Adhyaya 21
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents (Pitāmaha-gṛha-gamana)
এই অধ্যায়টো আগৰ শ্ৰাদ্ধ-কল্পৰ উপসংহাৰ-চিহ্নৰ পাছতেই আৰম্ভ হৈ বিধি-নির্দেশৰ পৰা আঁতৰি বশিষ্ঠে ৰজাক কোৱা দৃষ্টান্ত-কথালৈ গতি কৰে। বেদ-বেদাঙ্গত নিপুণ, ধৰ্মধাৰক ৰাম বহু বছৰ নিয়মিত শুশ্ৰূষাৰে পিতৃ-মাতৃৰ সেৱা কৰি দৈনন্দিন সদাচাৰে তেওঁলোকৰ স্নেহ লাভ কৰে। তাৰ পাছত বাৰে বাৰে নিমন্ত্ৰণ আৰু পিতামহীৰ দৰ্শন-আকাংক্ষাৰ বাবে তেওঁ পিতামহ-গৃহলৈ যোৱাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। কৃতাঞ্জলি হৈ বিনয়ে অনুমতি বিচাৰিলে পিতৃ-মাতৃ ভাৱবিহ্বল হৈ আশীৰ্বাদ দিয়ে—বৃদ্ধসকলক যথাযথ সেৱা কৰিবা, উপযুক্ত সময় থাকিবা, আৰু কুশলে ঘূৰি আহিবা। এই অধ্যায়ে পিতৃভক্তি, প্ৰজন্মগত ধাৰাবাহিকতা আৰু বংশ-সংচাৰৰ সামাজিক-আচাৰভিত্তি কাহিনীৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত বায়ুপ্ৰোক্ত ‘শ্ৰাদ্ধকল্প’ নামৰ বিংশতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। বসিষ্ঠ ক’লে—হে ৰাজন, এইদৰে প্ৰৱৰ্তমান অমিত তেজস্বী মহাত্মা জমদগ্নিৰ কিছুমান বছৰ অতিবাহিত হ’ল।
Verse 2
रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः
হে নৃপশাৰ্দূল, ৰামো ধৰ্মধাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আছিল; তেওঁ বেদ-বেদাঙ্গৰ তত্ত্বজ্ঞ আৰু সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ আছিল।
Verse 3
पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्
বিনীতচিত্ত মহামতিয়ে পিতৃ-মাতৃৰ শুশ্ৰূষা কৰিলে আৰু নিজৰ সৎকৰ্মে প্ৰতিদিনে তেওঁলোকৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 4
इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः
হে নৃপ! এইদৰে চলি থাকোঁতে কিছুমান বছৰ পাৰ হ’ল; মতিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামে পিতৃ-মাতৃৰ শুশ্ৰূষাতেই কাল কটালে।
Verse 5
स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः
হে ৰাজন! সেই মহাতেজস্বী এদিন পিতামহৰ গুহালৈ যাবলৈ স্থিৰ কৰিলে; আৰু দৈৱেও তেওঁক তাতেই নিয়োজিত কৰিলে।
Verse 6
निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः
ভৃগুকুলৰ শ্ৰেষ্ঠই পিতৃৰ চৰণত মস্তক নত কৰি, কৰজোড়ে, বিনয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 7
कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः
হে তাত! মই এতিয়া মাতৃক আৰু আপোনাক এটা কথা নিবেদন কৰিব বিচাৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি তাক শুনিবলৈ যোগ্য বুলি ভাবিব।
Verse 8
पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया
মই বহুদিন ধৰি পিতামহক দৰ্শন কৰিবলৈ উৎকণ্ঠিত আছিলোঁ; সেয়ে এতিয়া বামনৰ অনুমতিত তেওঁৰ সান্নিধ্যলৈ যাম।
Verse 9
आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्
হে তাত, পিতামহী আনন্দিত হৈ মোৰ দৰ্শন কামনা কৰি উৎকণ্ঠাৰে মোক বহুবার আহ্বান কৰিছে।
Verse 10
पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत
পিতৃসকল আৰু পিতামহৰো মোৰ দৰ্শন প্ৰিয়; সেয়ে তেওঁ মোক তেওঁৰ সান্নিধ্যলৈ যাবলৈ অনুমতি দিলে।
Verse 11
वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः
বসিষ্ঠ ক’লে—তাৰ উৎকণ্ঠিত বাক্য শুনি তেওঁলোক দুয়ো মহা হর্ষে ভৰি উঠিল আৰু চকুত অশ্ৰু ভৰি আহিল।
Verse 12
तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः
সেই মহাভাগ্যবানক আলিঙ্গন কৰি, সাদৰে তেওঁৰ মূৰ ঘ্ৰাণ কৰি, আশীৰ্বাদসহ অভিনন্দন জনাই, হে তাত, তেওঁলোক দুয়ো এইদৰে ক’লে।
Verse 13
पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च
হে বৎস, তুমি সুখে পিতামহৰ গৃহলৈ যোৱা; পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহৰ দৰ্শন আৰু প্ৰীতিৰ বাবে।
Verse 14
तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे
তাত গৈ বিধিমতে তেওঁলোকৰ সেৱাত নিবিষ্ট হোৱা; হে বৎস, তেওঁলোকৰ প্ৰীতিৰ বাবে কিছুদিন সেই গৃহতে থাক।
Verse 15
स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया
তেওঁলোকৰ ওচৰত বেছি দিন নাথাকি পুনৰ উভতি আহা; হে মহাভাগ, তোমাক দেখা ইচ্ছাৰে ক্ষেমেৰে ইয়ালৈ আহা।
Verse 16
क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि
পুত্ৰদৰ্শন নোহোৱাকৈ আমি অর্ধক্ষণো থাকিব নোৱাৰোঁ; সেয়ে পিতামহৰ গৃহত দীঘলীয়া সময় থাকাটো তোমাৰ উচিত নহয়।
Verse 17
तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया
তেওঁলোকৰ আজ্ঞাৰে, হে পুত্ৰ, প্ৰপিতামহৰ সান্নিধ্যলৈও যোৱা; কিন্তু ক্ৰমে অনুমতি লৈ সোনকালে উভতি আহা।
Verse 18
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः
বসিষ্ঠ ক’লে—এনেদৰে কোৱা শুনি সেই মহামতি তেওঁলোকক প্ৰদক্ষিণ কৰি প্ৰণাম কৰিলে; পিতৃ-মাতৃৰ অনুমতি লৈ পাছত পিতামহৰ গৃহলৈ গ’ল।
Verse 19
स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्
তাৰ পাছত ৰাম ভৃগুবংশশ্ৰেষ্ঠ মহাত্মা ঋচীকৰ ওচৰলৈ গৈ, মুনিশিষ্যৰে শোভিত আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 20
स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्
সেই আশ্ৰম চাৰিওফালে বিপুল স্বাধ্যায়ঘোষে প্ৰতিধ্বনিত; বৈৰ শমিত, সত্ত্বসমৃদ্ধ আৰু সকলো জীৱৰ মনোহৰ আছিল।
Verse 21
स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः
হে ৰাজেন্দ্ৰ! সি ৰম্য আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰি আসনত বহা ঋচীকক দেখিলে; আৰু তেওঁৰ আগত নিজৰ পিতামহকো উপস্থিত দেখিলে।
Verse 22
जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्
তেওঁ তপস্যাৰে দীপ্তিমান আছিল, যেন যজ্ঞবেদীত স্থিত অগ্নি; সত্যৱতীয়ে তেওঁক তেনেদৰে উপাসনা কৰিছিল, যেন অধ্বৰত দক্ষিণাৰ সন্মান কৰা হয়।
Verse 23
स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ
নিজৰ ওচৰলৈ আহি থকা ৰামক দেখি, আগতে কেৱল আজ্ঞা অনুসাৰে দৰ্শন কৰা সেই দুজন ৰাজপুৰুষে বহুক্ষণ ধৰি তেওঁক চাই মনতে বিচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 24
