Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्माहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः नैमिषीया ऊचुः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् / उत्पत्तिं विस्तरात् सूत ब्रूहि वैवस्वते ऽन्तरे

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্মাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায় সমাপ্ত। নৈমিষাৰণ্যৰ ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত! বৈবস্বত মন্বন্তৰত দেৱ, দানৱ, গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ উৎপত্তি আমাক বিস্তাৰে কওক।

Verse 2

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / किमकार्षोन्महाबुद्धे श्रोतुमिच्छाम सांप्रतम्

হে ৰাজন! প্ৰাচেতস-পুত্ৰ দক্ষক পূৰ্বে শম্ভু (শিৱ) শাপ দিছিল। হে মহাবুদ্ধিমান! তাৰ পাছত তেওঁ কি কৰিলে? এতিয়া আমি সেয়া শুনিব বিচাৰোঁ।

Verse 3

सूत उवाच वक्ष्ये नारायणेनोक्तं पूर्वकल्पानुषङ्गिकम् / त्रिकालबद्धं पापघ्नं प्रजासर्गस्य विस्तरम्

সূত ক’লে—নাৰায়ণৰ দ্বাৰা কথিত, পূৰ্বকল্প-কথাৰ সৈতে সংলগ্ন, ত্ৰিকাল-নিবদ্ধ, পাপ-নাশক আৰু প্ৰজাসৃষ্টিৰ বিস্তাৰক মই যথাবিধি বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 4

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः / विनिन्द्य पूर्ववैरेण गङ्गाद्वरे ऽयजद् भवम्

প্ৰাচেতস-পুত্ৰ ৰজা দক্ষ, যিজন পূৰ্বে শম্ভুৰ দ্বাৰা শপ্ত হৈছিল, পাছতো পুৰণি বৈৰৰ বশে নিন্দা কৰি গঙ্গাদ্বাৰত ভব (শিৱ)-ৰ পূজা কৰিলে।

Verse 5

देवाश्च सर्वे भागार्थमाहूता विष्णुना सह / सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुङ्गवाः

নিজ নিজ ভাগৰ বাবে বিষ্ণুৰ সৈতে আহ্বান কৰা সকলো দেৱতা আহিল; আৰু সকলো মুনিৰ সৈতে মুনিপুঙ্গৱসকলেও তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 6

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शङ्करेण विनागतम् / दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

শংকৰ নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ দেৱকুল আহি উপস্থিত হোৱা দেখি, দধীচি নামৰ বিপ্ৰঋষিয়ে তেতিয়া প্ৰাচেতস (দক্ষ)-ক ক’লে।

Verse 7

दधीच उवाच ब्रह्मादयः पिशाचान्ता यस्याज्ञानुविधायिनः / स देवः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

দধীচি ক’লে—ব্ৰহ্মা আদি দেৱৰ পৰা পিশাচান্তলৈ সকলেই যাঁৰ আজ্ঞাৰ অনুবর্তী; সেই দেৱেই এতিয়া ৰুদ্ৰৰূপে প্ৰকাশ—তেন্তে বিধি অনুসাৰে তেওঁৰ পূজা কিয় নহ’ব?

Verse 8

दक्ष उवाच सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः / न मन्त्रा भार्यया सार्धं शङ्करस्येति नेज्यते

দক্ষই ক’লে—সকলো যজ্ঞতে শংকৰৰ বাবে কোনো ভাগ নিৰ্ধাৰিত নহয়; আৰু পত্নীৰ সৈতে মন্ত্রেৰে শংকৰৰ পূজাও কৰা নহয়।

Verse 9

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

তাৰ পাছত মহামুনি—হাঁহি থাকিলেও ক্ৰুদ্ধ হৈ—দক্ষক বাক্য ক’লে; সকলো দেৱতা শুনি আছিল। তেওঁ স্বয়ং সৰ্বজ্ঞতাৰ মূৰ্তি আছিল।

Verse 10

दधीच उवाच यतः प्रवृत्तिर्विश्वेषां यश्चास्य परमेश्वरः / संपूज्यते सर्वयज्ञैर्विदित्वा किल शङ्करः

দধীচিয়ে ক’লে—যাৰ পৰা সকলো জগতৰ প্ৰবৃত্তি উদ্ভৱ হয় আৰু যি তাৰ পৰমেশ্বৰ; তেওঁক এইদৰে জানি লোকসকলে নিশ্চয় সকলো যজ্ঞেৰে শংকৰক সম্যক পূজা কৰে।

Verse 11

न ह्यं शङ्करो रुद्रः संहर्ता तामसो हरः / नग्नः कपाली विकृतो विश्वात्मा नोपपद्यते

কাৰণ মই (কেৱল) সংহাৰক ৰুদ্ৰ-শংকৰ, তামস ‘হৰ’ মাথোঁ নহয়। বিশ্বাত্মাক নগ্ন, কপালধাৰী বা বিকৃতৰূপ বুলি ধাৰণা কৰা উচিত নহয়।

Verse 12

ईश्वरो हि जगत्स्त्रष्टा प्रभुर्नारायणः स्वराट् / सत्त्वात्मको ऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

