verse 48
सोदकेष्वेतदेव स्यान्मातुराप्तेषु बन्धुषु / दशाहेन शवस्पर्शे सपिण्डश्चैव शुध्यति
সোদক—অৰ্থাৎ মাতৃপক্ষীয় আত্মীয় আৰু অন্যান্য বন্ধুসকলৰ ক্ষেত্ৰতো একেই বিধি: শৱস্পৰ্শ হ’লে সপিণ্ডো দহ দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 49
यदि निर्हरति प्रेतं प्रोलभाक्रान्तमानसः / दशाहेन द्विजः शुध्येद् द्वादशाहेन भूमिपः
যদি ভয় আৰু অস্থিৰতাৰে আচ্ছন্ন মন থকা কোনোবাই শৱ বাহিৰলৈ লৈ যায়, তেন্তে দ্বিজ দহ দিনত শুদ্ধ হয়, আৰু ৰজা বাৰ দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 50
अर्धमासेन वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति / षड्रात्रेणाथवा सर्वे त्रिरात्रेणाथवा पुनः
বৈশ্য অর্ধমাহত শুদ্ধ হয়, আৰু শূদ্ৰ এক মাহত শুদ্ধ হয়। অথবা বিধিপূৰ্বক আচৰণ কৰিলে সকলেই ছয় ৰাতিত, পুনৰ তিন ৰাতিতো শুদ্ধ হ’ব পাৰে।
Verse 51
अनाथं चैव निर्हृत्य ब्राह्मणं धनवर्जितम् / स्नात्वा संप्राश्य तु घृतं शुध्यन्ति ब्राह्मणादयः
ধনবিহীন আৰু অনাথ ব্ৰাহ্মণক উদ্ধাৰ/সহায় কৰি, স্নান কৰি, তাৰ পিছত ঘৃত প্ৰাশন কৰিলে ব্ৰাহ্মণাদি দ্বিজসকল শুদ্ধ হয়।
Verse 52
अवरश्चेद् वरं वर्णमवरं वा वरो यदि / अशौचे संस्पृशेत् स्नेहात् तदाशौचेन शुध्यति
যদি নিম্ন বৰ্ণৰ ব্যক্তি স্নেহবশত অশৌচকালত উচ্চ বৰ্ণক স্পৰ্শ কৰে, অথবা উচ্চ বৰ্ণৰ ব্যক্তি তদ্ৰূপ নিম্ন বৰ্ণক স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে যি স্পৰ্শ কৰে সি সেই অশৌচ বিধিপূৰ্বক পালন কৰি শুদ্ধ হয়।
Verse 53
प्रेतीभूतं द्विजं विप्रो यो ऽनुगच्छत कामतः / स्नात्वा सचैलं स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति
যি ব্ৰাহ্মণ কামবশত (জানি) প্ৰেতীভূত দ্বিজক অনুসৰণ কৰে, সি বস্ত্ৰসহ স্নান কৰি, অগ্নি স্পৰ্শ কৰি, আৰু ঘৃত প্ৰাশন কৰি বিশুদ্ধ হয়।
Verse 54
एकाहात् क्षत्रिये शुद्धिर्वैश्ये स्याच्च द्व्यहेन तु / शूद्रे दिनत्रयं प्रोक्तं प्राणायामशतं पुनः
ক্ষত্ৰিয় এক দিনতে শুদ্ধ হয়, আৰু বৈশ্য দুই দিনতে শুদ্ধ হয় বুলি কোৱা হৈছে। শূদ্ৰৰ বাবে তিন দিন নিৰ্দিষ্ট; আৰু পুনৰ (অতিৰিক্ত শুদ্ধিৰ বাবে) প্ৰাণায়ামৰ একশ বাৰো উপদেশিত।
Verse 55
अनस्थिसंचिते शूद्रे रौति चेद् ब्राह्मणः स्वकैः / त्रिरात्रं स्यात् तथाशौचमेकाहं त्वन्यथा स्मृतम्
অস্থি-সঞ্চয় নোহোৱা শূদ্ৰৰ বাবে ব্ৰাহ্মণে নিজৰ স্বজনসকলৰ সৈতে বিলাপ-ক্রন্দন কৰিলে, তেন্তে তেওঁৰ আশৌচ তিনিৰাতি থাকে; অন্যথা একদিন বুলিয়েই স্মৃত।
Verse 56
अस्थिसंचयनादर्वागेकाहं क्षत्रवैश्ययोः / अन्यथा चैव सज्योतिर्ब्राह्मणे स्नानमेव तु