को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च
এইজন কোন—তপস্যাৰ পুঞ্জ, সকলো লক্ষণে পূজ্য? বালক হ’লেও তেওঁ বলৱান যেন দীপ্ত; তেওঁৰ গাম্ভীৰ্য আৰু বিনয়ো আশ্চৰ্যজনক।
Verse 25
एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः
তেওঁলোকে দুয়ো হর্ষ আৰু হৃদয়ৰ কৌতূহলত এনেদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতেই, বিনয়যুক্ত ৰাম ধীৰে ধীৰে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 26
स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्
বুদ্ধিমান ৰামে আনন্দসহ পিতৃ-মাতৃৰ আগত নিজৰ নাম আৰু গোত্ৰ ক’লে; তাৰ পিছত মূৰ্ধ্নাৰে তেওঁলোকৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰি, দুহাত জোৰ কৰি প্ৰণাম জনালে।
Verse 27
ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि
তাৰ পিছত প্ৰীতচিত্ত সেই দুয়োজনে সেই শ্ৰেষ্ঠজনক উঠাই দি, উভয়ে পৃথক পৃথক আশীৰ্বাদবচনে তেওঁক অভিনন্দন জনালে।
Verse 28
तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः
তেওঁক আলিঙ্গন কৰি কোলাত তুলি, হৰ্ষাশ্ৰুত ভিজা চকুৰে দুয়োজনে তেওঁৰ মুখ-পদ্মলৈ চাই পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 29
ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा
তাৰ পাছত সুখে বহি থকা নিজৰ বংশৰ উদ্ধাৰকজনক, সেই দম্পতী দুয়োজনে তেতিয়া কুশল-ক্ষেম সুধিলে।
Verse 30
पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्
বৎস, তোমাৰ পিতামাতৃ কুশলে আছেনে? আৰু তোমাৰ ভাতৃসকলো? আৰু ক’বা, তোমাৰ জীৱিকা কি কষ্ট নোহোৱাকৈ চলি আছে?
Verse 31
समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्
তাৰ পাছত, হে ৰাজন, যি দৰে ঘটিছিল সেইদৰে সকলো কথা দুয়োজনক ক’লে; আৰু পিতামাতৃ আৰু ভাতৃসকলৰ আচৰণো তেনেদৰেই বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 32
एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने
হে মহাৰাজ, এইদৰে তেওঁলোক দুয়োৰ সৎপ্ৰীতি-জনিত গুণত সন্তুষ্ট হৈ ৰাম পিতৃ আৰু পিতামহৰ নিবাসত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 33
स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः
সেইজনাই সকলো ভূতৰ মন আৰু নয়নক আনন্দ দিয়া; কিছুমান মাহ তাতেই থাকি তেওঁলোকৰ শুশ্ৰূষাত পৰায়ণ হ’ল।
Verse 34
अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्
তাৰ পাছত, হে ৰাজন, সেই দুজনৰ অনুমতি লৈ মহামনা ভৃগুশ্ৰেষ্ঠ পিতামহ-গুৰুৰ আশ্ৰয়-আশ্ৰমলৈ যাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 35
स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति
সেই দুজনৰ স্নেহভৰা আশীৰ্বাদে অভিনন্দিত হৈ, তেওঁলোকে দেখুওৱা পথেদি বৌৰ্ব-আশ্ৰমলৈ গ’ল।
Verse 36
तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः
মহাতপস্বীয়ে বিধিমতে তেওঁক আৰু চ্যবনক প্ৰণাম কৰি, তেওঁলোকৰ আজ্ঞা পাই আনন্দসহ ভৃগুৰ আশ্ৰমলৈ ৰাওনা হ’ল।
Verse 37
स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्