নাৰায়ণেই ঈশ্বৰ—জগতৰ স্ৰষ্টা, প্ৰভু আৰু স্বৰাট। সেই ভগৱান সত্ত্বময়; সকলো কৰ্ম আৰু বিধিত তেওঁৰেই পূজা হয়।

Verse 13

दधीच उवाच किं त्वया भगवानेष सहस्त्रांशुर्न दृश्यते / सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

দধীচ ক’লে—তোমাৰ চকুত এই সহস্ৰ-কিৰণধাৰী ভগৱান সূৰ্য কিয় নপৰে? তেৱেঁই কালাত্মা পৰমেশ্বৰ, সকলো লোকৰ একমাত্ৰ সংহাৰক।

Verse 14

यं गृणन्तीह विद्वांसो धार्मिका ब्रह्मवादिनः / सो ऽयं साक्षी तीव्ररोचिः कालात्मा शाङ्करीतनुः

যাঁক এখানে বিদ্বান, ধৰ্মিক আৰু ব্ৰহ্মবাদীসকলে নিৰন্তৰ গুণগান কৰে—তেওঁৱেই সাক্ষী; তীক্ষ্ণ দীপ্তিমান, কালাত্মা, শাঙ্কৰী তনু (শিৱস্বরূপ) ধাৰণকাৰী।

Verse 15

एष रुद्रो महादेवः कपर्दे च घृणी हरः / आदित्यो भगवान् सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

এইজনেই ৰুদ্ৰ মহাদেৱ—কপৰ্দী, ঘৃণী আৰু হৰ। এইজনেই আদিত্য, ভগৱান সূৰ্য—নীলগ্ৰীৱ আৰু বিলোহিত।

Verse 16

संस्तूयते सहस्त्रांशुः सामगाध्वर्युहोतृभिः / पश्यैनं विश्वकर्माणं रुद्रमूर्ति त्रयीमयम्

সহস্ৰাংশু (সূৰ্য)ক সামগায়ক, অধ্বৰ্যু আৰু হোতৃসকলে স্তৱ কৰে। তেওঁক চাওক—বিশ্বকৰ্মা, ৰুদ্ৰমূৰ্তি, আৰু বেদত্ৰয়ীময়।

Verse 17

दक्ष उवाच य एते द्वादशादित्या आगता यज्ञभागिनः / सर्वे सूर्या इति ज्ञेया न ह्यान्यो विद्यते रविः

দক্ষ ক’লে—যজ্ঞভাগ ল’বলৈ অহা এই দ্বাদশ আদিত্যসকলক সকলোকে ‘সূৰ্য’ বুলিয়েই জানিব লাগে; কিয়নো তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো ৰবি নাই।

Verse 18

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः / बाढमित्यब्रुवन् वाक्यं तस्य साहाय्यकारिणः

এই কথা কোৱা হ’তেই দৰ্শনেচ্ছু মুনিসকল একেলগে সমাগত হ’ল। তেওঁলোকে “বাঢম্—তথাস্তु” বুলি কৈ তেওঁৰ বাক্য মানি লৈ সহায়ক হ’ল।

Verse 19

तमसाविष्टमनसो न पश्यन्ति वृषध्वजम् / सहस्त्रशो ऽथ शतशो भूय एव विनिन्द्यते

যিসকলৰ মন তমসে আচ্ছন্ন, তেওঁলোকে বৃষধ্বজ (শিৱ)ক দৰ্শন নকৰে। বৰঞ্চ তেওঁ পুনঃপুনঃ—হাজাৰে আৰু শতকে—নিন্দিত হয়।

Verse 20

निन्दन्तो वैदिकान् मन्त्रान् सर्वभूतपतिं हरम् / अपूजयन् दक्षवाक्यं मोहिता विष्णुमायया

বিষ্ণুমায়াত মোহিত হৈ তেওঁলোকে বৈদিক মন্ত্ৰসমূহক নিন্দা কৰিলে আৰু সৰ্বভূতপতি হৰ (শিৱ)ক পূজা নকৰিলে। দক্ষৰ বাক্য অনুসৰি আৰাধনা ৰোধ কৰিলে।

Verse 21

देवाश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः / नापश्यन् देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতা নিজৰ নিজৰ ভাগৰ বাবে আহিল; কিন্তু নাৰায়ণ হৰি ব্যতীত অন্য কোনো পৰমেশ্বৰ—ঈশান—তেওঁলোকে নেদেখিলে।

Verse 22

हिरण्यगर्भो भगवान् ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / पश्यतामेव सर्वेषां क्षणादन्तरधीयत

হিৰণ্যগৰ্ভ ভগৱান ব্ৰহ্মা, ব্ৰহ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—সকলোৱে চাই থাকোঁতেই এক ক্ষণতে অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 23

अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम् / रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम्

ভগৱান অন্তৰ্হিত হোৱাত দক্ষ নিজেই জগতৰ ৰক্ষক দেৱ—নাৰায়ণ হৰি—ৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 24

प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षो ऽथ निर्भयः / रक्षते भगवान् विष्णुः शरणागतरक्षकः

তাৰ পাছত নিৰ্ভয়ে দক্ষে সেই যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে; কিয়নো শৰণাগত-ৰক্ষক ভগৱান বিষ্ণুৱেই ৰক্ষা কৰে।

