Adhyaya 223
Adhyaya 223 — Rājadharmāḥ (Royal Duties: Inner Palace Governance, Trivarga Protection, Courtly Conduct, and Aromatic/Hygienic Sciences)
এই অধ্যায়ত ৰাজধৰ্মক ‘অন্তঃপুৰ-চিন্তা’লৈ বিস্তাৰ কৰি অন্তঃপুৰৰ শাসন-ব্যৱস্থা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কাম—এই ত্ৰয়ী পুৰুষাৰ্থ পৰস্পৰ-ৰক্ষা আৰু যথোচিত সেৱা-ব্যৱস্থাৰে সুৰক্ষিত থাকে বুলি কোৱা হৈছে। ত্ৰিবৰ্গক বৃক্ষ-উপমাৰে দেখুওৱা হৈছে—ধৰ্ম মূল, অৰ্থ শাখা, আৰু কৰ্মফল ফল; এই বৃক্ষ ৰক্ষা কৰিলে ন্যায্য ফলভাগ লাভ হয়। তাৰ পাছত আহাৰ, নিদ্ৰা আৰু মৈথুনত সংযম, লগতে অন্তঃপুৰ-সম্পৰ্কত স্নেহ/বৈৰাগ্য, লাজ বা ভ্ৰষ্টতাৰ লক্ষণ চিনাক্ত কৰি কলহ আৰু ষড়যন্ত্ৰ ৰোধৰ নীতি দিয়া হৈছে। উত্তৰাংশত অষ্টবিধ ‘অন্তঃপুৰ-বিজ্ঞান’—শৌচ, আচমন, বিৰেচন, মৰ্দন/ভাবনা, পাক, উত্তেজন, ধূপন আৰু সুগন্ধিকৰণ—উপস্থাপিত। ধূপদ্ৰব্য, স্নান-সুগন্ধি, সুগন্ধিত তেল, মুখবাস, গুটি/বটি প্ৰস্তুতি আৰু স্বাস্থ্যবিধিৰ তালিকা আছে। শেষত ৰজাক বিশ্বাস আৰু ৰাত্ৰিচৰ্যাত সাৱধানতা তথা সুৰক্ষাক ধৰ্মসম্মত ৰাজশাসনৰ অংগ বুলি জোৰ দিয়া হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच वक्ष्ये ऽन्तःपुरचिन्तां च धर्माद्याः पुरुषार्थकाः अन्योन्यरक्षया तेषां सेवा कार्या स्त्रिया नृपैः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত “ৰাজধৰ্ম” নামৰ দ্বিশত দ্বাবিংশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া “ৰাজধৰ্মাঃ” বিষয়ক দ্বিশত ত্ৰয়োবিংশতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। পুষ্কৰে ক’লে—মই অন্তঃপুৰ (ৰাজগৃহ) পৰিচালনাৰ কথাও ক’ম। ধৰ্ম আদি পুৰুষাৰ্থ ৰক্ষা কৰিব লাগে; সেয়ে পাৰস্পৰিক ৰক্ষাৰ দ্বাৰা ৰজাসকলে অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলৰ যথোচিত সেৱা আৰু পৰিপালন কৰিব লাগে।
Verse 2
मासेनैकेनेति छ , ज च धर्ममूलो ऽर्थविटपस् तथा कर्मफलो महान् त्रिवर्गपादपस्तत्र रक्षया फलभागं भवेत्
ধৰ্ম তাৰ মূল, অৰ্থ তাৰ ডাল-পাত, আৰু কৰ্মফলেই তাৰ মহান ফল। ই ত্ৰিবৰ্গৰ বৃক্ষ; ইয়াক ৰক্ষা কৰিলে ফলৰ অংশ লাভ হয়।
Verse 3
कामाधीनाः स्त्रियो राम तदर्थं रत्नसङ्ग्रहः सेव्यास्ता नातिसेव्याश् च भूभुजा विषयैषिणा
হে ৰাম! নাৰীসকল কামাধীন; তেওঁলোকৰ নিমিত্তে ৰত্ন সঞ্চয় কৰা হয়। বিষয়ভোগ ইচ্ছুক ৰজাই তেওঁলোকৰ সৈতে সহবাস কৰিব পাৰে, কিন্তু অতিমাত্ৰা আসক্ত হ’ব নালাগে।
Verse 4
आहारो मैथुनन्निद्रा सेव्या नाति हि रुग् भवेत् मञ्चाधिकारे कर्तव्याः स्त्रियः सेव्याः स्वरामिकाः