সেইজনাই মুনিমুখ্য ভৃগুৰ আশ্ৰম-মণ্ডললৈ গৈ দেখিলে, সেয়া শান্তচিত্ত মুনিসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে ঘেৰাও কৰা।
Verse 38
सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः
মসৃণ আৰু শীতল ছাঁ দিয়া, সকলো ঋতুৰ গুণেৰে সমৃদ্ধ, ফল-ফুলে ভৰা গছ-গছনিয়ে ঘেৰাও কৰা সেই বনভূমি অতি প্ৰীতিদায়ক আছিল।
Verse 39
नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्
মন আৰু কৰ্ণক সুখ দিয়া নানাবিধ খগকুলৰ কলৰৱে আৰু বিভিন্ন ব্ৰহ্মঘোষে সেই স্থান সৰ্বত্ৰ প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।
Verse 40
समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा
মন্ত্ৰসহ আহুতি দি কৰা হোমৰ পৰা উঠা ধোঁৱাৰ সুগন্ধ সৰ্বত্ৰ বিয়পি, বনান্তৰত বিসৰ্পিত হৈ সকলো পাপসমূহ দূৰ কৰিছিল।
Verse 41
समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः
হে ৰাজন! সমিধা আৰু কুশ বহন কৰা, দণ্ড-মেখলা আৰু অজিনে ভূষিত মনোৰম মুনিকুমাৰসকলে সেই বনভূমি চাৰিওফালে শোভিত কৰিছিল।
Verse 42
प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः
ফুল আৰু জলেৰে ভৰা পাত্ৰ হাতত লৈ মুনিকন্যাসকলে ইফালে-সিফালে বিচৰণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সেই স্থান ভিতৰতো শোভিত হৈছিল।
Verse 43
सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्
পোৱালিসহ হৰিণীৰ নিৰ্ভয়, বিশ্বাসে নিৰাশঙ্ক দলে দলে, কুটীৰৰ আঙিনালৈকে বিস্তৃত গছৰ ছাঁত সেই স্থান শোভিত হৈছিল।
Verse 44
रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः
জাবৰ চবাই থকা পশুদল স্নেহস্পৰ্শৰ সাক্ষী হৈ, মধুৰ স্বৰৰ কেকী ময়ূৰে তাণ্ডৱ আৰম্ভ কৰি আশ্ৰমক মনোহৰ কৰিলে।
Verse 45
प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः
ওচৰৰ মৃগৰ শব্দে মুখৰ, ছিটাই থকা ধান্যকণাৰে ভৰা সেই অঞ্চল, আৰু ৰ’দ-ছাঁ নলাগি শুকাই থকা নীবারৰ স্তূপেৰে সজ্জিত আছিল।
Verse 46
हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्
সময়মতে হোমাগ্নিত আহুতি দিয়া হৈছিল, অতিথিসমূহ পূজিত হৈছিল; ছন্দসমূহৰ ধাৰা অনুশীলিত হৈছিল, আৰু গমন-আগমনৰ কথা চিন্তা কৰা হৈছিল।
Verse 47
पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्
সমস্ত স্মাৰ্ত বিধিৰ পাঠ চলিছিল, শ্রৌত অৰ্থৰ বিচাৰ-বিবেচনা হৈছিল; পিতৃ আৰু দেৱপূজা আৰম্ভ আছিল—সেই সকলো সত্তাৰ মন হৰণ কৰিছিল।
Verse 48
तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्
সেই আশ্ৰম তপস্বীৰে ভৰপূৰ, দেৱপুৰুষে সেৱিত; তপ বৃদ্ধি কৰা পুণ্যস্থান, সকলো প্ৰাণীৰ সুখৰ আশ্ৰয়।
Verse 49
तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्
সেই স্থান তপোধন মুনিসকলক আনন্দ দিয়া, যেন আন এক ব্রহ্মলোক; ফুলৰ সৌৰভত ঘূৰি ফুৰা মৌমাখিৰ গুঞ্জনে মুখৰিত আছিল।
Verse 50
सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्
চাৰিওফালে বোৱা নানা বতাহে শীতল হোৱা, এনে গুণেৰে সমৃদ্ধ সেই উত্তম আশ্ৰম দেখি (তেওঁ আগবাঢ়িল)।