Verse 25

पुनः प्राह च तं दक्षं दधीचो भगवानृषिः / संप्रेक्ष्यर्षिगणान् देवान् सर्वान् वै ब्रह्मविद्विषः

তাৰ পাছত ভগৱান ঋষি দধীচিয়ে পুনৰ দক্ষক ক’লে; ঋষিগণ আৰু সকলো দেৱতাক চায়ে ব্রহ্মবিদ্বেষীসকলক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 26

अपूज्यपूजने चैव पूज्यानां चाप्यपूजने / नरः पापमवाप्नोति महद् वै नात्र संशयः

অপূজ্যক পূজা কৰা আৰু পূজ্যসকলক পূজা নকৰা মানুহে মহাপাপ লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 27

असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानना / दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः

য’ত অসৎলোকক প্ৰশ্ৰয় দিয়া হয় আৰু সৎলোকক অপমান কৰা হয়, ত’ত দেৱকৃত ভয়ংকৰ দণ্ড তৎক্ষণাৎ পতিত হয়।

Verse 28

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः / समागतान् ब्राह्मणांस्तान् दक्षसाहाय्यकारिणः

এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰঋষিয়ে ঈশ্বৰবিদ্বেষী—দক্ষৰ সহায় হ’বলৈ সমাগত সেই ব্ৰাহ্মণসকলক—শাপ দিলে।

Verse 29

यस्माद् बहिष्कृता वेदा भवद्भिः परमेश्वरः / विनिन्दितो महादेवः शङ्करो लोकवन्दितः

তোমালোকে বেদ ত্যাগ কৰাৰ বাবে, লোকবন্দিত পৰমেশ্বৰ—মহাদেৱ শংকৰক—নিন্দা কৰিলে।

Verse 30

भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वे ऽपीश्वरविद्विषः / निन्दन्तो ह्यैश्वरं मार्गं कुशास्त्रासक्तमानसाः

তোমালোক সকলেই ত্ৰয়ী-বেদবাহ্য হ’বা; তোমালোক সকলেই ঈশ্বৰবিদ্বেষী হ’বা—কুশাস্ত্ৰাসক্ত মনে প্ৰভুৰ পথক নিন্দা কৰিবা।

Verse 31

मिथ्याधीतसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रलापिनः / प्राप्य घोरं कलियुगं कलिजैः किल पीडिताः

তেওঁলোকৰ আচাৰ মিথ্যা অধ্যয়নে গঢ়া হ’ব, আৰু তেওঁলোকে মিথ্যা ‘জ্ঞান’ৰ প্ৰলাপ কৰিব; ভয়ংকৰ কলিযুগত প্ৰৱেশ কৰি কলিজ দোষ আৰু কলিজ লোকৰ দ্বাৰা পীড়িত হ’ব।

Verse 32

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं गच्छध्वं नरकान् पुनः / भविष्यति हृषीकेशः स्वाश्रितो ऽपि पराङ्मुखः

সমগ্ৰ তপোবল ত্যাগ কৰি তোমালোক পুনৰ নৰকলৈ যাবা; আৰু তোমালোক যাক আশ্ৰয় বুলি কয়, সেই হৃষীকেশো তোমালোকৰ প্ৰতি পৰাঙ্মুখ হ’ব।

Verse 33

एवमुक्त्वा तु विप्रर्षिर्विरराम तपोनिधिः / जगाम मनसा रुद्रमशेषाघविनाशनम्

এইদৰে কৈ তপোনিধি বিপ্ৰৰ্ষি নীৰৱ হ’ল; আৰু মনতে নিঃশেষ পাপনাশক ৰুদ্ৰৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 34

एतस्मिन्नन्तरे देवी महादेवं महेश्वरम् / पतिं पशुपतिं देवं ज्ञात्वैतत् प्राह सर्वदृक्

এই অন্তৰত সৰ্বদৰ্শিনী দেৱীয়ে তেওঁক মহাদেৱ, মহেশ্বৰ, পতি আৰু পশুপতি দেৱ বুলি জানি এই বাক্য ক’লে।

Verse 35

देव्युवाच दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि / विनिन्द्य भवतो भावमात्मानं चापि शङ्कर

দেৱী ক’লে—পূৰ্বজন্মত মোৰ পিতা দক্ষে যজ্ঞ কৰিছিল; হে শংকৰ, তেওঁ তোমাৰ পবিত্ৰ ভাবক আৰু নিজৰ আত্মাকো নিন্দা কৰিছিল।

Verse 36

देवाः सहर्षिभिश्चासंस्तत्र साहाय्यकारिणः / विनाशयाशु तं यज्ञं वरमेकं वृणोम्यहम्

তাত দেৱতাসকল ঋষিসকলৰ সৈতে সহায়ক ৰূপে উপস্থিত আছিল। “সেই যজ্ঞটো শীঘ্ৰে ধ্বংস কৰক; মই এই একেটা বৰেই বাছোঁ।”

Verse 37

एवं विज्ञापितो देव्या देवो देववरः प्रभुः / ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

দেৱীৰ এই নিবেদন শুনি দেৱশ্ৰেষ্ঠ প্ৰভুৱে দক্ষযজ্ঞ ধ্বংস কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে তৎক্ষণাৎ ৰুদ্ৰক সৃজন কৰিলে।