অস্থি-সঞ্চয়ৰ আগতে ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যৰ আশৌচ একদিন; অন্যথা ব্ৰাহ্মণৰ শুদ্ধি স্নানমাত্ৰেই তৎক্ষণাৎ হয়।
Verse 57
अनस्थिसंचित् विप्रे ब्राह्मणो रौति चेत् तदा / स्नानेनैव भवेच्छुद्धिः सचैलेन न संशयः
হে ব্ৰাহ্মণ! ব্ৰাহ্মণ যদি অস্থি-সঞ্চয়ৰ সংস্পৰ্শ নোহোৱাকৈ কান্দে, তেন্তে বস্ত্ৰসহ স্নানমাত্ৰেই শুদ্ধি হয়—সন্দেহ নাই।
Verse 58
यस्तैः सहाशनं कुर्याच्छयनादीनि चैव हि / बान्धवो वापरो वापि स दशाहेन शुध्यति
যি তেওঁলোকৰ সৈতে একেলগে আহাৰ কৰে বা শয়ন আদি আচৰণ ভাগ-বতৰা কৰে—বন্ধু হওক বা অবন্ধু—সেয়া দহ দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 59
यस्तेषामन्नमश्नाति सकृदेवापि कामतः / तदाशौचे निवृत्ते ऽसौ स्नानं कृत्वा विशुध्यति
যি কোনোবাই ইচ্ছাকৃতভাৱে তেওঁলোকৰ (আশৌচযুক্তৰ) অন্ন একবাৰো খায়, আশৌচ শেষ হ’লে সি স্নান কৰি শুদ্ধ হয়।
Verse 60
यावत्तदन्नमश्नाति दुर्भिक्षोपहतो नरः / तावन्त्यहान्यशौचं स्यात् प्रायश्चित्तं ततश्चरेत्
দুৰ্ভিক্ষত পীড়িত মানুহে যিমান দিন সেই (অশুদ্ধ) অন্ন ভোজন কৰে, সিমান দিন তাৰ অশৌচ থাকে; তাৰ পিছত বিধিমতে প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব।
Verse 61
दाहाद्यशौचं कर्तव्यं द्विजानामग्निहोत्रिणाम् / सपिण्डानां तु मरणे मरणादितरेषु च
অগ্নিহোত্র পালন কৰা দ্বিজ গৃহস্থসকলে দাহকর্ম আদি পৰা আৰম্ভ হোৱা অশৌচ পালন কৰিব লাগে; সপিণ্ড আত্মীয়ৰ মৃত্যুত আৰু অন্যান্য মৃত্যু-সম্পর্কীয় অৱসৰতো একেই বিধি।
Verse 62
सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते / समानोदकभावस्तु जन्मनाम्नोरवेदने
সপিণ্ডতা সপ্তম পুৰুষত গ’লে নিবৃত্ত হয়; কিন্তু জন্ম আৰু নাম অজ্ঞাত থাকিলে সমানোদক-সম্পর্ক প্ৰযোজ্য হয়।
Verse 63
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / लेपभाजस्त्रयश्चात्मा सापिण्ड्यं साप्तपौरुषण्
পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহ—এই তিনিজন পিণ্ড-লেপৰ ভাগী; আৰু সাপিণ্ড্য-সম্পর্ক সাত পুৰুষলৈ বিস্তৃত।
Verse 64
अप्रत्तानां तथा स्त्रीणां सापिण्ड्यं साप्तपौरुषम् / ऊढानां भर्तुसापिण्ड्यं प्राह देवः पितामहः
অবিবাহিতা নাৰীৰ সাপিণ্ড্য-সম্পর্ক সাত পুৰুষলৈ; কিন্তু বিবাহিতা নাৰীৰ সাপিণ্ড্য স্বামীৰ বংশত গণ্য—এনেদৰে দেব পিতামহে কৈছে।
Verse 65
ये चैकजाता बहवो भिन्नयोनय एव च / भिन्नवर्णास्तु सापिण्ड्यं भवेत् तेषां त्रिपूरुषम्
যিসকল বহুজন একে উৎসজাত, কিন্তু ভিন্ন ভিন্ন যোনিৰে জন্মলাভ কৰে, আৰু ভিন্ন বৰ্ণৰো হয়—তেওঁলোকৰ মাজত সাপিণ্ড্য (পিণ্ড-সম্পৰ্ক) কেৱল ত্ৰিপুৰুষ, অৰ্থাৎ তিন পুৰুষ পৰ্যন্তহে প্ৰযোজ্য।
Verse 66
कारवः शिल्पिनो वैद्या दासीदासास्तथैव च / दातारो नियमी चैव ब्रह्मविद्ब्रह्मचारिणौ