Verse 51
प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्
বিনীতচিত্ত ৰাম, যেন পুণ্যৱান দেৱালয়ত প্ৰৱেশ কৰে, তেনেকৈ আশ্ৰম-চৌহদত সোমাই নিজৰ প্ৰপিতামহৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 52
ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्
হে ৰাজন! ৰামে দেখিলে—চাৰিওফালে শত শিষ্যৰে আৱৃত মুনি, ব্যাখ্যান-বেদীৰ মাজত কুশাসনত উপবিষ্ট; শুভ্ৰ দাড়ি, জটা, কুশকূৰ্চ আৰু ব্ৰহ্মসূত্ৰে শোভিত।
Verse 53
वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना
তেওঁ সোঁ উৰুৰ ওপৰত বহি, বাঁও জঙ্ঘাৰে হাঁটু স্থিৰ কৰি ৰাখিছিল।
Verse 54
योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्
যোগপট্টে দেহ বেঁধা সেই ঋষিশ্ৰেষ্ঠক দেখা গ’ল; তেওঁৰ বাঁও হাত ব্যাখ্যান-মুদ্রাত পদ্মৰ দৰে শোভিত।
Verse 55
योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्
যোগপট্টৰ ওপৰত থোৱা দীপ্ত বাঁও হাতসহ তেওঁ আৰণ্যক-বাক্যৰ সূক্ষ্ম তত্ত্বাৰ্থ-সংহতি সম্যকভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল।
Verse 56
विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः
মুনিমুখ্যসকলক অৰ্থ উন্মোচন কৰি শুনাই থকা তপোনিধি সেই মহাত্মাক পিতাৰ পিতামহ ৰূপে দেখি ৰামে চিনিলে।
Verse 57
शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः
হে মহাৰাজ, ৰাম ধীৰে ধীৰে ওচৰলৈ আহিল। তেওঁ অহা দেখি উপস্থিতসকল তেওঁৰ প্ৰভাৱত অভিভূত হ’ল।
Verse 58
शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः
হে নৃপ! সকলো মুনি দূৰৰ পৰাই সন্দেহত পৰিল; তেতিয়া অমেয়াত্মা ভৃগু তেওঁলোকৰ আগমনত সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 59
निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः
হে পাৰ্থিৱ! তেওঁ অন্য কথাবাৰ্তা থমাই তাক চাই থাকিল; ৰামো বিনয়ে নত মুখে তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 60
अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः
উপেন্দ্ৰে যেনেকৈ বেধসক বন্দনা কৰে, তেনেকৈ ৰামে ন্যায়মতে তাক প্ৰণাম কৰিলে; বিধিমতে অভিবাদন কৰি বিনয়ে খ্যাতিও লাভ কৰিলে।
Verse 61
तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः
ৰামে বয়স অনুসাৰে সেই মুনিসকলক সন্মান কৰিলে; আৰু তেওঁলোকে সকলোৱে আনন্দসহ আশীৰ্বাদ দি তাক বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 62
उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्
মেধাৱী ৰাম তেওঁলোকৰ অনুমতিত ভূমিত বহিল; তাৰ পিছত বহা ৰামক আশীৰ্বাদে অভিনন্দিত কৰা হ’ল।
Verse 63
पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्
তাক দেখি ভৃগুৱে তেতিয়া মঙ্গল-কুশল সুধিলে— “বৎস, তুমি কুশল নে? আৰু পিতা-মাতা দুয়ো নিৰাময় নে?”
Verse 64
भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्
“তোমাৰ পিতা-মাতা আৰু ভ্ৰাতৃসকলৰো কুশল নে? তেন্তে আজি তুমি কিহেতু মোৰ সন্নিধিলৈ আহিছা?”