Verse 38

सहस्त्रशीर्षपादं च सहस्त्राक्षं महाभुजम् / सहस्त्रपाणिं दुर्धर्षं युगान्तानलसन्निभम्

তেওঁ সহস্ৰ শিৰ আৰু পদযুক্ত, সহস্ৰ নয়নধাৰী, মহাবাহু; সহস্ৰ হস্তধাৰী, অজেয়, আৰু যুগান্তৰ অগ্নিৰ দৰে জ্বলন্ত।

Verse 39

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शङ्खचक्रगदाधरम् / दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

তেওঁ দঁষ্ট্ৰাৰে ভয়ংকৰ, দৰ্শন কৰাটো দুষ্কৰ; শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণকাৰী; হাতে দণ্ড লৈ মহানাদ কৰা, শাৰ্ঙ্গধনুৰ্ধৰ, আৰু বিভূতিক ভূষণৰূপে ধাৰণ কৰি প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 40

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् / स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृताञ्जलिः

তেওঁ ‘বীৰভদ্ৰ’ নামে খ্যাত হ’ল, দেৱাধিদেৱৰ তেজ-শক্তিৰে সমন্বিত; আৰু জন্মমাত্ৰেই দেৱেশৰ ওচৰলৈ গৈ কৃতাঞ্জলি হৈ ভক্তিভাৱে উপস্থিত হ’ল।

Verse 41

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शिवोस्त्विति / विनिन्द्य मां स यजते गङ्गाद्वारे गणेश्वर

সেয়ে মোক ক’লে—‘শিৱস্বরূপ হৈ দক্ষৰ মখ (যজ্ঞ) বিনাশ কৰ।’ কিন্তু যিয়ে মোক নিন্দা কৰিছিল, সেয়েই গঙ্গাদ্বাৰত পূজা কৰে, হে গণেশ্বৰ!

Verse 42

ततो बन्धुप्रयुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया / वीरभद्रेण दक्षस्य विनाशमगमत् क्रतुः

তাৰ পিছত বন্ধুসকলৰ প্ৰেৰণা মতে প্ৰয়ুক্ত একমাত্ৰ সিংহৰ দ্বাৰাই, বীৰভদ্ৰে যেন লীলামাত্ৰে, দক্ষৰ ক্রতু (যজ্ঞ) বিনাশলৈ নিলে।

Verse 43

मन्युना चोमया सृष्टा भद्रकाली महेश्वरी / तया च सार्धं वृषभं समारुह्य ययौ गणः

ক্ৰোধ আৰু উমাৰ পৰা মহেশ্বৰী ভদ্ৰকালী প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। তেখেতৰ সৈতে গণসমূহ বৃষভত আৰূঢ় হৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 44

अन्ये सहस्त्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता / रोमजा इति विख्यातास्तस्य साहाय्यकारिणः

সেই ধীমানে প্ৰভুৱে আন বহু সহস্ৰ ৰুদ্ৰো সৃষ্টি কৰিলে। তেওঁলোক ‘ৰোমজ’ নামে খ্যাত, তেওঁৰ কাৰ্যত সহায়কাৰী।

Verse 45

शूलशक्तिगदाहस्ताष्टङ्कोपलकरास्तथा / कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

তেওঁলোকৰ হাতত শূল, শক্তি আৰু গদা আছিল; লগতে দণ্ড আৰু শিলাও। কালাগ্নিৰুদ্ৰৰ দৰে দীপ্ত হৈ গর্জনে দহো দিশ মুখৰ কৰিলে।

Verse 46

सर्वे वृषासनारूढाः सभार्याश्चातिभीषणाः / समावृत्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

তেওঁলোক সকলোৱে বৃষভত আৰূঢ়, পত্নীসহ অতি ভয়ংকৰ আছিল। গণশ্ৰেষ্ঠক ঘেৰি তেওঁলোকে দক্ষৰ যজ্ঞলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 47

सर्वे शंप्राप्य तं देशं गङ्गाद्वारमिति श्रुतम् / ददृशुर्यज्ञदेशं तं दक्षस्यामिततेजसः

তেওঁলোক সকলোৱে ‘গঙ্গাদ্বাৰ’ বুলি শ্ৰুত সেই দেশত উপস্থিত হৈ, তাত অমিত তেজস্বী দক্ষৰ যজ্ঞভূমি দেখিলে।

Verse 48

देवाङ्गनासहस्त्राढ्यमप्सरोगीतनादितम् / वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभिनादितम्

সেই দিব্য সভা সহস্ৰ সহস্ৰ দেৱাঙ্গনাৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, অপ্সৰাসকলৰ গীতনাদে মুখৰিত। বীণা আৰু বেণুৰ মধুৰ ধ্বনিয়ে সমৃদ্ধ, আৰু বেদবাক্যৰ গম্ভীৰ পাঠে প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।

Verse 49

दृष्ट्वा सहर्षिभिर्देवैः समासीनं प्रजापतिम् / उवाच भद्रया रुद्रैर्वोरभद्रः स्मयन्निव