আহাৰ, মৈথুন আৰু নিদ্ৰা—এইবোৰ আচৰণীয়, কিন্তু অতিমাত্ৰা নহয়; কিয়নো অতিতেই ৰোগ হয়। শয্যা আৰু পৰিস্থিতিৰ মৰ্যাদা ৰাখি, নিজৰ অনুকূল আৰু প্ৰিয় নাৰীসকলৰ সৈতে সহবাস কৰা উচিত।
Verse 5
दुष्टान्याचरते या तु नाबिनन्दति तत्कथां ऐक्यं द्विषद्भिर्व्रजति गर्वं वहति चोद्धता
যি নাৰী দুষ্কৰ্ম কৰে, সেই (ধৰ্মময়) কথাত আনন্দ নাপায়, দ্বেষীসকলৰ সৈতে একতা কৰে আৰু উদ্ধত হৈ অহংকাৰ বহন কৰে—তাক দুষিত স্বভাৱৰ বুলি জানিব লাগে।
Verse 6
चुम्बिता मार्ष्टि वदनं दत्तन्न बहु मन्यते स्वपित्यादौ प्रसुप्तापि तथा पश्चाद्विबुध्यते
চুম্বিত হ’লে তাই মুখ মচে; দিয়া আহাৰো বেছি মূল্য নধৰে। প্ৰথমে শুই থকা যেন লাগে, পাছত জাগি উঠি সাৱধান হয়।
Verse 7
स्पृष्टा धुनोति गात्राणि गात्रञ्च विरुणद्धि या ईषच्छृणोति वाक्यानि प्रियाण्यपि पराङ्मुखी
স্পৰ্শ কৰিলে তাই অঙ্গ ঝাৰি পেলায় আৰু দেহ আঁতৰাই লয়। প্ৰিয়জনৰ মধুৰ বাক্যো তাই আধাখিনি শুনে, মুখ ঘূৰাই থাকে।
Verse 8
न पश्यत्यग्रदत्तन्तु जघनञ्च निगूहति दृष्टे विवर्णवदना मित्रेष्वथ पराङ्मुखी
আগত দিয়া থোৱা বস্তু তাই নাচায়; আৰু নিজৰ নিতম্ব ঢাকি ৰাখে। চোৱা হ’লে মুখ বিবৰ্ণ হয়, আৰু বন্ধুসমূহৰ মাজতো মুখ ঘূৰাই থাকে।
Verse 9
तत्कामितासु च स्त्रीसु मध्यस्थेव च लक्ष्यते ज्ञातमण्डनकालापि न करोति च मण्डनं
যি নাৰীক সি কামনা কৰে, তেওঁলোকৰ মাজতো সি যেন নিৰ্লিপ্ত মধ্যস্থৰ দৰে দেখা যায়। সাজ-সজ্জাৰ উপযুক্ত সময় জানিও সি নিজকে অলংকৃত নকৰে।
Verse 10
या सा विरक्ता तान्त्यक्त्वा सानुरागां स्त्रियम्भजेत् दृष्ट्वैव हृष्टा भवति वीक्षिते च पराङ्मुखी
যি নাৰী বিরক্ত হৈ পৰিছে, তাক ত্যাগ কৰি স্নেহ-অনুৰাগ থকা নাৰীৰ সঙ্গ লোৱা উচিত। অনুৰাগিণী প্ৰিয়ক দেখামাত্ৰে আনন্দিত হয়; কিন্তু সিধাকৈ চালে লাজত মুখ ঘূৰাই লয়।
Verse 11
कामाधरा इति घ , ञ च लज्जाधिकारे इति ख , छ च सुवासिका इति क द्विष्टान्याचक्षते इति ञ न पश्यत्यग्रदत्तन्त्वित्यादिः, मित्रेष्वथ पराङ्मुखीत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति स्त्रियं व्रजेदिति घ , ञ च दृश्यमना तथान्यत्र दृष्टिं क्षिपति चञ्चलां तथाप्युपावर्तयितुं नैव शक्नोत्यशेषतः
‘কামাধৰা’—ঘ আৰু ঞ পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ; ‘লজ্জাধিকাৰে’—খ আৰু ছৰ পাঠ; ‘সুৱাসিকা’—কৰ পাঠ; ‘দ্বিষ্টান্যাচক্ষতে’—ঞৰ পাঠ। ‘…ন পশ্যতি…’ (‘অগ্ৰদত্তন্ত্ব…’ আদিৰে আৰম্ভ) পাঠ উল্লেখিত; ‘মিত্ৰেষ্বথ পৰাঙ্মুখী…’ অন্তিম পাঠ জ পাণ্ডুলিপিত নাই। ‘স্ত্ৰিয়ং ব্ৰজেত্’—ঘ আৰু ঞৰ পাঠ। অৰ্থ: দেখা গৈ থাকিলেও তাই চঞ্চল দৃষ্টি অন্যফালে নিক্ষেপ কৰে; তথাপি তাক সম্পূৰ্ণৰূপে উভতাই আনিব নোৱাৰে।
Verse 12