Verse 65
केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः
“কোনোবাই তোমাক আদেশ দি পঠাইছে নে, নে তুমি নিজেই আহিছা?” তেতিয়া ৰামে ন্যায়মতে সকলো কথা একো নাছাড়ি ক’লে।
Verse 66
कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्
সেই মহাত্মাই যি সুধিছিল, তেতিয়া ৰামে পিতা-মাতাৰ বৃত্তান্ত আৰু মহাত্মা ভ্ৰাতৃসকলৰ কথাও ক’লে।
Verse 67
पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा
হে নৃপ! পিতা-মাতাৰ কুশল, তেওঁলোকৰ দৰ্শন, আৰু আন সকলো কথাও ৰামে ভৃগুক বিনয়ে আনন্দে জনালে।
Verse 68
न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्
তেওঁ ন্যায়মতে নিজৰ মনৰ অভিপ্ৰায় নিবেদন কৰিলে। হে ৰাজন, ৰামে কোৱা এই সকলো কথা শুনি।
Verse 69
तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः
তাক বিশেষভাৱে দেখি ভৃগু প্ৰসন্ন হৈ অভিনন্দন কৰিলে। এইদৰে উৎকৃষ্ট কৰ্মেৰে তেওঁৰ প্ৰিয় সাধন কৰি থাকিল।
Verse 70
तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः
হে নৃপ, সেই আশ্ৰমত ৰাম কিছুমান দিন থাকিল। তাৰ পাছত কেতিয়াবা একান্তত মুনিবৰশ্ৰেষ্ঠে ৰামক (আহ্বান কৰিলে)।
Verse 71
वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः
হে ৰাজন, উপহ্বৰত ‘বৎস, আহা’ বুলি তেওঁ তাক মাতিলে। সি ওচৰলৈ গৈ আসীনজনক প্ৰণাম কৰি হাত জোৰ কৰি থিয় হ’ল।
Verse 72
तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः
ৰাম অতি প্ৰসন্ন অন্তৰাত্মাৰে তেওঁৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তেতিয়া প্ৰীতচিত্ত ভৃগুৱে আশীৰ্বচনেৰে তেওঁক অভিনন্দন কৰিলে।
Verse 73
प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्
তেওঁ সাদৰে নিৰ্ভয় ৰামক চাই ক’লে— বৎস, মোৰ বাক্য শুনা; যি মই এতিয়া তোমাক ক’ম।
Verse 74
हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्
সকলো লোকৰ হিতৰ বাবে, আৰু তোমাৰ লগতে আমাৰ মঙ্গলৰ বাবে— পুত্ৰ, মোৰ আদেশে হিমৱন্ত মহাগিৰিলৈ যোৱা।
Verse 75
अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्
এতিয়াই এই আশ্ৰমৰ পৰা তপস্যাৰ বাবে মন দৃঢ় কৰি ওলাই যোৱা; মহাভাগ, তাত গৈ শুভ আশ্ৰম-বাসৰ ব্যৱস্থা কৰা।
Verse 76
आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्
তপস্যা আৰু নিয়মে মহাদেৱক আৰাধনা কৰা; দীৰ্ঘকাল অনন্য ভক্তিৰে তেওঁৰ প্ৰীতি লাভ কৰা।
Verse 77
श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः
তুমি মহৎ শ্ৰেয় লাভ কৰিবা; ইয়াত সন্দেহ নকৰিবা। তোমাৰ তীব্ৰ ভক্তিত শংকৰ শীঘ্ৰে প্ৰসন্ন হয়।
Verse 78
करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले
ভক্তৱৎসল জগন্নাথ শংকৰ সন্তুষ্ট হ’লে, তুমি মনত যি যি ইচ্ছা কৰা, সেয়া সকলো তোমাৰ বাবে সম্পন্ন কৰিব।
Verse 79
अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्
হে বণু-পুত্ৰ! তুমি ইচ্ছামতে সমগ্ৰ অস্ত্ৰসমূহ গ্ৰহণ কৰা; দেৱতাসকলৰ হিতাৰ্থে তোমাৰ দ্বাৰা অতি দুঃসাধ্য কৰ্ম কৰিব লাগিব।
Verse 80
विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्
বহু ধৰণে শস্ত্ৰেৰে সাধ্য অধিক মহান কৰ্ম আছে; সেয়ে তুমি দেৱদেৱেশ শংকৰক সম্যক আৰাধনা কৰা।
Verse 81
भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि
পৰম ভক্তিৰে যুক্ত হ’লে, তেতিয়া তুমি তোমাৰ অভীষ্ট লাভ কৰিবা।
Frequently Asked Questions
The narrative centers on Jamadagni’s household and Rāma’s position within a Bhrgu-linked familial setting (bhṛgupuṅgava), highlighting intergenerational continuity through parents, paternal grandparents (pitāmaha/pitāmahī), and the ethics of lineage maintenance.
No. The sampled portion is ethical-narrative and rite-adjacent: it focuses on filial service, permission protocols, and family movement (visiting elders), rather than bhuvana-kośa descriptions or planetary distances.
No. The content shown is not Lalitopākhyāna/Śākta-yantra material; it is a dharma-illustrative family narrative following a śrāddha-related transition, with no explicit mantra/vidyā/yantra exposition in the provided verses.