Shloka 6
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः
Transliteration
nipīḍya śirasā pitroścaraṇau bhṛgupuṅgavaḥ / uvāca prāñjalirbhūtavā sapraśrayamidaṃ vacaḥ
Translation
ভৃগুকুলৰ শ্ৰেষ্ঠই পিতৃৰ চৰণত মস্তক নত কৰি, কৰজোড়ে, বিনয়ে এই বাক্য ক’লে।
Word by Word
निपीड्यhaving pressed/bowed down
निपीड्य:
पूर्वक्रिया (having done)
TypeVerb
Rootनि + पीड् (धातु) → निपीड्य (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया (prior action)
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
पित्रोःof (his) two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग (Masculine)
चरणौ(their) two feet
चरणौ:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग (Masculine)
भृगुपुङ्गवःthe foremost of the Bhṛgus
भृगुपुङ्गवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
प्राञ्जलिःwith joined palms
प्राञ्जलिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वक्रिया (having become)
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भूत्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया (prior action)
सप्रश्रयम्with humility/respect
सप्रश्रयम्:
विशेषण (qualifier of speech)
TypeAdjective
Rootस + प्रश्रय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (उपपद/सह-समास); द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) (वचः इति विशेषण)
इदम्this
इदम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter) (वचः इति विशेषण)
वचःspeech, words
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)