विवृणीति तथाङ्गानि स्वस्या गुह्यानि भार्गव गर्हितञ्च तथैवाङ्गं प्रयत्नेन निगूहति
হে ভার্গৱ! কোনোবাই নিজৰ গুহ্য অংগোও প্ৰকাশ কৰি পেলায়; আৰু তেনেদৰে নিন্দনীয় অংগ (বা দোষ)ক যত্নেৰে গোপন কৰে।
Verse 13
तद्दर्शने च कुरुते बालालिङ्गनचुम्बनं आभाष्यमाणा भवति सत्यवाक्या तथैव च
তাক দেখামাত্ৰ তাই শিশুৰ দৰে আলিঙ্গন আৰু চুম্বন কৰে; আৰু কথা ক’লে তাই সত্যবাক্যিনী হৈ উঠে—এনেদৰেই কোৱা হৈছে।
Verse 14
स्पृष्टा पुलकितैर् अङ्गैः स्वेदेनैव च भुज्यते करोति च तथा राम सुलभद्रव्ययाचनं
স্পৰ্শ পালে তাইৰ অংগত ৰোমাঞ্চ উঠে আৰু তাই যেন ঘামতেই ক্ষয় হৈ যায়; আৰু হে ৰাম, তাই সহজলভ্য দ্ৰব্যও যাচনা কৰে।
Verse 15
ततः स्वल्पमपि प्राप्य करोति परमां मुदं नामसङ्कीर्तनादेव मुदिता बहु मन्यते
তাৰ পাছত অলপো পালে সি পৰম আনন্দ কৰে; কেৱল নাম-সংকীৰ্তনতেই প্ৰসন্ন হৈ সেই (অলপ)কো বহুত বুলি গণ্য কৰে।
Verse 16
करजाङ्काङ्कितान्यस्य फलानि प्रेषयत्यपि तत्प्रेषितञ्च हृदये विन्यसत्यपि चादरात्
যদি তেওঁ নিজৰ হাতৰ চিহ্নাঙ্কিত ফল পঠিয়ায়ো, আৰু সেই ভক্তে পঠোৱা বস্তু শ্ৰদ্ধাৰে হৃদয়ত স্থাপন কৰে, তথাপি সেয়া ভক্তিপূৰ্ণ অৰ্পণৰূপে গৃহীত হয়।
Verse 17
आलिङ्गनैश् च गात्राणि लिम्पतीवामृतेन या सुप्ते स्वपित्यथादौ च तथा तस्य विबुध्यते
যি নাৰী আলিঙ্গনে যেন অমৃতৰে অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ লেপন কৰে, তেওঁ শুই থাকোঁতে আৰম্ভণিতেই স্বপ্নত সেই অনুভৱ হয় আৰু তেনেদৰেই তেওঁ জাগি উঠে।
Verse 18
उरू स्पृशति चात्यर्थं सुप्तञ्चैनं विबुध्यते कपित्थचूर्णयोगेन तथा दघ्नः स्रजा तथा
তাৰ উৰু অতিমাত্ৰায় স্পৰ্শ কৰিলে সি শুই পৰে; কপিত্থ (কাঠবেল) চূৰ্ণৰ যোগ প্ৰয়োগে তাক জগাব পাৰি; তদ্ৰূপ দধিৰ স্ৰজা (মালা) দিয়েও সি জাগে।
Verse 19
घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस् तथा यवैः भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते
ঘিউত গাখীৰ মিহলাই দিলে সি সুগন্ধিত হয়, আৰু তেনেদৰে যৱ মিহলাই দিলেও। এইদৰে খাদ্য প্ৰস্তুতিত সুগন্ধ উন্মোচন/মুক্ত কৰাৰ উপায় দেখুওৱা হৈছে।
Verse 20
शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं भावना चैव पाकश् च बोधनं धूपनन्तथा
হে ৰাম! শৌচ, আচমন, তেনেদৰে বিরেচন; লগতে ভাবনা, পাক, বোধন আৰু ধূপন—এই সকলো কৰ্ম কৰণীয়।
Verse 21
वासनञ्चैव निर्दिष्टं कर्माष्टकमिदं स्मृतं कपित्थबिल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लवैः
বাসনা (সুগন্ধ-লেপন)ো বিধেয়; ইয়াক কৰ্মাষ্টক বুলি স্মৃত। কপিত্থ, বিল্ব, জাম্বু, আম্ৰ আৰু কৰবীৰৰ কোমল পল্লৱেৰে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।