ঋষি আৰু দেৱসকলৰ সৈতে সভাত আসীন প্ৰজাপতিক দেখি, ৰুদ্ৰসকলৰ সহিত অহা বীৰভদ্ৰ যেন মৃদু হাঁহিৰে, শুভ কিন্তু দৃঢ় স্থৈৰ্যৰে কথা ক’লে।

Verse 50

वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः / भागाभिलप्सया प्राप्ता भागान् यच्छध्वमीप्सितान्

আমি সকলোৱে অপৰিমেয় তেজস্বী শৰ্ব (শিৱ)ৰ অনুচৰ। নিজৰ প্ৰাপ্য যজ্ঞভাগৰ আকাঙ্ক্ষাৰে আহিছোঁ; আমাৰ অভীষ্ট ভাগসমূহ দান কৰক।

Verse 51

अथ चेत् कस्यचिदियमाज्ञा मुनिसुरोत्तमाः / भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् / तं ब्रूताज्ञापयति यो वेत्स्यामो हि वयं ततः

হে মুনি-দেৱোত্তমসকল, যদি এইটো সঁচাকৈ কাৰোবাৰ আজ্ঞা হয়—‘ভাগ তোমালোকক দিব লাগে, আমাক নহয়’—তেন্তে ক’বা, কোনে এই আদেশ দিয়ে। যাক আমি জানিম, তাৰ পিছত আমি যথোচিতভাৱে কৰিম।

Verse 52

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरः सराः / देवा ऊचुर्यज्ञभागे न च मन्त्रा इति प्रभुम्

গণেশে প্ৰজাপতি সভাৰ সন্মুখত এইদৰে ক’লে, দেৱসকলে প্ৰভুক ক’লে—“যজ্ঞভাগৰ বিষয়ে মন্ত্ৰসমূহে তেনেদৰে অনুমোদন নকৰে।”

Verse 53

मन्त्रा ऊचुः सुरान् यूयं तमोपहतचेतसः / ये नाध्वरस्य राजानं पूजयध्वं महेश्वरम्

মন্ত্ৰসকলে দেৱতাসকলক ক’লে—“হে সুৰগণ, তোমালোকৰ চিত্ত তমসে আঘাতপ্ৰাপ্ত; কিয়নো অধ্বৰ-যজ্ঞৰ ৰাজা মহেশ্বৰক তোমালোক পূজা নকৰা।”

Verse 54

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वभूततनुर्हरः / पूज्यते सर्वयज्ञेषु सर्वाभ्युदसिद्धिदः

ঈশ্বৰ সকলো ভূতৰ অধিপতি; হৰিয়েই সকলো ভূতৰ দেহৰূপে অৱস্থিত। তেওঁ সকলো যজ্ঞত পূজিত, কিয়নো তেওঁ সকলো অভ্যুদয় আৰু সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 55

एवमुक्ता अपीशानं मायया नष्टचेतसः / न मेनिरे ययुर्मन्त्रा देवान् मुक्त्वा स्वमालयम्

এইদৰে কোৱা সত্ত্বেও মায়াই তেওঁলোকৰ চিত্ত নষ্ট কৰিলে; তেওঁলোকে ঈশানক চিনিব নোৱাৰিলে। দেৱতাসকলক ত্যাগ কৰি মন্ত্ৰধাৰীৰা নিজৰ ধামলৈ গ’ল।

Verse 56

ततः स रुद्रो भगवान् सभार्यः सगणेश्वरः / स्पृशन् कराभ्यां ब्रह्मर्षि दधीचं प्राह देवताः

তাৰ পিছত ভগৱান ৰুদ্ৰ পত্নীসহ আৰু গণেশ্বৰসকলৰ সৈতে, দুহাতে ব্ৰহ্মৰ্ষি দধীচিক স্পৰ্শ কৰি দেৱতাসকলক ক’লে।

Verse 57

मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः / यस्मात् प्रसह्य तस्माद् वो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

বলগৰ্বত মত্ত হৈ তোমালোকে মন্ত্ৰক প্ৰমাণ বুলি মানি নল’লা; সেয়ে মই তোমালোকক বলপূৰ্বক দমন কৰি আজি তোমালোকৰ গৰ্ব নাশ কৰিম।

Verse 58

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः / गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

এইদৰে কৈ শিৱগণৰ শ্ৰেষ্ঠজনে সেই যজ্ঞশালাক দগ্ধ কৰিলে; আৰু ক্ৰুদ্ধ গণেশ্বৰসকলে যূপস্তম্ভ উপৰি দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 59

प्रस्तोत्रा सह होत्रा च अश्वं चैव गणेश्वराः / गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गङ्गास्त्रोतसि चिक्षिपुः

তাৰ পাছত ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী গণেশ্বৰসকলে প্ৰস্তোতা আৰু হোতা পুৰোহিতসহ যজ্ঞাশ্বক ধৰি গঙ্গাৰ সোঁতত নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 60

वीरभद्रो ऽपि दीप्तात्मा शक्रस्योद्यच्छतः करम् / व्यष्टम्भयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

তেতিয়া দীপ্তাত্মা বীৰভদ্ৰে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ উঠা হাতখন ৰোধ কৰিলে; আৰু অদীনচিত্তে অন্য দেৱলোকবাসীৰ হাতো তেনেদৰে থামাই দিলে।

