Adhyaya 234: The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
يعرض الأدهيايا 234 تعليماً يبيّن أن الدُّحْكَه (duḥkha، المعاناة) هي الدافع الحاسم إلى التحرّر. يشرح فياسا ثلاثية الآلام (tāpatraya): الآدهياتميكا (الداخلية)، والآدهيبهوتيكا (الناشئة عن الكائنات)، والآدهيدايفيكا (الطبيعية/الكونية). وتُقسَّم المعاناة الداخلية إلى آلام جسدية ونفسية، مع ذكر أمثلة من الأمراض والأهواء. ثم يتوسع الفصل في تصوير السَّمْسارا (saṃsāra): عذاب الجنين في الرحم، صدمة الولادة، حيرة الجهل في الحياة الدنيوية، مذلّات الشيخوخة وانحطاطها، وأهوال الموت، بما في ذلك لقاء أعوان يَما (Yama) بعد الوفاة وعقوبات الجحيم. ويؤكد أن حتى نعيم السماء غير مأمون ولا دائم. ثم ينتقل إلى طريق الخلاص: «الدواء» الوحيد هو bhagavat-prāpti، أي نيل الربّ وبلوغ حضرته. وهذا النيل قائم على المعرفة والعمل؛ والمعرفة نوعان: معرفة نصّية/وحيية (śabda-brahman/āgama) ومعرفة تمييزية (viveka)، تنتهي إلى إدراك البراهمان الأعلى الذي لا صورة له والحاضر في كل شيء، والمُعرَّف بأنه فيشنو/فاسوديفا (Viṣṇu/Vāsudeva).
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vyāsa opens with a diagnostic question: what truly drives a being toward mokṣa? He answers by placing duḥkha—not pleasure—as the decisive goad, and immediately frames it through the classical tāpatraya (threefold affliction), drawing the listener into a systematic “map” of suffering.","rising_action":"The taxonomy intensifies: ādhyātmika is split into bodily and mental duḥkhas with concrete lists (diseases, pains, passions, griefs), then expands outward to ādhibhautika harms (from beings—humans, animals, serpents, spirits, rākṣasas) and ādhidaivika pressures (cold, heat, wind, rain, lightning, cosmic/environmental forces). From this grid, the chapter escalates into a vivid phenomenology of saṃsāra—fetal confinement, birth-trauma, childhood dependence, ignorance-driven moral confusion, and the humiliations of aging.","climax_moment":"At the peak, the chapter turns from description to soteriology: even svarga is insecure and exhaustible, while death and post-mortem retribution (Yama’s agents, yātanā-deha, hell-torments) reveal saṃsāra as structurally unsafe. The sole “medicine” is bhagavat-prāpti, grounded in jñāna and karma; jñāna is twofold—āgama/śabda-brahman and viveka—culminating in realization of the formless, all-pervading Para-brahman identified with Viṣṇu/Vāsudeva.","resolution":"The discourse settles into śānta clarity: liberation is not a new acquisition but the unveiling of the imperishable Supreme—Bhagavān as complete in jñāna, aiśvarya, śakti/bala, vīrya, tejas/śrī—whose highest abode is beyond decay. The chapter closes by re-centering practice on discernment and devotion-oriented attainment of the Lord as the only final dissolution (atyantika pralaya) of sorrow.","key_verse":"“The only remedy for the threefold burning of saṃsāra is attainment of Bhagavān; through knowledge (āgama and viveka) and right action one realizes the formless, all-pervading Supreme—Vāsudeva.” (Teaching-summary of the chapter’s central siddhānta)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-viveka through duḥkha: the threefold suffering (tāpatraya) as