Verse 22
कृत्वोदकन्तु यद्द्रव्यं शौचितं शौचनन्तु तत् तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत्
যি দ্ৰব্য জলপ্ৰয়োগে শুদ্ধ হয়, সেয়াই শৌচন (শুদ্ধিৰ উপায়) বুলি স্মৃত। সিহঁতৰ অভাৱত মৃগদৰ্প (হৰিণ-কস্তূৰী) মিশ্ৰিত জলে শৌচ হয়।
Verse 23
नखं कुष्ठं घनं मांसी स्पृक्कशैलेयजं जलं तथैव कुङ्कुमं लाक्षा चन्दनागुरुनीरदं
নখ, কুষ্ঠ, ঘন, মাংসী, স্পৃক্ক, শৈলেয়-সিদ্ধ জল; লগতে কুঙ্কুম, লাক্ষা, চন্দন, অগৰু আৰু নীৰদ (কস্তূৰী)— এইবোৰ সুগন্ধ দ্ৰব্য।
Verse 24
सरलं देवकाष्ठञ्च कर्पूरं कान्तया सह बालः कुन्दुरुकश् चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः
সৰল, দেৱকাষ্ঠ, কৰ্পূৰ— কান্তাৰ সৈতে; লগতে বালা, কুন্দুৰুক (লোবান), গুগ্গুলু আৰু শ্ৰীনিবাসক— এইবোৰো ধূপ/সুগন্ধ দ্ৰব্য।
Verse 25
सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया
এইদৰে সৰ্জৰসসহ ধূপদ্ৰব্য একুশটা হয়। এই ধূপদ্ৰব্য-গণৰ পৰা ইচ্ছামতে একুশটা দ্ৰব্য বাছি ল’ব পাৰি।
Verse 26
द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर् नियोजयेत् नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा
দুই দুটা দ্ৰব্য লৈ সৰ্জ-ৰস (সৰ্জ)ৰ নিৰ্দিষ্ট ভাগসহ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত নখ, পিণ্যাকা আৰু পদ্মতন্তু মিলাই, মধুৰ সৈতেো সংযোজিত কৰিব লাগে।
Verse 27
धूपयोगा भवन्तीह यथावत् स्वेच्छया कृताः त्वचन्नाडीं फलन्तैलं कुङ्कुमं ग्रन्थि प्रवर्तकं
ইয়াত ধূপ-যোগ বিধিপূৰ্বক, ইচ্ছানুসাৰে প্ৰস্তুত কৰিলে যথাযথভাৱে সিদ্ধ হয়। তাত বাকল আৰু নলীয়াকাৰ কাণ্ড, ফল আৰু তেল, কুঙ্কুম আৰু গ্ৰন্থি-প্ৰৱৰ্তক দ্ৰব্য থাকে।
Verse 28
शैलेयन्तगरं क्रान्तां चोलङ्कर्पूरमेव च मांसीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत्
স্নানদ্ৰব্য হিচাপে শৈলেয়, তগৰ, ক্রান্তা, চোল, কৰ্পূৰ, মাংসী, সুৰা আৰু কুষ্ঠ—এইবোৰ নিৰ্দেশ কৰিব লাগে।
Verse 29
एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्धनं
এইবোৰৰ পৰা ইচ্ছানুসাৰে তিনিটা দ্ৰব্য লৈ, মৃগদৰ্প (কস্তূৰী)যুক্ত স্নান প্ৰস্তুত কৰিব লাগে; ই কন্দৰ্প (কাম) বঢ়ায়।
Verse 30
त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर् वालकार्धसमायुतैः स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् सतैलं कुङ्कुमायते
ত্বক (দালচিনি), মুৰা আৰু নলদ—সমান ভাগ, আৰু ভালকা অর্ধভাগ যোগে কৰা স্নান উৎপল-গন্ধি হয়; তেলৰ সৈতে মিশালে ই কুঙ্কুম-সদৃশ হয়।
Verse 31
जातीपुषसुगन्धि स्यात् तगरार्धेन योजितं सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं
তগৰৰ অৰ্ধাংশ যোগ কৰিলে ই জাতী-পুষ্পৰ দৰে মধুৰ সুগন্ধিযুক্ত হয়। ই উত্তম ধ্যামক-প্ৰস্তুতি হয়, যাৰ মনোহৰ গন্ধ বকুল-পুষ্পৰ তুল্য।
Verse 32
चन्दनागुरुशैलजमिति ख , छ च देवदारुश्चेति घ , ञ च ग्रन्थिपर्णकमिति ग , घ , ञ च सह सर्जरसेनेत्यादिः चोलं कर्पूरमेव चेत्यन्तः पाठः ट पुस्तके नास्ति मञ्जिष्ठातगरं चोलं त्वचं व्यघ्रनखं नक्खं गन्धपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं
মঞ্জিষ্ঠা, তগৰ, চোল (ছাঁকনি/ভিজাবলৈ বস্ত্ৰ), দালচিনিৰ বাকল, ব্যাঘ্ৰনখ, নক্খ আৰু গন্ধপত্ৰ—এই সকলো একেলগে মিশাই ৰাখিলে শুভ সুগন্ধি তেল হয়।
Verse 33
तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः वासनात् पुष्पसदृशं गन्धेन तु भवेद् ध्रुवं
হে ৰাম! ফুলেৰে সুগন্ধিত কৰি থোৱা তিলৰ পৰা নিংড়োৱা তেল, সেই বাসনাৰ প্ৰভাৱত গন্ধে ফুলৰ সদৃশ হয়; নিশ্চয়েই সুগন্ধ ধাৰণ কৰে।
Verse 34
एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः जातीपत्रिकया सार्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः
এলা, লৱংগ, কক্কোল, জায়ফল, কৰ্পূৰ আৰু জাৱিত্ৰী—এইবোৰ প্ৰতিটো পৃথকভাৱেও মুখবাস (মুখ-সুগন্ধ)ৰ বাবে উপযোগী।
Verse 35
कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं कक्कोलैलालवङ्गञ्च जातौ कोशकमेव च
কৰ্পূৰ, কুঙ্কুম, কান্তা, মৃগদৰ্প (কস্তুৰী), হৰেণুকা, কক্কোল, এলা, লৱংগ, জায়ফল আৰু কোশক—এই সকলো সুগন্ধি দ্ৰব্য বুলি গণ্য।
Verse 36
त्वक्पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः
দালচিনিৰ বাকল আৰু তেজপাত, ত্ৰুটি আৰু মুস্তা, সুগন্ধি লতা (জটামাংসী-প্ৰকাৰ), লগতে কস্তুৰী; লৱঙৰ কুঁড়ি (কণ্টক) আৰু জায়ফলৰ ফল আৰু পাত—এইবোৰ ইয়াত গণনা কৰা হৈছে।
Verse 37
कटुकञ्च फलं राम कार्षिकाण्युपकल्पयेत् तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्यं तु वासितं
আৰু হে ৰাম, কটু ফল (হৰীতকী-আদি) কৰ্ষ-প্ৰমাণে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। সেই চূৰ্ণত খদিৰ-সাৰ এক-চতুৰ্থাংশ মিহলাই তাক সুগন্ধিত কৰি (ভালদৰে পৰিপক্ব কৰি) ৰাখিব লাগে।
Verse 38
सहकाररसेनास्मात् कर्तव्या गुटिकाः शुभाः मुख न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः
ইয়াৰ পৰা আমৰ ৰসেৰে শুভ গুটিকা প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। মুখত থ’লে সিহঁত সুগন্ধিত হয় আৰু মুখৰোগ নাশ কৰে।
Verse 39
पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर् वासितं मुखवासकं
পূগ (সুপাৰী)ক পাঁচ কোমল পল্লৱ-জলে ভালদৰে ধুব লাগে। তাৰ পিছত সামৰ্থ্য অনুসাৰে গুটিকা-দ্ৰব্যেৰে সুগন্ধিত কৰিলে সি মুখবাসক (মুখ-সুগন্ধক) হয়।