Verse 61

भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया / निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवमपातयत्

সিয়ে লীলাভাৱে নখৰ আগভাগত ভগৰ চকু দুটা উপৰি পেলালে; আৰু পাছত মুষ্টিঘাতে পূষণৰ দাঁত ভাঙি তাক তেনেদৰে পেলাই দিলে।

Verse 62

तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया / धर्षयामास बलवान् स्मयमानो गणेश्वरः

তেনেদৰে শক্তিমান গণেশ্বৰে মৃদু হাঁহি মাৰি, লীলাভাৱে পাদৰ বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠে চন্দ্ৰদেৱক দবাই অপমান কৰিলে।

Verse 63

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया / जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वराः

অগ্নিৰ দুটা হাত ছেদন কৰি আৰু লীলাভাৱে তাৰ জিভা উপৰি লৈ, মুনিশ্ৰেষ্ঠ সেই প্ৰভুৱে মুনিসকলৰো মূৰত পদাঘাত কৰিলে।

Verse 64

तथा विष्णुं सहरुडं समायान्तं महाबलः / विव्याध निशेतैर्बाणैः स्तम्भयित्वा सुदर्शनम्

তাৰ পাছত গৰুড়সহ আগবাঢ়ি অহা বিষ্ণুক দেখি, সেই মহাবলীয়ে সুদৰ্শনক স্তম্ভিত কৰি তীক্ষ্ণ বাণেৰে তাঁক বিদ্ধ কৰিলে।

Verse 65

समालोक्य महाबाहुरागत्य गरुडो गणम् / जघान पक्षैः सहसा ननादाम्बुनिधिर्यथा

গণটো দেখি মহাবাহু গৰুড় ধাৱি আহি, হঠাতে পাখিৰে সেই দলক প্ৰহাৰ কৰিলে; সাগৰৰ দৰে গর্জন কৰিলে।

Verse 66

ततः सहस्त्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान् स्वयम् / वैनतेयादभ्यधिकान् गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

তেতিয়া সেই ভদ্ৰজনে নিজে সহস্ৰ সহস্ৰ গৰুড় সৃষ্টি কৰিলে—বৈনতেয়তকৈও অধিক শক্তিমান—আৰু সিহঁতে গৰুড় (বৈনতেয়)ৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।

Verse 67

तान् दृष्ट्वा गरुडो धीमान् पलायत महाजवः / विसृज्य माधवं वेगात् तदद्भुतमिवाभवत्

সিহঁতক দেখি ধীমান গৰুড় মহাবেগে পলাই গ’ল; সেই বেগতে মাধৱক এৰি দিলে, আৰু ঘটনাটো অদ্ভুত যেন লাগিল।

Verse 68

अन्तर्हिते वैनतेये भगवान् पद्मसंभवः / आगत्य वारयामास वीरभद्रं च केशवम्

বৈনতেয় (গৰুড়) অন্তৰ্হিত হোৱাৰ পাছত ভগৱান পদ্মসম্ভৱ (ব্ৰহ্মা) তাত আহি বীৰভদ্ৰ আৰু কেশৱ—দুয়োকে নিবাৰণ কৰিলে।

Verse 69

प्रसादयामास च तं गौरवात् परमेष्ठिनः / संस्तूय भगवानीशः साम्बस्तत्रागमत् स्वयम्

পৰমেষ্ঠিনৰ প্ৰতি গৌৰৱে তেওঁক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে; স্তৱ কৰি শেষত ভগৱান ঈশ—সাম্ব—স্বয়ং তাত আহিল।

Verse 70

वीक्ष्य देवाधिदेवं तं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् / तुष्टाव भगवान् ब्रह्मा दक्षः सर्वे दिवौकसः

সকলো গণেৰে বেষ্টিত দেৱাধিদেৱ সাম্বক দেখি ভগৱান ব্ৰহ্মা, দক্ষ আৰু সকলো দিৱৌকসে তেওঁক স্তৱ কৰিলে।

Verse 71

विशेषात् पार्वतीं देवीमीश्वरार्धशरीरिणीम् / स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

বিশেষকৈ দক্ষে কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰি, ঈশ্বৰৰ অৰ্ধশৰীৰিণী দেৱী পাৰ্বতীক নানাবিধ স্তোত্ৰে স্তৱ কৰিলে।

Verse 72

ततो भगवती देवी प्रहसन्ती महेश्वरम् / प्रसन्नमानसा रुद्रं वचः प्राह घृणानिधिः

তাৰ পাছত কৰুণানিধি ভগৱতী দেৱী মৃদু হাঁহি দি মহেশ্বৰক সম্বোধন কৰি, প্ৰসন্নমনাৰে ৰুদ্ৰলৈ বাক্য ক’লে।

Verse 73

त्वमेव जगतः स्त्रष्टा शासिता चैव रक्षकः / अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौकसः

হে ভগৱান! আপুনিই জগতৰ স্ৰষ্টা, শাসক আৰু ৰক্ষক। দেৱলোকৰ কুশল দক্ষো আপোনাৰ অনুগ্ৰহৰেই আশ্ৰয়ী।