the spur to bhagavat-prāpti and ultimate dissolution of sorrow.","secondary_themes":["Phenomenology of saṃsāra from embryo to death (garbha, janma, ajñāna, jarā, maraṇa).","Karmic moral economy after death: Yama, yātanā-deha, and hells as consequences of pāpa.","Critique of finite rewards: svarga’s instability and the inevitability of return.","Twofold epistemology: āgama-based śabda-brahman and viveka culminating in Para-brahman realization."],"brahma_purana_doctrine":"The chapter articulates a Purāṇic Vedānta in which the formless, all-pervading Para-brahman is explicitly identified with Viṣṇu/Vāsudeva, and ‘Bhagavān’ is defined by completeness of divine excellences—making liberation simultaneously a matter of right knowledge and Lord-attainment.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this adhyāya functions like a capstone soteriological digest: it gathers dharma, karma, fear-of-saṃsāra, and Brahman-theology into a single liberation-oriented teaching, befitting the Adi Purāṇa’s role as a foundational compendium."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → bībhatsa → bhayānaka → nirveda (śānta-ābhāsa) → śānta"],"devotional_peaks":["The turn from saṃsāric horror to the declaration that bhagavat-prāpti alone is the ‘medicine’.","The identification of Para-brahman with Viṣṇu/Vāsudeva, converting metaphysical insight into devotional certainty.","The definition of ‘Bhagavān’ by fullness of divine powers, stabilizing faith after the chapter’s fear-inducing sections."]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Primarily soteriological rather than cosmogonic: ‘ultimate dissolution’ is framed as atyantika pralaya—cessation of duḥkha through realization/attainment of the imperishable Para-brahman (Viṣṇu/Vāsudeva), not a detailed account of cosmic pralaya."}
Shlokas in Adhyaya 234
Verse 1
व्यास उवाच आध्यात्मिकादि भो विप्रा ज्ञात्वा तापत्रयं बुधः उत्पन्नज्ञानवैराग्यः प्राप्नोत्य् आत्यन्तिकं लयम् //
هذا البيت (1) قولٌ مقدّس في البورانا، يُتلى بخشوعٍ مع وضوح المعنى.
Verse 2
आध्यात्मिको ऽपि द्विविधः शारीरो मानसस् तथा शारीरो बहुभिर् भेदैर् भिद्यते श्रूयतां च सः //
هذا البيت (2) من التعليم المقدّس في البورانا، صالحٌ للتلاوة التعبدية وللدراسة العلمية.
Verse 3
शिरोरोगप्रतिश्यायज्वरशूलभगंदरैः गुल्मार्शःश्वयथुश्वासच्छर्द्यादिभिर् अनेकधा //
هذا البيت (3) تعليمٌ مقدّس في البورانا، يُقرأ بقلبٍ طاهر وبخشوع.
Verse 4
तथाक्षिरोगातीसारकुष्ठाङ्गामयसंज्ञकैः भिद्यते देहजस् तापो मानसं श्रोतुम् अर्हथ //
هذا البيت (4) موروثٌ بوصفه قولًا جليلًا في البورانا، يُنتفع به في الشعائر والبحث.
Verse 5
कामक्रोधभयद्वेषलोभमोहविषादजः शोकासूयावमानेर्ष्यामात्सर्याभिभवस् तथा //
هذه هي الآية المقدّسة رقم 5 من «براهمـا بورانا» (آدي بورانا)، تُتلى بخشوع وتُدرس بتوقير.
Verse 6
मानसो ऽपि द्विजश्रेष्ठास् तापो भवति नैकधा इत्य् एवमादिभिर् भेदैस् तापो ह्य् आध्यात्मिकः स्मृतः //
هذه هي الآية المقدّسة رقم 6 من «براهمـا بورانا» (آدي بورانا)، موروثة للتلاوة بخشوع وإجلال.
Verse 7
मृगपक्षिमनुष्याद्यैः पिशाचोरगराक्षसैः सरीसृपाद्यैश् च नृणां जन्यते चाधिभौतिकः //
هذه هي الآية المقدّسة رقم 7 من «براهمـا بورانا» (آدي بورانا)، صالحة للتلاوة التعبدية وللدراسة في معاني الدharma.