Verse 40
कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं
কটু দ্ৰব্য আৰু দন্তকাষ্ঠ গো-মূত্ৰত তিনিদিন ননাই, তাৰ পিছত সুপাৰীৰ দৰে আকাৰ দি—হে ৰাম—ই মুখৰ সুগন্ধি উৎপন্নকাৰক হয়।
Verse 41
त्वक्पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्धसंयुतौ नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः
দালচিনিৰ ছাল আৰু হৰীতকী সমান ভাগ লৈ, তাত অর্ধভাগ কৰ্পূৰ মিহলাই দিলে মনোহৰ মুখবাস হয়; ই পানপাতৰ দৰে সুগন্ধ দিয়ে।
Verse 42
कन्दुकञ्चेति ख , छ च दद्यात्तुर्थं तुलोन्मितमिति ट , छ च कक्कोलैलेत्यादिः गुटिकाः शुभा इत्य् अन्तः पाठः घ , ज पुस्तकद्वये नास्ति एवं कुर्यात् सदा स्त्रीणां रक्षणं पृथिवीपतिः न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः
‘কন্দুকঞ্চ’—খ আৰু ছ পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ; ‘ওজন অনুসাৰে চতুৰ্থাংশ দিব লাগে’—ট আৰু ছৰ পাঠ; আৰু ‘কক্কোল আদি—এই গুটিকা শুভ’—ঘ আৰু জ পৰম্পৰাৰ অন্তঃপাঠ, কিন্তু দুটা পুথিত নাই। এইদৰে পৃথিৱীপতিয়ে সদায় স্ত্ৰীসকলৰ ৰক্ষা কৰিব; আৰু কেতিয়াও তেওঁলোকৰ ওপৰত বিশ্বাস নকৰিব—বিশেষকৈ পুত্ৰৰ মাতৃৰ ক্ষেত্ৰত।
Verse 43
न स्वपेत् स्त्रीगृहे रात्रौ विश्वासः कृत्रिमो भवेत्
ৰাতি স্ত্ৰীৰ ঘৰত শোৱা উচিত নহয়; তেনে অৱস্থাত বিশ্বাস কৃত্ৰিম আৰু অনিৰ্ভৰযোগ্য হ’ব পাৰে।
Frequently Asked Questions
Palace order is framed as protection of the trivarga: dharma grounds the system, artha sustains it, and karmaphala is the outcome; therefore inner-household regulation is a dharmic duty, not merely private conduct.
A structured regimen of hygiene and perfumery: cleansing, ācamana, purgation, bhāvanā (impregnation/levigation), pāka (cooking/decoction), bodhana (stimulation), dhūpana (fumigation), and vāsana (perfuming), plus ingredient catalogues for incense, baths, oils, and mouth-perfumes.
By insisting that disciplined restraint, cleanliness, and prudent governance preserve dharma and social stability; such order supports ethical action and mental clarity, creating conditions for higher spiritual practice.
The ruler is advised to maintain protective vigilance and avoid naïve trust in sensitive domestic contexts, including the explicit warning against sleeping at night in a woman’s house due to unreliable ‘artificial’ trust.