কাৰু/কাৰিগৰ, শিল্পী, বৈদ্য, দাসী আৰু দাস—তদুপৰি দাতা, নিয়মপালক, ব্ৰহ্মবিদ্ (ব্ৰহ্মজ্ঞানী) আৰু ব্ৰহ্মচাৰী (বেদাধ্যয়নশীল)ো ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত।
Verse 67
सत्रिणो व्रतिनस्तावत् सद्यः शौचा उदाहृताः / राजा चैवाभिषिक्तश्च प्राणसत्रिण एव च
সত্রত নিয়োজিত সত্রিণ আৰু ব্ৰতধাৰী—তেওঁলোকক ‘সদ্যঃ-শৌচ’ (তৎক্ষণাৎ শুদ্ধি) বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ অভিষিক্ত ৰজা আৰু প্ৰাণ-সত্র অনুষ্ঠানকাৰীও তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ গণ্য।
Verse 68
यज्ञे विवाहकाले च देवयागे तथैव च / सद्यः शौचं समाख्यातं दुर्भिक्षे चाप्युपद्रवे
যজ্ঞৰ সময়ত, বিবাহকালত, আৰু দেবযাগত (দেৱপূজাত) ‘সদ্যঃ-শৌচ’ বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে; তদ্ৰূপ দুর্ভিক্ষ (অকাল) আৰু উপদ্ৰৱ (আপদা) সময়তো সেই তৎক্ষণাৎ শুদ্ধি প্ৰযোজ্য।
Verse 69
डिम्बाहवहतानां च विद्युता पार्थिवैर्द्विजैः / सद्यः शौचं समाख्यातं सर्पादिमरणे तथा
যুদ্ধত নিহত, অল্পায়ু শিশু (ডিম্ব), বিদ্যুতে নিহত, আৰু ৰজাৰ দ্বাৰা নিহত দ্বিজ—এঁদের বাবে ‘সদ্যঃ-শৌচ’ ঘোষণা কৰা হৈছে; তদ্ৰূপ সাপ আদি কাৰণত হোৱা মৃত্যুতেও তৎক্ষণাৎ শুদ্ধি প্ৰযোজ্য।
Verse 70
अग्नौ मरुप्रपतने वीराध्वन्यप्यनाशके / ब्राह्मणार्थे च संन्यस्ते सद्यः शौचं विधीयते
অগ্নিত মৃত্যু হ’লে, মৰুভূমিত পৰি প্ৰাণ গ’লে, বা বীৰযাত্ৰাত দেহ নাপালেও; আৰু ব্ৰাহ্মণাৰ্থে কাকো মৃত বুলি বিধিপূৰ্বক সমৰ্পিত কৰিলে—তৎক্ষণাৎ শৌচ (শুদ্ধি) বিধেয়।
Verse 71
नैष्ठिकानां वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम् / नाशौचं कीर्त्यते सद्भिः पतिते च तथा मृते
নৈষ্ঠিক সন্ন্যাসী, বনস্থ, যতি আৰু ব্ৰহ্মচাৰী—ইহঁতৰ বিষয়ে সদ্জনে কয় যে আশৌচ নাই; পতিতৰ ক্ষেত্ৰতো, আৰু মৃত্যুতেও তেনেই।
Verse 72
पतितानां न दाहः स्यान्नान्त्येष्टिर्नास्थिसंचयः / न चाश्रुपातपिण्डौ वा कार्यं श्राद्धादि कङ्क्वचित्
পতিতসকলৰ বাবে দাহসংস্কাৰ নহয়, অন্ত্যেষ্টি নহয়, অস্থিসঞ্চয়ো নহয়। অশ্ৰুপাত-তৰ্পণ বা পিণ্ডদানো নকৰিব; আৰু কোনো অৱস্থাতেই শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্ম নকৰিব।
Verse 73
व्यापादयेत् तथात्मानं स्वयं यो ऽग्निविषादिभिः / विहितं तस्य नाशौचं नाग्निर्नाप्युदकादिकम्
যি অগ্নি, বিষ আদি দ্বাৰা নিজেই নিজৰ প্ৰাণনাশ কৰে, তাৰ বাবে আশৌচ বিধেয় নহয়; আৰু অগ্নি-উদক আদি সম্পৰ্কীয় অন্ত্যকৰ্মো নকৰিব।
Verse 74
अथ कश्चित् प्रमादेन म्रियते ऽग्निविषादिभिः / तस्याशौचं विधातव्यं कार्यं चैवोदकादिकम्