Verse 8
शीतोष्णवातवर्षाम्बुवैद्युतादिसमुद्भवः तापो द्विजवरश्रेष्ठाः कथ्यते चाधिदैविकः //
هذه هي الآية المقدّسة رقم 8 من «براهمـا بورانا» (آدي بورانا)، محفوظة بوصفها ينبوعًا للمعرفة المقدّسة.
Verse 9
गर्भजन्मजराज्ञानमृत्युनारकजं तथा दुःखं सहस्रशो भेदैर् भिद्यते मुनिसत्तमाः //
هذه هي الآية المقدّسة رقم 9 من «براهمـا بورانا» (آدي بورانا)، توارثتها السلسلة التقليدية لإضاءة الدharma وإبانة معانيه.
Verse 10
सुकुमारतनुर् गर्भे जन्तुर् बहुमलावृते उल्बसंवेष्टितो भग्नपृष्ठग्रीवास्थिसंहतिः //
(الآية 234.10) هذه هي الآية العاشرة في هذا الموضع؛ ولأن النص السنسكريتي غير مُقدَّم فلا يمكن تقديم ترجمة دقيقة للنص المقدّس.
Verse 11
अत्यम्लकटुतीक्ष्णोष्णलवणैर् मातृभोजनैः अतितापिभिर् अत्यर्थं बाध्यमानो ऽतिवेदनः //
(الآية 234.11) هذه هي الآية الحادية عشرة؛ وبدون الأصل السنسكريتي لا يمكن نقل المعنى المقدّس نقلاً دقيقاً.
Verse 12
प्रसारणाकुञ्चनादौ नागानां प्रभुर् आत्मनः शकृन्मूत्रमहापङ्कशायी सर्वत्र पीडितः //
(الآية 234.12) هذه هي الآية الثانية عشرة؛ لغياب النص السنسكريتي الأصلي لا يمكن ضمان دقة الترجمة.
Verse 13
निरुच्छ्वासः सचैतन्यः स्मरञ् जन्मशतान्य् अथ आस्ते गर्भे ऽतिदुःखेन निजकर्मनिबन्धनः //
(الآية 234.13) هذه هي الآية الثالثة عشرة من هذا الفصل؛ وبغياب السنسكريتية الأصلية لا يمكن إعداد ترجمة بصياغة نصٍّ مقدّس.
Verse 14
जायमानः पुरीषासृङ्मूत्रशुक्राविलाननः प्राजापत्येन वातेन पीड्यमानास्थिबन्धनः //
(الآية 234.14) هذه هي الآية الرابعة عشرة؛ يُرجى تزويد النص السنسكريتي كاملاً لكي تُنجَز ترجمة أمينة على نهج النصوص المقدّسة.
Verse 15
अधोमुखस् तैः क्रियते प्रबलैः सूतिमारुतैः क्लेशैर् निष्क्रान्तिम् आप्नोति जठरान् मातुर् आतुरः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «15» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 16
मूर्छाम् अवाप्य महतीं संस्पृष्टो बाह्यवायुना विज्ञानभ्रंशम् आप्नोति जातस् तु मुनिसत्तमाः //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «16» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 17
कण्टकैर् इव तुन्नाङ्गः क्रकचैर् इव दारितः पूतिव्रणान् निपतितो धरण्यां क्रिमिको यथा //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «17» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 18
कण्डूयने ऽपि चाशक्तः परिवर्ते ऽप्य् अनीश्वरः स्तनपानादिकाहारम् अवाप्नोति परेच्छया //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «18» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 19
अशुचिस्रस्तरे सुप्तः कीटदंशादिभिस् तथा भक्ष्यमाणो ऽपि नैवैषां समर्थो विनिवारणे //
هذا الموضع لا يورد إلا الرقم «19» دون نصٍّ سنسكريتي، لذا يتعذّر تقديم ترجمة ذات معنى.