Verse 74

ततः प्रहस्य भगवान् कपर्दे नीललोहितः / उवाच प्रणतान् देवान् प्राचेतसमथो हरः

তেতিয়া হাঁহি মুখে ভগৱান—কপৰ্দী, নীললোহিত, হৰ—প্ৰাচেতসৰ সৈতে, প্ৰণত দেৱসকলক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 75

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् / संपूज्यः सर्वयज्ञेषु न निन्द्यो ऽहं विशेषतः

হে সকলো দেৱতা! এতিয়া যাওক; মই তোমালোকৰ ওপৰত প্ৰসন্ন থাকিম। সকলো যজ্ঞত মোৰ বিধিপূৰ্বক পূজা হওক; বিশেষকৈ মোক নিন্দা নকৰিবা।

Verse 76

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् / त्यक्त्वा लोकैषणामेतां मद्भक्तो भव यत्नतः

আৰু তুমিও, হে দক্ষ! সকলো দিশে ৰক্ষা কৰা মোৰ উপদেশ শুনা—লোকপ্ৰতিষ্ঠাৰ এই লালসা ত্যাগ কৰি যত্নেৰে মোৰ ভক্ত হোৱা।

Verse 77

भविष्यसि गणेशानः कल्पान्ते ऽनुग्रहान्मम / तावत् तिष्ठ ममादेशात् स्वाधिकारेषु निर्वृतः

মোৰ অনুগ্ৰহে কল্পান্তত তুমি গণসকলৰ অধিপতি (গণেশ) হ’বা। তেতিয়ালৈকে মোৰ আদেশে নিজৰ নিযুক্ত অধিকাৰক্ষেত্ৰত শান্ত আৰু সন্তুষ্ট হৈ থাকিবা।

Verse 78

एवमुक्त्वा स भगवान् सपत्नीकः सहानुगः / अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

এইদৰে কৈ সেই ভগৱান পত্নী আৰু অনুচৰসহ, অসীম তেজস্বী দক্ষৰ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 79

अन्तर्हिते महादेवे शङ्करे पद्मसंभवः / व्याजहार स्वयं दक्षमशेषजगतो हितम्

মহাদেৱ শংকৰ অন্তৰ্হিত হোৱাৰ পাছত, পদ্মসম্ভৱ ব্ৰহ্মাই নিজে দક્ષক সমগ্ৰ জগতৰ হিতৰ বাবে উপদেশ দিলে।

Verse 80

ब्रह्मोवाच किं तवापगतो मोहः प्रसन्ने वृषभध्वजे / यदाचष्ट स्वयं देवः पालयैतदतन्द्रितः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে বৃষভধ্বজ! (দেৱ) প্ৰসন্ন হোৱাত তোমাৰ মোহ দূৰ হ’ল নে? দেৱে নিজে যি কৈছে, সেয়া অনুসৰি সি ইয়াক অবিৰত আৰু অপ্রমাদে পালে-ৰক্ষা কৰক।

Verse 81

सर्वेषामेव भूतानां हृद्येष वसतीश्वरः / पश्यन्त्येनं ब्रह्मभूता विद्वांसो वेदवादिनः

সকলো ভূতৰ হৃদয়তে ঈশ্বৰেই বাস কৰে। ব্ৰহ্মভূত জ্ঞানী, বেদবাদী পণ্ডিতসকলে তাঁক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন কৰে।

Verse 82

स आत्मा सर्वभूतानां स बीजं परमा गतिः / स्तूयते वैदिकैर्मन्त्रैर्देवदेवो महेश्वरः

তেওঁেই সকলো ভূতৰ আত্মা; তেওঁেই বীজ আৰু পৰম গতি। দেৱদেৱ মহেশ্বৰক বৈদিক মন্ত্ৰে স্তৱ কৰা হয়।

Verse 83

तमर्चयति यो रुद्रं स्वात्मन्येकं सनातनम् / चेतसा भावयुक्तेन स याति परमं पदम्

যি ভক্তিভাৱযুক্ত চিত্তে নিজৰ আত্মাত এক সনাতন ৰুদ্ৰক আৰাধনা কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 84

तस्मादनादिमध्यान्तं विज्ञाय परमेश्वरम् / कर्मणा मनसा वाचा समाराधय यत्नतः

সেয়ে আদিমধ্যান্তহীন পৰমেশ্বৰক জানি, কৰ্মে, মনে আৰু বাক্যে যত্নসহকাৰে তেওঁৰ আৰাধনা কৰা।

Verse 85

यत्नात् परिहरेशस्य निन्दामात्मविनाशनीम् / भवन्ति सर्वदोषाय निन्दकस्य क्रिया यतः

আত্মবিনাশিনী ঈশৰ নিন্দা যত্নে পৰিহাৰ কৰা; কিয়নো নিন্দকৰ কৰ্মই শেষত সৰ্বদোষৰ কাৰণ হয়।

Verse 86

यस्तवैष महायोगी रक्षको विष्णुरव्ययः / स देवदेवो भगवान् महादेवो न संशयः

যি তোমাৰ ৰক্ষক—অব্যয় মহাযোগী বিষ্ণু—সেইজনেই দেৱদেৱ ভগৱান মহাদেৱ; সন্দেহ নাই।

Verse 87

मन्यन्ते ये जगद्योनिं विभिन्नं विष्णुमीश्वरात् / मोहादवेदनिष्ठत्वात् ते यान्ति नरकं नराः