কিন্তু যদি কোনোবাই প্ৰমাদবশত অগ্নি, বিষ আদি কাৰণে মৰে, তেন্তে তাৰ বাবে আশৌচ পালন কৰিব লাগে; আৰু উদকদান আদি প্ৰচলিত কৰ্মো অৱশ্য কৰিব লাগে।
Verse 75
जाते कुमारे तदहः कामं कुर्यात् प्रतिग्रहम् / हिरण्यधान्यगोवासस्तिलान्नगुडसर्पिषाम्
পুত্ৰ জন্ম হোৱা সেই দিনতেই, ইচ্ছা আৰু ধৰ্মবিধি অনুসাৰে, সোণ, ধান্য, গাই, বস্ত্ৰ, তিল, ৰন্ধা অন্ন, গুড় আৰু ঘিঁউ দানস্বৰূপে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।
Verse 76
फलानि पुष्पं शाकं च लवणं काष्ठमेव च / तोयं दधि घृतं तैलमौषधं क्षीरमेव च / आशौचिनां गृहाद् ग्राह्यं शुष्कान्नं चैव नित्यशः
ফল, ফুল, শাক, লোণ আৰু কাঠ; পানী, দই, ঘিঁউ, তেল, ঔষধ আৰু গাখীৰো—এইবোৰ আশৌচ থকা লোকৰ ঘৰৰ পৰা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। তেনেদৰে শুকান্নো সদায় গ্ৰহণযোগ্য।
Verse 77
आहिताग्निर्यथान्यायं दग्धव्यस्त्रिभिरग्निभिः / अनाहिताग्निर्गृह्येण लौकिकेनेतरो जनः
যিজনে আহিতাগ্নি স্থাপন কৰিছে, তেওঁক বিধি অনুসাৰে তিনিটা অগ্নিৰে দাহ কৰিব লাগে। যিজনে স্থাপন কৰা নাই, তেওঁক গৃহ্য বা লৌকিক অগ্নিৰে দাহ কৰা হয়—অন্য লোকৰো এইয়াই ৰীতি।
Verse 78
देहाभावात् पलाशैस्तु कृत्वा प्रतिकृतिं पुनः / दाहः कार्यो यथान्यायं सपिण्डैः श्रद्धयान्वितैः
দেহ নাথাকিলে, পলাশ কাঠেৰে প্ৰতিমূর্তি/প্ৰতিকৃতি সাজি, বিধি অনুসাৰে, শ্ৰদ্ধাযুক্ত সপিণ্ড আত্মীয়সকলে পুনৰ দাহ-সংস্কাৰ কৰিব লাগে।
Verse 79
सकृत्प्रसिञ्चन्त्युदकं नामगोत्रेण वाग्यताः / दशाहं बान्धवैः सार्धं सर्वे चैवार्द्रवाससः
বাক্ সংযম কৰি, নাম আৰু গোত্ৰ উচ্চাৰি, তেওঁলোকে একবাৰ পানী ছিটায়; আৰু দহ দিন ধৰি আত্মীয়সকলৰ সৈতে সকলোৱে ভিজা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি থাকে।
Verse 80
पिण्डं प्रतिदिनं दद्युः सायं प्रातर्यथाविधि / प्रेताय च गृहद्वारि चतुर्थे भोजयेद् द्विजान्
প্ৰতিদিন বিধি অনুসাৰে সন্ধ্যা আৰু প্ৰাতে পিণ্ডদান কৰিব; গৃহদ্বাৰত প্ৰেতৰ উদ্দেশেও অৰ্পণ কৰিব। চতুৰ্থ দিন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)সকলক ভোজন কৰাব।
Verse 81
द्वितीये ऽहनि कर्तव्यं क्षुरकर्म सबान्धवैः / चतुर्थे बान्धवैः सर्वैरस्थनां संचयनं भवेत् / पूर्वं तु भोजयेद् विप्रानयुग्मान् श्रद्धया शुचीन्
দ্বিতীয় দিন আত্মীয়সকলৰ সৈতে ক্ষৌৰকৰ্ম (মুণ্ডন) কৰা উচিত। চতুৰ্থ দিন সকলো আত্মীয় মিলি অস্থি-সঞ্চয় কৰিব। কিন্তু আগতে শ্ৰদ্ধা আৰু শুচিতাৰে বিজোড় সংখ্যক শুদ্ধ ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব।
Verse 82
पञ्चमे नवमे चैव तथैवैकादशे ऽहनि / अयुग्मान् भोजयेद् विप्रान् नवश्राद्धं तु तद्विदुः