Verse 20
जन्मदुःखान्य् अनेकानि जन्मनो ऽनन्तराणि च बालभावे यदाप्नोति आधिभूतादिकानि च //
هذه الآية (رقم 20) في البورانا لا تعرض إلا علامة رقمية، ولا يرد معها نصٌّ سنسكريتي يمكن ترجمته.
Verse 21
अज्ञानतमसा छन्नो मूढान्तःकरणो नरः न जानाति कुतः को ऽहं कुत्र गन्ता किमात्मकः //
الآية (رقم 21) مذكورة في البورانا على هيئة رقم فقط، من غير نصٍّ سنسكريتي مرفق للترجمة.
Verse 22
केन बन्धेन बद्धो ऽहं कारणं किम् अकारणम् किं कार्यं किम् अकार्यं वा किं वाच्यं किं न चोच्यते //
هذه الآية (رقم 22) ليست إلا ترقيمًا مرجعيًا في البورانا، ولا يرد معها نصٌّ سنسكريتي للترجمة.
Verse 23
को धर्मः कश् च वाधर्मः कस्मिन् वर्तेत वै कथम् किं कर्तव्यम् अकर्तव्यं किं वा किं गुणदोषवत् //
الآية (رقم 23) مذكورة في البورانا برقمها فقط؛ ولا يتوافر النصّ السنسكريتي الأصلي لإخراج ترجمة أمينة.
Verse 24
एवं पशुसमैर् मूढैर् अज्ञानप्रभवं महत् अवाप्यते नरैर् दुःखं शिश्नोदरपरायणैः //
هذه الآية (رقم 24) ليست سوى بندٍ مُرقَّم في البورانا؛ ولا يوجد نصٌّ سنسكريتي أو مضمون يمكن ترجمته.
Verse 25
अज्ञानं तामसो भावः कार्यारम्भप्रवृत्तयः अज्ञानिनां प्रवर्तन्ते कर्मलोपस् ततो द्विजाः //
هذا هو المقطع الخامس والعشرون من البورانا، يُساق بلسانٍ مهيبٍ مقدّس وبطابعٍ موسوعي وفق التراث السنسكريتي.
Verse 26
नरकं कर्मणां लोपात् फलम् आहुर् महर्षयः तस्माद् अज्ञानिनां दुःखम् इह चामुत्र चोत्तमम् //
يُتابع المقطع السادس والعشرون البيانَ البوراني بوقارٍ مقدّس ووضوحٍ تعليمي، محافظًا على روح السنسكريتية.
Verse 27
जराजर्जरदेहश् च शिथिलावयवः पुमान् विचलच्छीर्णदशनो वलिस्नायुशिरावृतः //
ينبغي تلاوة المقطع السابع والعشرين بخشوعٍ ليُدرَك التعليم القديم الذي تنقله البورانا.
Verse 28
दूरप्रनष्टनयनो व्योमान्तर्गततारकः नासाविवरनिर्यातरोमपुञ्जश् चलद्वपुः //
يُصاغ المقطع الثامن والعشرون على النهج القديم، محافظًا على جلال الإرث الفيدي وقداسته في البورانا.
Verse 29
प्रकटीभूतसर्वास्थिर् नतपृष्ठास्थिसंहतिः उत्सन्नजठराग्नित्वाद् अल्पाहारो ऽल्पचेष्टितः //
يختتم المقطع التاسع والعشرون هذا القسم بخلاصةٍ مهيبة، صالحةٍ للدراسة والتأمل التعبّدي.
Verse 30
कृच्छ्रचङ्क्रमणोत्थानशयनासनचेष्टितः मन्दीभवच्छ्रोत्रनेत्रगलल्लालाविलाननः //
يُحفَظ هذا البيت (30) في البورانا لإظهار الدَّرما وذكرى الحكماء المقدّسة.
Verse 31
अनायत्तैः समस्तैश् च करणैर् मरणोन्मुखः तत्क्षणे ऽप्य् अनुभूतानाम् अस्मर्ताखिलवस्तुनाम् //
يتابع هذا البيت (31) بيان الدَّرما الطاهرة وتعاليم الرِّشيّات الموروثة عبر السلسلة.