মোহ আৰু অবিদ্যাৰ নিষ্ঠাৰ বাবে যিসকলে জগতৰ যোনি বিষ্ণুক ঈশ্বৰৰ পৰা পৃথক বুলি ভাবে, সেই নৰাসকল নৰকলৈ যায়।

Verse 88

वेदानुवर्तिनो रुद्रं देवं नारायणं तथा / एकीभावेन पश्यन्ति मुक्तिभाजो भवन्ति ते

যিসকলে বেদমাৰ্গ অনুসৰণ কৰে, তেওঁলোকে ৰুদ্ৰদেৱ আৰু নাৰায়ণক একে তত্ত্বৰূপে দৰ্শন কৰে; তেওঁলোক মোক্ষৰ ভাগী হয়।

Verse 89

यो विष्णुः स स्वयं रुद्रो यो रुद्रः स जनार्दनः / इति मत्वा यजेद् देवं स याति परमां गतिम्

যি বিষ্ণু, সেয়াই ৰুদ্ৰ; আৰু যি ৰুদ্ৰ, সেয়াই জনাৰ্দন—এনে জানি যিয়ে দেৱক পূজে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 90

सृजत्येतज्जगत् सर्वं विष्णुस्तत् पश्यतीश्वरः / इत्थं जगत् सर्वमिदं रुद्रनारायणोद्भवम्

বিষ্ণুৱে এই সমগ্ৰ জগত সৃষ্টি কৰে, আৰু ঈশ্বৰ (ৰুদ্ৰ) তাক দৰ্শন কৰি অধিষ্ঠান কৰে; সেয়ে এই সকলো জগত ৰুদ্ৰ-নাৰায়ণোদ্ভৱ।

Verse 91

तस्मात् त्यक्त्वा हरेर्निन्दां विष्णावपि समाहितः / समाश्रयेन्महादेवं शरण्यं ब्रह्मवादिनाम्

সেয়ে হৰিৰ নিন্দা ত্যাগ কৰি, বিষ্ণুতেও একাগ্ৰচিত্ত হৈ, ব্ৰহ্মবাদীসকলৰ শৰণ্য মহাদেৱৰ শৰণ লোৱা উচিত।

Verse 92

उपश्रुत्याथ वचनं विरिञ्चस्य प्रजापतिः / जगाम शरणं देवं गोपतिं कृत्तिवाससम्

বিৰিঞ্চি (ব্ৰহ্মা)ৰ বচন শুনি প্ৰজাপতি তেতিয়া দেৱ—গোপতি, ভূতগণাধিপতি, কৃত্তিবাস শিৱ—ৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 93

ये ऽन्ये शापाग्निनिर्दग्धा दधीचस्य महर्षयः / द्विषन्तो मोहिता देवं संबभूवुः कलिष्वथ

দধীচিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সেই অন্য মহর্ষিসকল শাপাগ্নিত দগ্ধ হৈ মোহগ্ৰস্ত হ’ল; দেৱক দ্বেষ কৰি পাছত কলিযুগৰ স্বভাৱ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 94

त्यक्त्वा तपोबलं कृत्स्नं विप्राणां कुलसंभवाः / पूर्वसंस्कारमहात्म्याद् ब्रह्मणो वचनादिह

বিপ্ৰ ঋষিকুলত জন্ম লোৱা তেওঁলোকে, পূৰ্ব সংস্কাৰৰ মহিমাত প্ৰেৰিত হৈ আৰু ব্ৰহ্মাৰ বচন মানি, ইয়াত নিজৰ সমগ্ৰ তপোবল ত্যাগ কৰিলে।

Verse 95

मुक्तशापास्ततः सर्वे कल्पान्ते रौरवादिषु / निपात्यमानाः कालेन संप्राप्यादित्यवर्चसम् / ब्रह्माणं जगतामीशमनुज्ञाताः स्वयंभुवा

তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে শাপমুক্ত হৈ, কল্পান্তত কালে ৰৌৰৱ আদি নৰকলৈ নিক্ষিপ্ত কৰিলেও, আদিত্যসম দীপ্তি লাভ কৰি, স্বয়ম্ভূৰ অনুমতিত জগতৰ ঈশ্বৰ ব্ৰহ্মাক প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 96

समाराध्य तपोयोगादीशानं त्रिदशाधिपम् / भविष्यन्ति यथा पूर्वं शङ्करस्य प्रसादतः

তপ আৰু যোগৰ অধিপতি, দেৱগণৰ অধিপতি ঈশান (শিৱ)ক যথাবিধি আৰাধনা কৰি, শংকৰৰ প্ৰসাদত তেওঁলোক পূৰ্বৰ দৰে হ’ব।

Verse 97

एतद् वः कथितं सर्वं दक्षयज्ञनिषूदनम् / शृणुध्वं दक्षपुत्रीणां सर्वासां चैव संततिम्

দক্ষযজ্ঞনাশৰ এই সকলো কথা তোমালোকক ক’লোঁ; এতিয়া দক্ষৰ সকলো কন্যাৰ সন্ততি—বংশপৰম্পৰা—শুনা।