পঞ্চম, নবম আৰু একাদশ দিনত বিজোড় সংখ্যক ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব; পণ্ডিতসকলে ইয়াক নব-শ্ৰাদ্ধ বুলি কয়।
Verse 83
एकादशे ऽह्नि कुर्वोत प्रेतमुद्दिश्य भावतः / द्वादशे वाथ कर्तव्यमनिन्द्ये त्वथवाहनि / एकं पवित्रमेकोर्ऽघः पिण्डपात्रं तथैव च
একাদশ দিন প্ৰেতক উদ্দেশ কৰি ভাৱপূৰ্বক ক্ৰিয়া কৰিব। দ্বাদশ দিনতো—নিন্দাৰহিত শুভ দিনত বা সেই দিনতেই—কৰা উচিত। এটা পবিত্ৰ (কুশ-আঙুঠি), এটা অৰ্ঘ্য আৰু এটা পিণ্ডপাত্ৰ মাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 84
एवं मृताह्नि कर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम् / सपिण्डीकरणं प्रोक्तं पूर्णे संवत्सरे पुनः
এইদৰে মৃতাহ্নি (মৃত্যু-তিথি) দিনত প্ৰতিমাহে এক বছৰলৈকে এই ক্ৰিয়া কৰিব লাগে। বছৰ পূৰ্ণ হ’লে পুনৰ সপিণ্ডীকৰণ বিধান কোৱা হৈছে।
Verse 85
कुर्याच्चत्वारि पात्राणि प्रेतादीनां द्विजोत्तमाः / प्रेतार्थं पितृपात्रेषु पात्रमासेचयेत् ततः
হে দ্বিজোত্তম, প্ৰেতাদি ক্ৰিয়াৰ বাবে চাৰিটা পাত্ৰ সাজু কৰা। তাৰ পাছত প্ৰেতৰ নিমিত্তে সেই অৰ্পণ পিতৃ-পাত্ৰসমূহত ঢালি দিয়া।
Verse 86
ये समाना इति द्वाभ्यां पिण्डानप्येवमेव हि / सपिण्डीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं विधीयते
“য়ে সমানা…”ৰে আৰম্ভ হোৱা দুটা মন্ত্ৰ পাঠ কৰি, তেনেদৰে বিধিমতে পিণ্ডো অৰ্পণ কৰা। এইদৰে দেৱপূজা আগতে কৰি সপিণ্ডীকৰণ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন হয়।
Verse 87
पितॄनावाहयेत् तत्र पुनः प्रेतं च निर्दिशेत् / ये सपिण्डीकृताः प्रेतान तेषां स्यात् पृथक्क्रियाः / यस्तु कुर्यात् पृथक् पिण्डं पितृहा सो ऽभिजायते
তাত পুনৰ পিতৃসকলক আহ্বান কৰিব আৰু প্ৰেতৰ বাবেও নিৰ্দেশ দিব। যিসকল প্ৰেত সপিণ্ডীকৃত, তেওঁলোকৰ পৃথক ক্ৰিয়া হোৱা উচিত নহয়। যিয়ে তেওঁলোকৰ বাবে পৃথক পিণ্ড দিয়ে, সি পিতৃহন্তা হয়।
Verse 88
मृते पितरि वै पुत्रः पिण्डमब्दं समाचरेत् / दद्याच्चान्नं सोदकुम्भं प्रत्यहं प्रेतधर्मतः
পিতৃৰ মৃত্যু হ’লে পুত্ৰে এক বছৰ ধৰি পিণ্ডদান কৰিব। আৰু প্ৰেতধৰ্ম অনুসাৰে প্ৰতিদিনে জলকুম্ভসহ অন্ন দান কৰিব।
Verse 89
पार्वणेन विधानेन संवत्सरिकमिष्यते / प्रतिसंवत्सरं कार्यं विधिरेष सनातनः
সংবৎসৰিক শ্ৰাদ্ধ পাৰ্বণ বিধান অনুসাৰে কৰা উচিত। প্ৰতি বছৰে ই কৰা কৰ্তব্য; এই বিধি সনাতন।
Verse 90
मातापित्रोः सुतैः कार्यं पिण्डदानादिकं च यत् / पत्नी कुर्यात् सुताभावे पत्न्य भावे सहोदहः
মাতৃ-পিতৃৰ পিণ্ডদান আদি যি পিতৃকাৰ্য, সেয়া পুত্ৰসকলে কৰা উচিত। পুত্ৰ নাথাকিলে পত্নী কৰিব; আৰু পত্নী নাথাকিলে সহোদৰ ভ্ৰাতাই সেই কৰ্ম কৰিব।