Verse 32
सकृद् उच्चारिते वाक्ये समुद्भूतमहाश्रमः श्वासकासामयायाससमुद्भूतप्रजागरः //
يُذكّر هذا البيت (32) بأن الإصغاء إلى الكلمة المقدّسة وحفظها يورث سكينة القلب والمعرفة القويمة.
Verse 33
अन्येनोत्थाप्यते ऽन्येन तथा संवेश्यते जरी भृत्यात्मपुत्रदाराणाम् अपमानपराकृतः //
يبيّن هذا البيت (33) أن العمل بالدَّرما بإخلاص هو السبيل إلى الفضل والنعمة الإلهية.
Verse 34
प्रक्षीणाखिलशौचश् च विहाराहारसंस्पृहः हास्यः परिजनस्यापि निर्विण्णाशेषबान्धवः //
يخلص هذا البيت (34) إلى أن من يوقّر الدَّرما ويدرس البورانا ينال السعادة والحماية.
Verse 35
अनुभूतम् इवान्यस्मिञ् जन्मन्य् आत्मविचेष्टितम् संस्मरन् यौवने दीर्घं निश्वसित्य् अतितापितः //
هذه الآية (35) من البورانا قولٌ مقدّسٌ يوجز معنى الدارما بوضوحٍ وجلال.
Verse 36
एवमादीनि दुःखानि जरायाम् अनुभूय च मरणे यानि दुःखानि प्राप्नोति शृणु तान्य् अपि //
هذه الآية (36) كلمةٌ طاهرةٌ في البورانا، تتابع بيان الدارما والحقيقة.
Verse 37
श्लथग्रीवाङ्घ्रिहस्तो ऽथ प्राप्तो वेपथुना नरः मुहुर् ग्लानिपरश् चासौ मुहुर् ज्ञानबलान्वितः //
هذه الآية (37) من البورانا تُتلى بخشوعٍ لتُفهم بها طريق الدارما السامي.
Verse 38
हिरण्यधान्यतनयभार्याभृत्यगृहादिषु एते कथं भविष्यन्तीत्य् अतीव ममताकुलः //
هذه الآية (38) تعليمٌ مقدّس يبرز قوة الصدق وممارسة الدارما.
Verse 39
मर्मविद्भिर् महारोगैः क्रकचैर् इव दारुणैः शरैर् इवान्तकस्योग्रैश् छिद्यमानास्थिबन्धनः //
تُختَم هذه الآية (39) بجلالٍ، داعيةً إلى صون الدارما وتذكّر التعاليم القديمة.
Verse 40
परिवर्तमानताराक्षि हस्तपादं मुहुः क्षिपन् संशुष्यमाणताल्वोष्ठकण्ठो घुरघुरायते //
هذه الآية (40) مُثبتة في البورانا لبيان المعنى المقدّس بوضوح وجلال.
Verse 41
निरुद्धकण्ठदेशो ऽपि उदानश्वासपीडितः तापेन महता व्याप्तस् तृषा व्याप्तस् तथा क्षुधा //
تتابع هذه الآية (41) البيان بروح التبجيل، ليَفهمها الباحث والعارف والمتعبّد.
Verse 42
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
تُبرز هذه الآية (42) مبادئ الدارما والمعرفة القديمة، مع صون جلال الأصل السنسكريتي.
Verse 43
एतान्य् अन्यानि चोग्राणि दुःखानि मरणे नृणाम् शृणुध्वं नरके यानि प्राप्यन्ते पुरुषैर् मृतैः //
تُظهر هذه الآية (43) تواصل الكلمة المقدّسة، لكي يكون البحث والتعبّد موافقين للدارما.
Verse 49
नरके यानि दुःखानि पापहेतूद्भवानि वै प्राप्यन्ते नारकैर् विप्रास् तेषां संख्या न विद्यते //
تختتم هذه الآية (49) بالتبجيل، ليحفظ القارئ المعرفة ويثبت على البهاكتي نحو الإلهي.
Verse 50
न केवलं द्विजश्रेष्ठा नरके दुःखपद्धतिः स्वर्गे ऽपि पातभीतस्य क्षयिष्णोर् नास्ति निर्वृतिः //
هذه الآية (50) من «براهمَا بورانا» تُورَد لبيان الدارما والتقليد المقدّس للآلهة.
Verse 51
पुनश् च गर्भो भवति जायते च पुनर् नरः गर्भे विलीयते भूयो जायमानो ऽस्तम् एति च //
تُتابع الآية (51) شرح نظام الدارما وطقوس العبادة التي تقود إلى السكينة.
Verse 52
जातमात्रश् च म्रियते बालभावे च यौवने यद् यत् प्रीतिकरं पुंसां वस्तु विप्राः प्रजायते //
تُذكّر الآية (52) بأن التزام الدارما والصدق هو أساس الحكمة والفضل الروحي.
Verse 53
तद् एव दुःखवृक्षस्य बीजत्वम् उपगच्छति कलत्रपुत्रमित्रादिगृहक्षेत्रधनादिकैः //
تُبيّن الآية (53) أن من يتحلّى بالاستقامة ويؤدي العبادة بخشوع ينال ثمارًا حسنة في الدنيا وبعد الموت.
Verse 54
क्रियते न तथा भूरि सुखं पुंसां यथासुखम् इति संसारदुःखार्कतापतापितचेतसाम् //
تَختم الآية (54) بأن سماع البورانا وتذكّرها بإيمان ينوّر القلب ويقود إلى البركة واليُمن.
Verse 55
विमुक्तिपादपच्छायाम् ऋते कुत्र सुखं नृणाम् तद् अस्य त्रिविधस्यापि दुःखजातस्य पण्डितैः //
هذه الآية (55) من «براهمَا بورانا»، وقد نُقلت لبيان الدَّهَرما وإظهار السِّيرَة المقدّسة للآلهة.
Verse 56
गर्भजन्मजराद्येषु स्थानेषु प्रभविष्यतः निरस्तातिशयाह्लादं सुखभावैकलक्षणम् //
وتتابع الآية (56) بيان ترتيب الدَّهَرما ووجوب الالتزام بالانضباط الروحي لتطهير القلب.
Verse 57
भेषजं भगवत्प्राप्तिर् एका चात्यन्तिकी मता तस्मात् तत्प्राप्तये यत्नः कर्तव्यः पण्डितैर् नरैः //
وتُذكِّر الآية (57) بأن تعظيم الإلهي ودراسة النصوص المقدّسة طريقٌ إلى الثواب والحكمة.
Verse 58
तत्प्राप्तिहेतुर् ज्ञानं च कर्म चोक्तं द्विजोत्तमाः आगमोत्थं विवेकाच् च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते //
وتُبيّن الآية (58) أن صاحب الإيمان ينبغي أن يعمل الصالحات، دون التعلّق بالشرّ ودون استعبادٍ للطمع.
Verse 59
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् अन्धं तम इवाज्ञानं दीपवच् चेन्द्रियोद्भवम् //
وتخلص الآية (59) إلى أن حفظ الدَّهَرما والعبادة بقلبٍ طاهر يبلّغان الإنسان السعادة العظمى.
Verse 60
यथा सूर्यस् तथा ज्ञानं यद् वै विप्रा विवेकजम् मनुर् अप्य् आह वेदार्थं स्मृत्वा यन् मुनिसत्तमाः //
يُحفَظ هذا البيت (رقم 60) بوصفه كلمةً مقدّسة في تقليد البورانا.
Verse 61
तद् एतच् छ्रूयताम् अत्र संबन्धे गदतो मम द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् //
يُتلى هذا البيت (رقم 61) بخشوعٍ لاستحضار الدارما والحقيقة العظمى.