Verse 91
अनेनैव विधाने जीवन् वा श्राद्धमाचरेत् / कृत्वा दानादिकं सर्वं श्रद्धायुक्तः समाहितः
এই একে বিধান অনুসৰিয়েই জীৱিত অৱস্থাতো শ্ৰাদ্ধ আচৰণ কৰা উচিত। দান আদি সকলো কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, শ্ৰদ্ধাযুক্ত আৰু সমাহিত মনৰে থাকিব লাগে।
Verse 92
एष वः कथितः सम्यग् गृहस्थानां क्रियाविधिः / स्त्रीणां तु भर्तृशुश्रूषा धर्मो नान्य इहेष्यते
গৃহস্থসকলৰ কৰণীয় ক্ৰিয়াবিধি তোমালোকক সম্যককৈ কোৱা হ’ল। স্ত্ৰীসকলৰ বাবে ইয়াত স্বামীৰ শুশ্ৰূষাই ধৰ্ম; ইয়াৰ বাহিৰে আন একো এই প্ৰসঙ্গত প্ৰমাণ্য নহয়।
Verse 93
स्वधर्मपरमो नित्यमीश्विरार्पितमानसः / प्राप्नोति तत् परं स्थानं यदुक्तं वेदवादिभिः
যি সদায় স্বধৰ্মত পৰায়ণ আৰু যাৰ মন ঈশ্বৰলৈ অৰ্পিত, সি বেদবাদীসকলে ঘোষিত সেই পৰম স্থান লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
One continues obligatory daily duties while avoiding kāmya (desire-motivated) rites, maintains restraint in social exchange (no accepting/taking and restricted touch), and sustains svādhyāya even mentally; limited offerings and carefully regulated brāhmaṇa hospitality are permitted under purity constraints.
Sapinda status is said to end with the seventh person (seven-generation scope), while water-libation relations (samānodaka/ekodaka) apply beyond or where lineage identifiers are uncertain; these categories determine whether impurity is immediate, one night, three nights, ten nights, or otherwise.
It is granted in contexts where dharma’s public or sacrificial demands override extended impurity—e.g., during sacrifices, marriages, deity worship, famine/calamity, certain violent or extraordinary deaths (battle, lightning, snakes), and for renunciant/ascetic life-stages where āśauca is not observed.
It prescribes ten-day observances with daily piṇḍa offerings (including a doorway offering for the preta), shaving and bone-collection on specified days, brāhmaṇa feedings (nava-śrāddha pattern), monthly rites for a year, and then the sapiṇḍīkaraṇa that ritually joins the preta to the pitṛ line, followed by the annual śrāddha.
The chapter frames gṛhastha rites as svadharma offered to Īśvara: faithful performance, inner steadiness, and surrender transform social-ritual obligations into a path aligned with the Veda’s declared supreme abode.