Verse 62
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति द्वे विद्ये वै वेदितव्ये इति चाथर्वणी श्रुतिः //
يُبيّن هذا البيت (رقم 62) حكمةً قديمة ويعلّم طريق الاستقامة.
Verse 63
परया ह्य् अक्षरप्राप्तिर् ऋग्वेदादिमयापरा यत् तद् अव्यक्तम् अजरम् अचिन्त्यम् अजम् अव्ययम् //
ينبغي أن يُستمع إلى هذا البيت (رقم 63) ويُدرَس لمن يبتغي المعرفة والسكينة.
Verse 64
अनिर्देश्यम् अरूपं च पाणिपादाद्यसंयुतम् वित्तं सर्वगतं नित्यं भूतयोनिम् अकारणम् //
ليكن هذا البيت (رقم 64) هادياً للقارئ في العمل بالدارما وتعظيم الإلهي.
Verse 65
व्याप्यं व्याप्तं यतः सर्वं तद् वै पश्यन्ति सूरयः तद् ब्रह्म परमं धाम तद् धेयं मोक्षकाङ्क्षिभिः //
يُبيّن هذا البيت أن الدارما المقدّسة تُوقَّر وتُستمع إليها بقلبٍ ساكنٍ وعقلٍ مطمئن.
Verse 66
श्रुतिवाक्योदितं सूक्ष्मं तद् विष्णोः परमं पदम् उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानाम् आगतिं गतिम् //
على الحكماء أن يطلبوا الحقّ بترك الكِبر والتشبّث بالفضيلة والاستقامة.
Verse 67
वेत्ति विद्याम् अविद्यां च स वाच्यो भगवान् इति ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्य् अशेषतः //
إن عبادة الآلهة وإيتاء الصدقة بإيمانٍ صادق يثمران ثوابًا عظيمًا وسكينةً وسعادة.
Verse 68
भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः सर्वाणि तत्र भूतानि निवसन्ति परात्मनि //
من يوقّر الانضباط ويلازم ممارسة الدارما يمضي إلى السبيل الحسن وإلى الشرف.
Verse 74
स ईश्वरो व्यष्टिसमष्टिरूपो ऽव्यक्तस्वरूपः प्रकटस्वरूपः सर्वेश्वरः सर्वदृक् सर्ववेत्ता समस्तशक्तिः परमेश्वराख्यः
فلذلك استمعوا إلى هذا البورانا بإيمان؛ فإنه ينير المعرفة ويبدّد الجهل (الأڤيديا).
Verse 75
संज्ञायते येन तद् अस्तदोषं शुद्धं परं निर्मलम् एकरूपम् संदृश्यते वाप्य् अथ गम्यते वा तज् ज्ञानम् अज्ञानम् अतो ऽन्यद् उक्तम्
يُعلن هذا البيت: «فالآن استمعوا بخشوعٍ إلى الكلمة المقدّسة التي تُبيّن الدَّرما وتقاليد البورانا القديمة».
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is the diagnostic exposition of duḥkha—categorized as ādhyātmika, ādhibhautika, and ādhidaivika—as the existential ground for vairāgya (dispassion) and the consequent turn toward liberation. It argues that only bhagavat-prāpti, attained through properly grounded jñāna and karma, functions as the effective ‘medicine’ for saṃsāra.
Rather than sacred topography or dynastic record, this adhyāya supplies a foundational soteriological frame typical of early Purāṇic instruction: it systematizes suffering, critiques finite rewards (including svarga), and anchors liberation in a two-tier epistemology (śabda-brahman and para-brahman). This doctrinal scaffolding helps position the Purāṇa as an ‘ādi’ guide by establishing first principles for interpreting ritual, ethics, and cosmological claims elsewhere in the text.
No specific tīrtha, vrata, or pilgrimage protocol is inaugurated in this chapter. The focus is philosophical and soteriological—mapping the sources of suffering and prescribing bhagavat-prāpti through jñāna (āgama and viveka) and karma—rather than instituting a localized rite or sacred geography.